حجاب در اندیشه نصر حامد ابوزید: تفاوت میان نسخه‌ها

نصر حامد ابوزید (1943-2010م) قرآن‌پژوه و نواندیش مسلمان مصری، عقیده دارد حکم [[قرآن]] در مورد پوشش زنان مسلمان ثابت و دائمی نیست و وابسته به شرایط فرهنگی و تاریخی دوران نزول وحی است.

نصر حامد ابوزید<ref group="یادداشت"> نصر حامد ابوزید، استاد زبان و ادبیات عرب، قرآن‌پژوه و متفکر مسلمان در کشور مصر متولد شد. وی مدارک لیسانس، فوق لیسانس و دکترای خود را در رشته زبان و ادبیات عرب از دانشکدۀ ادبیات دانشگاه قاهره دریافت کرد و به‌ تدریس و تحقیق در همین دانشکده و دانشگاه‌های آمریکایی قاهره، اوزاکای ژاپن، خارطوم و پنسیلوانیای آمریکا پرداخت. ([https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1382287/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8% حقانی، «نظریه تأویل و اصلاح‌گری دینی: بررسی دیدگاه نصر حامد ابوزید در تأویل و آثار آن»، 1396ش، ص50.]) </ref> حجاب را با دو مفهوم «خانه‌نشینی و عدم اختلاط زنان و مردان نامحرم» و «پوشش زنان مسلمان در برابر نامحرم» مورد بررسی قرار داده است.<ref>ابوزید، دایره‌های ترس، 1397ش، ص72-112.</ref> به‌عقیدۀ او، دیدگاه فقهای مسلمان در مورد مفهوم واژۀ «عورت»،<ref group="یادداشت"> عورت به‌طورکلی به‌معنای هرچیز آسیب‌پذیر است که به‌مراقبت و نگهداری احتیاج دارد؛ به‌نقاط مرزی کشور، خانه‌های بدون حصار، بخشی از بدن که انسان از نمایان‌شدن آن شرم دارد، هر چیزی که باید از دید دیگران پوشانده شود، عورت گفته می‌شود.</ref> موجب فتواهای گوناگون پیرامون حدود و کیفیت حجاب زنان مسلمان شده است. برخی از فقها عقیده دارند تمام بدن زن عورت است؛ بنابراین باید کاملاً پوشانده شود و حتی لازم است از حضور اجتماعی زنان جلوگیری شود؛ اما اغلب فقهای مسلمان چنین اعتقادی ندارند و حضور اجتماعی زنان همراه با پوششی که تمام [[بدن]] غیر از صورت و دست‌ها را بپوشاند، جایز می‌دانند. از سوی دیگر، برخی عورت را به شرمگاه معنی می‌کنند و فقط پوشاندن اعضای جنسی را واجب می‌دانند.<ref>ابوزید، دایره‌های ترس، 1397ش، ص108؛ 202-208.</ref>  ابوزید خانه‌نشینی زنان و استفاده از نوع پوششی که حتی صورت و دست‌ها نمایان نباشد را به محبوس کردن زنان تشبیه می‌کند و با آن مخالف است.<ref>ابوزید، دایره‌های ترس، 1397ش، ص111.</ref>  او به‌طورکلی، حجاب زنان مسلمان را از عوامل ایجاد چهرۀ منفی و دروغین برای اسلام در کشورهای غربی قلمداد می‌کند.<ref>ابوزید، چنین گفت ابن‌عربی، 1394ش، ص41. </ref>  

ابوزید در بررسی آیۀ 59 سورۀ احزاب پیرامون حکم استفاده از «جلباب»،<ref group="یادداشت"> به عقیدۀ لغت‌شناسان، جلباب، پیراهن، ردا، و یا لباسی سرتاسری است که روی لباس‌های دیگر پوشیده می‌شود.</ref> با استناد به روایات شأن نزول<ref group="یادداشت"> در علوم قرآنی، به رویداد یا پرسشی که در پی آن قسمتی از یک آیه، چند آیه و یا یک سوره از قرآن نازل شده است، شأن نزول گفته می‌شود.</ref> بخشی از آیه، علت حکم را ایجاد تمایز بین زنان مسلمان آزاد از کنیزان مسلمان می‌داند و عقیده دارد این حکم مختص شرایط فرهنگی و تاریخی زمان نزول قرآن است و با‌ توجه به منسوخ‌شدن کنیزداری و برده‌داری در عصر حاضر، علت تشریع حکم نیز برطرف شده است و دیگر ضرورتی ندارد زنان مسلمان ملزم به رعایت ضوابط خاصی در پوشش باشند؛ اما در عین حال اگر کسی اصرار بر رعایت این حکم دارد، حدود این پوشش باید مطابق حکم قرآن باشد که با دیدگاه برخی فقها در مورد خانه‌نشینی زنان و یا پوشش تمام بدن که شامل صورت و دست‌ها نیز می‌شود، متفاوت است. وی عقیده دارد مفهوم [[حجاب]] وابسته به ‌ساختار فرهنگی هر جامعه است و اگر ما آیات قرآن پیرامون این موضوع را فارغ از شرایط فرهنگی زمان نزول قرآن بررسی کنیم، مشخص می‌شود که ضرورت پوشش محدود به اعضای جنسی بدن زن و مرد است.<ref>ابوزید، دایره‌های ترس، 1397ش، ص109-110.</ref>