حذف ردهها |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
<big>'''پوشاک زنان در دوره ایلخانی؛'''</big> تنپوش زنان در دوران ایلخانی. | <big>'''پوشاک زنان در دوره ایلخانی؛'''</big> تنپوش زنان در دوران ایلخانی. | ||
پوشاک زنان ایلخانی به دو گروه زنان مغول و زنان ایرانی تقسیم میشود. تنپوش زنان مغول، ساده، شبیه مردان و تنپوش زنان ایرانی از قَمیص، | پوشاک زنان ایلخانی به دو گروه زنان مغول و زنان ایرانی تقسیم میشود. تنپوش زنان مغول، ساده، شبیه مردان و تنپوش زنان ایرانی از قَمیص، [[قبا]]، جُبّه و پیراهن بلند تشکیل شده است. زنان ایرانی از سرپوشهای متنوع استفاده میکردند؛ اما زنان مغول، بوقتاقی از جنس حصیر روی سر خود میگذاشتند. | ||
==پوشاک زنان در نگارههای دوره ایلخانی== | ==پوشاک زنان در نگارههای دوره ایلخانی== | ||
در نقاشیهای این دوره، دو گروه از زنان، یکی خاتونان مغول و دیگری زنانی که در نگارههای مربوط به داستانهای پیامبران ترسیم شدهاند و از نظر چهره و پوشاک متفاوتاند، دیده میشود. پوشاک زنان موجود در نگارههای پیامبران، نمونهای از پوشش زنان ایرانی و پوشاک زنان مغول، تحت تأثیر فرهنگ چینی بوده است.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1387ش، ص350.</ref> از نشانههای لباسهای زنان مغولی میتوان به گلدوزیهای طلایی با شکلی شبیه ابرهای پیچان که نماد خوشبختی و خوششانسی در فرهنگ چینی است، اشاره کرد.<ref>Kadoi, Islamic Chinoiserie The art of Mongol Iran, 2009, p.25.</ref> اکثر زنان ایرانی باحجاب بودند و قباهایی با آستینهای گشاد میپوشیدند. استفاده از روبنده نیز که در نگارۀ مرگ غازانخان روی سر زنان دیده میشود، از نشانههای پوشاک زنان ایرانی است. زنان مغول در ایران بعد از گرایش به اسلام تحت تأثیر پوشش و عملکرد زنان ایرانی حجاب را برگزیدند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص182 و 183.]</ref> | در نقاشیهای این دوره، دو گروه از زنان، یکی خاتونان مغول و دیگری زنانی که در نگارههای مربوط به داستانهای پیامبران ترسیم شدهاند و از نظر چهره و پوشاک متفاوتاند، دیده میشود. پوشاک زنان موجود در نگارههای پیامبران، نمونهای از پوشش زنان ایرانی و پوشاک زنان مغول، تحت تأثیر فرهنگ چینی بوده است.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1387ش، ص350.</ref> از نشانههای لباسهای زنان مغولی میتوان به گلدوزیهای طلایی با شکلی شبیه ابرهای پیچان که نماد خوشبختی و خوششانسی در فرهنگ چینی است، اشاره کرد.<ref>Kadoi, Islamic Chinoiserie The art of Mongol Iran, 2009, p.25.</ref> اکثر زنان ایرانی باحجاب بودند و قباهایی با آستینهای گشاد میپوشیدند. استفاده از روبنده نیز که در نگارۀ مرگ غازانخان روی سر زنان دیده میشود، از نشانههای پوشاک زنان ایرانی است. زنان مغول در ایران بعد از گرایش به اسلام تحت تأثیر پوشش و عملکرد زنان ایرانی حجاب را برگزیدند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص182 و 183.]</ref> | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
پیراهن زیرین، یقهای گرد و ساده داشت و از پارچۀ گلدار و یا سادۀ تیره یا رنگی تهیه میشده است.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص392. </ref> این پیراهن، قَمیص نام داشت و نزدیکترین لباس به بدن بوده است. قمیص بهتنهایی یا با قبایی روی آن که دارای آستین کوتاه یا بلند بود، پوشیده میشد.<ref>همدانی، مکاتبات رشیدی، 1945م، ص194.</ref> | پیراهن زیرین، یقهای گرد و ساده داشت و از پارچۀ گلدار و یا سادۀ تیره یا رنگی تهیه میشده است.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص392. </ref> این پیراهن، قَمیص نام داشت و نزدیکترین لباس به بدن بوده است. قمیص بهتنهایی یا با قبایی روی آن که دارای آستین کوتاه یا بلند بود، پوشیده میشد.<ref>همدانی، مکاتبات رشیدی، 1945م، ص194.</ref> | ||
===پیراهن بلند=== | ===پیراهن بلند=== | ||
جنس این پیراهنها حریر بوده و اغلب از پارچههای خارجی تهیه میشد. یقۀ پیراهن یا تا جلو کمر باز بوده و یا حالت برگردان داشت. نوع دیگر، یقۀ شبدری یا پیچازی زریدوزی شده بود که روی پیراهنها دیده میشد. آستینهای این پیراهن یا بسیار تنگ و بلند بوده که از زیر قبا دیده میشده و یا آستینی کوتاه داشته است. روی این پیراهنهای بلند، کمربندی بسته میشد تا تعادلی در قسمت بالا و پایین لباس ایجاد کند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص392 و 393.</ref> | جنس این پیراهنها حریر بوده و اغلب از پارچههای خارجی تهیه میشد. یقۀ پیراهن یا تا جلو کمر باز بوده و یا حالت برگردان داشت. نوع دیگر، یقۀ شبدری یا پیچازی [[زریدوزی]] شده بود که روی پیراهنها دیده میشد. آستینهای این پیراهن یا بسیار تنگ و بلند بوده که از زیر قبا دیده میشده و یا آستینی کوتاه داشته است. روی این پیراهنهای بلند، کمربندی بسته میشد تا تعادلی در قسمت بالا و پایین لباس ایجاد کند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص392 و 393.</ref> | ||
===قبا=== | ===قبا=== | ||
قباها گشاد، با آستینهای کوتاه و بلندی تا زیر زانو یا تا مچ پا داشت.<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_2885.pdf مجابی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص1.]</ref> یقۀ آن بهشکل برگردان بود و دور آن قلابدوزی یا زریدوزی میشد. گاهیاوقات نیز دور یقه را با پوست تزیین میکردند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص393 و 394.</ref> نوع دیگری از این قباها که اغلب از پارچۀ اطلس تهیه میشد، یقهای سهگوش داشت که بلندی آن تا وسط سینه میرسید. این قبا، جلوباز بود و بهوسیلۀ دکمه بسته میشد.<ref>راینهارت، فرهنگ البسۀ مسلمانان، 1345ش، ص333.</ref> | قباها گشاد، با آستینهای کوتاه و بلندی تا زیر زانو یا تا مچ پا داشت.<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_2885.pdf مجابی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص1.]</ref> یقۀ آن بهشکل برگردان بود و دور آن قلابدوزی یا زریدوزی میشد. گاهیاوقات نیز دور یقه را با پوست تزیین میکردند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص393 و 394.</ref> نوع دیگری از این قباها که اغلب از پارچۀ اطلس تهیه میشد، یقهای سهگوش داشت که بلندی آن تا وسط سینه میرسید. این قبا، جلوباز بود و بهوسیلۀ دکمه بسته میشد.<ref>راینهارت، فرهنگ البسۀ مسلمانان، 1345ش، ص333.</ref> | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
نوعی دَلق یا خرقه،<ref> لباس وصلهدار؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AE%D8%B1%D9%82%D9%87 «خرقه»، ویکیفقه.]</ref> از پارچههای وصلهدار که زنان فقیر به تن میکردند.<ref>راینهارت، فرهنگ البسۀ مسلمانان، 1345ش، ص180 و 181.</ref> | نوعی دَلق یا خرقه،<ref> لباس وصلهدار؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AE%D8%B1%D9%82%D9%87 «خرقه»، ویکیفقه.]</ref> از پارچههای وصلهدار که زنان فقیر به تن میکردند.<ref>راینهارت، فرهنگ البسۀ مسلمانان، 1345ش، ص180 و 181.</ref> | ||
==اختلاف طبقاتی در پوشش زنان در دوره ایلخانی== | ==اختلاف طبقاتی در پوشش زنان در دوره ایلخانی== | ||
مهمترین عاملی که در این دوره، پوشاک را بهعنوان نشانهای از اختلاف طبقاتی مطرح کرده، تفاوت در قدرت خرید و تهیۀ پوشاک است؛ بهطوریکه انتخاب یک پوشش خاص، دلیلی بر نشان دادن برتری شخص نسبت به سایر مردم است.<ref>پاکتچی، پوشاک در آموزههای دینی اسلامی، 1385ش، ص44.</ref> طبقات بالای اجتماعی از لباسهای نخ و نَسیج استفاده میکردند. نسیج، از پارچۀ ابریشم و طلا<ref>Kadoi, Islamic Chinoiserie The art of Mongol Iran, 2009, p.21.</ref> و نخ از پارچۀ حریر تهیه میشد. این پارچهها در دورۀ ایلخانی مختص زنان مغول و زنان ایرانی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص173.]</ref> | مهمترین عاملی که در این دوره، [[پوشاک]] را بهعنوان نشانهای از اختلاف طبقاتی مطرح کرده، تفاوت در قدرت خرید و تهیۀ پوشاک است؛ بهطوریکه انتخاب یک پوشش خاص، دلیلی بر نشان دادن برتری شخص نسبت به سایر مردم است.<ref>پاکتچی، پوشاک در آموزههای دینی اسلامی، 1385ش، ص44.</ref> طبقات بالای اجتماعی از لباسهای نخ و نَسیج استفاده میکردند. نسیج، از پارچۀ [[ابریشم]] و طلا<ref>Kadoi, Islamic Chinoiserie The art of Mongol Iran, 2009, p.21.</ref> و نخ از پارچۀ حریر تهیه میشد. این پارچهها در دورۀ ایلخانی مختص زنان مغول و زنان ایرانی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص173.]</ref> | ||
==سرپوش زنان مغول== | ==سرپوش زنان مغول== | ||
[[پرونده:ایلخانان.jpg|جایگزین=پوشاک زنان در دوره ایلخانی|بندانگشتی|هلاکو خان و ملکه مسیحیاش دوقوز خاتون]] | [[پرونده:ایلخانان.jpg|جایگزین=پوشاک زنان در دوره ایلخانی|بندانگشتی|هلاکو خان و ملکه مسیحیاش دوقوز خاتون]] | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
از آنجا که زنان ایرانی پایبند به رعایت حجاب بودند؛ بههمین دلیل از سرپوشهای زنان مغولی ایده نگرفتند. سرپوشهای زنان ایرانی عبارت بود از:<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص183.]</ref>[[پرونده:ایلخانیان-1024x514.jpg|جایگزین=سرپوش زنان ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی منصوب به ایلخانان]] | از آنجا که زنان ایرانی پایبند به رعایت حجاب بودند؛ بههمین دلیل از سرپوشهای زنان مغولی ایده نگرفتند. سرپوشهای زنان ایرانی عبارت بود از:<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص183.]</ref>[[پرونده:ایلخانیان-1024x514.jpg|جایگزین=سرپوش زنان ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی منصوب به ایلخانان]] | ||
===بُرقَع=== | ===بُرقَع=== | ||
برقع از تکه پارچهای بهشکل چهرۀ انسان درست شده که چهره را از مبدأ بینی پوشانده و از اطراف و روی پیشانی به سربند متصل میشود و تا روی زانوها به حالت آویزان ادامه دارد.<ref>راینهارت، فرهنگ البسۀ مسلمانان، 1345ش، ص66-62.</ref> زنان بههنگام خروج از خانه برقع به تن میکردند.<ref>ابنبطوطه، سفرنامه، 1337ش، ص194.</ref> استفاده از برقع و چادر نشانۀ حیا و عفت بود و رعایت نکردن آن موجب فروپاشی خانواده قلمداد میشد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص182.]</ref> | [[برقع]] از تکه پارچهای بهشکل چهرۀ انسان درست شده که چهره را از مبدأ بینی پوشانده و از اطراف و روی پیشانی به سربند متصل میشود و تا روی زانوها به حالت آویزان ادامه دارد.<ref>راینهارت، فرهنگ البسۀ مسلمانان، 1345ش، ص66-62.</ref> زنان بههنگام خروج از خانه برقع به تن میکردند.<ref>ابنبطوطه، سفرنامه، 1337ش، ص194.</ref> استفاده از برقع و چادر نشانۀ حیا و عفت بود و رعایت نکردن آن موجب فروپاشی خانواده قلمداد میشد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص182.]</ref> | ||
===خمار=== | ===خمار=== | ||
پوششی نقابیشکل که روی صورت قرار میگرفت و از موی اسب تهیه میشد.<ref>کلاویخو، سفرنامۀ کلاویخو، 1344ش، ص162.</ref> | پوششی نقابیشکل که روی صورت قرار میگرفت و از موی اسب تهیه میشد.<ref>کلاویخو، سفرنامۀ کلاویخو، 1344ش، ص162.</ref> | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
روسری سهگوش کوچکی (لچک) که در زیر تاج کلاه قرار میگرفت<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_2885.pdf مجابی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص3.]</ref> و به آن مِعجَر هم گفته میشد.<ref>جوینی، تاریخ جهانگشای جوینی، 1367ش، ص77.</ref> همراه با این روسری، پیشانیبندی به نام عَصابه نیز دور سر بسته میشد.<ref>همدانی، مکاتبات رشیدی، 1945م، ص195.</ref> | روسری سهگوش کوچکی (لچک) که در زیر تاج کلاه قرار میگرفت<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_2885.pdf مجابی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص3.]</ref> و به آن مِعجَر هم گفته میشد.<ref>جوینی، تاریخ جهانگشای جوینی، 1367ش، ص77.</ref> همراه با این روسری، پیشانیبندی به نام عَصابه نیز دور سر بسته میشد.<ref>همدانی، مکاتبات رشیدی، 1945م، ص195.</ref> | ||
===مقنعه=== | ===مقنعه=== | ||
از پوششهای اصلی سر در دورۀ ایلخانی، مقنعه بود که بهشکلهای گوناگون، با نوار یا بدون نوار، با کلاه یا بدون کلاه به کار میرفت؛ بهعنوان مثال زنان روستایی نواری به دور آن میبستند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص401.</ref> در نگارهها سه نمونه از این مقنعهها دیده میشود. یک نمونه از آنها همراه با سربندی روی پیشانی زنان قرار دارد و در نگارههای شاهنامه دیده میشود. نوع دیگر این مقنعهها که در نگارههای مربوط به داستانهای پیامبران ترسیم شده، تکهای روی مقنعه قرار دارد که یا کوتاه است و یا تا پشت زانو ادامه دارد. نوع دیگر این مقنعهها، یکتکه و سفید رنگ است که بر سر زنان همراه خانها و خاتونها دیده میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص171-169.]</ref> | از پوششهای اصلی سر در دورۀ ایلخانی، [[مقنعه]] بود که بهشکلهای گوناگون، با نوار یا بدون نوار، با کلاه یا بدون کلاه به کار میرفت؛ بهعنوان مثال زنان روستایی نواری به دور آن میبستند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص401.</ref> در نگارهها سه نمونه از این مقنعهها دیده میشود. یک نمونه از آنها همراه با سربندی روی پیشانی زنان قرار دارد و در نگارههای شاهنامه دیده میشود. نوع دیگر این مقنعهها که در نگارههای مربوط به داستانهای پیامبران ترسیم شده، تکهای روی مقنعه قرار دارد که یا کوتاه است و یا تا پشت زانو ادامه دارد. نوع دیگر این مقنعهها، یکتکه و سفید رنگ است که بر سر زنان همراه خانها و خاتونها دیده میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص171-169.]</ref> | ||
[[پرونده:تاریخچه-حجاب-در-ایران-بعد-از-اسلام-hi-hijab.com -1024x672.jpg|جایگزین=چادر زنان در دوره ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی منصوب به دوره ایلخانی]] | [[پرونده:تاریخچه-حجاب-در-ایران-بعد-از-اسلام-hi-hijab.com -1024x672.jpg|جایگزین=چادر زنان در دوره ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی منصوب به دوره ایلخانی]] | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | |||
*ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337ش. | *ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337ش. | ||
*ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامۀ ابنبطوطه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، آگاه، 1370ش. | *ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامۀ ابنبطوطه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، آگاه، 1370ش. | ||
| خط ۷۳: | خط ۷۴: | ||
*همدانی، رشیدالدینفضلالله، مکاتبات رشیدی، گردآورنده، محمد ابرقوهی، مصحح، محمد شفیع، لاهور، پنجاب ایجو کیشنل پریس، 1945م. | *همدانی، رشیدالدینفضلالله، مکاتبات رشیدی، گردآورنده، محمد ابرقوهی، مصحح، محمد شفیع، لاهور، پنجاب ایجو کیشنل پریس، 1945م. | ||
*Kadoi, Yuka. Islamic Chinoierie The art of Mongol Iran. : Edinburgh, Edinburgh University, 2009. | *Kadoi, Yuka. Islamic Chinoierie The art of Mongol Iran. : Edinburgh, Edinburgh University, 2009. | ||
{{پایان منابع}} | |||
