برودری‌دوزی: تفاوت میان نسخه‌ها

برودری‌دوزی (به فرانسوی: Broderie) به‌معنای گلدوزی انگلیسی است و گاه با نام سایه‌روشن‌دوزی شناخته می‌شود. برودری‌دوزی، هنر تزیین پارچه است که با ایجاد سوراخ‌هایی به شکل گل، برگ یا اشکال هندسی و [[گلدوزی]] اطراف آن‌ها انجام می‌گیرد و بافتی برجسته ایجاد می‌کند. این هنر که ترکیبی از برش و دوخت است، در قرن نوزدهم در [[دوره ویکتوریا|دورۀ ویکتوریا]] به شکل امروزی خود در [[انگلستان]] شکل گرفت و به اوج رسید. در [[ایران]] نیز این هنر در [[دوره قاجار|دورۀ قاجار]] روی لباس‌های اشرافی با نخ‌های طلایی و ابریشمی دیده می‌شد و امروزه مراکز اصلی تولید آن در استان [[هرمزگان]] متمرکز است. از برودری‌دوزی در تزیین لباس‌های سبک تابستانی، وسایل پارچه‌ای مانند کوسن، [[سجاده]]، [[رومیزی]] و [[پرده]] و نیز آثار تزیینی حجمی استفاده می‌شود.

واژۀ Broderie anglaise کلمۀ فرانسوی به‌معنای گلدوزی انگلیسی است که در دورۀ ویکتوریا شکل گرفت.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref> برودری‌دوزی نوعی تزیین پارچه است که با ایجاد سوراخ‌هایی به‌شکل گل، برگ یا اشکال هندسی و گلدوزی اطراف آن‌ها انجام می‌شود و بافتی برجسته ایجاد می‌کند.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref> این هنر ترکیبی از برش و دوخت است که در نهایت پارچه‌ای زیبا و ظریف را پدید می‌آورد. در برودری‌دوزی اطراف برش‌ها و منافذ کوچک پارچه با انواعی از دوخت‌ها تزیین شده و به پارچه‌هایی با الگوهای منظم و تکراری تبدیل می‌شوند.<ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/artifice/broderie-01anglaise.html «برود‌ری‌دوزی چیست؟ ابزارها، تکنیک‌ها و ایده‌های ابتکاری»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> برودری‌دوزی به‌صورت دستی یا با [[چرخ خیاطی]] انجام می‌شود؛ روش دستی دقت و ظرافت بیشتری دارد اما زمان‌بر است، در حالی‌که روش ماشینی سریع‌تر بوده و جزئیات کمتری دارد.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref>

هنر برودری‌دوزی، که گاه با نام‌هایی چون [[سایه‌روشن‌دوزی]] نیز شناخته می‌شود، با وجود اختلاف نظرهایی دربارۀ خاستگاه آن، در قرن نوزدهم و بیستم میلادی در [[انگلستان]] به شکل امروزی خود شکل گرفت و رواج یافت. هنر برودری‌دوزی در [[دوره ویکتوریا|دوران ویکتوریا]] به اوج خود رسید و در اوایل قرن بیستم میلادی نیز به نمادی از [[مد]] تبدیل شد.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref> چون نوع دوخت برودری‌دوزی در کشورهای اروپایی متداول بوده، کارشناسان از آن به‌عنوان [[دوخت اروپایی]] یاد می‌کنند.<ref>[https://www.sanaat.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%B7%DB%8C/ «مشاغل صنعت و صنایع ایران»، وب‌سایت صنعت و صنایع.]</ref> برخی منابع به کت‌ودامن و کیف برودری‌دوزی شده زنان فرانسوی در دهه 1940م اشاره کرده‌اند.<ref>احمدی، «[https://sfarhangi.alzahra.ac.ir/Documents/Puplication/Association/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3%202%20.pdf لباس زنان فرانسوی در دهه 1940 میلادی]»، 1395ش، ص7-8.</ref> با وجود این، استفاده از هنر برودری‌دوزی در سده‌های قدیمی‌تر مانند سده چهارم میلادی<ref>فربود و سیاحی، «[https://jtpva.alzahra.ac.ir/article_3987_0ceab2ce2f2624b4f6e7196367b098b5.pdf بازتاب مذهب تشیع در طراحی نقوش منسوجات فاطمیان مصر]»، 1386ش، ص88.</ref> و حتی بهره‌گیری از آن توسط جامعه مسلمان ازجمله دوره فاطمیان در مصر،<ref>فربود و سیاحی، «بازتاب مذهب تشیع در طراحی نقوش منسوجات فاطمیان مصر»، 1386ش، ص91.</ref> گزارش شده است.  

در آرایه‌های تزئینی زنان ایرانی در دوره قاجار به پیراهن‌های زنان طبقات اشرافی اشاره شده که با نخ‌های طلایی<ref>مافی‌تبار و شریف‌زاده، «[https://ensani.ir/file/download/article/652bd618ce95a-10480-24-11.pdf نظری بر اجزای اصلی تن‌جامه‌های زنانه در اندرونی دربار قاجار]»، 1401ش، ص182؛ احمدی بیرگانی و برفره، «[https://shij.ir/RAHS/upload/RAHS/Content/030925_19/08-RAHS-No71-23919.pdf بررسی پوشاک زنان جنوب ایران در سفرنامه سیاحان دوره قاجار]»، 1403ش، ص70.</ref> یا نخ‌های ابریشمی نقره‌ای‌رنگ برودری‌دوزی شده‌اند.<ref>رایس، زنان ایرانی و راه‌ورسم زندگی آنان، 1383ش، ص115-119؛ بایندر، سفرنامه، 1370ش، ص365.</ref> برودری‌دوزی در گذشته به شکل‌های مختلفی<ref>[https://www.sanaat.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%B7%DB%8C/ «مشاغل صنعت و صنایع ایران»، وب‌سایت صنعت و صنایع.]</ref> در بیشتر نقاط [[ایران]] رایج بوده؛ اما امروزه مراکز عمدۀ تولید این هنر در استان [[هرمزگان]] به‌ویژه شهرهای [[بندر لنگه]]، [[بندرعباس]] و [[میناب]] دیده می‌شود.<ref>[http://inhb.ir/news/2250 «برگزاری دورۀ تخصصی رودوزی سنتی در شهرستان بستک»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی.]</ref>

== پارچۀ برودری‌دوزی ==

پارچۀ برودری‌دوزی [[پارچه‌|پارچه‌ای]] نازک و سبک، از جنس [[پنبه]] یا [[کتان]] است و از آن برای هنر برودری‌دوزی روی انواع لباس‌ها و محصولات تزیینی و دکوری استفاده می‌شود. پارچۀ برودری‌دوزی اغلب در رنگ‌های سفید، کرم و طیف‌های صورتی، آبی و سبز با عرض‌ها و وزن‌های مختلف دیده می‌شود.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref> همچنین در برودری‌دوزی از نخ‌های همرنگ استفاده می‌شود و به‌کار بردن رنگ‌های متضاد و تیره کمتر معمول است.<ref>[https://khaneyeminajoon.blogfa.com/post/2984 «برودری‌دوزی»، وب‌سایت بلوگفا.]</ref>

ببرودری‌دوزی به‌طور کلی در سه شیوه اجرا می‌شود: در روش نخست، اطراف یا درون نقوش با انواع کردونه‌دوزی برای استحکام پارچه تزیین می‌شود؛ در روش دوم، تمام سطح طرح با دوخت‌های برودری و بندکشی پوشانده می‌شود. شیوۀ سوم ترکیبی از دو روش پیشین است که با به‌کارگیری دوخت‌های متنوع، ظرافت و عمق بصری بیشتری به طرح می‌بخشد و نیازمند مهارت بالاتری است.<ref>[https://khaneyeminajoon.blogfa.com/post/2984 «برودری‌دوزی»، وب‌سایت بلوگفا.]</ref>

 

* '''دوخت شلال''': این کوک مرزهای طرح را تثبیت می‌کند و با پوشش‌دهی دندان‌موشی‌های برش‌خورده، مانع از باز شدن بافت می‌شود و چارچوبی مقاوم برای مراحل بعدی فراهم می‌سازد.

* '''برودری شبکه‌ای''': پس از تثبیت مرزها با شلال، فضای مرکزی بریده شده و لبه‌های آن با دوخت گردونه‌ای ظریف پوشانده می‌شود تا تأثیری مشبک و توری ایجاد کند.  

* '''برجسته‌دوزی''' یا '''ساتن‌دوزی''': به پر کردن کامل فضا با یک سطح صاف و براق گفته می‌شود؛ در این شیوه، استفاده از شلال‌های کمکی در حاشیه‌ها برای افزایش حجم و تفکیک طرح از زمینه ضروری است.  

* '''کردونه‌دوزی''': این تکنیک با استفاده از شلال به‌عنوان پایه، با دوخت افقی فشرده و در نهایت پوشش گردونه‌ای، یک بُعد سه‌بعدی برجسته ایجاد می‌کند که غالباً برای جزئیات نهایی یا اپلیکه‌کاری‌های تزئینی در لباس‌ها به کار می‌رود. <ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/artifice/broderie-01anglaise.html «برود‌ری‌دوزی چیست؟ ابزارها، تکنیک‌ها و ایده‌های ابتکاری»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

برودری‌دوزی به‌صورت ساده در انواع لباس و وسایل پارچه‌ای و به‌صورت حجمی در انواع ظروف و وسایل مورد نیاز برای تزیین استفاده می‌شود.<ref>[https://kardani-homa.com/blog/arts/24-simple-and-voluminous-embroidery-bodice «برودری‌دوزی ساده و حجمی»، وب‌سایت صنایع دستی و هنر هما.]</ref> از برودری‌دوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوارهای زنانه، دور یقه، سرآستین، کوسن، [[سجاده]]، [[تابلو]] و [[جلد قرآن]] استفاده می‌شود.<ref>[https://www.tebyan.net/news/354280/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86 «صنایع دستی استان هرمزگان»، وب‌سایت تبیان.]</ref> همچنین به‌دلیل سبک و نازک‌بودن پارچۀ آن برای دوخت لباس‌های نازک تابستانی نیز کاربرد دارد.<ref>[https://honari.com/blog/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C/ «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری.]</ref>

{{پانویس پیش‌نویس}}

 

* احمدی، فرنوش، «لباس زنان فرانسوی در دهه 1940 میلادی»، فصلنامه علمی‌تخصصی پارچه و لباس: سندس، شماره 2، زمستان 1395ش.

* احمدی بیرگانی، امین و برفره، سیده اسماء، «بررسی پوشاک زنان جنوب ایران در سفرنامه سیاحان دوره قاجار»، ماهنامه پژوهش در هنر و علوم انسانی، شماره 71، آبان 1403ش.

* بایندر، هانری، سفرنامه هانری بایندر، ترجمه کرامت‌الله افسر، تهران، فرهنگسرا، 1370ش.

* «برگزاری دورۀ تخصصی رودوزی سنتی در شهرستان بستک»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی، تاریخ درج مطلب: 25 فروردین 1400ش.

 

* «برودری‌دوزی»، وب‌سایت بلوگفا، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1396ش.

 

* «برودری‌دوزی»، وب‌سایت هنری، تاریخ بازدید: 17 دی 1404ش.

* «برودری‌دوزی چیست؟ ابزارها، تکنیک‌ها و ایده‌‌های ابتکاری»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 15 دی 1404ش.

* «برودری‌دوزی ساده و حجمی»، وب‌سایت صنایع دستی هما، تاریخ درج مطلب: 25 فروردین 1398ش.

* رایس، کلارا کولیور، زنان ایرانی و راه‌ورسم زندگی آنان، ترجمه اسدالله ازاد، تهران، کتابدار، 1383ش.

* «صنایع دستی استان هرمزگان»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند 1395ش.

* فربود، فریناز و سیاحی، ماه‌منیر، «بازتاب مذهب تشیع در طراحی نقوش منسوجات فاطمیان مصر»، فصلنامه مبانی نظری هنرهای تجسمی، شماره 4، پاییز و زمستان 1386ش.

* «مشاغل صنعت و صنایع»، وب‌سایت صنعت و صنایع، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1400ش.