پوشاک دوران افشاریان: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>پوشاک دوران افشاریان</big>'''؛ تن‌پوش مردم ایران در دوره افشاریان.

پوشاک افشاریان ادامه پوشاک دوره صفویه ولی با شکل و فرمی بسیار ساده‌تر و بی‌تکلف‌تر نسبت به دوره‌های قبل است. از ویژگی‌های بارز پوشاک این دوره می‌توان به کوتاه‌شدن دامن پیراهن‌ها و قبا اشاره کرد.

==سیر تحول پوشاک در دوره افشاریان==

پوشاک دوره افشاریان به‌دلیل اوضاع نا‌آرام و جنگ، از توجه اجتماعی کمتری برخوردار بود و به‌همین دلیل پوشاک این دوره دچار تغییر و تحول چندانی نشد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1489804/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20 اشرف‌پور، «پوشاک در دوران افشاریان و زندیان»، 1395ش، ص132.]</ref> مدارک موجود از پوشاک افشاریان بسیار محدود است و تنها راه رسیدن به پوشاک این دوره، توجه به نقاشی‌ها و تصاویر به‌جا‌مانده از نادرشاه و حکومت افشاریان است.<ref>راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، 1352ش، ج3، ص216.</ref> در این دوره از تجملات لباس‌ها کاسته شده و لباس‌ها شکل و فرمی ساده‌تر داشتند. از ویژگی‌های پوشاک این دوره، کوتاه‌شدن دامن پیراهن‌ها و قبا بود و شکل و حالت شلوار (به‌صورت تنگ یا گشاد) اهمیت بیشتری یافت.<ref>نجفی، مقدمه تحلیلی تاریخ تحولات سیاسی ایران، 1378ش، ص74.</ref>  

==پوشاک مردان==

پوشش مردمان افشاریان شامل جُبّه، پیراهن، قبا، شلوار، کمربند و شال کمر، کلاه و کفش بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1489804/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20 اشرف‌پور، «پوشاک در دوران افشاریان و زندیان»، 1395ش، ص132 و 133.]</ref>

کفش مردان این دوره شامل گیوه، چاروق، نعلین یا کفش چرمی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/78024/245/text بژگی، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، 1391ش، ص249.]</ref>  علاوه بر کفش، ساق‌بند نیز در این دوره رواج داشته که مردان به دور پاهای خود می‌بستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1489804/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20 اشرف‌پور، «پوشاک در دوران افشاریان و زندیان»، 1395ش، ص133.]</ref>  

==پوشاک زنان==

پوشاک زنان افشاریه ادامه پوشاک دوره صفویه ولی بسیار ساده‌تر از دوره قبل خود بوده و از پارچه‌های ظریف‌تر و خوش‌نقش‌تر نسبت به پوشاک مردان افشاری انتخاب می‌شده است.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1489804/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20 اشرف‌پور، «پوشاک در دوران افشاریان و زندیان»، 1395ش، ص134.]</ref>

زنان در این دوره از پیراهن‌های بسیار کوتاه و بدون یقه استفاده می‌کردند که به‌وسیله دکمه‌ای زرین در زیر گلو بسته می‌شد. جنس این پیراهن‌ها از پارچه ابریشمی گلدوزی‌شده بوده و دور یقه لباس را دو تا سه سری مروارید کوچک می‌دوختند. روی پیراهن نیز نیم‌تنه‌ای به نام اَرخالُق با جنس اطلس آستر‌دار، می‌پوشیدند.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/78024/245/text بژگی، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، 1391ش، ص253.]</ref>

قبای زنان این دوره چاپکین نام دارد که فاقد یقه بوده و قسمت جلوی آن باز بوده است و از سمت چپ به راست روی هم قرار می‌گرفت و در سمت راست به‌وسیله سه دکمه بسته می‌شد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1489804/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86?q=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20 اشرف‌پور، «پوشاک در دوران افشاریان و زندیان»، 1395ش، ص134 و 135.]</ref>

زنان در این دوره شلوار‌های گشاد و راسته که اغلب به آن آستری دوخته می‌شد، می‌پوشیدند. جنس شلوار‌ها به‌طور معمول از پارچه زری یا ابریشم بود و اکثراً به‌وسیله مروارید‌هایی تزیین می‌شد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/78024/245/text بژگی، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، 1391ش، ص253.]</ref>

سربند زنان در درون خانه شامل چارقدی بلند بود که مو‌های بلند آنان را می‌پوشاند. در بیرون از خانه نیز از چاقچور، چادر مشکی و روبند استفاده می‌کردند.<ref>شاملویی، تاریخ ایران از ماد تا پهلوی، 1347ش، ص119.</ref>  روبند، پارچه نخی مستطیل‌شکل و دارای شکاف افقی دراز و از جنس تور بود که از بین این شکاف‌ها محیط بیرون را نگاه می‌کردند.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/78024/245/text بژگی، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، 1391ش، ص254.]</ref>

یک نمونه از کفش زنان این دوره، کفش راحتی از جنس مخمل گلدوزی‌شده بود که با یراق‌های طلایی یا ابریشمی آراسته می‌شد. نوع دیگر آن، چکمه پارچه‌ای معروف به چاقچور بود که شلوار درون این چکمه‌ها قرار می‌گرفت.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/78024/245/text بژگی، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، 1391ش، ص254.]</ref>  

==پوشاک نبرد==

ارتش ایران در دوره نادرشاه افشار شامل سوارگان، پیادگان، توپچیان و مهندسان بودند. گروه سوارگان را دو دسته به نام قزلباش‌ها و سپاه خراسان تشکیل می‌دادند. قزلباش‌ها از کلاه چهار ترک قرمز‌رنگ به‌همراه دستاری از ابریشم سفید یا رنگی استفاده می‌کردند و تن‌پوش نبرد آنان همانند دوره صفویه شامل کلاه‌خود، زره و چکمه بلند بود که هم سوارگان و هم پیادگان از آنها استفاده می‌کردند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/78024/245/text بژگی، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، 1391ش، ص260 و 261.]</ref> کلاه‌های رزمی این دوره مزین به عبارت‌های توحیدی، یا الله، یا رحمان، یا رحیم و یا کریم بوده است.<ref>فلور، حکومت نادرشاه، 1368ش، ص106 و 107.</ref>  

==پانویس==

==منابع==

* اشرف‌پور، تارا، «پوشاک در دوران افشاریان و زندیان»، مجله سیاه مشق، شماره 1، مهر 1395ش.

* بژگی، طیبه، «بحثی در لباس و پوشش مردم ایران در دوره افشاریه»، مجله تاریخ‌پژوهی، شماره 53، زمستان 1391ش.

* راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، تهران، امیرکبیر، 1352ش.

* شاملویی، حبیب‌اللّه، تاریخ ایران از ماد تا پهلوی، تهران، صفی علیشاه، 1347ش.

* شهشهانی، سهیلا، تاریخچه پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش.

* غیبی، مهر‌آسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، چاپ چهارم، 1391ش.

* فلور، ویلم، حکومت نادرشاه، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران، توس، 1368ش.

* متین، پیمان، پوشاک ایرانیان، تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383ش.

* نجفی، موسی، مقدمه تحلیلی تاریخ تحولات سیاسی ایران، تهران، منیر، چاپ دوم، 1378ش.