صفحهای تازه حاوی «'''<big>پوشاک دوران سامانیان</big>'''؛ تنپوش مردم ایران در دوره سامانیان. پوشاک ایرانیان در دورۀ سامانی، سبک اصلی تنپوش ساسانیان را حفظ کرده است؛ اما در این دوره لباسها بلندتر و گشادتر از دورههای قبل و همراه با تنوع بسیاری دوخته شده است. در ای...» ایجاد کرد |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =Mansur I.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =نشان سیمین منصور یکم | |||
| image_alt =منصور یکم | |||
| فایل پادکست =پوشاک دوران سامانیان.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/45 | |||
| تاریخ پادکست =11-1-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''<big>پوشاک دوران سامانیان</big>'''؛ تنپوش مردم ایران در دوره سامانیان. | '''<big>پوشاک دوران سامانیان</big>'''؛ تنپوش مردم ایران در دوره سامانیان. | ||
پوشاک ایرانیان در دورۀ سامانی، سبک اصلی تنپوش ساسانیان را حفظ کرده است؛ اما در این دوره لباسها بلندتر و گشادتر از دورههای قبل و همراه با تنوع بسیاری دوخته شده است. در این دوره، بهدلیل وجود کارگاه بزرگ بافندگی، لباسهای وزرا، علما و مردم عادی اعم از بالاپوش و قبا از پارچههای مختلفی تهیه میشدند. کلاه، مهمترین بخش پوشاک سامانیان بوده که گوناگونی فراوانی داشته است. | پوشاک ایرانیان در دورۀ سامانی، سبک اصلی تنپوش ساسانیان را حفظ کرده است؛ اما در این دوره لباسها بلندتر و گشادتر از دورههای قبل و همراه با تنوع بسیاری دوخته شده است. در این دوره، بهدلیل وجود کارگاه بزرگ بافندگی، لباسهای وزرا، علما و مردم عادی اعم از بالاپوش و [[قبا]] از پارچههای مختلفی تهیه میشدند. کلاه، مهمترین بخش پوشاک سامانیان بوده که گوناگونی فراوانی داشته است. | ||
==سیر تحولی پوشاک در دوره سامانیان== | ==سیر تحولی پوشاک در دوره سامانیان== | ||
سامانیان (۲۸۷ تا ۳۸۹ ه. ق) از نخستین سلسلههای ایرانی- اسلامی هستند که شکل اصلی تنپوش ساسانی را که شامل پیراهن کوتاه، شلوار، کلاه و کفش بود، حفظ کردند؛ با این تفاوت که چون دین اسلام را پذیرفته بودند، لباسهای این دوره، بلندتر و با آستینهای گشادتری نسبت به دوره قبل از خود بود.<ref>[https://darnia.ir/blog/84_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86.html «پیشینه پوشاک مردان از سامانیان تا ایلخانیان»، وبسایت دارنیا.]</ref> | سامانیان (۲۸۷ تا ۳۸۹ ه. ق) از نخستین سلسلههای ایرانی- اسلامی هستند که شکل اصلی تنپوش ساسانی را که شامل پیراهن کوتاه، شلوار، کلاه و کفش بود، حفظ کردند؛ با این تفاوت که چون دین [[اسلام]] را پذیرفته بودند، لباسهای این دوره، بلندتر و با آستینهای گشادتری نسبت به دوره قبل از خود بود.<ref>[https://darnia.ir/blog/84_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86.html «پیشینه پوشاک مردان از سامانیان تا ایلخانیان»، وبسایت دارنیا.]</ref> | ||
==پوشاک طبقات اجتماعی در دورۀ سامانیان== | ==پوشاک طبقات اجتماعی در دورۀ سامانیان== | ||
| خط ۱۰: | خط ۴۰: | ||
==لباس سلاطین== | ==لباس سلاطین== | ||
[[پرونده:Emnabgt2is6n.jpg|جایگزین=اسماعیل سامانی|بندانگشتی|مجسمه اسماعیل سامانی در تاجیکستان]] | |||
امیران سامانی برخی از لباسهای خود را از پارچه «زَندنیچی»<ref>پارچهای منسوب به زندنه در بخارا. [https://www.vajehyab.com/?q=%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%86%D9%87&f=dehkhoda دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ زندنه، وبسایت واژهیاب.]</ref> تهیه میکردند.<ref>نرشخی، تاریخ بخارا، 1351ش، ص21.</ref> این پارچۀ قیمتی، درشتبافت و جنس آن از پنبه یا ابریشم بود.<ref>نرشخی، تاریخ بخارا، 1351ش، ص28 و 29.</ref> همچنین در کارگاه بزرگ بافندگی که در بیتالطراز بخارا وجود داشت، نوعی جامه به نام «بُرد فندقی» تهیه میشد. این نوع لباس که به رنگهای سرخ، سبز و سفید تهیه میشد، دارای آستینهای بلند و راهراه بود که امیران سامانی آن را روی لباس خود میپوشیدند.<ref>نرشخی، تاریخ بخارا، 1363ش، ص53.</ref> از جامههای دیگر وزیران سامانی، «ویذاری» نام داشت. این نوع پارچه نخی که ضخیم و از جنس پنبه بود، بهصورت خام تهیه میشد و از جامههای زمستانی به شمار میرفت. آنان همچنین از پارچههای نازک شوشتری با راههای باریک و پهن، کتانهای سفید مصری و پارچههای حریر زربافت نیز برای خود جامه تهیه میکردند. علاوهبراین امیران سامانی، قبا و نیمتنه جلیقه مانندی که «بَدَنه» نام داشت، بر تن میکردند.<ref>گردیزی، تاریخ گردیزی، 1347ش، ص316.</ref> قبای امیران این دوره، دو نوع بود؛ یک نوع آن دکمهخور بوده و از یقه تا کمر دکمه میخورد و نوع دیگر آن، جلوباز، دارای یقه هفت و بدون دکمه بود. بلندی این قباها تا زانوان بود و در قسمت کمر با کمربند و یا شال بسته میشد. آنان همچنین در مواقع سوارکاری، «رانین» بر تن میکردند. رانین؛ دو تکه مستطیلشکل از جنس چرم بود که در قسمت کمر بسته میشد.<ref>چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، 1391ش، ص120.</ref> | امیران سامانی برخی از لباسهای خود را از پارچه «زَندنیچی»<ref>پارچهای منسوب به زندنه در بخارا. [https://www.vajehyab.com/?q=%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%86%D9%87&f=dehkhoda دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ زندنه، وبسایت واژهیاب.]</ref> تهیه میکردند.<ref>نرشخی، تاریخ بخارا، 1351ش، ص21.</ref> این پارچۀ قیمتی، درشتبافت و جنس آن از پنبه یا ابریشم بود.<ref>نرشخی، تاریخ بخارا، 1351ش، ص28 و 29.</ref> همچنین در کارگاه بزرگ بافندگی که در بیتالطراز بخارا وجود داشت، نوعی جامه به نام «بُرد فندقی» تهیه میشد. این نوع لباس که به رنگهای سرخ، سبز و سفید تهیه میشد، دارای آستینهای بلند و راهراه بود که امیران سامانی آن را روی لباس خود میپوشیدند.<ref>نرشخی، تاریخ بخارا، 1363ش، ص53.</ref> از جامههای دیگر وزیران سامانی، «ویذاری» نام داشت. این نوع پارچه نخی که ضخیم و از جنس پنبه بود، بهصورت خام تهیه میشد و از جامههای زمستانی به شمار میرفت. آنان همچنین از پارچههای نازک شوشتری با راههای باریک و پهن، کتانهای سفید مصری و پارچههای حریر زربافت نیز برای خود جامه تهیه میکردند. علاوهبراین امیران سامانی، قبا و نیمتنه جلیقه مانندی که «بَدَنه» نام داشت، بر تن میکردند.<ref>گردیزی، تاریخ گردیزی، 1347ش، ص316.</ref> قبای امیران این دوره، دو نوع بود؛ یک نوع آن دکمهخور بوده و از یقه تا کمر دکمه میخورد و نوع دیگر آن، جلوباز، دارای یقه هفت و بدون دکمه بود. بلندی این قباها تا زانوان بود و در قسمت کمر با کمربند و یا شال بسته میشد. آنان همچنین در مواقع سوارکاری، «رانین» بر تن میکردند. رانین؛ دو تکه مستطیلشکل از جنس چرم بود که در قسمت کمر بسته میشد.<ref>چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، 1391ش، ص120.</ref> | ||
==لباس وزرا و درباریان== | ==لباس وزرا و درباریان== | ||
وزیران و قاضیها در زمستان جامه ویذاری زرد و کرم در زمینه قرمز به تن میکردند. علاوه بر این، آنان از جامههای جاچی، بالاپوش و قبا که از پارچههای برد فندقی و زندنیچ تهیه میشد، استفاده میکردند.<ref>متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری یا رنسانس اسلامی، 1364ش، ج2، ص145</ref> کلاههایی که وزیران بر سر میگذاشتند، به دو صورت مثلثیشکل و یا استوانهایشکل و بلند بود.<ref>گیرشمن، بیشاپور، 1378ش، ج1، ص329.</ref> پاپوشهای آنها چکمه یا کفش معمولی، مزین به نقره یا سنگهای قیمتی بود. غلامان نیز قبای زندنیچی بر تن میکردند. غلامانی که رتبه بالاتری داشتند، قبا همراه گرز و غلامان بالاتر، جامهای بهنام «عنوان» میپوشیدند. مرتبه بالاتر غلامان، مرتبه «وثاقباشی» بود که کلاهی نمدین و سیاهرنگ، مزین به نوارهایی از نقره بههمراه قبای گنجهای به تن میکردند. غلامان ویژه، جامهای به نام «مُعَلِّم هشتخانه» میپوشیدند.<ref>چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، 1391ش، ص122.</ref> | وزیران و قاضیها در زمستان جامه ویذاری زرد و کرم در زمینه قرمز به تن میکردند. علاوه بر این، آنان از جامههای جاچی، بالاپوش و قبا که از پارچههای برد فندقی و زندنیچ تهیه میشد، استفاده میکردند.<ref>متز، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری یا رنسانس اسلامی، 1364ش، ج2، ص145</ref> کلاههایی که وزیران بر سر میگذاشتند، به دو صورت مثلثیشکل و یا استوانهایشکل و بلند بود.<ref>گیرشمن، بیشاپور، 1378ش، ج1، ص329.</ref> پاپوشهای آنها چکمه یا کفش معمولی، مزین به [[نقره]] یا سنگهای قیمتی بود. غلامان نیز قبای زندنیچی بر تن میکردند. غلامانی که رتبه بالاتری داشتند، قبا همراه گرز و غلامان بالاتر، جامهای بهنام «عنوان» میپوشیدند. مرتبه بالاتر غلامان، مرتبه «وثاقباشی» بود که کلاهی نمدین و سیاهرنگ، مزین به نوارهایی از نقره بههمراه قبای گنجهای به تن میکردند. غلامان ویژه، جامهای به نام «مُعَلِّم هشتخانه» میپوشیدند.<ref>چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، 1391ش، ص122.</ref> | ||
==لباس علما، خطبا و صوفیان== | ==لباس علما، خطبا و صوفیان== | ||
| خط ۴۲: | خط ۷۳: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* ابنحوقل، محمد، سفرنامه، تهران، امیرکبیر، 1366ش. | {{آغاز منابع}} | ||
* بینا، تاریخ سیستان، بهتصحیح محمدتقی بهار، تهران، زوار، 1314ش. | *ابنحوقل، محمد، سفرنامه، تهران، امیرکبیر، 1366ش. | ||
* بینا، تاریخ سیستان، بهتصحیح محمدتقی بهار، تهران، پدیده خاور، 1366ش. | *بینا، تاریخ سیستان، بهتصحیح محمدتقی بهار، تهران، زوار، 1314ش. | ||
* «پیشینه پوشاک مردان از سامانیان تا ایلخانیان»، وبسایت دارنیا، تاریخ درج مطلب: 1 اردیبهشت 1395ش. | *بینا، تاریخ سیستان، بهتصحیح محمدتقی بهار، تهران، پدیده خاور، 1366ش. | ||
* چیتساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، تهران، سمت، 1391ش. | *«پیشینه پوشاک مردان از سامانیان تا ایلخانیان»، وبسایت دارنیا، تاریخ درج مطلب: 1 اردیبهشت 1395ش. | ||
* دهخدا، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 20 فروردین 1402ش. | *چیتساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، تهران، سمت، 1391ش. | ||
* راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، تهران، امیرکبیر، جلد دوم، 1367ش. | *دهخدا، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 20 فروردین 1402ش. | ||
* ضیاءپور، جلیل، پوشاک زنان ایران از کهنترین زمان تا آغاز شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، 1347ش. | *راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، تهران، امیرکبیر، جلد دوم، 1367ش. | ||
* کسایی، نورالله، « خوراک و پوشاک در آسیای مرکزی (سده 2-8 ه ق= 8-16 م)»، نشریه فرهنگ، شماره 3، پاییز 1375ش. | *ضیاءپور، جلیل، پوشاک زنان ایران از کهنترین زمان تا آغاز شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، 1347ش. | ||
* کهن، فرحناز، «گونهشناسی اقشار اجتماعی عصر سامانیان (با تکیه بر پوشاک آنها)»، فصلنامه مطالعات فرهنگی، اجتماعی خراسان، شماره 37، پاییز 1394ش. | *کسایی، نورالله، « خوراک و پوشاک در آسیای مرکزی (سده 2-8 ه ق= 8-16 م)»، نشریه فرهنگ، شماره 3، پاییز 1375ش. | ||
* گردیزی، عبدالحیبنضحاک، تاریخ گردیزی، بهتصحیح عبدالحی حبیبی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1347ش. | *کهن، فرحناز، «گونهشناسی اقشار اجتماعی عصر سامانیان (با تکیه بر پوشاک آنها)»، فصلنامه مطالعات فرهنگی، اجتماعی خراسان، شماره 37، پاییز 1394ش. | ||
* گیرشمن، رومن، بیشاپور، ترجمه اصغر کریمی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1378ش. | *گردیزی، عبدالحیبنضحاک، تاریخ گردیزی، بهتصحیح عبدالحی حبیبی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1347ش. | ||
* متز، آدام، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ترجمه علیرضا ذکاوتی، تهران، امیرکبیر، 1364ش. | *گیرشمن، رومن، بیشاپور، ترجمه اصغر کریمی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1378ش. | ||
* مقدسی، ابوعبدالله محمدبناحمد، احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، ترجمه علینقی منزوی، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361ش. | *متز، آدام، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ترجمه علیرضا ذکاوتی، تهران، امیرکبیر، 1364ش. | ||
* مونسیسرخه، مریم، «بازخوانی نظام پوشاک ایرانی»، نشریه پژوهش هنر، شماره 3، بهار و تابستان 1391ش. | *مقدسی، ابوعبدالله محمدبناحمد، احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، ترجمه علینقی منزوی، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361ش. | ||
* نرشخی، محمدبنجعفر، تاریخ بخارا، ترجمه ابونصر قباوی، تهران، ثنایی، 1351ش. | *مونسیسرخه، مریم، «بازخوانی نظام پوشاک ایرانی»، نشریه پژوهش هنر، شماره 3، بهار و تابستان 1391ش. | ||
* نرشخی، محمدبنجعفر، تاریخ بخارا، ترجمه ابونصر قباوی، تهران، توس، 1363ش. | *نرشخی، محمدبنجعفر، تاریخ بخارا، ترجمه ابونصر قباوی، تهران، ثنایی، 1351ش. | ||
* یاوری، حسین، آشنایی با لباسها و پوشاک سنتی مردم مناطق مختلف ایران، تهران، آذر، 1388ش. | *نرشخی، محمدبنجعفر، تاریخ بخارا، ترجمه ابونصر قباوی، تهران، توس، 1363ش. | ||
*یاوری، حسین، آشنایی با لباسها و پوشاک سنتی مردم مناطق مختلف ایران، تهران، آذر، 1388ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
