imported>الهام سادات میرترابی بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =پوشاک-ساسانیان.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =پیراهن نوع اول مربوط به دوره ساسانیان | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =پوشاک مردان در دوران ساسانیان.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =13/1 | |||
| تاریخ پادکست =24-1-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
<big>'''پوشاک مردان در دوران ساسانیان؛'''</big> تنپوش مردان ایران در دورة ساسانیان. | <big>'''پوشاک مردان در دوران ساسانیان؛'''</big> تنپوش مردان ایران در دورة ساسانیان. | ||
پوشاک مردان ساسانی شامل پیراهن، ارخالق، مانتو، شلوار، کلاه و کفش بوده که از تنوع و تزیینات بیشتری نسبت به پوشاک اشکانیان برخوردار بوده است. پیراهن، اصلیترین و مهمترین تنپوش این دوره بوده که دامن هر یک از آنها برش و فرم خاصی داشته است. | پوشاک مردان ساسانی شامل پیراهن، ارخالق، مانتو، شلوار، کلاه و کفش بوده که از تنوع و تزیینات بیشتری نسبت به پوشاک اشکانیان برخوردار بوده است. پیراهن، اصلیترین و مهمترین تنپوش این دوره بوده که دامن هر یک از آنها برش و فرم خاصی داشته است. | ||
==تحولات پوشاک ساسانیان== | ==تحولات پوشاک ساسانیان== | ||
با روی کار آمدن ساسانیان، سبک یونانی در پوشاک ایرانی از بین رفت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/281659/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86- پیرنظر، «لباس در ایران باستان»، 1399ش، ص625.]</ref> لباسهای این دوره همانند لباسهای دورههای اشکانیان و مادها بود با این تفاوت که تزیینات تنپوشها در ساسانیان بیشتر بوده و کلاهها و نقوش پارچهها تنوع بیشتری داشته است و دامن پیراهنها با برشهای مختلفی، دیده میشود.<ref>«لباس دورة ساسانیان»، وبسایت exist blog.</ref> از 150 سال اول پادشاهی ساسانیان، 27 نقشبرجسته در استان فارس و تعدادی در طاق بستان به دست آمده است. وجود نقشبرجستهها و ظروف نقرهای کشف شده از این دوره انواع مختلفی از تنپوشهای ساسانی را نشان میدهد.<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_1394.pdf مجابی، «لباس نبرد اشکانیان»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص5.]</ref> | با روی کار آمدن ساسانیان، سبک یونانی در پوشاک ایرانی از بین رفت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/281659/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86- پیرنظر، «لباس در ایران باستان»، 1399ش، ص625.]</ref> لباسهای این دوره همانند [[پوشاک اشکانیان در آثار باستانی|لباسهای دورههای اشکانیان]] و مادها بود با این تفاوت که تزیینات تنپوشها در ساسانیان بیشتر بوده و کلاهها و نقوش پارچهها تنوع بیشتری داشته است و دامن پیراهنها با برشهای مختلفی، دیده میشود.<ref>[https://existshoes.ir/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86/ «لباس دورة ساسانیان»، وبسایت exist blog.]</ref> از 150 سال اول پادشاهی ساسانیان، 27 نقشبرجسته در استان فارس و تعدادی در طاق بستان به دست آمده است. وجود نقشبرجستهها و ظروف نقرهای کشف شده از این دوره انواع مختلفی از تنپوشهای ساسانی را نشان میدهد.<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_1394.pdf مجابی، «لباس نبرد اشکانیان»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص5.]</ref> | ||
==پوشاک مردان ساسانی== | ==پوشاک مردان ساسانی== | ||
پوشاک مردان ساسانی عبارت است از: | پوشاک مردان ساسانی عبارت است از: | ||
| خط ۱۴: | خط ۴۵: | ||
====ج) نوع سوم==== | ====ج) نوع سوم==== | ||
دامن این مدل پیراهنها بهصورت نیمدایره با انحنایی رو به پایین است. پهلوی این مدل پیراهن چاکدار بوده و قسمت پایین و پهلوهای آن بهوسیلة نوارهایی تزیین شده است. صحنة مرد سوار بر فیل در نقشبرجسته طاق بستان و نقش همراهان خسرو انوشیروان روی بشقاب نقرهای این مدل تونیک را نشان میدهد.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص219.</ref> | دامن این مدل پیراهنها بهصورت نیمدایره با انحنایی رو به پایین است. پهلوی این مدل پیراهن چاکدار بوده و قسمت پایین و پهلوهای آن بهوسیلة نوارهایی تزیین شده است. صحنة مرد سوار بر فیل در نقشبرجسته طاق بستان و نقش همراهان خسرو انوشیروان روی بشقاب نقرهای این مدل تونیک را نشان میدهد.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص219.</ref> | ||
====د) نوع چهارم==== | ====د) نوع چهارم==== | ||
[[پرونده:پوشاک-ساسانیان1.jpg|بندانگشتی|315x315پیکسل|پیراهن نوع پنجم]] | |||
دامن این پیراهن نیز همانند پیراهن نوع سوم، بهشکل نیمدایره با انحنایی رو به پایین و تزییندار است و تنها تفاوت آن در نوع برش پیراهنها است. در این مدل پیراهن، برخلاف مدل قبلی که برشی خطی، ساده و بلند دارد، دارای برشی منحنی، نیمدایره و کوتاه است و شاهان و بزرگان از آن استفاده میکردند.<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_1394.pdf مجابی، «لباس نبرد اشکانیان»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص6 و 7.]</ref> این مدل تونیک را میتوان در نقشبرجستة مردان ساسانی در نقش رجب، جام خسرو یکم (تاس سلیمان) و همچنین نقش انوشیروان روی بشقاب نقرهای مشاهده کرد.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص220.</ref> | دامن این پیراهن نیز همانند پیراهن نوع سوم، بهشکل نیمدایره با انحنایی رو به پایین و تزییندار است و تنها تفاوت آن در نوع برش پیراهنها است. در این مدل پیراهن، برخلاف مدل قبلی که برشی خطی، ساده و بلند دارد، دارای برشی منحنی، نیمدایره و کوتاه است و شاهان و بزرگان از آن استفاده میکردند.<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_1394.pdf مجابی، «لباس نبرد اشکانیان»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص6 و 7.]</ref> این مدل تونیک را میتوان در نقشبرجستة مردان ساسانی در نقش رجب، جام خسرو یکم (تاس سلیمان) و همچنین نقش انوشیروان روی بشقاب نقرهای مشاهده کرد.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص220.</ref> | ||
====ه) نوع پنجم==== | ====ه) نوع پنجم==== | ||
| خط ۳۷: | خط ۶۹: | ||
===تاج=== | ===تاج=== | ||
پادشاهان، تاجی با تزیینات فراوان که کرهای فلزی بر بالای آن نصب شده بود، روی سر میگذاشتند. این کرة فلزی، در ابتدا موهای جمعشدهای درون یک دستمال ابریشمی بود که بالای سر قرار میگرفت و بهعنوان نمادی از قدرت زمین و خورشید به شمار میرفت. تاجهای پادشاهان ساسانی روی سکههای این دوره، نشان میدهد که هر پادشاه تاج مخصوص به خود را داشته است و با توجه به ویژگیهای آن در شکل و تزیینات، از دیگر پادشاهان باز شناخته میشد. این ویژگیها به عواملی چون پادشاه، قدرت دربار و سلطة موبدان بستگی داشت؛ طوریکه غلبة هر یک از این عوامل در شکل و فرم تاج مؤثر بود و تاجها، سمبلی از عامل غالب را در بر داشتند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص227.</ref> تاجهای پادشاهان با سنگهای قیمتی به رنگهای سبز، آبی آسمانی و سرخ تزیین میشدند. سنگینی برخی از این تاجها بهحدی بود که گاهی آن را از سقف آویزان میکردند تا بدون فشار روی سر پادشاه قرار گیرد. تمام این تاجها، سربندی از جنس حریر نازک یا ابریشم داشت که دنبالة آن با کمربندی که روی تونیک خود میبستند، همخوانی داشت.<ref>[https://research.iaun.ac.ir/pd/fanaie/pdfs/UploadFile_3052.pdf مجابی، «لباس مردان ساسانی»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص2.]</ref> | پادشاهان، تاجی با تزیینات فراوان که کرهای فلزی بر بالای آن نصب شده بود، روی سر میگذاشتند. این کرة فلزی، در ابتدا موهای جمعشدهای درون یک دستمال ابریشمی بود که بالای سر قرار میگرفت و بهعنوان نمادی از قدرت زمین و خورشید به شمار میرفت. تاجهای پادشاهان ساسانی روی سکههای این دوره، نشان میدهد که هر پادشاه تاج مخصوص به خود را داشته است و با توجه به ویژگیهای آن در شکل و تزیینات، از دیگر پادشاهان باز شناخته میشد. این ویژگیها به عواملی چون پادشاه، قدرت دربار و سلطة موبدان بستگی داشت؛ طوریکه غلبة هر یک از این عوامل در شکل و فرم تاج مؤثر بود و تاجها، سمبلی از عامل غالب را در بر داشتند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص227.</ref> تاجهای پادشاهان با سنگهای قیمتی به رنگهای سبز، آبی آسمانی و سرخ تزیین میشدند. سنگینی برخی از این تاجها بهحدی بود که گاهی آن را از سقف آویزان میکردند تا بدون فشار روی سر پادشاه قرار گیرد. تمام این تاجها، سربندی از جنس حریر نازک یا ابریشم داشت که دنبالة آن با کمربندی که روی تونیک خود میبستند، همخوانی داشت.<ref>[https://research.iaun.ac.ir/pd/fanaie/pdfs/UploadFile_3052.pdf مجابی، «لباس مردان ساسانی»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص2.]</ref> | ||
قدیمیترین سرپوش دورة ساسانی مربوط به پاپک، پدر اردشیر است. روی تاج او، برگ بزرگی بههمراه نوار پهنی که از پشت سر او آویزان شده است، دیده میشود.<ref>شهشهانی، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، 1374ش، ص55.</ref> | قدیمیترین سرپوش دورة ساسانی مربوط به پاپک، پدر اردشیر است. روی تاج او، برگ بزرگی بههمراه نوار پهنی که از پشت سر او آویزان شده است، دیده میشود.<ref>شهشهانی، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، 1374ش، ص55.</ref> | ||
==پوشش پا== | ==پوشش پا== | ||
[[پرونده:پوشاک-ساسانیان3.jpg|بندانگشتی|260x260پیکسل|کفش مردان ساسانی]] | |||
مردان ساسانی از دو نوع کفش استفاده میکردند: | مردان ساسانی از دو نوع کفش استفاده میکردند: | ||
===نوع اول=== | ===نوع اول=== | ||
کفشی ساده، ساق کوتاه که همانند گالشهای امروزی تنها مچ پا را میپوشاند و متناسب با مقام فرد پوشنده، روی آن با نوارها و سنگهای قیمتی تزیین میشد. دو نوار تزیینی بهصورت عمود بر هم، روی کفش دوخته میشد که یکی از این نوارها از دهانة کفش تا سر پنجهها قرار داشت و دیگری از پهلوی راست بهطرف پهلوی چپ رفته و رو یا زیر نوار اولی نصب میشد.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص229.</ref> این نوع کفش در نقوش تنگ چوگان در پای سپاهیان و پادشاهان و در نقشبرجستة طاق بستان دیده میشود.<ref>ضیاءپور، پوشاک باستانی ایرانیان از کهنترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانیان، 1343ش، ص225.</ref> | کفشی ساده، ساق کوتاه که همانند گالشهای امروزی تنها مچ پا را میپوشاند و متناسب با مقام فرد پوشنده، روی آن با نوارها و سنگهای قیمتی تزیین میشد. دو نوار تزیینی بهصورت عمود بر هم، روی کفش دوخته میشد که یکی از این نوارها از دهانة کفش تا سر پنجهها قرار داشت و دیگری از پهلوی راست بهطرف پهلوی چپ رفته و رو یا زیر نوار اولی نصب میشد.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص229.</ref> این نوع کفش در نقوش تنگ چوگان در پای سپاهیان و پادشاهان و در نقشبرجستة طاق بستان دیده میشود.<ref>ضیاءپور، پوشاک باستانی ایرانیان از کهنترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانیان، 1343ش، ص225.</ref> | ||
===نوع دوم=== | ===نوع دوم=== | ||
کفشی است ساق بلند تا زانو که گاهیاوقات در قسمت جلوی ساقهای آن نقوشی کار شده است. این نوع کفش در بشقاب خسرو اول و در پای همراهان اطراف شاه، در پای بهرام گور در بزم با سپینود و در پای شاپور اول در جنگ با والرین که روی عقیقی حک شده است، دیده میشود.<ref>ضیاءپور، پوشاک باستانی ایرانیان از کهنترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانیان، 1343ش، ص225.</ref> | کفشی است ساق بلند تا زانو که گاهیاوقات در قسمت جلوی ساقهای آن نقوشی کار شده است. این نوع کفش در بشقاب خسرو اول و در پای همراهان اطراف شاه، در پای بهرام گور در بزم با سپینود و در پای شاپور اول در جنگ با والرین که روی عقیقی حک شده است، دیده میشود.<ref>ضیاءپور، پوشاک باستانی ایرانیان از کهنترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانیان، 1343ش، ص225.</ref> | ||
در معدن نمک چهرآباد زنجان که یکی از کهنترین معادن ایران به شمار میرود، مجموعهای از مردان نمکی کشف شده است که پاپوشهایی به قدمت 1700 ساله مربوط به اوایل دورة ساسانی پوشیدهاند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص230.</ref> | در معدن نمک چهرآباد زنجان که یکی از کهنترین معادن ایران به شمار میرود، مجموعهای از مردان نمکی کشف شده است که پاپوشهایی به قدمت 1700 ساله مربوط به اوایل دورة ساسانی پوشیدهاند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص230.</ref> | ||
==کمربند== | ==کمربند== | ||
| خط ۶۱: | خط ۹۶: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* پیرنظر، ثمینه، «لباس در ایران باستان»، از کتاب لباسهای مصر قدیم و بینالنهرین و ایران، اثر خانم هوستون، مجله سخن، سال یازدهم، شماره 6، 1339ش. | *پیرنظر، ثمینه، «لباس در ایران باستان»، از کتاب لباسهای مصر قدیم و بینالنهرین و ایران، اثر خانم هوستون، مجله سخن، سال یازدهم، شماره 6، 1339ش. | ||
* چیتساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حملۀ مغول، تهران، مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای صداوسیما و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی در دانشگاهها (سمت)، 1391ش. | *چیتساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حملۀ مغول، تهران، مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای صداوسیما و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی در دانشگاهها (سمت)، 1391ش. | ||
* شهشهانی، سهیلا، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش. | *شهشهانی، سهیلا، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش. | ||
* ضیاءپور، جلیل، پوشاک باستانی ایرانیان از کهنترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانیان، تهران، هنرهای زیبای کشور، 1343ش. | *ضیاءپور، جلیل، پوشاک باستانی ایرانیان از کهنترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانیان، تهران، هنرهای زیبای کشور، 1343ش. | ||
* غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1384ش. | *غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1384ش. | ||
* غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1388ش. | *غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1388ش. | ||
* «لباس دورة ساسانیان»، وبسایت exist blog، تاریخ درج مطلب: 16 آگوست 2022م. | *«لباس دورة ساسانیان»، وبسایت exist blog، تاریخ درج مطلب: 16 آگوست 2022م. | ||
* مجابی، سیدعلی، «لباس مردان ساسانی»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، تاریخ بازدید: 10 فروردین 1403ش. | *مجابی، سیدعلی، «لباس مردان ساسانی»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، تاریخ بازدید: 10 فروردین 1403ش. | ||
* مجابی، سیدعلی، «لباس نبرد اشکانیان»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، تاریخ بازدید: 10 فروردین 1403ش. | *مجابی، سیدعلی، «لباس نبرد اشکانیان»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، تاریخ بازدید: 10 فروردین 1403ش. | ||
* منتشری، مهران و محمدی، شببو، «بازنمایی پوشاک دورة ساسانی، بر اساس مطالعة تطبیقی نقوش برجسته و ظروف»، مطالعات علوم انسانی، شمارۀ 4، تیر و مرداد 1395ش. | *منتشری، مهران و محمدی، شببو، «بازنمایی پوشاک دورة ساسانی، بر اساس مطالعة تطبیقی نقوش برجسته و ظروف»، مطالعات علوم انسانی، شمارۀ 4، تیر و مرداد 1395ش. | ||
