رئیس‌علی دلواری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|رئیس‌علی دلواری،}}''' رهبر مبارزان جنوب در تنگستان و بوشهر علیه نیروهای انگلیس در زمان جنگ جهانی اول.

رئیس‌علی دلواری، به‌مدت هفت سال در زمان [[جنگ جهانی اول]]، رهبری مقابله با استعمار انگلیس را در جنوب ایران بر عهده داشت. وی به تبعیت از علمای زمان خود با رشادت مقابل نیروهای بیگانه ایستاد و در راه حفظ [[وطن]]، جان خود را قربانی کرد.

رئیس‌علی دلواری در ۱۲۶۰ش در روستای دلوار از توابع [[استان بوشهر]] به دنیا آمد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> خاندان رئیس‌علی در اصل، از لرهای نورآباد ممسنی بوده‌اند.<ref>یاحسینی، رئیس‌علی دلواری، تهران، ۱۳۷۶ش، ص52.</ref> پدر رئیس‌علی، زایرمحمد، کدخدای روستای دلوار بود که بعدها به لقب «معین‌الاسلام» معروف شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> زایرمحمد علاوه‌بر [[زراعت]] و [[تجارت]]، [[حسینیه]] و منبر داشت. خضوع و مردم‌داری او در کنار اعتقادات دینی، وی را مورد احترام مردم منطقه ساخته بود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> رئیس‌علی در هفت سالگی به مکتب رفت و [[قرآن]]، [[گلستان]] [[سعدی شیرازی|سعدی]]، اشعار [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[شاهنامه]] [[ابوالقاسم فردوسی|فردوسی]] را آموخت.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref> وی اگرچه تحصیلات مداوم نداشت، اما از معلومات روز بهره‌مند بود. او مانند هم‌سالان خود در [[تنگستان]]، مهارت‌های [[تیراندازی]] و [[سوارکاری]] و آیین [[پهلوانی]] را به رسم ساحل‌نشینان آموخت.<ref>حاجی‌نژاد، تحلیلی بر زندگی و مبارزات رئیس‌علی دلواری، بوشهر، ۱۳۷۱ش، ص24-30.</ref> پیش از عصر [[استبداد صغیر]] و هجوم انگلیسی‌ها به بوشهر، در کنار پدر علاوه‌بر کدخداگری، به کار کشاورزی مشغول بود و به جزایر شیخ‌نشین سفر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref> رئیس‌علی در آغاز [[مشروطیت]]، ۲۴ ساله و از پیشتازان مشروطه‌خواه در جنوب کشور بود و در گروه‌های انقلابی و مشروطه‌طلب بوشهر، تنگستان و دشتی فعالیت می‌کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> دوران جوانی او با گسترش استعمار انگلیس در جنوب کشور همراه بود و عنصر اصلی در قیام مردم جنوب، مقابل نیروهای انگلیس بود.<ref>[https://dolat.ir/detail/420112 «شهید رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار است»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>

== ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی ==

رئیس‌علی دلواری جوان‌مرد، مؤدب، شجاع و به [[اصول دین]] پایبند بود. تیر او خطا نمی‌رفت و به چابکی و صف‌آرایی در مقابل دشمن زبان‌زد بود. سجایای نیک اخلاقی او در کنار صداقت و یک‌رنگی و حسن‌خلق، موجب شده بود که در دل مردم جا بگیرد. رئیس‌علی متواضع و با فقیر و غنی هم‌نشین بود. او با دردها و رنج‌های مردم همدلی می‌کرد، خود را جدا از مردم نمی‌دید و نمی‌خواست رئیس خطاب شود. زنان جنوب در لالایی بچه‌ها از رئیس‌علی می‌خواندند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

== زمینه‌های شکل‌گیری قیام رئیس‌علی دلواری ==

* '''ناتوانی حکومت مرکزی:''' کشور ایران در روزگار رئیس‌علی در دست حاکمانی اسیر بود که با جنگ‌های داخلی یا کمک‌گرفتن از دولت‌های خارجی می‌خواستند زمام‌داری خود را تداوم بخشند و به اوضاع مردم و به‌ویژه مناطق محروم و دورافتاده، بی‌توجه بودند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''اوضاع اجتماعی جنوب:''' منطقهٔ جنوب کشور از جمله تنگستان و دشتستان به‌دست خوانینی اداره می‌شد که به کمک تفنگچی‌ها، خراج حکومتی را تأمین و بیشترین فشار را بر مردم محروم وارد می‌کردند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''استعمار انگلیس:''' انگلستان بدنبال آن بود که ایران را تصرف و بر منابع آن مسلط شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

== فعالیت‌ها ==

* '''مشارکت در انقلاب مشروطه:''' نهضت مشروطه در ۱۲۸۷ش اتفاق افتاد. اهالی بوشهر نیز مانند اغلب مناطق کشور ایران، به این نهضت ملحق شدند و عالمان دین قافله‌سالار این حرکت بودند. رئیس‌علی از اولین کسانی بود که در این مسیر همراه شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''مبارزه با انگلیس:''' مبازرات رئیس‌علی دلواری با انگلیسی‌ها حدود هفت‌سال ادامه داشت. بعد از اشغال بوشهر در [[رمضان]] ۱۳۳۳ق، هدف انگلیسی‌ها دلوار شد. رئیس‌علی با گروه خود، مقابل اشغالگران ایستاد و آنها را که نزدیک به پنج‌هزار نفر بودند، عقب راند. اهداف اصلی نیروهای تنگستان حفاظت از مناطق بوشهر، دشتستان و تنگستان و پیشگیری از نفوذ بیگانگان به داخل ایران و [[دفاع از وطن]] بود.<ref>[https://farhangi.sums.ac.ir/page-CultureMain/fa/538/dorsaetoolsenews/65967-G0/tool_dorsaetoolsenews_sample_culturemain_block58174/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D «زندگی‌نامۀ رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار بریتانیا»، مدیریت امور فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی شیراز.]</ref>

* '''دفاع از وطن:''' دولت مرکزی ایران در جنگ جهانی اول بسیار ضعیف بود و قادر به دفاع از بی‌طرفی خود نبود. از سوی دیگر، فرمانداران شهرهای جنوبی کشور به‌خصوص بوشهر هم قدرت حفظ منافع ایران در مقابل انگلیس را نداشتند. در این بحبوحه، ایستادگی و رشادت رئیس‌علی علیه [[استعمار انگلیس]] و شکست‌دادن کشتی‌های جنگی آنها در [[جنگ دلوار]]، موجب امیدواری ایرانیان بود. وی با اخذ [[حکم جهاد]] از علما، حملات استعمارگران را پاسخ می‌داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

* '''سامان‌دهی قیام مردمی:''' در قیام تاریخی رئیس‌علی دلواری، جوانان و زنان دلواری و مناطق هم‌جوار، حضوری فعال داشتند؛ حتی برخی زنان با افسران و سربازان دشمن درگیر می‌شدند و آنها را از دلوار بیرون می‌کردند. تاجران و صنوف مختلف بوشهر نیز در حمایت از قیام رئیس‌علی دلواری از هیچ کمکی دریغ نمی‌کردند.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-279/3/67085 رخ‌فرد، «نقش علما و اعتقاد دینی در قیام رئیس‌علی دلواری»، روزنامۀ ایران.]</ref>

== عوامل موفقیت و محبوبیت ==

* '''روحیهٔ عاشورایی:''' رئیس‌علی با تأسی به [[امام حسین]]، به مقابله با ظلم برخاست و این ویژگی به او انگیزه و شجاعت می‌داد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''پیروی از علمای دینی:''' رئیس‌علی با تأسی به خوانش [[شیعه|شیعی]] از اصل [[تولی و تبری]]، در برابر علمای دین خاضع بود و در برابر انگلیس مقاومت می‌کرد. وی در همین چارچوب از علمایی که در مقابل انگلیس سکوت می‌کردند برائت می‌جست.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''بسیج نیروهای مردمی:''' تکیه بر نیروی مردمی، موجب نفوذ و محبوبیت رئیس‌علی شد تا آنجا که در گرمای [[مرداد]] ۱۲۹۴ش، مقابل چهار ناو جنگی انگلیس و پنج‌هزار نیروی پیاده، با تعدادی تفنگچی بزرگ‌ترین شکست را بر نیروهای انگلیس در جنگ جهانی اول وارد کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''مقاومت در برابر تطمیع انگلیسی‌ها''': استعمار انگلیس می‌خواست با پرداخت مبلغی هنگفت مانع قیام رئیس‌علی دلواری شود. انگلیسی‌ها به رئیس‌علی پیشنهاد کردند که اگر از مبارزه صرف‌نظر کند، ۴۰ هزار پوند به او خواهند داد، اما برای رئیس‌علی استقلال ایران، قابل معامله نبود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== دیدگاه‌ها دربارهٔ رئیس‌علی دلواری ==

[[سیدعلی خامنه‌ای|سید علی خامنه‌ای]]، [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]]، در دیدار با اهالی دلوار، رئیس‌علی را قهرمان مبارزه با استعمار انگلیس توصیف کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> به نظر رهبر انقلاب، رئیس‌علی دلواری و تمام صفت‌های عالی او باید به مردم معرفی شود تا بازدارندگی اجتماعی در برابر تمام جریان‌های مخالف سخت و نرم، ایجاد کند. آیت‌الله خامنه‌ای، مبارزات دلواری را در ناکام‌ماندن نقشهٔ بیگانان برای استیلا بر کشور مؤثر می‌داند و معتقد است که دلواری [[عزت نفس ملی]] و میهن‌پرستی در سایهٔ [[ولایت]] و تبعیت از علما را در میان ملت ایران تقویت کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5876653/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2% «سردار شهید رئیس‌علی دلواری الگویی برای بازدارندگی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>

رئیس‌علی دلواری در [[۱۲ شهریور]] ۱۲۹۴ش در منطقهٔ «تنگک صفر» زمانی که قصد شبیخون به نیروهای انگلیسی را داشت به‌دست یک نفوذی به اسم غلام‌حسین تنگکی، از پشت مورد هدف گلوله قرار گرفت و در ۳۴ سالگی شهید شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از شهادت رئیس‌علی، جسد او را به گورک‌سادات و سپس به دهکدهٔ مل‌گپ در دلوار بردند. روز بعد، او را در صحن [[امامزاده کل‌بند]] دفن کردند؛ اما شش‌ماه بعد، پیکر او را طبق وصیتی که کرده بود به [[نجف]]، قبرستان [[وادی‌السلام]] انتقال دادند. پس از نشر خبر شهادت او نه تنها مردم بوشهر و تنگستان، بلکه مردم در کل ایران به سوگواری پرداختند.<ref>یاحسینی، رئیس‌علی دلواری، ۱۳۷۶ش، ص174-175.</ref>

تندیس‌های مختلف برای رئیس‌علی دلواری ساخته شده است. چندین خیابان، میدان و نیز مدرسه به نام او نام‌گذاری و کتاب‌ها و مقالات زیادی هم دربارهٔ وی نگارش شده است. برخی از یادمان‌های دلواری عبارت‌اند از:

 

# خانهٔ رئیس‌علی دلواری با قدمتی بالغ بر یک‌ونیم قرن در منطقه دلوار به [[موزه|موزهٔ]] مبارزه با استعمار تبدیل شده است و در آن ادوات جنگی آن زمان، قسمتی از اسناد انگلیسی‌ها و تصاویری از جان‌فشانی‌های رئیس‌علی دلواری و دلیران تنگستان به نمایش درآمده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/06/12/2768527/رئیسعلی-دلواری-سرداری-که-قامت-استعمار-Ø «رئیس‌علی دلواری، سرداری که قامت استعمار انگلیس را در استان بوشهر شکست+فیلم و تصویر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

# پارکی به مساحت یک هکتار به‌عنوان موزهٔ رئیس‌علی دلواری افتتاح شده است.<ref>[https://dolat.ir/detail/420112 «شهید رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار است»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>

# قیام رئیس‌علی و هم‌رزمان او در ادبیات و [[شعر فارسی|شعر]] منطقه جایگاه ویژه دارد و آثاری در این‌باره پدید آمده است؛ ازجمله منوچهر آتشی، محمدجواد حامدی و رحمان تنگستانی اشعاری در مدح و رشادت‌های او سروده‌اند.<ref>زنگویی، «رئیس‌علی دلواری و نهضت تنگستانیان در شعر شاعران»، ۱۳۷۳ش، ص47-48.</ref>

# در سال ۱۳۸۹ش فیلم مستندی به نام «[[خیری (فیلم)|خیری]]» با استناد به مصاحبه و خاطرات خیری، آخرین همسر رئیس‌علی دلواری در سال ۱۳۵۲ش، تولید شد. مستندات واقعی و ناگفته‌های مبارزات رئیس‌علی دلواری برای اولین‌بار در این مستند عرضه شد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref>

# سریال «[[دلیران تنگستان (مجموعه تلویزیونی)|دلیران تنگستان]]» در ۱۴ قسمت و طی دو سال از ۱۳۵۲–۱۳۵۰ش به کارگردانی همایون شه‌نواز و تهیه‌کنندگی ملک‌ساسان ویسی تولید شد و اولین‌بار، در [[اسفند|اسفندماه]] ۱۳۵۳ش از تلویزیون ملی ایران به نمایش درآمد.<ref>[https://www.iranketab.ir/book/72317-daliran-e-tangestan «سریال دلیران تنگستان»، وب‌سایت ایران‌کتاب.]</ref>

# [[۱۲ شهریور]]، سال‌روز شهادت رئیس‌علی دلواری به نام «[[روز ملی مبارزه با استعمار]]» در [[تقویم رسمی ایران]] نام‌گذاری شده است.<ref>[https://dolat.ir/detail/420112 «شهید رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار است»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>

# کنگرهٔ بزرگ‌داشت رئیس‌علی دلواری در تاریخ [[۱۰ شهریور]] ۱۴۰۱ش، با حضور رئیس قوهٔ مقننه در منزل رئیس‌علی دلواری برگزار شد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/06/12/2768527/رئیسعلی-دلواری-سرداری-که-قامت-استعمار-Ø «رئیس‌علی دلواری، سرداری که قامت استعمار انگلیس را در استان بوشهر شکست+فیلم و تصویر»، خبرگزاری تسنیم].</ref>

# علی‌رضا قزوه شعر «[[طاقت آوردی خلیج فارس من]]» را در مدح رئیس‌علی دلواری سروده و به این شهید مبارزه با استعمارگران و مدافعین [[خلیج فارس]] تقدیم کرده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13910606000187/%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%82%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%E2%80%8C%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB% «شعری از علیرضا قزوه برای رئیس‌علی دلواری آزادیخواه دلیر تنگستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>

* «رئیس‌علی دلواری، سرداری که قامت استعمار انگلیس را در استان بوشهر شکست+ فیلم و تصویر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۴۰۱ش.

* «زندگی‌نامهٔ رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار بریتانیا»، مدیریت امور فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۴۰۱ش.

* «شعری از علی‌رضا قزوه برای رئیس‌علی دلواری آزادیخواه دلیر تنگستان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۳۹۱ش.

* «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۲ش.