بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۱۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:رفعت حسن.jpg|جایگزین=رفعت حسن|بندانگشتی|رفعت حسن]] | |||
{{درشت|'''رفعت حسن؛'''}} فمینیست مسلمان و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا. | |||
رفعت حسن، نظریهپرداز [[فمینیسم اسلامی]] و از نخستین کسانی است که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت. . او استاد بازنشستهٔ مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است و بهعنوان رهبر فمینیستهای مسلمان در [[آمریکا|ایالات متحده]] شناخته میشود. رفعت حسن در چارچوب [[الهیات فمینیستی]] استدلال میکند که متن قرآن، گویای [[برابری جنسیتی]] است، اما [[تفسیر قرآن|تفاسیر]] مردسالارانه و سنتهای فرهنگی موجب تبعیض علیه زنان شدهاند. او با نقد خوانشهای سنتی از [[داستان آفرینش]] و تأکید بر حقوق انسانی در [[قرآن]]، خواستار [[مشارکت زنان]] در فرایند تفسیر میشود. این در حالی است که قرآن آشکارا به تفاوتهای جنسی و جنسیتی زن و مرد اشاره کرده است و انگاره تساوی مطلق زن و مرد، از سوی اسلامشناسان و قرآنپژوهان، گونهای از [[تفسیر بهرأی]] تلقی میشود. | |||
== زندگینامه و فعالیت == | |||
رفعت حسن (زادهٔ ۱ ژانویه ۱۹۴۳) در لاهور پاکستان و در یک خانوادهٔ سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش در چارچوب سنت فرهنگی رایج، معتقد بود که دختران باید در شانزدهسالگی با انتخاب والدین، [[ازدواج]] کنند. در مقابل، مادرش که فرزند شاعر و دانشمندی به نام حکیم احمد شجاع، با این نگرش مخالفت میکرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت [[کتابخوانی]] و سرودن [[شعر]] سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در یک مدرسه مذهبی انگلیکان و سپس در کالج سنتمری در دانشگاه دورهای [[انگلستان]] به تحصیل [[زبان انگلیسی]] و [[فلسفه]] پرداخت. رفعت حسن در سال ۱۹۶۸م از رساله دکتری خود با موضوعی دربارهٔ [[محمد اقبال لاهوری]] دفاع کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref> | |||
رفعت حسن از | رفعت حسن از ۱۹۶۶م تا ۱۹۶۷م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاعرسانی و صداوسیمای [[پاکستان]] از ۱۹۶۹م تا ۱۹۷۲م فعالیت کرد. وی در ۱۹۷۲م با دخترش به ایالات متحدهٔ آمریکا [[مهاجرت]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original]</ref> و در دانشگاههایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد. حسن از اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حالحاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.]</ref> | ||
== دیدگاههای رفعت حسن == | == دیدگاههای رفعت حسن == | ||
رفعت | رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین [[حقوق بشر]] میداند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ ناروا است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند [[حق حیات]]، حق [[کرامت]]، [[عدالت]]، [[آزادی]] و [[علمآموزی]]، ذاتی انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمیتواند آنها را سلب کند. او تأکید ویژهای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» بهمثابهٔ برابری و انصاف و «احسان» بهعنوان جبران کاستیها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن [[بردهداری]] را عملاً منسوخ کرده و [[آزادیهای فردی]]، از جمله [[آزادی عقیده]] و [[آزادی بیان|بیان]] را بهصورت مطلق تضمین میکند.<ref>حسن، «حقوق بشر در قرآن»، 1395ش، ص10-12.</ref> | ||
رفعت حسن، با اثرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در [[مسیحیت]]، رویکردی موسوم به [[الهیات فمینیستی]] در [[قرآن]] را ارائه میدهد. هستهٔ مرکزی دیدگاه او این ادعا است که قرآن ذاتاً با [[فمینیسم]] در تعارض نیست، بلکه آموزههای آن در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله [[تبعیض جنسیتی]] است. او قرآن را منشور کبیر [[حقوق بشر]] میخواند.<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref> از منظر وی، نابرابریهای کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگها و تفاسیر [[مردسالاری|مردسالارانه]] دارد. به عقیدهٔ او، غیبت تاریخی زنان از فرایند تفسیر و [[علوم دینی]]، منجر به حاکمیت خوانشهای یکسویه و تبعیضآمیز شده است. راهحل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، [[مشارکت اجتماعی]] و ورود به عرصه [[تفسیر قرآن]] است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، قرائتهای اصیل مساواتطلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص5-15.</ref> | |||
او سه انگاره | او سه انگاره را مبنای فرودستانگاری زنان معرفی میکند: تابعیت [[زن]] در آفرینش، مسئولیت [[حوا]] در [[هبوط آدم]] و آفرینش زن برای [[مرد]]. حسن با نقد این انگارهها، استدلال میکند که قرآن برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref> | ||
== | == دیدگاههای منتقدان رفعت حسن == | ||
* مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه میگیرد؛ در حالی که قرآن در برخی احکام مانند [[ارث]]، [[شهادت دادن|شهادت]] یا [[قضاوت]] تفاوتهایی را میان آنان مقرر داشته است؛ بنابراین برابری مطلق در همه شئون با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref> | |||
* استدلالهای حسن بهطور عمده متکی بر سنت تفسیری [[اهلسنت]] است و از نقدهای درونمذهبی [[شیعه]] نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرامآمیز شیعه دربارهٔ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یکسویه جلوه میدهد.<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص21.</ref> | |||
* منتقدان دارای رویکرد سنتی، رویکرد حسن و دیگر فمینیستهای مسلمان را مصداق [[تفسیربهرأی]] و تحمیل پیشفرضهای مدرن بر متن دینی میدانند. از نگاه آنان، فهم صحیح قرآن نیازمند تخصص در علوم اسلامی است و نمیتوان صرفاً با انگیزه برابریخواهانه، مفاهیم جدیدی را به قرآن نسبت داد. آنان همچنین اشاره میکنند که حتی مفسران زن نیز گاه برداشتهایی متفاوت از فمینیستها داشتهاند و برخی تفاوتهای حقوقی در قرآن را مبتنی بر تفاوتهای طبیعی زن و مرد دانستهاند.<ref>امین، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، 1361ش، ج4، ص63.</ref> | |||
== آثار == | |||
برخی از مهمترین آثار رفعت حسن (به انگلیسی: Riffat Hassan) عبارتند از: | |||
{| class="wikitable" | |||
!سال | |||
!عنوان انگلیسی | |||
!معنای فارسی | |||
|- | |||
|۱۹۹۶ | |||
|Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص23.</ref> | |||
|حقوق بشر دینی در چشمانداز جهانی: دیدگاههای دینی | |||
|- | |||
|۱۹۹۹ | |||
|Feiminism in Islam [in Feiminism and World Religion]<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص23.</ref> | |||
|فمینیسم در اسلام (در فمینیسم و دین جهانی) | |||
|- | |||
|۲۰۰۷ | |||
|Human liberation in supported by the Holy Quran<ref>بدره و دیگران، «[https://jwica.ut.ac.ir/article_58300_fe832782b6f6e05341cfb034c47f79a4.pdf چشمانداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی]»، 1394ش، ص377.</ref> | |||
|آزادی انسان در کنف حمایت قرآن کریم | |||
|- | |||
|۲۰۰۹ | |||
|The Quranic Perspective on Religious Pluralism<ref>حسننیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص23.</ref> | |||
|دیدگاه قرآن در مورد کثرتگرایی دینی | |||
|- | |||
|۲۰۱۳ | |||
|Woman and man’s "fall": A Quranic theological perspective, In Muslim Theology: The voices of Muslim Women Theologicans<ref>بدره و دیگران، «[https://jwica.ut.ac.ir/article_58300_fe832782b6f6e05341cfb034c47f79a4.pdf چشمانداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی]»، 1394ش، ص377.</ref> | |||
|«سقوط» زن و مرد: یک دیدگاه الهیاتی قرآنی، در الهیات اسلامی: آرای زنان متکلم مسلمان | |||
|} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
* | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
*Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. | * امین، سیده نصرت، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش. | ||
*"Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''. Retrieved 16 November 2015. | * بدره، محسن و دیگران، «چشمانداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۷، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۴ش. | ||
*"Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008. | * حسن، رفعت، «حقوق بشر در قرآن»، مجلهٔ اندیشهٔ اصلاح، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۵ش. | ||
* حسننیا، علی و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، مجلهٔ فلسفه دین، دوره ۱۶، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۸ش. | |||
{{آغاز چپچین}} | |||
* Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q> | |||
* "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''. Retrieved 16 November 2015. | |||
* "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008. | |||
{{پایان چپچین}} | |||
{{پایان منابع}} | |||
