سیمون دوبوار: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''سیمون دوبوار؛'''</big>نویسندۀ اگزیستانسیالیست و فمینیست .

سیمون دوبوار در نهم ژانویه ۱۹۰۸م در شهر پاریس، در کشور فرانسه و در خانواده‌ای کاتولیک متولد شد. وی در ۱۷ سالگی از یک مدرسه کاتولیک دیپلم گرفت و همزمان در رشته‌های ادبیات و ریاضی ادامه تحصیل داد. او در ۱۹۲۶م به جنبش سوسیالیست‌ها پیوست و تحصیلات خود را در رشتۀ فلسفه در دانشگاه سوربن دنبال کرد. دوبوار در ۱۹۲۹م از رشتۀ فلسفه فارغ‌التحصیل و در همان سال با ژان‌پل سارتر آشنا شد. دوبوار زندگی مشترک خود را با سارتر بدون ازدواج رسمی آغاز کرد و این رابطه را به مدت ۵۰ سال ادامه داد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>

وی پس از فارغ‌تحصیلی، در شهرهای مختلف از جمله پاریس، روئن و مارسی به تدریس فلسفه پرداخت و تا ۱۹۴۳م به این حرفه اشتغال داشت. دوبوار همچنین به‌عنوان مدیر مسئول روزنامه «تمپس مدرن» فعالیت می‌کرد که نقش مهمی در تضمین فعالیت‌های علمی او داشت. نخستین کتاب وی با عنوان «دعوت» در ۱۹۴۳م منتشر شد، با این حال حدود چهار سال طول کشید تا به شهرت قابل توجهی دست یابد. او در طی این سال‌ها برای شرکت در کنفرانس‌های مختلف به کشورهایی از جمله ایالات متحده آمریکا، کوبا و برزیل سفر کرد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>

دوبوار سپس کتاب مشهور خود «جنس دوم» را در دفاع از حقوق زنان به رشته تحریر درآورد که شهرت جهانی یافت. این کتاب در ۱۹۵۴ موفق به دریافت یک جایزۀ معتبر جهانی شد. وی در ادامه آثار و مقالات متعددی را تألیف کرد. سرانجام سیمون دوبوار در چهاردهم آوریل ۱۹۸۶م درگذشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>

== زمینه‌های شکل‌گیری افکار سیمون دوبوار ==

نویسندگان شگل‌گیری شخصیت و افکار سیمون دوبوار را در بستر پیچیده‌ای از تحولات فکری و فرهنگی قرن بیستم اروپا تحلیل می‌کنید. به نظر پژوهشگران زمینۀ فرهنگی حاکم بر دوران او، با گرایش به نسبی‌گرایی و نقد هرگونه امر مطلق، به‌صور عمقیق بر نگرش وی به نهادهای اجتماعی و هویت اثر گذاشت. از منظر فلسفی، او تحت تأثیر جریان اگزیستانسیالیسم و آرای فیلسوفانی چون هگل، کیرکگور، هایدگر و هوسرل قرار داشت و با بهره‌گیری از چارچوب فلسفۀ گفت‌وگو به تحلیل پدیده‌های انسانی می‌پرداخت. رابطۀ فکری و همکاری نزدیک او با ژان‌پل سارتر نیز به‌عنوان یک عامل مهم، فضای  گفت‌وگوی مستمر و تأثیر متقابل فلسفی را برای وی فراهم کرد، هرچند شواهد نشان می‌دهد دوبوار در عین همراهی، استقلال فکری خود را حفظ کردد. افزون بر این، جریان‌های روشنفکری چپ و سوسیالیستی که در جوانی به آن پیوست و نیز فضای دانشگاهی فرانسه، در شکل‌دهی به نگاه انتقادی و جامعه‌محور او مؤثر بودند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص134-135.]</ref>  

== دیدگاه‌‌های سیمون دوبار ==

=== دیدگاه درباره زن و اردواج ===

دوبوار با تمایز قائل‌شدن میان جنس به‌عنوان مفهومی زیستی و جنسیت به‌عنوان برساخته‌ای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی، بر نقش تعیین‌کنندۀ فرهنگ در ساخت هویت زنان تأکید کرد. جملۀ مشهور او «آدم زن زاده نمی‌شود، بلکه زن می‌شود» بازتاب همین دیدگاه است که طبق آن، سرنوشت افراد بیش از آنکه ذاتی باشد، تحت سیطره عوامل فرهنگی جامعه است.<ref>[https://mph.ui.ac.ir/article_25294_982be42e43bb3ddd5c1ca181bef232fa.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص135.]</ref>

سیمون دوبووار با نگاهی انتقادی به جایگاه زن در جامعه سنتی، معتقد است که هویت و منزلت اجتماعی زن در گذشته، عمدتاً از طریق ازدواج و نقش‌های همسری و مادری تعریف می‌شده است. از دید او، ازدواج در جوامع سنتی نه یک انتخاب آزادانه، بلکه سرنوشتی تحمیلی برای زنان محسوب می‌شده که آنها را در موقعیتی وابسته و فرودست قرار می‌داده است. دوبووار تأکید می‌کند که در چنین شرایطی، زن فاقد استقلال اقتصادی و اجتماعی است و وجودش در گرو پذیرش این نقش‌های از پیش تعیین‌شده معنا می‌یابد. او با تحلیل نابرابری ذاتی در نهاد ازدواج سنتی، خاطرنشان می‌نویسد که مرد به‌عنوان فردی خودمختار و کامل در نظر گرفته می‌شده، در حالی که زن اغلب به‌عنوان موجودی نیازمند و تکمیل‌کننده تعریف می‌شده است. با این حال، دوبووار تحولات اقتصادی و اجتماعی عصر مدرن را عاملی برای دگرگونی این وضعیت می‌داند که با فراهم‌آوردن امکان اشتغال و استقلال مالی برای زنان، زمینه‌ای برای بازتعریف هویت آنان خارج از چارچوب‌های سنتی فراهم کرده است. از نگاه وی، در شرایط ایده‌آل، ازدواج می‌تواند به پیوندی داوطلبانه و متقابل میان دو فرد آزاد و مستقل تبدیل شود که در آن حقوق و تعهدات دو طرف برابر است.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص91-94.]</ref>

=== دیدگاه درباره مادری ===

دیدگاه سیمون دوبووار درباره مادری، رویکردی انتقادی و مبتنی بر انتخاب آگاهانه است. او مادری را نه یک غریزه یا تقدیر طبیعی، که یک وظیفه اخلاقی و انتخابی می‌داند که تنها در صورت آزادی کامل زن می‌تواند به کمال و معنای واقعی دست یابد. از نگاه او، جامعه با محصورکردن زن در نقش مادری و همزمان محروم‌کردن او از مشارکت اجتماعی و اقتصادی، تناقضی بزرگ ایجاد می‌کند؛ از یک سو مادری را مقدس می‌شمرد و از سوی دیگر با محدودکردن فرصت‌های زن، او را در موقعیتی نابرابر قرار می‌دهد.

دوبووار هشدار می‌دهد که اگر مادری برخاسته از نیازهای ارضا نشده، عقده‌های روانی یا فشار اجتماعی باشد، نه تنها برای مادر که برای کودک نیز پیامدهای آسیب‌زایی خواهد داشت. او بر این باور است که تعادل روانی و استقلال مالی زن، پیش‌شرط لازم برای مادری مسئولانه است. در غیر این صورت، مادری می‌تواند به تکرار چرخه رنج و وابستگی بینجامد. همچنین، او به چالش‌های مادران شاغل اشاره می‌کند و معتقد است مشکل اصلی نه در اشتغال زنان، که در ساختارهای اجتماعی نابرابر است که مسئولیت مراقبت از کودک را یک‌سره بر دوش مادر می‌گذارد و همزمان از فراهم‌آوردن حمایت‌های لازم مانند مراکز مراقبت از کودک، سرباز می‌زند.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص94-97.]</ref>  

=== دیدگاه درباره آزادی سقط جنین ===

او با ذکر دلایل متعدد، مخالفت صریح خود با جرم‌انگاری سقط جنین را بیان می‌کند؛ به باور او غیرقانونی‌کردن این عمل، آن را به محیط‌های غیربهداشتی و غیرتخصصی می‌کشاند و سلامت و جان زنان را به خطر می‌اندازد. همچنین اجبار به مادری می‌تواند به تولد کودکان ناخواسته در شرایط محرومیت بیانجامد و جامعه‌ای که با شدت از جنین دفاع می‌کند، اغلب پس از تولد از حمایت‌های لازم از کودک و مادر غفلت می‌ورزد. به باور دوبوار، ممنوعیت سقط جنین نه تنها از وقوع آن نمی‌کاهد، بلکه آن را به یکجنایت طبقاتی تبدیل می‌کند که در آن تنها زنان مرفه به خدمات امن دسترسی دارند. <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.] </ref>

 

== انتقاد به دیدگاه‌های سیمون دوبوار ==

 

بر اساس دیدگاه اندیشمندان اسلامی، نقد اساسی به رویکرد سیمون دوبوار این است که تحلیل او از ازدواج و جایگاه زن، بر بستر تجربیات جوامع غربی و نگرشی تقلیل‌گرایانه به رابطه زن و مرد استوار شده است. به باور منتقدانی چون امام خمینی، ازدواج در اسلام نه یک نهاد تحمیلی و محدودکننده، بلکه معلول نیاز روحی مرد و زن به یکدیگر و تأمین آرامش و سکینه است و بر پایۀ مودت و رحمت الهی شکل می‌گیرد. در این نگاه، خانواده عرصۀ رقابت یا سلطه نیست، بلکه حوزه‌ای برای مشارکت و تکامل متقابل است. همچنین، تفاوت‌های طبیعی و نقش‌های تکمیلی زن و مرد، به‌معنای نابرابری در کرامت انسانی نیست و هر دو جنس در گوهر هستی یکسان‌اند. بنابراین، تعریف هویت زن تنها در چارچوب استقلال اقتصادی یا رهایی از نقش‌های خانوادگی، نادیده‌گیرندۀ ابعاد عاطفی، معنوی و اجتماعی وجود انسان است که در آموزه‌های اسلامی بر آن تأکید شده است.<ref>رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص97-99.</ref>

 

نویسندگان بر اساس آموزه‌های اسلامی، دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ مادری را تقلیل‌گرایی و نادیده‌گیری ابعاد فطری، معنوی و تکامل‌بخش این نقش می‌دانند. منتقدان با استناد به آیات قرآن‌کریم<ref>سورۀ احقاف، آیۀ 15؛ سورۀ لقمان، آیۀ 14.</ref> که احترام ویژه به مادر را با اشاره به زحمات فراوان او بیان می‌کند، بر خصلت ذاتی و مسیر تکامل انسانی مادری تأکید دارند. در این نگاه، مادری نه یک تعهد صرفاً اخلاقی تحمیلی، بلکه مسئولیتی الهی و راهی برای قرب به خداوند و تربیت خلیفه خدا در زمین است. همچنین، روایاتی مانند بهشت زیر پای مادران است، جایگاه رفیع مادر را نه ناشی از قراردادهای اجتماعی، بلکه برخاسته از ارزش‌های ثابت الهی می‌دانند. بنابراین، نادیده‌گرفتن این ابعاد متعالی و تفسیر مادری صرفاً به مثابه محصول ساختارهای نابرابر اجتماعی، از دیدگاه اسلامی ناقص و یک‌سویه تلقی می‌شود.<ref>رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص99-102.</ref>

 

از منظر منتقدان، دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ سقط جنین با چالش‌های بنیادینی روبه‌روست. نخست، با استناد به کرامت ذاتی حیات انسانی، از همان مراحل ابتدایی تشکیل جنین، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان به نام حق انتخاب زنان، حق حیات و ارزش ذاتی جنین را نادیده گرفت؟ دوم، تأکید یک‌سویه بر آزادی مطلق زنان در تصمیم‌گیری، حقوق و مسئولیت‌های متقابل را تحت الشعاع قرار می‌دهد؛ از جمله حق پدر در مشارکت دربارۀ سرنوشت فرزند و مسئولیت اخلاقی مادر در قبال موجودی زنده. سوم، این ادعا که هر بارداری ناخواسته لزوماً به رنج یا تولد کودکی محروم می‌انجامد، نوعی جبرگرایی اجتماعی را تقویت می‌کند و نقش عوامل محیطی، تلاش فردی و حمایت‌های اجتماعی در ساختن آینده کودک را کم‌اهمیت می‌نماید. چهارم، اگرچه استدلال دوبوار دربارۀ تبدیل سقط جنین به جنایتی طبقاتی در صورت ممنوعیت، واقعه‌ای قابل تأمل است، اما راه حل او  ممکن است به بی‌اعتنایی به ارزش‌های اخلاقی و عدالت در سطح جامعه بینجامد. در نهایت، به نظر منتقدان، تمرکز انحصاری بر آزادی به‌مثابۀ عالی‌ترین ارزش، دیگر ابعاد انسانیت مانند اخلاق، مسئولیت و عدالت را نادیده می‌گیرد و می‌تواند به تقویتی از فردگرایی افراطی بیانجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص8-11.]</ref>

 

 

 

به زعم دوبوار زنانگی در فرهنگ غربی چیزی میان "مردانگی و اختگی" معنا می شود. بنابراین چنین تمدنی تا اعماق خود مردانه است و [[زنان]] نسبت به آن صرفا موجوداتی خارجی می‌باشند. دوبوار به‌عنوان یک اگزیستانسیالیست باور دارد که بودن مقدم بر ماهیت است. وی به‌ همین منوال استنباط می‌کند که "انسان زن زاده نمی‌شود، بلکه تبدیل به زن می‌شود"، چرا دختران از ابتدای کودکی، نقش‌های فرهنگی معینی را می‌پذیرند. تز کلی او، نشان دادن آن است که چگونه زنان به وسیله‌ی تاریخ و افسانه‌هایی تعریف و محدود شده‌اند که آن‌ها را در جایگاهی پایین‌تر قرار می‌دهد. به باور دوبوار، تاریخ فرهنگی مانع از آن شده‌است که [[زنان]] آزادی خود را درک و بر اساس آن عمل کنند، اما آن‌ها می‌توانند با نفی این افسانه‌های فرهنگی، خود را بازتعریف کنند. در مقابل، تا زمانی که زنان به [[مردان]] و سنت‌های فرهنگی اجازه دهند تا چیستی آنان را تعریف کنند، آزاد نخواهند بود. دوبووار استدلال‌های زیست‌شناختی، روانشناختی، و ماده‌گرایانه را، برای تبیین دسته‌ای از ویژگی‌های رفتاری زنان که از کنترل فرهنگ خارج است، نفی می‌کند.<ref>پیلچر، 2004م، ص57.</ref>

 

 

سیمون دوبوار بر این باور بود که شخصیت دختران و [[زنان]] می توانست بسیار متفاوت با الگوی نابرابر کنونی شکل گیرد، مشروط به اینکه دختر بچه از ابتدا با همان توقعات و پاداش‌ها و با همان سخت گیری‌های و آزادی‌هایی تربیت می‌شد که برادرانش تربیت می شوند. در همان تحصیلات و همان بازی‌ها سهیم می‌شد، وعده آینده یکسانی با آینده پسر بچه به وی داده می‌شد و توسط [[مردان]] و [[زنانی]] احاطه می‌گردید که در نگاهش آشکارا یکسان و برابر بودند.<ref>سیمونز، مارگارت و بنجامین، جسیکا؛ نشریه مطالعات فمینیستی: مصاحبه با سیمون دوبوار؛ مقدمه بر متن مصاحبه در اهمیت اثر جنس دوم؛ شماره2، تابستان 1979ش. </ref>

 

 

 

تحلیل دوبوار از ستم بر [[زنان]] در کتاب جنس دوم با انتقادات بسیاری روبرو شده‌است: به سبب آرمان‌گرایی آن- تأکید دوبوار بر اسطوره‌ها و انگاره‌ها و ارائه ندادن راهبردی عملی برای آزادی بخشی؛ و به سبب نگاه قومیت‌گرا و مردمحور آن- گرایش دوبوار به تعمیم تجربه زنان بورژوای اروپایی و تأکید بر بی‌ثمری تاریخی زنان که از آن تعمیم ناشی می‌شود.<ref>سیمونز، مارگارت و بنجامین، جسیکا؛ نشریه مطالعات فمینیستی: مصاحبه با سیمون دوبوار؛ مقدمه بر متن مصاحبه در اهمیت اثر جنس دوم؛ شماره2، تابستان 1979ش.</ref>

 

در شرایطی که فمینیسم در شاخه‌های مختلف علوم نفوذ کرده و بر شمار انواع فمینیسم افزوده می شود، کتاب‌های سیمون دوبوار از تقدس گرایی عدول نمود و حتی برخی منتقدین از دهه 80 تاکنون به طرد و رد نظرات وی پرداخته‌اند تا جایی که شاهد اعتراضات و رشد نگرش‌های منفی نسبت به شخصیت علمی و روانی سیمون دوبوار هستیم. به نظر منتقدان، کتاب جنس دوم از کمبود دانش فلسفی سیاسی همراه با ضعف شخصیتی مؤلف رنج می‌برد، آنها در مطالعات متعدد و در مراسم بزرگداشت او که 50  سال پس از مرگش برگزار گردید موارد ذیل را مطرح نمودند:

#کمبود دانش سیاسی سیمون دوبوار تا حدی بوده که مسائل سیاسی [[زنان]] را در زمانش (جنگ جهانی دوم) نشناخته و موقعیت جامعه خود را درک نکرده بود.

 

 

 

 

 

 

 

*وداع با سارتر <ref>[https://www.chetor.com/225402-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1/ «زندگینامه و کتاب‌های سیمون دوبوار؛ معرفی ۸ کتاب از مهم‌ترین آثار او»، وب‌سایت چطور]</ref>

*اصغری، محمد و کریمی، بیان، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، مجلۀ متافیزیک، شمارۀ 29، 1399ش.

*رسولی‌پور، رسول و مهدوی، ناهید، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، مجلۀ متین، شمارۀ 59، 1392ش.

*عبدی، فاطمه، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»، مجلۀ حقوق کودک، شمارۀ 17، 1402ش.

*دوبووار، سیمون، خاطرات، ترجمه قاسم صنعوی (2جلد) جلد اول، توس، تهران، 1383ش.

*مکلینتاک، ان، سیمون دوبوار، ترجمه صفیه روحی، نشر نشانه، تهران، 1372ش.

*«سیمون دوبووار: دیوِ دنیای مردسالار و دلبرِ سارتر»، وب سایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.

*سیمونز، مارگارت و بنجامین، جسیکا، نشریه مطالعات فمینیستی: مصاحبه با سیمون دوبوار، مقدمه بر متن مصاحبه در اهمیت اثر جنس دوم، شماره2، تابستان 1979م.

*«زندگینامه و کتاب‌های سیمون دوبوار؛ معرفی ۸ کتاب از مهم‌ترین آثار او»، وب‌سایت چطور، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.

*یزدخواستی، بهجت، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 29،  1384ش.