سیمون دوبوار: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+[[پرونده:سیمون دوبوار.jpg|جایگزین= سیمون دوبوار|بندانگشتی|سیمون دوبوار]]
+{{درشت|'''سیمون دو بووار'''}}؛ فیلسوف اگزیستانسیالیست و نویسنده فمینیست فرانسوی.
-<big>'''سیمون دوبوار؛'''</big> نویسندۀ اگزیستانسیالیست و فمینیست.
+سیمون دو بووار، فیلسوف و نویسندهٔ فرانسوی، از پیشگامان [[فمینیسم]] و مکتب [[اگزیستانسیالیسم]] محسوب می‌شود. دیدگاه او مبتنی بر این اصل است که «[[زن]] زاده نمی‌شود، بلکه ساخته می‌شود» و [[هویت زن|هویت زنان]] بیشتر محصول ساختارهای اجتماعی و فرهنگی است تا عوامل زیستی. او نهادهای سنتی مانند [[ازدواج]] و [[مادری]] را به‌عنوان عوامل محدودکنندهٔ استقلال زنان نقد کرد و بر حق انتخاب آزادانه، از جمله [[حق سقط جنین]]، تأکید داشت. اندیشه‌های او به‌ویژه در [[جنس دوم (کتاب)|کتاب جنس دوم]] مبانی نظری [[موج دوم فمینیسم]] را شکل داد. منتقدان اسلامی دیدگاه‌های او را با تکیه بر ارزش‌های [[خانواده]]، کرامت ذاتی مادری و [[حق حیات جنین]] به چالش کشیده‌اند.
-سیمون دوبوار، فیلسوف و نویسندۀ فرانسوی، از پیشگامان فمینیسم و مکتب اگزیستانسیالیسم محسوب می‌شود. دیدگاه او مبتنی بر این اصل است که «زن زاده نمی‌شود، بلکه ساخته می‌شود» و هویت زنان بیشتر محصول ساختارهای اجتماعی و فرهنگی است تا عوامل زیستی. او نهادهای سنتی مانند ازدواج و مادری را به‌عنوان عوامل محدودکنندۀ استقلال زنان نقد کرد و بر حق انتخاب آزادانه، از جمله حق سقط جنین، تأکید داشت. اندیشه‌های او به‌ویژه در کتاب جنس دوم مبانی نظری موج دوم فمینیسم را شکل داد. منتقدان اسلامی دیدگاه‌های او را با تکیه بر ارزش‌های خانواده، کرامت ذاتی مادری و حق حیات جنین به چالش کشیده‌اند.
 == زندگی‌نامه ==
-سیمون دوبوار در نهم ژانویه ۱۹۰۸م در شهر پاریس، در کشور فرانسه و در خانواده‌ای کاتولیک متولد شد. وی در ۱۷ سالگی از یک مدرسۀ کاتولیک دیپلم گرفت و همزمان در رشته‌های ادبیات و ریاضی ادامه تحصیل داد. او در ۱۹۲۶م به جنبش سوسیالیست‌ها پیوست و تحصیلات خود را در رشتۀ فلسفه در دانشگاه سوربن دنبال کرد. دوبوار در ۱۹۲۹م از رشتۀ فلسفه فارغ‌التحصیل و در همان سال با ژان‌پل سارتر آشنا شد. وی زندگی مشترک خود را با سارتر بدون ازدواج رسمی آغاز کرد و این رابطه را به مدت ۵۰ سال ادامه داد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>
+سیمون دو بووار (به فرانسوی: Simone de Beauvoir) در [[۹ ژانویه]] ۱۹۰۸م در شهر [[پاریس]]، در کشور [[فرانسه]] و در خانواده‌ای [[کاتولیک]] متولد شد. وی در ۱۷ سالگی از یک مدرسهٔ کاتولیک دیپلم گرفت و همزمان در رشته‌های ادبیات و ریاضی ادامه تحصیل داد. او در ۱۹۲۶م به جنبش سوسیالیست‌ها پیوست و تحصیلات خود را در رشتهٔ فلسفه در [[دانشگاه سوربن]] دنبال کرد. دوبوار در ۱۹۲۹م از رشتهٔ فلسفه فارغ‌التحصیل و در همان سال با [[ژان‌پل سارتر]] آشنا شد. وی زندگی مشترک خود را با سارتر بدون ازدواج رسمی آغاز کرد و این رابطه را به مدت ۵۰ سال ادامه داد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>
-وی پس از فارغ‌تحصیلی، در شهرهای مختلف از جمله پاریس، روئن و مارسی به تدریس فلسفه پرداخت و تا ۱۹۴۳م به این حرفه اشتغال داشت. دوبوار همچنین به‌عنوان مدیر مسئول روزنامۀ «تمپس مدرن» فعالیت می‌کرد که نقش مهمی در تضمین فعالیت‌های علمی او داشت. نخستین کتاب وی با عنوان «دعوت» در ۱۹۴۳م منتشر شد، با این حال حدود 4 سال طول کشید تا به شهرت قابل توجهی دست یابد. او در طی این سال‌ها برای شرکت در کنفرانس‌های مختلف به کشورهایی از جمله ایالات متحده آمریکا، کوبا و برزیل سفر کرد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>
+وی پس از فارغ‌التحصیلی، تا ۱۹۴۳م به تدریس فلسفه پرداخت. دوبوار همچنین به‌عنوان مدیر مسئول روزنامهٔ «تمپس مدرن» فعالیت می‌کرد. نخستین کتاب وی با عنوان «دعوت» در ۱۹۴۳م منتشر شد، با این حال حدود ۴ سال طول کشید تا به شهرت قابل توجهی دست یابد. او در طی این سال‌ها برای شرکت در کنفرانس‌های مختلف به کشورهایی از جمله [[ایالات متحده آمریکا]]، [[کوبا]] و [[برزیل]] سفر کرد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref> سیمون دو بووار در [[۱۴ آوریل]] ۱۹۸۶م در ۷۸ سالگی از دنیا رفت و پیکر او در کنار ژان‌پل سارتر به خاک سپرده شد.<ref>«[https://www.isna.ir/news/0000368155/برای-بیست-وهفتمین-سالمرگ-سیمون-دوبووار برای بیست‌وهفتمین سالمرگ سیمون دوبووار]»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.</ref>
-== زمینه‌های شکل‌گیری افکار سیمون دوبوار ==
+== زمینه‌های شکل‌گیری افکار سیمون دو بووار ==
-نویسندگان شگل‌گیری شخصیت و افکار سیمون دوبوار را در بستر پیچیده‌ای از تحولات فکری و فرهنگی قرن بیستم اروپا تحلیل می‌کنید. به نظر پژوهشگران زمینۀ فرهنگی حاکم بر دوران او، با گرایش به نسبی‌گرایی و نقد هرگونه امر مطلق، به‌صور عمقیق بر نگرش وی به نهادهای اجتماعی و هویت اثر گذاشت. از منظر فلسفی، او تحت تأثیر جریان اگزیستانسیالیسم و آرای فیلسوفانی چون هگل، کیرکگور، هایدگر و هوسرل قرار داشت و با بهره‌گیری از چارچوب فلسفۀ گفت‌وگو به تحلیل پدیده‌های انسانی می‌پرداخت. رابطۀ فکری و همکاری نزدیک او با ژان‌پل سارتر نیز به‌عنوان یک عامل مهم، فضای  گفت‌وگوی مستمر و تأثیر متقابل فلسفی را برای وی فراهم کرد، هرچند شواهد نشان می‌دهد دوبوار در عین همراهی، استقلال فکری خود را حفظ کرد. افزون بر این، جریان‌های روشنفکری چپ و سوسیالیستی که در جوانی به آن پیوست و نیز فضای دانشگاهی فرانسه، در شکل‌دهی به نگاه انتقادی و جامعه‌محور او مؤثر بودند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص134-135.]</ref>
+[[پرونده:سیمون دوبوار۱.png|جایگزین=سیمون دوبووار در کنار ژان پل سارتر |بندانگشتی|سیمون دوبووار در کنار ژان پل سارتر ]]
+نویسندگان شگل‌گیری شخصیت و افکار سیمون دوبوار را در بستر پیچیده‌ای از تحولات فکری و فرهنگی قرن بیستم اروپا تحلیل می‌کنند. به نظر پژوهشگران زمینهٔ فرهنگی حاکم بر دوران او، با گرایش به [[نسبی‌گرایی]] و نقد هرگونه امر مطلق، به‌صورت عمیق بر نگرش وی به [[نهادهای اجتماعی]] و [[هویت]] اثر گذاشت. از منظر فلسفی، او تحت تأثیر جریان [[اگزیستانسیالیسم]] و آرای فیلسوفانی چون [[گئورگ ویلهلم فریدریش هگل|هگل]]، [[سورن کی‌یرکگور|کی‌یرکگور]]، [[مارتین هایدگر|هایدگر]] و [[ادموند هوسرل|هوسرل]] قرار داشت و با بهره‌گیری از چارچوب فلسفهٔ گفت‌وگو، به تحلیل پدیده‌های انسانی می‌پرداخت. رابطهٔ فکری و همکاری نزدیک او با ژان‌پل سارتر نیز به‌عنوان یک عامل مهم، فضای گفت‌وگوی مستمر و تأثیر متقابل فلسفی را برای وی فراهم کرد، هرچند شواهد نشان می‌دهد دوبوار در عین همراهی، استقلال فکری خود را حفظ کرد. افزون بر این، جریان‌های روشنفکری چپ و سوسیالیستی که در جوانی به آن پیوست و نیز فضای دانشگاهی فرانسه، در شکل‌دهی به نگاه انتقادی و جامعه‌محور او مؤثر بودند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی و هستی‌زدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص134-135.]</ref>
-== دیدگاه‌‌های سیمون دوبار ==
+== دیدگاه‌های سیمون دو بووار ==
+=== زن ===
+سیمون دوبوار بر این باور است که زن‌بودن نه یک ذات زیستی، بلکه برساخته‌ای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی است. او با جمله معروف «هیچ‌کس زن به دنیا نمی‌آید، بلکه زن می‌شود» تأکید می‌کند که [[هویت زنانه]] محصول فرآیندهای آموزشی، ارزش‌گذاری‌های اجتماعی و الگوهای رفتاری تحمیلی است که از [[کودکی]] آغاز می‌شود.<ref>[https://mph.ui.ac.ir/article_25294_982be42e43bb3ddd5c1ca181bef232fa.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی و هستی‌زدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»،  1399ش ص135.]</ref> در این نگاه، [[مرد]] به‌عنوان خویشتن یا معیار اصلی (سوژه) تعریف می‌شود، در حالی که [[زن]] به‌عنوان دیگری (ابژه) جایگاه ثانویه و فرودست پیدا می‌کند. این دوگانگی از طریق اسطوره‌ها، [[علوم انسانی]] مردساخته مانند [[روانکاوی]] [[زیگموند فروید|فروید]] و [[نهادهای اجتماعی]] تقویت و طبیعی جلوه داده شده است. در نتیجه، زن به‌عنوان «جنس دوم» در موقعیتی انفعالی قرار می‌گیرد که استقلال و اثرگذاری کامل از او سلب شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/185401/fa#downloadbottom صابرپور، «جنس دوم به عنوان مبنایی نظری برای تحلیل فمینیستی انتقادی گفتمان»، 1394ش، ص32.]</ref>
-=== دیدگاه درباره زن و اردواج ===
+=== ازدواج ===
-دوبوار با تمایز قائل‌شدن میان جنس به‌عنوان مفهومی زیستی و جنسیت به‌عنوان برساخته‌ای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی، بر نقش تعیین‌کنندۀ فرهنگ در ساخت هویت زنان تأکید می‌کرد. جملۀ مشهور او «آدم زن زاده نمی‌شود، بلکه زن می‌شود» بازتاب همین دیدگاه است که طبق آن، سرنوشت افراد بیش از آنکه ذاتی باشد، تحت سیطرۀ عوامل فرهنگی جامعه است.<ref>[https://mph.ui.ac.ir/article_25294_982be42e43bb3ddd5c1ca181bef232fa.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص135.]</ref>
+سیمون دوبووار با نگاهی انتقادی به جایگاه زن در [[جامعه سنتی]]، معتقد است که هویت و [[منزلت اجتماعی زن]] در گذشته، به‌طور عمده از طریق [[ازدواج]] و نقش‌های [[همسری]] و [[مادری]] تعریف می‌شده است. از دید او، ازدواج در جوامع سنتی نه یک انتخاب آزادانه، بلکه سرنوشتی تحمیلی برای زنان محسوب می‌شده که آنها را در موقعیتی وابسته و فرودست قرار می‌داده است.<ref>دوبوار، جنس دوم، 1379، ص229.</ref> در چنین شرایطی، زن فاقد استقلال اقتصادی و اجتماعی است و وجودش در گرو پذیرش این نقش‌های از پیش‌تعیین‌شده معنا می‌یابد. او با تحلیل نابرابری ذاتی در نهاد ازدواج سنتی، می‌نویسد که مرد به‌عنوان فردی خودمختار و کامل در نظر گرفته می‌شده، در حالی که زن اغلب به‌عنوان موجودی نیازمند و تکمیل‌کننده تعریف می‌شده است. با این حال، دوبوار تحولات اقتصادی و اجتماعی عصر مدرن را عاملی برای دگرگونی این وضعیت می‌داند که با فراهم‌آوردن امکان اشتغال و استقلال مالی برای زنان، زمینه‌ای برای بازتعریف هویت آنان خارج از چارچوب‌های سنتی فراهم کرده است. از نگاه وی، در شرایط ایده‌آل، ازدواج می‌تواند به پیوندی داوطلبانه و متقابل میان دو فرد آزاد و مستقل تبدیل شود که در آن حقوق و تعهدات دو طرف برابر است.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص91-94.]</ref>
-سیمون دوبوار با نگاهی انتقادی به جایگاه زن در جامعه سنتی، معتقد است که هویت و منزلت اجتماعی زن در گذشته، عمدتاً از طریق ازدواج و نقش‌های همسری و مادری تعریف می‌شده است. از دید او، ازدواج در جوامع سنتی نه یک انتخاب آزادانه، بلکه سرنوشتی تحمیلی برای زنان محسوب می‌شده که آنها را در موقعیتی وابسته و فرودست قرار می‌داده است.<ref>دوبوار، جنس دوم، 1379، ص229.</ref> دوبوار تأکید می‌کند که در چنین شرایطی، زن فاقد استقلال اقتصادی و اجتماعی است و وجودش در گرو پذیرش این نقش‌های از پیش‌تعیین‌شده معنا می‌یابد. او با تحلیل نابرابری ذاتی در نهاد ازدواج سنتی، می‌نویسد که مرد به‌عنوان فردی خودمختار و کامل در نظر گرفته می‌شده، در حالی که زن اغلب به‌عنوان موجودی نیازمند و تکمیل‌کننده تعریف می‌شده است. با این حال، دوبوار تحولات اقتصادی و اجتماعی عصر مدرن را عاملی برای دگرگونی این وضعیت می‌داند که با فراهم‌آوردن امکان اشتغال و استقلال مالی برای زنان، زمینه‌ای برای بازتعریف هویت آنان خارج از چارچوب‌های سنتی فراهم کرده است. از نگاه وی، در شرایط ایده‌آل، ازدواج می‌تواند به پیوندی داوطلبانه و متقابل میان دو فرد آزاد و مستقل تبدیل شود که در آن حقوق و تعهدات دو طرف برابر است.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص91-94.]</ref>
+=== مادری ===
+دیدگاه سیمون دوبوار دربارهٔ مادری، رویکردی انتقادی و مبتنی بر انتخاب آگاهانه است. او مادری را نه یک غریزه یا تقدیر طبیعی که یک وظیفهٔ اخلاقی و انتخابی می‌داند که تنها در صورت آزادی کامل زن می‌تواند به کمال و معنای واقعی دست یابد. از نگاه او، [[جامعه]] با محصورکردن زن در نقش مادری و همزمان، محروم‌کردن او از مشارکت اجتماعی و اقتصادی، تناقضی بزرگ ایجاد می‌کند؛ از یک‌سو مادری را مقدس می‌شمرد و از سوی دیگر با محدودکردن فرصت‌های زن، او را در موقعیتی نابرابر قرار می‌دهد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99517/بررسی-تطبیقی-مادر-و-مادری-در-اندیشه-های-سیمون-دوبووار-و-عرفان-اسلامی-?rcIds=79714 «بررسی تطبیقی مادر و مادری در اندیشه‌های سیمون دوبووار و عرفان اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> دوبوار هشدار می‌دهد که اگر مادری برخاسته از نیازهای ارضانشده، عقده‌های روانی یا [[فشار اجتماعی]] باشد، نه‌تنها برای مادر، بلکه برای کودک نیز پیامدهای آسیب‌زایی خواهد داشت. او بر این باور است که تعادل روانی و [[استقلال مالی زن]]، پیش‌شرط لازم برای مادریِ مسئولانه است. در غیر این صورت، مادری می‌تواند به تکرار چرخهٔ رنج و وابستگی بینجامد. همچنین، او به چالش‌های مادران شاغل اشاره می‌کند و معتقد است مشکل اصلی نه در [[اشتغال زن|اشتغال زنان]]، که در ساختارهای اجتماعی نابرابر است که مسئولیت [[مراقبت از کودک]] را یک‌سره بر دوش مادر می‌گذارد و همزمان از فراهم‌آوردن حمایت‌های لازم مانند مراکز مراقبت از کودک، سرباز می‌زند.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص94-97.]</ref>
-=== دیدگاه درباره مادری ===
+=== سقط جنین ===
-دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ مادری، رویکردی انتقادی و مبتنی بر انتخاب آگاهانه است. او مادری را نه یک غریزه یا تقدیر طبیعی، که یک وظیفۀ اخلاقی و انتخابی می‌داند که تنها در صورت آزادی کامل زن می‌تواند به کمال و معنای واقعی دست یابد. از نگاه او، جامعه با محصورکردن زن در نقش مادری و همزمان محروم‌کردن او از مشارکت اجتماعی و اقتصادی، تناقضی بزرگ ایجاد می‌کند؛ از یک سو مادری را مقدس می‌شمرد و از سوی دیگر با محدودکردن فرصت‌های زن، او را در موقعیتی نابرابر قرار می‌دهد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99517/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-?rcIds=79714 «بررسی تطبیقی مادر و مادری در اندیشه های سیمون دوبووار و عرفان اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+سیمون دوبوار با اتکا به این اصل که زنان به‌دلیل ویژگی‌های زیستی و طبیعی مرتبط با [[تولید مثل]]، از حقوق باروری ویژه‌ای برخوردارند، خواستار به رسمیت‌شناخته‌شدن کامل این حقوق می‌شود. از نگاه او، حق آزادی تولیدمثل که شامل حق تصمیم‌گیری آگاهانه دربارهٔ [[بارداری]] و نیز [[حق سقط جنین]] است، بخشی جدایی‌ناپذیر از خودمختاری جسمانی زنان محسوب می‌شود. دوبوار [[سقط جنین]] را نه‌تنها یک انتخاب شخصی، بلکه گامی ضروری در راستای رهایی زنان از سلطهٔ نظام [[مردسالاری|مردسالارانه]] می‌داند که [[بدن]] و باروری زنان را تحت کنترل درآورده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/ازادی-جواز-سقط-جنین-و-تولید-مثل-از-دیدگاه-سیمون-دوبوار?q=سیمون%20دوبوار&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.]</ref> او با ذکر دلایل متعدد، مخالفت صریح خود با جرم‌انگاری سقط جنین را بیان می‌کند؛ به باور او غیرقانونی‌کردن این عمل، آن را به محیط‌های غیربهداشتی و غیرتخصصی می‌کشاند و سلامت و جان زنان را به خطر می‌اندازد. همچنین اجبار به مادری می‌تواند به تولد کودکان ناخواسته در شرایط محرومیت بیانجامد و جامعه‌ای که با شدت از [[جنین]] دفاع می‌کند، اغلب پس از تولد، از حمایت‌های لازم از کودک و مادر غفلت می‌ورزد. به باور دوبوار، ممنوعیت سقط جنین از وقوع آن نمی‌کاهد، بلکه آن را به یک جنایت طبقاتی تبدیل می‌کند که در آن تنها زنان مرفه به خدمات امن دسترسی دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/ازادی-جواز-سقط-جنین-و-تولید-مثل-از-دیدگاه-سیمون-دوبوار?q=سیمون%20دوبوار&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.]</ref>
-دوبوار هشدار می‌دهد که اگر مادری برخاسته از نیازهای ارضانشده، عقده‌های روانی یا فشار اجتماعی باشد، نه تنها برای مادر که برای کودک نیز پیامدهای آسیب‌زایی خواهد داشت. او بر این باور است که تعادل روانی و استقلال مالی زن، پیش‌شرط لازم برای مادری مسئولانه است. در غیر این صورت، مادری می‌تواند به تکرار چرخۀ رنج و وابستگی بینجامد. همچنین، او به چالش‌های مادران شاغل اشاره می‌کند و معتقد است مشکل اصلی نه در اشتغال زنان، که در ساختارهای اجتماعی نابرابر است که مسئولیت مراقبت از کودک را یک‌سره بر دوش مادر می‌گذارد و همزمان از فراهم‌آوردن حمایت‌های لازم مانند مراکز مراقبت از کودک، سرباز می‌زند.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص94-97.]</ref>
-=== دیدگاه درباره آزادی سقط جنین ===
-سیمون دوبوار با اتکا به این اصل که زنان به‌د‌لیل ویژگی‌های زیستی و طبیعی مرتبط با تولید مثل، از حقوق باروری ویژه‌ای برخوردارند، خواستار به رسمیت‌شناخته‌شدن کامل این حقوق می‌شود. از نگاه او، حق آزادی تولیدمثل که شامل حق تصمیم‌گیری آگاهانه دربارۀ بارداری و نیز حق سقط جنین است، بخشی جدایی‌ناپذیر از خودمختاری جسمانی زنان محسوب می‌شود. دوبوار سقط جنین را نه تنها یک انتخاب شخصی، بلکه گامی ضروری در راستای رهایی زنان از سلطۀ نظام مردسالارانه می‌داند که بدن و باروری زنان را تحت کنترل درآورده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.]</ref>
-او با ذکر دلایل متعدد، مخالفت صریح خود با جرم‌انگاری سقط جنین را بیان می‌کند؛ به باور او غیرقانونی‌کردن این عمل، آن را به محیط‌های غیربهداشتی و غیرتخصصی می‌کشاند و سلامت و جان زنان را به خطر می‌اندازد. همچنین اجبار به مادری می‌تواند به تولد کودکان ناخواسته در شرایط محرومیت بیانجامد و جامعه‌ای که با شدت از جنین دفاع می‌کند، اغلب پس از تولد از حمایت‌های لازم از کودک و مادر غفلت می‌ورزد. به باور دوبوار، ممنوعیت سقط جنین نه تنها از وقوع آن نمی‌کاهد، بلکه آن را به یک جنایت طبقاتی تبدیل می‌کند که در آن تنها زنان مرفه به خدمات امن دسترسی دارند. <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.] </ref>
 == دیدگاه‌های منتقدان ==
+* در منابع اسلامی، هویت زن برخاسته از کرامت ذاتی و شخصیت مستقلی دانسته شده که در تعادل با مرد تعریف می‌شود. در این نگاه، تفاوت‌های حقوقی و نقش‌ها ناشی از تقسیم متوازن و تکامل‌بخش مسئولیت‌ها در چارچوب [[خانواده]] است. دیدگاه اسلامی با تکیه بر همسانی زن و مرد در انسانیت، ادعای فرودستی زن را نمی‌پذیرد. همچنین، تمرکز دوبوار بر رهایی از قید نهادهای سنتی، موجب غفلت از ابعاد معنوی، عاطفی و تکاملی نقش مادری و همسری می‌شود. از این منظر، زنانگی، موهبتی فطری است، نه دستاورد تقابل با مردانگی.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n156732/مقام_زن_در_اسلام س. وارث، «مقام زن در اسلام»، ترجمۀ لاجوردی، پرتال امام خمینی.]</ref>
+* ازدواج از منظر ادیان توحیدی، پاسخ فطری و غریزی به نیاز متقابل مرد و زن برای رسیدن به آرامش است و بر پایهٔ مودت و رحمت الهی شکل می‌گیرد. در این نگاه، خانواده عرصهٔ رقابت یا سلطه نیست بلکه حوزه‌ای برای مشارکت و تکامل متقابل است. همچنین، تفاوت‌های طبیعی و نقش‌های تکمیلی زن و مرد، به‌معنای نابرابری در کرامت انسانی نیست و هر دو جنس در آن یکسان‌اند.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص97-99.]</ref>
+* برخی منتقدان با استناد به آیات قرآن‌<ref>سورهٔ احقاف، آیهٔ 15؛ سورهٔ لقمان، آیهٔ 14.</ref> که احترام ویژه به [[مادر]] را با اشاره به زحمات فراوان او بیان می‌کند، بر خصلت ذاتی و مسیر تکامل انسانی [[مادری]] تأکید دارند. در این نگاه، مادری نه یک تعهد صرفاً اخلاقی و تحمیلی، بلکه مسئولیتی الهی و راهی برای [[قرب به خداوند]] است.<ref>ر[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf سولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص99-102.]</ref> همچنین، روایاتی مانند [[بهشت]] زیر پای مادران است،<ref>طَبْرِسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۴۳۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۱۸۰.</ref> جایگاه رفیع مادر را نه ناشی از قراردادهای اجتماعی، بلکه برخاسته از ارزش‌های ثابت الهی می‌دانند.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص99-102.]</ref>
+* از منظر منتقدان، دیدگاه سیمون دوبوار دربارهٔ حق انتخاب زنان برای نگهداری جنین یا سقط آن، با [[حق حیات]] و ارزش ذاتی [[جنین]]، در تعارض است. همچنین تأکید یک‌سویه بر آزادی مطلق زنان در تصمیم‌گیری، موجب نادیده گرفتن حق پدر دربارهٔ سرنوشت فرزند می‌شود. ادعای تلازم بارداری ناخواسته با رنج یا تولد کودکی محروم نیز جبرگرایی اجتماعی را تقویت می‌کند و نقش عوامل محیطی، تلاش فردی و حمایت‌های اجتماعی در ساختن آیندهٔ کودک را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد. این تمرکز انحصاری بر آزادی، دیگر ابعاد انسانیت مانند اخلاق، مسئولیت و عدالت را نادیده می‌گیرد و می‌تواند به تقویت فردگرایی افراطی بیانجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/ازادی-جواز-سقط-جنین-و-تولید-مثل-از-دیدگاه-سیمون-دوبوار?q=سیمون%20دوبوار&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص8-11.]</ref>
-=== جایگاه زن و ازدواج ===
+== آثار ==
-بر اساس دیدگاه پژوهشگران تحلیل دوبوار از جایگاه زن از ازدواج بر بستر تجربیات جوامع غربی و نگرشی تقلیل‌گرایانه به رابطۀ زن و مرد استوار شده است. به باور منتقدانی چون امام‌خمینی، ازدواج در اسلام نه یک نهاد تحمیلی و محدودکننده، بلکه معلول نیاز روحی مرد و زن به یکدیگر و تأمین آرامش است و بر پایۀ مودت و رحمت الهی شکل می‌گیرد. در این نگاه، خانواده عرصۀ رقابت یا سلطه نیست بلکه حوزه‌ای برای مشارکت و تکامل متقابل است. همچنین، تفاوت‌های طبیعی و نقش‌های تکمیلی زن و مرد، به‌معنای نابرابری در کرامت انسانی نیست و هر دو جنس در گوهر هستی یکسان‌اند. بنابراین، تعریف هویت زن تنها در چارچوب استقلال اقتصادی یا رهایی از نقش‌های خانوادگی، نادیده‌گیرندۀ ابعاد عاطفی، معنوی و اجتماعی وجود انسان است که در آموزه‌های اسلامی بر آن تأکید شده است.<ref>رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص97-99.</ref>
+سیمون دوبوار آثار متعددی در حوزهٔ [[فلسفه]]، [[روان‌شناسی]]، [[جامعه‌شناسی]]، [[فمینیسم]]، [[رمان]] و [[سفرنامه]] تألیف کرده است که برخی از آنها، از جمله «خاطرات»، «سالخوردگی»، «مرگی بسیار آرام» و «وانهاده» به فارسی ترجمه شده‌اند.<ref>[https://www.taati.ir/BookList/Authorid/318000/1/سيمون-دوبووار# «لیست کتاب‌های سیمون دوبوار»، وب‌سایت انتشارات طاعتی.]</ref> از میان آثار وی، [[جنس دوم (کتاب)|کتاب جنس دوم]] به‌عنوان اثر مهم او معرفی می‌شود. این کتاب در بستر تاریخیِ اواخر دههٔ ۱۹۴۰م و در واکنش به شرایط محدودکنندهٔ زنان پس از [[جنگ جهانی دوم]] و با الهام از مفاهیم فلسفی آگاهی، آزادی و تجربهٔ زیسته نوشته شد. جنس دوم با نقد ذات‌گرایی زیست‌شناختی و تحلیل سازوکارهای اجتماعیِ فرودست‌سازی زنان، سنگ‌بنای نظری [[موج دوم فمینیسم]] شد و تأثیری ماندگار بر جریان‌های فکری پس از خود گذاشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی و هستی‌زدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص133.]</ref> این کتاب در ۱۹۵۴م موفق به دریافت یک جایزهٔ معتبر جهانی شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>
-=== جایگاه مادری ===
+== پانویس ==
-نویسندگان بر اساس آموزه‌های اسلامی، دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ مادری را نیز تقلیل‌گرایی و نادیده‌گیری ابعاد فطری، معنوی و تکامل‌بخش این نقش می‌دانند. منتقدان با استناد به آیات قرآن‌کریم<ref>سورۀ احقاف، آیۀ 15؛ سورۀ لقمان، آیۀ 14.</ref> که احترام ویژه به مادر را با اشاره به زحمات فراوان او بیان می‌کند، بر خصلت ذاتی و مسیر تکامل انسانی مادری تأکید دارند. در این نگاه، مادری نه یک تعهد صرفاً اخلاقی و تحمیلی، بلکه مسئولیتی الهی و راهی برای قرب به خداوند و تربیت خلیفۀ خدا در زمین است. همچنین، روایاتی مانند بهشت زیر پای مادران است،<ref>طَبْرِسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۴۳۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۱۸۰.</ref> جایگاه رفیع مادر را نه ناشی از قراردادهای اجتماعی، بلکه برخاسته از ارزش‌های ثابت الهی می‌دانند. بنابراین، نادیده‌گرفتن این ابعاد متعالی و تفسیر مادری صرفاً به مثابه محصول ساختارهای نابرابر اجتماعی، از دیدگاه اسلامی ناقص و یک‌سویه تلقی می‌شود.<ref>رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص99-102.</ref>
+{{پانویس}}
-=== آزادی سقط جنین ===
-از منظر منتقدان، دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ سقط جنین با چالش‌های بنیادینی روبه‌روست. نخست، با استناد به کرامت ذاتی حیات انسانی، از همان مراحل ابتدایی تشکیل جنین، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان به نام حق انتخاب زنان، حق حیات و ارزش ذاتی جنین را نادیده گرفت؟ دوم، تأکید یک‌سویه بر آزادی مطلق زنان در تصمیم‌گیری، حقوق و مسئولیت‌های متقابل را تحت الشعاع قرار می‌دهد؛ از جمله حق پدر در مشارکت دربارۀ سرنوشت فرزند و مسئولیت اخلاقی مادر در قبال موجودی زنده. سوم، این ادعا که هر بارداری ناخواسته لزوماً به رنج یا تولد کودکی محروم می‌انجامد، نوعی جبرگرایی اجتماعی را تقویت می‌کند و نقش عوامل محیطی، تلاش فردی و حمایت‌های اجتماعی در ساختن آینده کودک را کم‌اهمیت می‌نماید. چهارم، اگرچه استدلال دوبوار دربارۀ تبدیل سقط جنین به جنایتی طبقاتی در صورت ممنوعیت، واقعه‌ای قابل تأمل است، اما راه حل او  ممکن است به بی‌اعتنایی به ارزش‌های اخلاقی و عدالت در سطح جامعه بینجامد. در نهایت، به نظر منتقدان، تمرکز انحصاری بر آزادی به‌مثابۀ عالی‌ترین ارزش، دیگر ابعاد انسانیت مانند اخلاق، مسئولیت و عدالت را نادیده می‌گیرد و می‌تواند به تقویتی از فردگرایی افراطی بیانجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص8-11.]</ref>
-== آثار ==
+== منابع ==
-سیمون دوبوار آثار متعددی در حوزۀ فلسفه، ، روانشناسی، جامعه‌شناسی، رمان و سفرنامه  تألیف کرده است که برخی از آنها، از جمله «خاطرات»، «سالخوردگی»، «مرگی بسیار آرام» و «وانهاده» به فارسی ترجمه شده‌اند.<ref>[https://www.taati.ir/BookList/Authorid/318000/1/%D8%B3%D9%8A%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B1# «لیست کتاب‌های سیمون دوبوار»، وب‌سایت انتشارات طاعتی.]</ref> از میان آثار وی، کتاب «جنس دوم» به‌عنوان اثر مهم او محسوب می‌شود. این کتاب در بستر تاریخیِ اواخر دهۀ ۱۹۴۰م و در واکنش به شرایط محدودکنندۀ زنان پس از جنگ و با الهام از مفاهیم فلسفیِ آگاهی، آزادی و تجربۀ زیسته نوشته شد. جنس دوم با نقد ذات‌گرایی زیست‌شناختی و تحلیل سازوکارهای اجتماعیِ فرودست‌سازی زنان، سنگ بنای نظری موج دوم فمینیسم شد و تأثیری ماندگار بر جریان‌های فکری پس از خود گذاشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص133.]</ref> این کتاب در ۱۹۵۴ موفق به دریافت یک جایزۀ معتبر جهانی شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>
+{{آغاز منابع}}
-== ‌پانویس ==
+* قرآن کریم.
-{{پانویس}}
+* اصغری، محمد و کریمی، بیان، «ساخت‌گشایی و هستی‌زدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، مجلهٔ متافیزیک، شمارهٔ ۲۹، ۱۳۹۹ش.
-==منابع==
+* «بررسی تطبیقی مادر و مادری در اندیشه‌های سیمون دوبووار و عرفان اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۹۹ش.
-*قرآن کریم.
+* «برای بیست‌وهفتمین سالمرگ سیمون دوبووار»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۲ش.
-*اصغری، محمد و کریمی، بیان، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، مجلۀ متافیزیک، شمارۀ 29، 1399ش.
+* دوبوار، سیمون، جنس دوم، ترجمهٔ قاسم صنعوی، تهران، توس، ۱۳۷۹ش.
-*«بررسی تطبیقی مادر و مادری در اندیشه‌های سیمون دوبووار و عرفان اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1399ش.
+* رسولی‌پور، رسول و مهدوی، ناهید، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار دربارهٔ ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی (س)»، مجلهٔ متین، شمارهٔ ۵۹، ۱۳۹۲ش.
-*دوبوار، سیمون، جنس دوم، ترجمۀ قاسم صنعوی، تهران، توس، 1379ش.
+* س. وارث، فرّخ، «مقام زن در اسلام»، ترجمهٔ لاجوردی، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: اسفند ۱۴۰۰ش.
-*رسولی‌پور، رسول و مهدوی، ناهید، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، مجلۀ متین، شمارۀ 59، 1392ش.
+* صابرپور، زینب، «جنس دوم به عنوان مبنایی نظری برای تحلیل فمینیستی انتقادی گفتمان»، مجلهٔ جستارهای نوین ادبی، شمارهٔ ۱۸۴، ۱۳۹۴ش،
-*طَبْرِسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو،  ۱۳۷۲ش.
+* طَبْرِسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
-*عبدی، فاطمه، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»، مجلۀ حقوق کودک، شمارۀ 17، 1402ش.
+* عبدالحسینی، فتانه، «سیمون دوبوار و موقعیت «جنس دوم»، وب‌سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۴ش.
-*«لیست کتاب‌های سیمون دوبوار»، وب‌سایت انتشارات طاعتی، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1404ش.
+* عبدی، فاطمه، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»، مجلهٔ حقوق کودک، شمارهٔ ۱۷، ۱۴۰۲ش.
-*نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.
+* «لیست کتاب‌های سیمون دوبوار»، وب‌سایت انتشارات طاعتی، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
-*یزدخواستی، بهجت، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 29،  1384ش.
+* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.
+* یزدخواستی، بهجت، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»، مجلهٔ مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۲۹، ۱۳۸۴ش.
+{{پایان منابع}}