موزه پارس: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''موزۀ پارس (شیراز)'''</big>؛ یادگاری از هنرمندان عصر زندیه.

موزۀ پارس (شیراز)، از قدیمی‌ترین موزه‌های استان فارس بوده که در مرکز شهر شیراز و در مجموعۀ تاریخی باغ نظر قرار دارد. این موزه در عمارت هشت‌ضلعی کلاه‌فرنگی، یادگار دورۀ زندیه شکل گرفته و مجموعه‌ای از آثار تاریخی و هنری ایران را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، معماری زندیه و آرامگاه کریم‌خان زند، جایگاهی شاخص به موزۀ پارس در هویت تاریخی شیراز داده است. این مجموعه در ۱۵ آذر ۱۳۱۴ش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

عمارت کلاه‌فرنگی باغ نظر در نیمۀ دوم قرن دوازدهم هجری قمری به‌دستور کریم‌خان زند ساخته شد و در دورۀ زندیه برای پذیرایی از مهمانان رسمی، برگزاری آیین‌ها و انجام امور حکومتی مورد استفاده قرار می‌گرفت.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزه‌ای برای مشتاقان»، وب‌سایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.]</ref> این بنا در میان باغ نظر، از باغ‌های تاریخی شیراز، قرار دارد؛ باغی که در دوره‌های مختلف، به‌ویژه تا عصر پهلوی، کارکردی حکومتی داشته است. از مجموعۀ بناهای باغ نظر، تنها عمارت کلاه‌فرنگی بر جای مانده و دیگر ساختمان‌ها، از جمله عمارت خورشید و تالار آینه، از بین رفته‌اند. در محوطۀ باغ، آثاری همچون سنگ‌نوشتۀ رامگرد و سنگ‌های ازارۀ کاخ خورشید با نقوش شاهنامه نگهداری می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/11931-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ «موزۀ پارس شیراز»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

در دورۀ قاجار، بخشی از تزئینات عمارت کلاه‌فرنگی دچار آسیب شد. این بنا در سال ۱۳۱۵ش با همکاری انجمن آثار ملی و جمعی از پژوهشگران شیراز به موزه تغییر کاربری داد و به‌عنوان نخستین موزۀ استان فارس فعالیت خود را آغاز کرد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزه‌ای برای مشتاقان»، وب‌سایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.]</ref>

==معماری عمارت کلاه‌فرنگی==

عمارت کلاه‌فرنگی بنایی هشت‌ضلعیِ نامنظم بوده که در مرکز باغ قرار داشته و بر سکویی با ارتفاع حدود 1.5 متر ساخته شده است. ساختمان دارای چهار شاه‌نشین و چهار فضای زاویه‌ای بوده و ارتفاع آن به حدود ۱۲ متر می‌رسد. فضای مرکزی بنا، تالاری گنبددار با حوضی هشت‌ضلعی و یکپارچه از سنگ مرمر است. کف عمارت به‌صورت کامل سنگ‌فرش شده و اتاق‌های زاویه‌ای دارای بخاری دیواری هستند.<ref>  [https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>

نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ تزیین شده که در لچکی‌ها و طاق‌نماها اجرا شده‌اند. نقوش شامل گل‌وبوته، پرندگان، صحنه‌های تخت‌نشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که به‌صورت قرینه بر اضلاع بنا دیده می‌شود. در فضای داخلی، گچ‌بری‌های لایه‌چین، نقاشی‌های گل‌ومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنس‌کاری‌ها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب می‌دهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایسته‌فر، «تزئینات کاشی‌کاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> ازاره‌های<ref> در معماری مدرن، ازاره لایه‌ای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمام‌شده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش می‌دهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا به‌صورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شده‌اند. بخشی از تزئینات آسیب‌دیده در سال‌های ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشی‌ها توسط محمدباقر جهانمیری<ref>معروف به «حاجی محمدباقر نقاش» یا «حاج باقر»، کاشی نگار، شیشه نگار، گچ نگار و مرمتگر نقاشی های دیواری عصر پهلوی بوده که میراث نقاشی روی کاشی را زنده نگه داشته و تا آخرین لحظه زندگی همچنان در پی حفظ این میراث بود.</ref> به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>  

موزۀ پارس مجموعه‌ای متنوع از آثار تاریخی و هنری را نگهداری می‌کند که شامل موارد زیر است:

* اشیای لاکی، قلمدان‌ها، قاب‌های آینه و سکه‌ها؛<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>   

* قرآن‌ها و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعه‌ای از قرآن‌های خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیش‌تر در مسجد عتیق شیراز و آستان شاه‌چراغ نگهداری می‌شدند. از جمله این آثار می‌توان به نسخه‌هایی با خط منسوب به امام علی، امام حسن مجتبی، امام جعفر صادق و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآن‌هایی که در سال ۷۵۴ق به‌دستور ملکه تاش‌خاتون<ref>تنها فرمانروای زن استان فارس که از سوی ایلخان مغول، اتابک فارس بوده است.</ref> کتابت و به شاه‌چراغ اهدا شده‌اند، از آثار شاخص این بخش هستند. قرآن مشهور «هفده‌من» به خط سلطان ابراهیم تیموری<ref>شاهزادۀ دانش‌دوست، با ذوق و هنرمند تیموری و دومین پسر شاهرخ فرزند امیر تیمور گورگان.</ref>  که پیش‌تر در دروازه قرآن قرار داشت و نیز قرآنی منسوب به عثمان بن عفان<ref>سومین خلیفه از خلفای راشدین نزد اهل سنت و از صحابۀ پیامبر اسلام.</ref>  و یک قرآن متعلق به قرن ششم هجری، در مخزن موزه نگهداری می‌شوند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref>  

* نقاشی‌ها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری می‌شود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قباله‌های ازدواج قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آ‌نها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفی‌الممالک جایگاه ویژه‌ای دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref>  

==موقعیت و دسترسی==

==منابع==

* دهقان، سیما، «باغ نظر شیراز؛ جادوی تاریخ و طبیعت در یک قدمی شما»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 13 بهمن 1404ش.

* شایسته‌فر، مهناز، «تزئینات کاشی‌کاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، کتاب ماه هنر، شمارۀ 147، 1389ش، ص33-35.

* «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان، تاریخ بارگذاری: 18 مهر 1397ش.

* «موزۀ پارس شیراز؛ موزه‌ای برای مشتاقان»، وب‌سایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تاریخ بارگذاری: 1 بهمن 1401ش.

* «موزۀ پارس شیراز»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بارگذاری: 16 اسفند 1396ش.

* هدایتی، مطهره، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون، تاریخ بارگذاری: 14 شهریور 1398ش.