موزه پارس: تفاوت میان نسخهها
بازسازی متن |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =موزه پارس.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =موزه پارس | |||
| image_alt =موزه پارس | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
<big>'''موزه پارس'''</big>؛ قدیمیترین موزه شیراز و مشتمل بر آثاری از ایران باستان تا دوران معاصر. | <big>'''موزه پارس'''</big>؛ قدیمیترین موزه شیراز و مشتمل بر آثاری از ایران باستان تا دوران معاصر. | ||
| خط ۹: | خط ۳۹: | ||
=== تزئینات معماری === | === تزئینات معماری === | ||
[[پرونده:موزه پارس۱.png|جایگزین=فضای داخلی موزۀ پارس|بندانگشتی|فضای داخلی موزۀ پارس]] | |||
نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> ازارههای<ref> در معماری مدرن، ازاره لایهای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمامشده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش میدهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا بهصورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شدهاند. بخشی از تزئینات آسیبدیده در سالهای ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشیها توسط [[محمدباقر جهانمیری]] به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> ازارههای<ref> در معماری مدرن، ازاره لایهای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمامشده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش میدهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا بهصورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شدهاند. بخشی از تزئینات آسیبدیده در سالهای ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشیها توسط [[محمدباقر جهانمیری]] به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
==آثار و مجموعهها== | ==آثار و مجموعهها== | ||
[[پرونده:موزه پارس۲.png|جایگزین=ظرف برنجی قلمکاری|بندانگشتی|ظرف برنجی قلمکاری]] | |||
آثار موجود در موزه پارس به سه دورهٔ پیش از تاریخ، دورهٔ تاریخی و دورهٔ اسلامی تقسیم میشوند و شامل اشیا و آثار متنوعی است، ازجمله: | آثار موجود در موزه پارس به سه دورهٔ پیش از تاریخ، دورهٔ تاریخی و دورهٔ اسلامی تقسیم میشوند و شامل اشیا و آثار متنوعی است، ازجمله: | ||
* اشیای سفالی و مفرغی از هزارههای پیش از میلاد؛ | * اشیای سفالی و مفرغی از هزارههای پیش از میلاد؛ | ||
| خط ۲۲: | خط ۵۴: | ||
== آرامگاه کریمخان زند == | == آرامگاه کریمخان زند == | ||
[[پرونده:موزه پارس۳.jpg|جایگزین=آرامگاه کریمخان زند|بندانگشتی|آرامگاه کریمخان زند]] | |||
پس از درگذشت کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاهنشینهای عمارت کلاهفرنگی به خاک سپرده شد. پس از آن و در دورۀ قاجار، بقایای او به [[تهران]] منتقل شد، اما در دورۀ پهلوی اول، استخوانهای کریمخان بار دیگر به محل اولیه بازگردانده شد.<ref>[https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-89/1013081-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7 «باغ نظر شیراز (موزۀ پارس) یادگاری از شکوه دوران زندیه»، خبرگزاری شمانیوز.]</ref> آرامگاه کریمخان زند در شاهنشین شرقی عمارت کلاهفرنگی قرار داشته و امروزه یکی از بخشهای هویتی و شاخص موزۀ پارس بهشمار میآید.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | پس از درگذشت کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاهنشینهای عمارت کلاهفرنگی به خاک سپرده شد. پس از آن و در دورۀ قاجار، بقایای او به [[تهران]] منتقل شد، اما در دورۀ پهلوی اول، استخوانهای کریمخان بار دیگر به محل اولیه بازگردانده شد.<ref>[https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-89/1013081-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7 «باغ نظر شیراز (موزۀ پارس) یادگاری از شکوه دوران زندیه»، خبرگزاری شمانیوز.]</ref> آرامگاه کریمخان زند در شاهنشین شرقی عمارت کلاهفرنگی قرار داشته و امروزه یکی از بخشهای هویتی و شاخص موزۀ پارس بهشمار میآید.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۹ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۲
 موزه پارس |
موزه پارس؛ قدیمیترین موزه شیراز و مشتمل بر آثاری از ایران باستان تا دوران معاصر.
موزه پارس از قدیمیترین موزههای استان فارس است که در مرکز شهر شیراز و در مجموعۀ تاریخی باغ نظر قرار دارد. این موزه در عمارت هشتضلعی کلاهفرنگی، یادگار دورۀ زندیه، شکل گرفته و مجموعهای از آثار تاریخی و هنری ایران را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، معماری زندیه و آرامگاه کریمخان زند، جایگاهی شاخص به موزۀ پارس در هویت تاریخی شیراز داده است. این مجموعه در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
پیشینۀ تاریخی
موزهٔ پارس که با نامهای عمارت کلاهفرنگی، باغ نظر، آرامگاه وکیل و عمارت چهارفصل نیز شناخته میشود، عمارتی هشتضلعی و تاریخی در شهر شیراز و متعلق به دورهٔ زندیه است. این بنا که در میان باغ نظر واقع شده، توسط کریمخان زند برای پذیرایی از مهمانان خارجی، سفیران و برگزاری مراسم رسمی و اعیاد گوناگون ساخته شد.[۱] این اثر در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و در سال ۱۳۱۵ خورشیدی به همت انجمن آثار ملی ایران و با کوشش علیاصغر حکمت، علی سامی و فریدون توللی به عنوان نخستین موزهٔ شهرستانهای کشور بنیاد نهاده شد.[۲] از مجموعۀ بناهای باغ نظر، تنها عمارت کلاهفرنگی بر جای مانده و دیگر ساختمانها، از جمله عمارت خورشید و تالار آینه، از بین رفتهاند. در محوطۀ باغ، آثاری همچون سنگنوشتۀ رامگرد و سنگهای ازارۀ کاخ خورشید با نقوش شاهنامه فردوسی نگهداری میشود.[۳]
معماری
ساختمان موزه، عمارتی هشتضلعی نامنظم است که چهار ضلع بزرگتر (به طول ۱۰ متر) و چهار ضلع کوچکتر (به طول ۵ متر) دارد و در مرکز باغ بر سکویی با ارتفاع حدود 1.5 متر ساخته شده است. ورود به عمارت از طریق چهار پلکان سنگی یکپارچه حجاریشده میسر است. ساختمان دارای چهار شاهنشین و چهار فضای زاویهای است و ارتفاع آن به حدود ۱۲ متر میرسد و سقف شیروانی دارد. فضای داخلی عمارت شامل یک تالار مرکزی گنبددار و چهار شاهنشین در چهار جهت اصلی است. حد فاصل هر شاهنشین یک اتاق زاویه قرار دارد و هر دو اتاق زاویه دارای بخاری دیواری هستند. کف عمارت بهصورت کامل سنگفرش شده است. .[۴]
تزئینات معماری
نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.[۵] ازارههای[۶] سنگی بنا بهصورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شدهاند. بخشی از تزئینات آسیبدیده در سالهای ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشیها توسط محمدباقر جهانمیری به سبک زندیه بازسازی شد.[۷]
آثار و مجموعهها
آثار موجود در موزه پارس به سه دورهٔ پیش از تاریخ، دورهٔ تاریخی و دورهٔ اسلامی تقسیم میشوند و شامل اشیا و آثار متنوعی است، ازجمله:
- اشیای سفالی و مفرغی از هزارههای پیش از میلاد؛
- آثار سنگی، از جمله سردیسی متعلق به دورۀ ساسانی از داراب فارس؛
- ظروف، کاشیها و اشیای فلزی دورۀ اسلامی؛
- سلاحها و ادوات جنگی دورههای صفویه و زندیه؛
- اشیای لاکی، قلمدانها، قابهای آیینه و سکهها؛[۸]
- شمشیر شخصی کریمخان زند با کتیبۀ منظوم و قلیان میناکاریشده منسوب به او؛[۹]
- قرآنها و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعهای از قرآنهای خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیشتر در مسجد عتیق شیراز و آستان شاهچراغ نگهداری میشدند. از جمله این آثار میتوان به نسخههایی با خط منسوب به امام علی، امام حسن مجتبی، امام جعفر صادق و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآنهایی که در سال ۷۵۴ق بهدستور ملکه تاشخاتون کتابت و به شاهچراغ اهدا شدهاند، از آثار شاخص این بخش هستند. قرآن مشهور «هفدهمن» به خط سلطان ابراهیم تیموری که پیشتر در دروازه قرآن قرار داشت و نیز قرآنی منسوب به عثمان بنعفان و یک قرآن متعلق به قرن ششم هجری، در مخزن موزه نگهداری میشوند.[۱۰]
- نقاشیها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری میشود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قبالههای ازدواج قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آنها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفیالممالک جایگاه ویژهای دارد.[۱۱]
آرامگاه کریمخان زند
پس از درگذشت کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاهنشینهای عمارت کلاهفرنگی به خاک سپرده شد. پس از آن و در دورۀ قاجار، بقایای او به تهران منتقل شد، اما در دورۀ پهلوی اول، استخوانهای کریمخان بار دیگر به محل اولیه بازگردانده شد.[۱۲] آرامگاه کریمخان زند در شاهنشین شرقی عمارت کلاهفرنگی قرار داشته و امروزه یکی از بخشهای هویتی و شاخص موزۀ پارس بهشمار میآید.[۱۳]
موقعیت و دسترسی
موزۀ پارس در خیابان زند شیراز و روبهروی ارگ کریمخان قرار دارد. این مجموعه از طریق وسایل حملونقل عمومی، از جمله ایستگاه زندیه مترو و خطوط اتوبوس میدان شهدا، در دسترس است.[۱۴]
پانویس
- ↑ «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.
- ↑ «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.
- ↑ اسدپور، «عمارتهای باغ نظر شیراز و دگرگونیهای کالبدی- کارکرد آنها»، 1398ش، چکیده.
- ↑ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.
- ↑ شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.
- ↑ در معماری مدرن، ازاره لایهای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمامشده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش میدهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.
- ↑ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.
- ↑ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.
- ↑ «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «باغ نظر شیراز (موزۀ پارس) یادگاری از شکوه دوران زندیه»، خبرگزاری شمانیوز.
- ↑ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.
- ↑ هدایتی، مطهره، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.
منابع
- اسدپور، علی، «عمارتهای باغ نظر شیراز و دگرگونیهای کالبدی- کارکرد آنها»، نشریهٔ مطالعات معماری ایران، شمارهٔ ۱۶، ۱۳۹۸ش.
- «باغ نظر شیراز (موزهٔ پارس) یادگاری از شکوه دوران زندیه»، خبرگزاری شمانیوز، تاریخ بارگذاری: ۲۷ فروردین ۱۴۰۱ش.
- شایستهفر، مهناز، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزهٔ پارس شیراز»، کتاب ماه هنر، شمارهٔ ۱۴۷، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۵.
- «گردشی در موزهٔ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان، تاریخ بارگذاری: ۱۸ مهر ۱۳۹۷ش.
- «موزهٔ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، تاریخ بارگذاری: ۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
- هدایتی، مطهره، «موزهٔ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی سفرزون، تاریخ بارگذاری: ۱۴ شهریور ۱۳۹۸ش.