موزه ملی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''موزهٔ ملی ایران'''}}؛ مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار باستان‌شناسی و تاریخی ایران.

موزهٔ ملی ایران بزرگ‌ترین و مهم‌ترین موزهٔ باستان‌شناسی و تاریخی ایران بوده که در مرکز [[شهر تهران]] و در مجاورت مجموعهٔ تاریخی باغ ملی قرار دارد. این موزه به‌عنوان مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار [[باستان‌شناسی]] ایران شناخته شده و در ادبیات موزه‌داری کشور با عنوان «موزهٔ مادر» از آن یاد می‌شود. موزهٔ ملی ایران نهادی دولتی است که زیر نظر [[وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی]] فعالیت می‌کند. بخش قابل توجهی از آثار این موزه حاصل کاوش‌های باستان‌شناسی علمی در [[ایران]] بوده و دارای مستندات، خاستگاه و تاریخ‌گذاری مشخص است.

در [[جمادی‌الاول]] ۱۳۳۵ق برابر با ۱۲۹۵ش، به‌همت مرتضی‌قلی‌خان ممتازالملک مجموعه‌ای از اشیای عتیقه گردآوری و با عنوان موزهٔ ملی نگهداری شد. این مجموعه زیر نظر وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه فعالیت می‌کرد. در سال ۱۲۹۷ش، تشکیلاتی با عنوان ادارهٔ عتیقات شکل گرفت و [[ایرج میرزا]] به ریاست آن منصوب شد.<ref>مصطفوی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، 1334ش، ص305.</ref> با تصویب قانون عتیقات در سال ۱۳۰۹ش و آیین‌نامهٔ اجرایی آن در سال ۱۳۱۱ش، فعالیت‌های باستان‌شناسی و موزه‌ای کشور چارچوب قانونی یافت.<ref>[https://jinm.irannationalmuseum.ir/article%20704166.html نیاکان و سلطانی، «پیشینۀ بخش حفاظت و مرمت موزۀ ملی ایران، نخستین گام‌ها»، 1400ش، ص218.]</ref>

در سال ۱۳۰۸ش، ساخت بنایی مستقل برای نمایش آثار باستان‌شناسی در دستور کار قرار گرفت و طراحی آن به آندره گدار، معمار و باستان‌شناس فرانسوی، واگذار شد.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> طراحی موزه با الهام از [[معماری دوره ساسانی|معماری دورهٔ ساسانی]] و طاق کسری انجام گرفت.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ایران-باستان/?utm_source=chatgpt.com «معرفی موزۀ ایران باستان»، وب‌سایت موزۀ ملی ایران.]</ref> این بنا با همکاری ماکسیم سیرو و اجرای عباسعلی معمارباشی و مراد تبریزی ساخته و در سال ۱۳۱۶ش گشایش یافت. ماکت ساختمان موزه نیز به‌دستور علی‌اصغر حکمت در سال ۱۳۱۴ش ساخته شد که امروزه در موزهٔ ایران باستان نگهداری می‌شود.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref>

در سال ۱۳۷۵ش، هم‌زمان با افتتاح ساختمان موزهٔ باستان‌شناسی و هنر دوران اسلامی، عنوان موزهٔ ملی ایران برای این مجموعه رسمیت یافت.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-روزنامه-100/847449-موزه-ایران-باستان-نمایانگر-مع «موزۀ ایران باستان نمایانگر معماری ساسانی»، خبرگزاری شبکۀ شرق.]</ref>

این مجموعه از دو بخش اصلی، موزهٔ ایران باستان و موزهٔ باستان‌شناسی و هنر دوران اسلامی ایران، تشکیل شده است:

=== موزهٔ ایران باستان ===

این موزه، به نمایش آثار دوران پیش از تاریخ تا پایان دورهٔ ساسانی اختصاص دارد. طبقهٔ فوقانی این موزه شامل آثار پارینه‌سنگی تا اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد بوده و طبقهٔ همکف به دوره‌های تاریخی از [[عیلامی]] تا ساسانی می‌پردازد. مسیر بازدید بر پایهٔ توالی زمانی سامان یافته است.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ایران-باستان/?utm_source=chatgpt.com «معرفی موزۀ ایران باستان»، وب‌سایت موزۀ ملی ایران]</ref>

=== موزهٔ باستان‌شناسی و هنر دوران اسلامی ایران ===

این موزه در سال ۱۳۷۵ش افتتاح شد. بنای این موزه با الگوبرداری از معماری ساسانی و با نقشه‌ای چلیپایی در سه طبقه ساخته شده است.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ملی/ «معرفی موزۀ ملی»، وب‌سایت موزۀ ملی ایران.]</ref> آثار این موزه از سده‌های نخست اسلامی تا پایان دورهٔ قاجار را دربر گرفته و شامل تالارهای صدر اسلام، [[سلجوقی]]، [[ایلخانی]]، [[تیموری]]، [[صفویه|صفوی]] و [[قاجار]] است. تالار قرآن در مرکز طبقهٔ اول قرار داشته و قرآن بایسنقری از آثار شاخص آن به‌شمار می‌آید.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ملی/ «معرفی موزۀ ملی»، وب‌سایت موزۀ ملی ایران.]</ref>

در سال‌های نخست تأسیس موزه، مرمت آثار توسط هنرمندان و مرمتگران فعال در مجموعه‌های خصوصی انجام می‌شد. با ورود هیئت‌های باستان‌شناسی خارجی، روش‌های نوین حفاظت به‌تدریج معرفی شد. [[محسن پیرامون]] از چهره‌های شاخص این حوزه بود که از حدود سال ۱۳۰۰ش در زمینهٔ مرمت فعالیت داشته و گزارش‌هایی از فعالیت‌های او در مجلهٔ «هنر و مردم» منتشر شده است. در سال ۱۳۵۱ش آزمایشگاه مرکزی باستان‌شناسی نیز تأسیس شد.<ref>پیرامون، «مصاحبه با یکی از متخصصین ترمیم آثار باستانی»، 1347ش، ص57-60.</ref> در نهایت، در بهمن ماه ۱۳۶۳ش، بخش حفاظت و مرمت موزهٔ ملی ایران به‌صورت مستقل شکل گرفت.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref>

همچنین، تمامی اشیاء دارای شناسنامه‌های اطلاعاتی هستند. در بخش ایران باستان، نقشه‌ها، جدول‌های زمانی و تابلوهای توضیحی بزرگ، تصویری کلی از روند تاریخی ارائه می‌دهند. در بخش اسلامی، ابزارهای آموزشی محدودتر بوده و بیشتر به شناسنامه‌ها و چند نمایشگر دیجیتال اختصاص دارد. تالار قرآن با تمرکز بر یک برگ از قرآن بایسنقری در فضای مرکزی گنبدخانه، نمونه‌ای از تلاش برای ایجاد پیوند مفهومی و معنایی میان فضا و محتوا به‌شمار می‌رود.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستان‌شناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص136-137.]</ref>

در چیدمان آثار موزه ملی ایران، سه الگوی اصلی مشاهده می‌شود:

* '''چیدمان موضوعی:''' در برخی تالارها و ویترین‌ها، اشیاء بر اساس موضوع مشترک در کنار هم قرار گرفته‌اند؛ مانند نمایش مجموعه‌ای از ریتون‌ها یا آثار مرتبط با یک کارکرد مشخص.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستان‌شناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص142.]</ref>

* «موزهٔ ایران باستان نمایانگر معماری ساسانی»، خبرگزاری شبکهٔ شرق، تاریخ بارگذاری: ۹ خرداد ۱۴۰۱ش.