مدگرایی مردانه: تفاوت میان نسخه‌ها

مدگرایی مردانه، یک جنبش اجتماعی و فلسفۀ زندگی است که مردان را به تمرکز بر خودمختاری کامل، دوری از تعهدات سنتی مانند ازدواج و روابط جدی، و اولویت‌دهی به اهداف شخصی، مالی و عاطفی خود تشویق می‌کند. تمایل به آراستگی امری فراجنسیتی بوده و آراستگی مردان در نظام‌های فرهنگی متفاوت، پسندیده تلقی می‌شود؛ اما مدگرایی به‌مثابه مصرف‌ متظاهرانۀ مد از تمایلات عمدتاً زنانه و کمتر مردانه به‌شمار می‌آید. در گذشته، مردان کمتر به خودآرایی پرداخته و منزلت مردانه با معیارهایی غیر از اندام مردانه سنجیده می‌شد؛ اما امروزه مدگرایی مردانه به‌مثابه پدیده‌ای چندلایه از موضوعات مهم [[سبک‌زندگی]] در جهان معاصر شمرده می‌شود. پژوهش‌ها؛ مدگرایی مردانه را عمدتاً مرتبط با [[هویت مردانه]]، تحولات فرهنگی، اقتصادی و تأثیر رسانه‌ها تحلیل کرده و دیدگاه‌های متنوعی دربارهٔ کارکردها، انگیزه‌ها و پیامدهای آن ارائه داده‌اند. همچنین این پدیده در نظام‌های ارزشی مختلف، تفسیرها و گونه‌بندی‌های متفاوتی یافته است.

مدگرایی مردانه از زیرمجموعه‌های مفهومی [[مد]] و [[مدگرایی]] است که به نقش مردان در [[مصرف]]، بازنمایی و معناپردازی مد می‌پردازد و با [[مدلینگ مردانه]] ارتباط نزدیکی دارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20121212084749-9419-25.pdf کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص136-137.]</ref> در این چارچوب، مدهای مردانه به‌عنوان کدهایی برای بیان هویت مردانه عمل کرده<ref>[https://journals.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص25.]</ref> و نگرش‌ها، باورها و روابط اجتماعی و جنسیتی مردان را بازتاب می‌دهند.<ref>[https://ideaschool.academy/جایگاه-مد-در-سیاست،-جامعه-و-جنسیت-چیست؟/ مقصودی‌پور، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وب‌سایت مدرسه هنری ایده.]</ref> این مفهوم دارای اشکال متعددی است که از جمله آن‌ها می‌توان به [[زنانه‌پوشی]] مردان اشاره کرد.<ref>[https://journals.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص22.]</ref> گسترش مدلینگ مردانه به‌عنوان پدیده‌ای نسبتاً نوظهور، بازنمایی مردانگی را در قالب سوژه‌ای مصرفی برجسته کرده<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_4938_ec16c57ed363c5ca91a3e5e5b88fe502.pdf عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص78.]</ref> و هم‌زمان منعکس‌کننده دگرگونی‌های اجتماعی، فرهنگی و فناورانه معاصر است.<ref>[https://jamehsara.ir/مد-و-هویت-مردانه/ خراسانی، «مد و هویت مردانه»، وب‌سایت جامعه‌سرا.]</ref>

بر مبنای پژوهش‌ها در گذشته، لباس‌های مردانه عمدتاً برای محافظت از بدن طراحی می‌شدند، اما به‌تدریج لباس به یک نشانگر مهم برای موقعیت اجتماعی تبدیل شد.<ref>[https://jamehsara.ir/مد-و-هویت-مردانه/ خراسانی، «مد و هویت مردانه»، وب‌سایت جامعه‌سرا.]</ref> برخی محققین با اشاره به نسبت مد و [[جنسیت]] معتقدند؛ در گذشته برخی از مدها برای مردان عیب شمرده شده می‌شد و بازنمایی بدن، اعتبار خود را از ارزش‌های جنسیتی و اجتماعی می‌گرفت. در [[سبک‌زندگی ایرانی‌اسلامی]] نیز، داش‌ها و مشهدی‌ها (مشتی‌ها)، بعضاً آیه قرآن و مدعیان پهلوانی، تصاویری از حیوانات تنومند مانند پلنگ و شیر را بر بدن خود خال‌کوبی می‌کردند؛<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، ص226.]</ref> اما امروزه با کمرنگ شدن مرزهای جنسیتی، مردان به استفاده از مدهای زنانه تشویق می‌شوند<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 208.]</ref> و مد مردانه با طیف وسیعی از سبک‌های متناسب با سلایق مختلف رشد یافته است.<ref>[https://jamehsara.ir/مد-و-هویت-مردانه/ خراسانی، «مد و هویت مردانه»، وب‌سایت جامعه‌سرا.]</ref> برخی، ورود مردان در حوزۀ مد را نقطه عطفی در نزدیکی دنیای مردانه و زنانه دانسته و معتقدند بازتولید و بازنمایی مردان با جذابیت‌های ظاهری که محصولات مراقبت از پوست و مو را مصرف کرده و در حوزۀ مدلینگ نیز فعالیت می‌کنند، مفهوم زنانه شدن مردانگی را برساخته است.<ref>ع[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_4938_ec16c57ed363c5ca91a3e5e5b88fe502.pdf بداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص86.]</ref>

بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته در گذشته برای مردان ایرانی «نحوۀ بودن» موضوعیت جدی نداشت و «نحوۀ عملکرد» بازتابندۀ مردانگی به‌شمار می‌آمد؛ اما با ورود [[فرهنگ مدرن]]، برای مردان نیز نحوۀ بودن، اهمیت یافته است؛ برخی مردان، مردانگی خود را نه در عملکرد که در صدد بازتعریف آن از طریق استایل و زیبایی اندام برشمرده<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1106463/مردانگی-و-کرم-ضدآفتاب-نگاه-یک-جامعه-شناس-ب٠علیخواه، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران.]</ref> و تمایل به مصرف مدهای غربی دارند. کارشناسان توجه فزاینده به اندام مردانه، لباس‌های کوتاه، تنگ<ref>گ[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf نجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش،229- 228.]</ref> و تی‌شرت‌هایی با نوشته‌های خاص، چیدن ابروها و لاک‌زدن پسران را از نمادهای این گرایش می‌دانند.<ref>[https://rahyaftt.ir/تحولات-جنسیتی-نوجوانان-پسر-در-حوزه-مد-و/ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref> طبق آمارها ۶۰ درصد مردان ایرانی به انجام [[عمل زیبایی بینی]] تمایل دارند.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_22919_0a80ef0952bc6aacefb3db44ab8d55b0.pdf نقدی و دیگران، «تحلیل جامعه‌شناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرف‌گرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهه‌های50، 60 و 70 شهر اصفهان»، 1397ش، ص185.]</ref> در برخی منابع از شصت مدل موی مردانه برای ارضای سلیقه‌های مردان به‌عنوال ترندهای سال ۲۰۲۵م نام برده و تبلیغ می‌شود.<ref>«60 [https://www.shixon.com/blog/articles/2858/60-مدل-موی-جدید-پسرانه-مدل-موی-مردانه-ترند-20 مدل موی جدید پسرانه»،  وب‌سایت فروشگاه شیکسون.]</ref> از منظر کارشناسان فرهنگی؛ رسانه‌های ایران هرچند الگوی [[مردسالاری]] را نقد می‌کنند؛ اما در تصویرسازی الگوی مردانۀ متناسب با [[فرهنگ ایرانی‌اسلامی]] موفق نبوده‌اند.<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_4938_ec16c57ed363c5ca91a3e5e5b88fe502.pdf عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص78.]</ref>

بر پایهٔ پژوهش‌ها، مدگرایی مردانه عمدتاً از الگوهای [[سبک‌زندگی غربی]] تأثیر گرفته<ref>[https://rahyaftt.ir/تحولات-جنسیتی-نوجوانان-پسر-در-حوزه-مد-و/ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref> و با گسترش فردگرایی در جوامع معاصر ارتباط دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1106463/مردانگی-و-کرم-ضدآفتاب-نگاه-یک-جامعه-شناس-ب٠علیخواه، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران]</ref> مردان در این روند برای دیده‌شدن و تمایز اجتماعی، به مدهایی گرایش می‌یابند که بازتاب‌دهندهٔ هویت فردی آنان باشد. برخی پژوهشگران نیز توجه روزافزون به بدن مردانه و گسترش مدگرایی مردان را پیامد سودگرایی، تبلیغات تجاری و الزامات اجتماعی جدید تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص25.]</ref>

برمبنای گزارش‌ها، صنعت مد از بازارهای سودآور جهان است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20121212084749-9419-25.pdf کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص143.]</ref> سودآوری نقش محوری در توسعۀ مدگرایی مردانه داشته است و امروزه ارزش صنعت مد مردانه، میلیاردها دلار برآورد می‌شود.<ref>[https://otaghiranonline.ir/news/3052/%D8%BA%D9%88%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%81%D8%B4%D9%86%D8%8C-%DA%86%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%DA%86%D8%B1%D8%A «غول‌های صنعت فشن، چطور دنیای پوشاک را می‌چرخانند؟»، پایگاه خبری اتاق بازرگانی.]</ref>

از منظر محققین، مردانگی در تعریف سنتی دلالت صریح بر قدرت داشت، اما در دنیای مدگرایی و مدلینگ، بدن عضلانی، کمال مطلوب اندام مردانه شمرده شده و به‌عنوان عنصر زیباشناختی و ابژه جنسی بازنمایی می‌شود. اسطورۀ مردانگی که رسانه‌ها بازنمایی می‌کنند؛ کسی است که برای آخرین ابزارهای الکترونیک، محصولات زیبایی و مد، پول خرج می‌کند.<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_4938_ec16c57ed363c5ca91a3e5e5b88fe502.pdf عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص86-88.]</ref> تبلیغات رسانه‌ای، مردان زن‌نما را نیز تیپ ایده‌آل مردانه نشان داده و مردان را به الگوگیری از این مدل‌ها تشویق می‌کند.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص24.]</ref>

زیمل، نسبت مدگرایی مردانه و زنانه را مرتبط با فرصت‌های زنان و مردان در تحرک اجتماعی تعیین می‌کند، به عقیدۀ وی، مردان زمینه‌های بیشتری برای [[تحرک اجتماعی]] داشته و کمتر نیازمند مد هستند؛<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1594363139-10280-7-3.pdf مؤذن سلطان‌آبادی و مریجی، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، 1395ش، ص60-61.]</ref> اما برمبنای پژوهش‌های دیگر، استایل ظاهری برای احراز موقعیت‌های اجتماعی برای مردان نیز مهم است و آنها به‌دلیل تحرک اجتماعی و اشتغال در کارهای فنی و اداری بیش از زنان خانه‌دار گرایش به مد دارند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_60053_0b5f7b4c09949071b40c84403ff9020c.pdf رفیعی و بخارایی، «زنان و گرایش به مد»، 1395ش، ص316.]</ref> برخی مردان برای جلب مقبولیت‌ اجتماعی، اجتناب از برچسب‌های ارتجاعی، به مصرف مد پرداخته<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص25.]</ref> و استفاده از کالاهای تجملی و مدل جدید را نشانۀ ارتقای [[منزلت اجتماعی]] می‌دانند.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_22919_0a80ef0952bc6aacefb3db44ab8d55b0.pdf نقدی و دیگران، «تحلیل جامعه‌شناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرف‌گرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهه‌های50، 60 و 70 شهر اصفهان»، 1397ش، ص184.]</ref>

 

{{درشت|''' پیامدهای اخلاقی و اجتماعی'''}}

* کاهش منزلت مرد در سطح مصرف‌کننده کالاهای مد روز.<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_4938_ec16c57ed363c5ca91a3e5e5b88fe502.pdf عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، 1398ش، ص78.]</ref>

* رفت‌وآمد غیرهدفمند پسران جوان در مراکز فروش کالاهای لوکس.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20121212084749-9419-25.pdf کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، 1390ش، ص143.]</ref>

* عدم انطباق هویت برساخته با هویت مردانگی.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص26.]</ref>

بر مبنای پژوهش‌های اسلامی؛ مدگرایی مردانه با ارجاع به مطلوبیت آراستگی مردان،<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص‏226.</ref> اجتناب از اسراف،<ref>سوره سباء، آیه 34.</ref> حفظ عفت و حریم،<ref>سوره نور، آیه 31.</ref> تناسب با ارزش‌های اعتقادی و هویت مردانگی، ارزش‌گذاری می‌شود.<ref>م[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf وسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، 1403ش، ص21.]</ref> بر همین مبنا؛ در اسلام ضمن تأیید مدگرایی مردانه مطابق با معیارهای دینی، بر اجتناب مردان از پوشیدن لباس‌های شهرت تأکید شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/113965/حجاب_مردان! «حجاب مردان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> برخی کارشناسان؛ به‌منظور تقویت فرهنگ آراستگی و جلوگیری از پیامدهای مدگرایی افراطی مردانه در جامعه اسلامی ایران، معتقد به سیاست‌گذاری، نظارت و تقویت فرهنگ عمومی در حوزه صنعت مد مردانه، متناسب با منزلت مردانگی در فرهنگ ایرانی اسلامی هستند.<ref>[https://rahyaftt.ir/تحولات-جنسیتی-نوجوانان-پسر-در-حوزه-مد-و/ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref>

{{پانویس پیش‌نویس}}

* قرآن کریم

* پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.

* کارپرور، ریحانه، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، طهورا، شماره۱۱، زمستان ۱۳۹۰ش.

* مقصودی‌پور، محمدرضا، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وب‌سایت مدرسه هنری ایده، تاریخ درج مطلب: ۱۹اردیبهشت ۱۴۰۰ش.

* نقدی، اسداله و دیگران، «تحلیل جامعه‌شناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرف‌گرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهه‌های۵۰، ۶۰ و ۷۰ شهر اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی، شماره۴، زمستان ۱۳۹۷ش.