|
|
| (۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''<big>ام ابیها؛</big>''' لقب اعطایی رسول خدا به فرزندش حضرت فاطمه. | | [[پرونده:ام ابیها.jpg|جایگزین=نقاشی امابیها اثر حسن روحالامین|بندانگشتی|نقاشی امابیها اثر حسن روحالامین]] |
| | '''<big>اُمّ ابیها؛</big>''' لقب اعطایی حضرت محمد به فرزندش فاطمه زهرا. |
|
| |
|
| ام ابیها از کنیههای مشهور فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام، است. بر پایه منابع تاریخی و حدیثی اسلامی، پیامبر او را با این کنیه خطاب میکردهاند. این لقب، به دلیل محبت، دلسوزی و مراقبت بسیار فاطمه از پیامبر و نقش حمایتیای که مشابه نقشِ یک مادر، نسبت به پدر خود داشت، پس از دوران حیات پیامبر و فاطمه، در متون مذهبی، ادبیات، فرهنگ عامه و همچنین در گفتمانهای اجتماعی-سیاسی جوامع اسلامی، بهویژه در میان شیعیان، تحول یافته و کاربردهای متنوعی پیدا کرده است.
| | اُم ابیها بهمعنای «مادرِ پدر خویش» از القاب منسوب به [[فاطمه زهرا]]، دختر پیامبر اسلام است. بر پایه منابع تاریخی و روایی [[شیعه]] و [[اهلسنت]]، این لقب از سوی [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] برای فاطمه بهکار رفته و معمولاً در پیوند با رابطه عاطفی و نقش حمایتی او نسبت به پدر، بهویژه پس از درگذشت [[حضرت خدیجه|خدیجه]]، تبیین شده است. این لقب در تفسیرهای کلامی و فرهنگی، گاه بهصورت نمادین و با تأکید بر جایگاه فاطمه زهرا در سنت اسلامی، بهویژه در پیوند با [[خانواده]]، [[تربیت]] و استمرار معنوی پیام نبوی، مورد توجه قرار گرفته و بازتابهایی در ادبیات دینی و فرهنگ معاصر ایران داشته است. |
|
| |
|
| == '''مفهومشناسی''' == | | == '''واژهشناسی''' == |
| واژه «اُم» در لغت به معنای مادر، مایه و اصل آمده است.<ref>معین، فرهنگ معین، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۱۹۰.</ref> معنای اصلی «اُم» همان «مادر» است که از لحاظ معنایی گسترش یافته و به هر چیزی که اصل و اساس برای وجود چیزی دیگر یا برای اصلاح و تربیت آن یا سرآغاز چیزی باشد اطلاق شده است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات في غريب القرآن، ۱۴۱۲ق، ذیل واژه «اُم».</ref> اُم ابیها از کنیههای فاطمه و بهمعنای «مادرِ پدر خویش» است.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.</ref> کنیهای که پیامبر، دخترش را بدان میخوانده است.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸.</ref> | | واژه عربی اُمّ در لغت بهمعنای [[مادر]]، اصل و مبدأ است<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۸۵. </ref> و در کاربردهای گستردهتر به هر آنچه منشأ، بنیاد یا سرآغاز چیزی باشد اطلاق میشود.<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%A1-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7/ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۱.]</ref> اُم ابیها از کنیههای فاطمه زهرا و بهمعنای «مادرِ پدر خویش» است.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.</ref> بر پایه منابع تاریخی و روایی شیعه و اهلسنت، پیامبر اسلام فاطمه را با این لقب خطاب میکردند<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸؛ الاصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۲۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۲۰.</ref> که معمولاً به محبت ویژه پیامبر و نقش حمایتی و عاطفی فاطمه نسبت به پدر، بهویژه پس از وفات خدیجه، نسبت داده میشود.<ref>ابنعبدالبر، الاستیعاب فی معرفت الاصحاب، 1412ق، ج2، ص752؛ عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، 1415ق، ج۸، ص365.</ref> |
| واژه «اُم» معنایی عام و مفهومی دارد و آوردن آن در کنار واژه «ابیها» نشاندهنده اهمیت این کنیه است.<ref>عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۲.</ref>
| |
| == '''پیشینه ام ابیها'''==
| |
| منابع تاریخی و روایی شیعیان و اهلسنت، نقل میکنند که پیامبر، فاطمه زهرا را با لقب اُمابیها خطاب میکردند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸.</ref> این گزارش در کتابهایی مانند «الاصابه فی تمییز الصحابه» اثر ابن حجر عسقلانی<ref>عسقلانی، الاصابه فی تمیز الصحابه، 1415ق، ج8، ص۲۶۲.</ref> و «مناقب آل ابیطالب» اثر ابن شهرآشوب<ref> ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.</ref> و نمونههای دیگر آمده است.<ref>الاصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۲۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفه الأصحاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۹۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۲۰.</ref> دلیل این خطاب، محبت فراوان پیامبر به فاطمه و همچنین نقش حمایتی و عاطفی او نسبت به پدر، بهویژه پس از وفات مادرشان، خدیجه، است. <ref>ابنعبدالبر، الاستیعاب فی معرفت الاصحاب، 1412ق، ج2، ص752؛ عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، 1415ق، ج۸، ص365.</ref> | |
|
| |
|
| نام امابیها در منابع تاریخی اعم از متقدم یا متأخر برای افراد دیگری همچون دختر عبدالله بن جعفر بن ابیطالب<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲۲.</ref> و امام کاظم نیز ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج43، ص19.</ref> این نام یا کنیه برای این افراد، بهعنوان احترام و تکریم به آنان نسبت داده نشده است و برخلاف فاطمه زهرا، این کنیه برای آنان شهرت نداشته و به آن مشهور نبودهاند.<ref>عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۲.</ref>
| | لقب ام ابیها در موارد محدودی برای برخی زنان دیگر، ازجمله دختر عبدالله بن جعفر بن ابیطالب<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲۲.</ref> و نیز [[حضرت معصومه|فاطمه معصومه]]، دختر [[موسی بن جعفر]]<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج43، ص19.</ref> نیز گزارش شده، اما شهرت آن به فاطمه زهرا اختصاص دارد.<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%A1-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7/ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۲.]</ref> |
|
| |
|
| == '''تحول معنایی''' == | | == اهمیت و جایگاه == |
| استفاده از لقب «ام ابیها» به مرور زمان از چارچوب شخصی و خانوادگی فراتر رفته و در بسترهای مختلف فرهنگی و مذهبی معنا یافته است:
| | در تفسیرهای کلامی و تفسیری شیعه، این لقب گاه در پیوند با جایگاه فاطمه زهرا در تداوم خط [[ولایت]] و نیز [[عصمت]] او تفسیر شده است.<ref>یمانی، فاطمهزهرا سلام الله علیها، ۱۳۷۸ش، ص۲۶۹-۲۶۸.</ref> در این تفسیر، لقب امابیها گاه بهصورت نمادین و در پیوند با نقش فاطمه زهرا در تداوم معنوی خط [[نبوت]] از طریق ذریه او، یعنی [[امامان شیعه]]، تفسیر شده است.<ref>رحمانیهمدانی، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۴.</ref> در شماری از مطالعات نیز گاه بهمنزله نمادی از مسئولیت نسبت به تداوم رسالت و نبوت<ref>[https://basijnews.ir/fa/news/9409748/%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%88-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ««ام ابیها» یعنی؛ فاطمه(س)اصل و ریشه درخت رسالت و عنصر نبوت است»، وبسایت خبرگزاری بسیج.]</ref> و با تعبیرهایی مانند مادر رسالت بهکار رفته است.<ref>[https://gil.nahad.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%DB%8C%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B7%D9%87%D8%B1(%D8%B3)-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «فاطمیه روزهای حزن اهل بیت در مصیبت مادر رسالت و همسر ولایت حضرت زهرای اطهر(س) است»، وبسایت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، علوم پزشکی گیلان.]</ref> برخی پژوهشها نیز به نقش حمایتی و عاطفی فاطمه زهرا نسبت به پیامبر اشاره کرده و مصادیقی مانند همراهی در دشواریها را برجسته کردهاند. در این دیدگاهها، از فاطمه بهعنوان الگویی برای [[مسئولیتپذیری اجتماعی]] زنان یاد شده است.<ref>رحمانیهمدانی، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.</ref> |
|
| |
|
| === الهیات و تفسیر شیعی ===
| | در ادبیات اسلامی، سیره فاطمه زهرا و لقب امابیها بهعنوان چارچوبی مفهومی برای الگوهای تربیتی و خانوادگی مطرح شده است. این رویکرد بر تقویت پیوندهای عاطفی در [[خانواده]]، توجه به [[تربیت فرزند|تربیت فرزندان]] و اصولی مانند احترام متقابل، تقسیم کار در خانه و [[سادهزیستی]] در زندگی خانوادگی تأکید دارد.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/119315/%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ««ام ابیها» یعنی زهرا الگوی زندگی است»، وبسایت قدس.]</ref> |
| متکلمان و مفسران شیعه، با استناد به این لقب و احادیث مرتبط، بر جایگاه فاطمه زهرا در سلسله عصمت و ولایت تأکید کردهاند.<ref>یمانی، فاطمهزهرا علیهالسلام، ۱۳۷۸ش، ص۲۶۹-۲۶۸.</ref> در این دیدگاه، این لقب گاهی بهمنزله نمادی از نقش تکوینی و واسطه فیض فاطمه در ادامه خط نبوت از طریق ذریه او یعنی ائمه شیعه تفسیر شده است.<ref>رحمانیهمدانی، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۴.</ref>
| |
|
| |
|
| === ادبیات عرفانی و شعری === | | == کاربرد لقب ام ابیها در فرهنگ معاصر ایران == |
| شاعران عرب و نیز فارسزبان، از دیرباز تا کنون، از این لقب بهعنوان یکی از مهمترین صفات حضرت فاطمه بهره بردهاند.<ref>رحمانیهمدانی، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.</ref> در اشعار عرفانی، گاهی «اب» (پدر) نماد «عقل کل» و «ام» (مادر) نماد «نفس کل» تلقی شده و این لقب برای بیان مقام جامعیت وجودی فاطمه زهرا به کار رفته است.<ref>حسنزاده آملی، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، 1379ش، ص144ش.</ref> بر این پایه، علامه حسن حسنزاده آملی این مسئله را در غزلی سروده است:<ref>حسنزاده آملی، دیوان اشعار، 1377ش، ص208.</ref>
| | لقب امابیها در ادبیات عربی و فارسی، بهویژه در شعر دینی و عرفانی، بهعنوان یکی از القاب شناختهشده فاطمه زهرا<ref>رحمانیهمدانی، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.</ref> و برای بیان جامعیت وجودی فاطمه زهرا بهکار رفته است،<ref>حسنزاده آملی، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، 1379ش، ص144ش.</ref> ازجمله، [[حسن حسنزاده آملی]] در [[غزل]] خود از تعبیر «نفس کل» برای او استفاده کرده است.<ref>حسنزاده آملی، دیوان اشعار، 1377ش، ص208.</ref> |
| | {{شعر جدید| متن = کیست مانند تو فرزند کریم الابوین \\نفس کل مادری و عقل کل او را پدری}} |
| | افزون بر این، لقب امابیها در فرهنگ دینی و اجتماعی ایرانیان در عرصههای گوناگون بهکار میرود. این عنوان در رسانههای مذهبی<ref>[https://qurantv.ir/content/405407 «پخش برنامه «ام ابیها» از شبکه قرآن و معارف سیما»، وبسایت شبکه قرآن و معارف سیما]؛ [https://www.isna.ir/news/1402090603524/%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «پادکست | ام ابیها بودن حضرت زهرا(س) به روایت رهبر معظم انقلاب»، وبسایت ایسنا]؛ [https://hawzah.net/fa/News/View/79196/%D9%86%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-%D8%B4%D8%AF «نرمافزار جامع «ام ابیها» عرضه شد»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه.]</ref> و منابع علمی،<ref>[https://elmnet.ir/keyword/%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7?pn=1 «کلیدواژه: ام ابیها»، وبسایت علم نت.]</ref> در آیینها و مناسک مذهبی شیعی<ref>لطفی، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶.</ref> و نیز در نامگذاری نهادها و فضاهای عمومی مانند [[مسجد|مساجد]]،<ref>[https://neshan.org/maps/places/daf76c29f83b05c57b45bd868e754e20#c32.712-51.700-15z-0p «مسجد حضرت زهرا ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان]</ref> [[حسینیه|حسینیهها]]،<ref>[https://neshan.org/maps/places/34e29aeffde263c3835cfc79557aa5ae#c35.677-51.407-15z-0p «حسینیه ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان.]</ref> [[مدرسه|مدارس]]،<ref>[https://neshan.org/maps/places/5f0eeb61634533174efdf21c49c023d2#c35.693-51.450-15z-0p «دبیرستان دخترانه ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان.]</ref> کانونهای فرهنگیتربیتی<ref>[https://ommeabiha.info/ «مجمع علمی و فرهنگی ام ابیها»، وبسایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.]</ref> و مؤسسات خیریه<ref>[https://ommabihacharity.com/ «مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا»]</ref> کاربرد دارد. |
|
| |
|
| کیست مانند تو فرزند کریم الابوین نفس کل مادری و عقل کل او را پدری
| | همچنین همایش فاطمه، بانوی مهر؛ امابیها عنوان مجموعهای از همایشهای فرهنگی با محور ترویج الگوی فاطمه زهرا میان بانوان جهان اسلام است که تاکنون در سه نوبت برگزار شده است. این همایش در سالهای ۱۳۹۳ش در [[تهران]]، با تقدیر از بانوان مسلمان از چند کشور،<ref>[https://www.isna.ir/amp/93013113327/ «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وبسایت ایسنا.]</ref> ۱۳۹۵ش با محوریت ترویج الگوی سبک زندگی فاطمی در 11 کشور از جمله انگلیس، بحرین و افغانستان<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/423297/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «سلسه همایشهای «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وبسایت خبرگزاری رسا.]</ref> و ۱۳۹۶ش در اهواز، با محور معاصرسازی الگوهای دینی برگزار شده است.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/report/318206/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «گزارشی از همایش بینالمللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وبسایت تقریب.]</ref> |
|
| |
|
| === فرهنگ عامه و مناسک مذهبی ===
| | کنگره ادبی امابیها نیز رویدادی ادبی-دینی است که بهصورت سالانه برگزار شده است. مدرسه علمیه بانو امین در شهر [[تهران]] آن را برگزار کرده تا با محوریت شخصیت فاطمه زهرا، به تربیت بانوان اهل قلم، متعهد و متخصص در حوزههای [[شعر]] و [[داستان]] بپردازد. براساس دادههای موجود در پایگاههای اطلاعرسانی، مستندات چهارمین،'''<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/6828/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%83%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D9%87%D8%A7%D8%B3--%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref>''' پنجمین'''<ref>[http://hvasl.ir/news/36691 «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وبسایت حلقه وصل.]</ref>''' و ششمین'''<ref>[https://howzehtehran.ir/1bD2XW «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وبسایت مرکز مدیریت حوزههای علمیه.]</ref>''' کنگره ادبی موجود و اطلاعات مربوط به دورههای اول تا سوم موجود نیست. |
| در جوامع شیعه، بهویژه در ایران، این لقب در منابر مذهبی، روضهخوانیها، ادعیه و ایام دهه فاطمیه بهوفور استفاده میشود.<ref>لطفی، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶.</ref> این کاربرد، هم بر جنبه عاطفی و سیره خانوادگی اهلبیت تأکید دارد و هم بهعنوان احترام و تکریم فاطمه زهرا شناخته میشود.<ref>شهیدی، زندگانی حضرت فاطمه(س)، 1363ش، ص40.</ref>
| |
| | |
| === نقش اجتماعی و سیاسی ===
| |
| در دورههای معاصر، این لقب گاهی در تحلیلهای اجتماعی با محوریت جایگاه زن بازخوانی شده است. برخی از نویسندگان، با استناد به این سیره نبوی، آن را نشانهای از تقدس نقش محبتآمیز<ref>بحرانی، عوالم العلوم، 1405ق، ج6، ص37.</ref>، مراقبتی<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۹۴.</ref> و تربیتی زنان در کانون خانواده و حتی در سطح جامعه دانستهاند. همچنین، در برخی منابع، شخصیت فاطمه با لقب امابیها بهعنوان الگویی برای زنانی که همپای مردان در صحنههای اجتماعی و خانوادگی مسئولیت میپذیرند، معرفی شده است.<ref>رحمانیهمدانی، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.</ref>
| |
| | |
| === نقش فرهنگی و تربیتی ===
| |
| الگوی تربیتی مبتنی بر لقب اُمّ اَبیها و سیره فاطمه زهرا، در ادبیات اسلامی بهعنوان یک چارچوب مفهومی برای روابط خانوادگی مطرح شده است. این لقب، که بیانگر جایگاه مادری فاطمه نسبت به پیامبر اسلام است، در متون دینی اغلب با مفاهیمی همچون محبت، مراقبت و مسئولیتپذیری همراه میشود. در تبیین این الگو، بر آموزش ارزشها از دوران کودکی، توجه به دختران و استحکام پیوندهای عاطفی درون خانواده تأکید میگردد. همچنین، در زندگی زناشویی، مؤلفههایی چون توکل، احترام متقابل، تقسیم کار و سادهزیستی به عنوان بخشی از این سیره توصیف شدهاند.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/119315/%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ««ام ابیها» یعنی زهرا الگوی زندگی است»، وبسایت قدس.]</ref>
| |
| | |
| == جایگاه امابیها در فرهنگ ایرانیان ==
| |
| | |
| === رسانههای مذهبی ===
| |
| در حوزه رسانههای مذهبی، از شبکههای تلویزیونی<ref>[https://qurantv.ir/content/405407 «پخش برنامه «ام ابیها» از شبکه قرآن و معارف سیما»، وبسایت شبکه قرآن و معارف سیما.]</ref> و پایگاههای اطلاعرسانی تخصصی<ref>[https://www.isna.ir/news/1402090603524/%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «پادکست | ام ابیها بودن حضرت زهرا(س) به روایت رهبر معظم انقلاب»، وبسایت ایسنا.]</ref>، نرمافزارهای جامع مانند نرمافزار ام ابیها<ref>[https://hawzah.net/fa/News/View/79196/%D9%86%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-%D8%B4%D8%AF «نرمافزار جامع «ام ابیها» عرضه شد»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه.]</ref> تا نشریات مکتوب، تکرار مستمر این لقب، بر پیوند عاطفی جامعه با این شخصیت تأکید و آن را در اذهان نهادینه میسازد.<ref>[https://iict.ac.ir/1401/10/ommeabiha/ «نگاهی نو به معنای ام ابیها»، وبسایت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.]</ref>
| |
| | |
| === سیمای شهری و نهادهای اجتماعی ===
| |
| نامگذاری نهادهای عمومی مانند مساجد<ref>[https://neshan.org/maps/places/daf76c29f83b05c57b45bd868e754e20#c32.712-51.700-15z-0p «مسجد حضرت زهرا ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان]</ref>، حسینیهها<ref>[https://neshan.org/maps/places/34e29aeffde263c3835cfc79557aa5ae#c35.677-51.407-15z-0p «حسینیه ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان.]</ref>، مدارس<ref>[https://neshan.org/maps/places/5f0eeb61634533174efdf21c49c023d2#c35.693-51.450-15z-0p «دبیرستان دخترانه ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان.]</ref>، کانونهای فرهنگی، تربیتی<ref>[https://ommeabiha.info/ «مجمع علمی و فرهنگی ام ابیها»، وبسایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.]</ref> و مؤسسات خیریه<ref>[https://ommabihacharity.com/ «مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا»]</ref> به امابیها، این مفهوم را از حیطه متن و گفتار وارد فضای نشانههای بصری و کارکرد اجتماعی نموده است. این نامگذاری، در قالب عناوین نهادها و در ترکیب با گرافیک محیطی میتواند در حوزههای آموزشی، تبلیغاتی، ارتباطی و اطلاعاتی، سیاسی و اقتصادی مورد استفاده مثبت قرار گیرد و به عواملی منتهی شود که ساختارهای اخلاقی، اجتماعی، فرهنگی و سنتی جامعه را بهطور درست و باتوجه به اصول بنیادین اصلاح و ارائه نماید. همچنین، بهکارگیری این مفهوم در معماری و نشانههای شهری، علاوه بر زیباسازی ظاهری شهری به لذت بردن مردم از زندگی شهری کمک میکند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1244432/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%B5%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1 میرزائی نسبفهادان، «جایگاه گرافیک محیطی در هویت بصری شهر»، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۷.]</ref>
| |
| | |
| == '''کتابشناسی''' ==
| |
| لقب امابیها موضوع پژوهش و تألیف نویسندگان و پژوهشگران در قالب کتابها و مقالات متعددی به زبانهای فارسی و عربی قرار گرفته است.<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%A1-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7/ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۰ و ۲۵۴-۲۵۳.]</ref> مجمع علمی و فرهنگی امابیها در تهران، نیز در راستای اهداف پژوهشی و ترویجی خود اقدام به انتشار یک مجله اختصاصی نموده است.<ref>[https://ommeabiha.info/magommeabiha «مجله علمی و فرهنگی ام ابیها سلام الله علیها»، وبسایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.]</ref> همچنین، این عنوان، نام یک ناشر فعال در حوزه معارف اسلامی در شهر قم است که با نام انتشارات امابیها شناخته میشود.<ref>[https://ketab.ir/Publisher/9dddc842-7731-40ff-8bdc-55a679f63d16 «ناشر ام ابیها»، وبسایت خانه کتاب و ادبیات ایران.]</ref>
| |
| | |
| == '''همایش''' ==
| |
| | |
| === همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها ===
| |
| | |
| # نخستین همایش به همت اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۳ش، در مرکز همایشهای برج میلاد برگزار و طی آن از 14 تن از زنان مسلمان از کشورهایی مثل لبنان، هلند، بحرین، تونس و ایران در رشتههای مختلف ورزشی، فرهنگی و علمی تقدیر به عمل آمد.<ref>[https://www.isna.ir/amp/93013113327/ «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وبسایت ایسنا.]</ref>
| |
| # در راستای معرفی الگوهای اسلامی با دیدگاه تقریبی به تمامی بانوان در سراسر جهان، اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۵ش، با اعزام مبلغ به 11 کشور جهان از جمله لبنان، افغانستان، سوریه، بحرین، کویت، پاکستان، الجزایر، لندن و انگلستان اقدام به معرفی الگوهای سبک زندی فاطمه زهرا کرده است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/423297/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «سلسه همایشهای «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وبسایت خبرگزاری رسا.]</ref>
| |
| # اتحادیه جهانی زنان مسلمان جشنواره سه روزه تخصصی فرهنگ مد اسلامی را با عنوان «مقاومت در لوای لؤلؤ المکنون» در شهر اهواز در سال ۱۳۹۶ش برگزار کرد. این جشنواره میزبان مهمانانی از لبنان، تونس، سوریه، کویت، عمان، مصر، گینه کوناکری, عراق و غیره بود. در این همایش از مادران و همسران شهدای مدافع حرم استان و همسران شهدای مقاومت از سوریه و لبنان و از بانوان نخبه استان در زمینههای مختلف فرهنگی هنری نیز تقدیر به عمل آمد.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/report/318206/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «گزارشی از همایش بینالمللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وبسایت تقریب.]</ref>
| |
| | |
| === کنگره ادبی ام ابیها ===
| |
| براساس اطلاعات پایگاههای اطلاعرسانی، اطلاعات مستند در مورد چهارمین، پنجمین و ششمین کنگره ادبی ام ابیها موجود و اطلاعات مربوط به دورههای اول تا سوم وجود موجود نیست.
| |
| {| class="wikitable"
| |
| |+تاریخچه کنگره ادبی ام ابیها
| |
| |مشخصات
| |
| | valign="top" |'''چهارمین دوره'''
| |
| |'''پنجمین دوره'''
| |
| |'''ششمین دوره'''
| |
| |-
| |
| |'''تاریخ برگزاری'''
| |
| | valign="top" |بهمن ۱۳۹۵
| |
| |بهمن ۱۳۹۶
| |
| |بهمن ۱۳۹۸
| |
| |-
| |
| |'''محل اصلی برگزاری'''
| |
| |مدرسه علمیه بانو امین، تهران
| |
| |مدرسه علمیه بانو امین، تهران
| |
| |مسجد ولی عصر، شهرک محلاتی تهران
| |
| |-
| |
| |'''برگزارکننده'''
| |
| |مدرسه علمیه بانو امین، تهران
| |
| |مدرسه علمیه بانو امین، تهران
| |
| |مدرسه علمیه بانو امین تهران با همکاری مجموعه بینش مطهر
| |
| |-
| |
| |'''اهداف کلی'''
| |
| |تربیت دینی با تکیه بر تواناییهای ادبی بانوان
| |
| |تربیت دینی با تکیه بر تواناییهای ادبی بانوان
| |
| |تربیت بانوان اهل قلم، متخصص و متعهد
| |
| |-
| |
| |'''موضوع/محور ویژه'''
| |
| | valign="top" |«فاطمه از نگاه علی»
| |
| | |
| (با تأکید بر صفات مانند طهارت، عفت، علم)
| |
| |نجواها، نیایشها و خطبههای فاطمه زهرا
| |
| |تمرکز بر آثار و بینش شهید مرتضی مطهری
| |
| |-
| |
| |'''بخشهای اصلی'''
| |
| | valign="top" |شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان کوتاه، دلنوشته و...)
| |
| |شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان کوتاه، دلنوشته و...)
| |
| |شعر و داستان در حوزههای کودک، نوجوان و بزرگسال
| |
| |-
| |
| |'''مشارکت و آثار'''
| |
| | valign="top" |-
| |
| |<nowiki>-</nowiki>
| |
| |دریافت بیش از ۱۰۰ اثر، شرکت حدود ۴۰۰ نفر از شاعران و نویسندگان سراسر کشور و دعوت از دانشآموزان محلی
| |
| |-
| |
| |'''حضور مهمان ویژه'''
| |
| | valign="top" |-
| |
| |<nowiki>-</nowiki>
| |
| |خانم کلر ژوبرت (داستاننویس کودک)
| |
| |-
| |
| |'''تعداد برگزیدگان'''
| |
| | valign="top" | -<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/6828/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%83%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D9%87%D8%A7%D8%B3--%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref>
| |
| |۴ برگزیده در بخش شعر و ۵ برگزیده در بخش داستان / نثر<ref>[http://hvasl.ir/news/36691 «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وبسایت حلقه وصل.]</ref>
| |
| |حدود ۶۰ نفر برگزیده، با معرفی ۳ نفر اول در هر بخش<ref>[https://howzehtehran.ir/1bD2XW «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وبسایت مرکز مدیریت حوزههای علمیه.]</ref>
| |
| |}
| |
|
| |
|
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| {{پانویس پیشنویس}}
| |
|
| |
|
| == '''منابع''' == | | == منابع == |
| * ابن اثیر، عز الدین علی، الکامل فی التاریخ، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۴۰۹ق. | | {{آغاز منابع}} |
| | * ابناثیر، عزالدین علی، الکامل فی التاریخ، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۴۰۹ق. |
| * ابنشهرآشوب، محمد بنعلی، مناقب آل ابیطالب، قم، مکتبه الحیدریه، ۱۴۳۱ق. | | * ابنشهرآشوب، محمد بنعلی، مناقب آل ابیطالب، قم، مکتبه الحیدریه، ۱۴۳۱ق. |
| * ابنعبدالبر، یوسف، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، بیروت، دارالجیل، 1412ق. | | * ابنعبدالبر، یوسف، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق. |
| * اربلی، علی بنعیسی، کشف الغمه في معرفه الأئمه، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۵ق. | | * اربلی، علی بنعیسی، کشف الغمه فی معرفه الأئمه، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۵ق. |
| * ««ام ابیها» یعنی زهرا الگوی زندگی است»، وبسایت قدس، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ش. | | * «ام ابیها» یعنی زهرا الگوی زندگی است»، وبسایت قدس، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ش. |
| * الاصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، نجف، منشورات المکتبه الحیدریه و مطبعتها، ۱۳۸۵ق. | | * « «ام ابیها» یعنی؛ فاطمه (س) اصل و ریشه درخت رسالت و عنصر نبوت است»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۰ش. |
| * بحرانیاصفهانی، عبدالله، عوالم العلوم، قم، مدرسه الامام المهدی، 1405ق.
| | * «پادکست | ام ابیها بودن حضرت زهرا سلام الله علیها به روایت رهبر معظم انقلاب»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۲ش. |
| * بلاذری، احمد بنیحیی، انساب الاشراف، مصر، دارالمعارف، ۱۴۰۵ق.
| |
| * «پادکست | ام ابیها بودن حضرت زهرا(س) به روایت رهبر معظم انقلاب»، وبسایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۲ش. | |
| * «پخش برنامه «ام ابیها» از شبکه قرآن و معارف سیما»، وبسایت شبکه قرآن و معارف سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۲ش. | | * «پخش برنامه «ام ابیها» از شبکه قرآن و معارف سیما»، وبسایت شبکه قرآن و معارف سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۲ش. |
| * «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وبسایت حلقه وصل، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ش. | | * «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها سلام الله علیها برگزار میشود»، وبسایت حلقه وصل، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ش. |
| * «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وبسایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۵ش. | | * «چهارمین کنگره ادبی ام ابیها سلام الله علیها ویژه خواهران طلبه کشور»، وبسایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۵ش. |
| * حسنزاده آملی، حسن، دیوان اشعار، تهران، رجاء، 1377ش. | | * حسنزاده آملی، حسن، دیوان اشعار، تهران، رجاء، ۱۳۷۷ش. |
| * حسنزاده آملی، حسن، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، قم، طوبی، 1379ش. | | * حسنزاده آملی، حسن، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، قم، طوبی، ۱۳۷۹ش. |
| * راغب اصفهانی، أبو القاسم الحسين بن محمد، المفردات في غريب القرآن، محقق صفوان عدنان الداودی، بیروت، دار القلم، الدار الشامیه، ۱۴۱۲ق. | | * «حسینیه ام ابیها»، وبسایت مسیریابی نشان، تاریج بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| * «سلسه همایشهای «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وبسایت خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش. | | * راغب اصفهانی، أبو القاسم الحسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، محقق صفوان عدنان الداودی، بیروت، دار القلم، الدار الشامیه، ۱۴۱۲ق. |
| * «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وبسایت مرکز مدیریت حوزههای علمیه، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ش. | | * رحمانیهمدانی، احمد، فاطمهالزهرا بضعه قلب المصطفی، نشر منیر، ۱۴۱۳ق. |
| * شهیدی، جعفر، زندگانی حضرت فاطمه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363ش.
| | * «دبیرستان دخترانه ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان، تاریج بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| * شهیدی، جعفر، زندگانی حضرت فاطمه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363ش.
| | * «سلسه همایشهای «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش. |
| * عالمیان، علیاکبر، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، مجموعه مقالات همایش ملی سنت و سیره سیاسی حضرت فاطمه زهرا(س)»، تبریز، دانشگاه تبریز، ۱۴۰۳ش. | | * «ششمین کنگره ادبی ام ابیها سلام الله علیها در تهران برگزار شد»، وبسایت مرکز مدیریت حوزههای علمیه، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ش. |
| * عسقلانی، احمد، الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق. | | * عالمیان، علیاکبر، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «امابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، مجموعه مقالات همایش ملی سنت و سیره سیاسی حضرت فاطمه زهرا (س)»، تبریز، دانشگاه تبریز، ۱۴۰۳ش. |
| * «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وبسایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۹۳ش. | | * «فاطمیه روزهای حزن اهل بیت در مصیبت مادر رسالت و همسر ولایت حضرت زهرای اطهر (س) است»، وبسایت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، علوم پزشکی گیلان، تاریج بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| | * «کلیدواژه: ام ابیها»، وبسایت علم نت، تاریج بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| | * «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۹۳ش. |
| * «گزارشی از همایش بینالمللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وبسایت تقریب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۶ش. | | * «گزارشی از همایش بینالمللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وبسایت تقریب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۶ش. |
| * لطفی، فاطمه، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، شهر قانون، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش. | | * لطفی، فاطمه، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، شهر قانون، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش. |
| * «مجمع علمی و فرهنگی ام ابیها»، وبسایت مجموعه فرهنگی ام ابیها. | | * «مسجد حضرت زهرا ام ابیها»، وبسایت مسیریابی نشان، تاریج بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق. | | * «مجمع علمی و فرهنگی ام ابیها»، وبسایت مجموعه فرهنگی ام ابیها، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| * «مجله علمی و فرهنگی ام ابیها سلام الله علیها»، وبسایت مجموعه فرهنگی ام ابیها. | | * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. |
| * معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، آدنا: کتاب راه نو، ۱۳۸۱ش.
| | * «مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا»، وبسایت مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا، تاریج بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. |
| * «مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا».
| |
| * میرزائی نسبفهادان، مهدی، «جایگاه گرافیک محیطی در هویت بصری شهر»، چیدمان، شماره۴، ۱۳۹۲ش.
| |
| * «ناشر ام ابیها»، وبسایت خانه کتاب و ادبیات ایران، تاریخ درج مطلب: بیتا.
| |
| * «نرمافزار جامع «ام ابیها» عرضه شد»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ خرداد ۱۳۸۸ش. | | * «نرمافزار جامع «ام ابیها» عرضه شد»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ خرداد ۱۳۸۸ش. |
| * «نقشه نشان».
| | * یعقوبی، احمد بناسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۳ق. |
| * «نگاهی نو به معنای ام ابیها»، وبسایت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۱ش.
| | * یمانی، محمد عبده، فاطمهزهرا سلام الله علیها، ترجمه محمدتقی رهبر، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش. |
| * یعقوبی، احمد بناسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، مؤسسه الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۱۳ق. | | {{پایان منابع}} |
| * یمانی، محمد عبده، فاطمهزهرا علیهالسلام، ترجمه محمدتقی رهبر، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش. | |
