imported>سلیمانی بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =پوشاک-استان-تهران9.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =عکسی قدیمی از زنان قاجاری با پوشش دوره قاجار | |||
| image_alt =پوشش زنان قاجاری | |||
| فایل پادکست =پوشش زنان عصر قاجار.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =10/05 | |||
| تاریخ پادکست =10-2-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''پوشش زنان عصر قاجار'''؛ لباس اندرونی و بیرونی زنان در دورۀ قاجار. | '''پوشش زنان عصر قاجار'''؛ لباس اندرونی و بیرونی زنان در دورۀ قاجار. | ||
پوشش بانوان در گذر زمان با توجه به شرایط زمانی و مکانی، دچار تغییر و تحولاتی میشود. بزرگترین چالش جامعۀ ایران در عصر | پوشش بانوان در گذر زمان با توجه به شرایط زمانی و مکانی، دچار تغییر و تحولاتی میشود. بزرگترین چالش جامعۀ ایران در عصر [[قاجاریه|قاجار]]، مواجهه با غرب و پیامدهایی بود که [[سبک زندگی]] مردم را در وضعیت ناهمگونی قرار داد. با روی کار آمدن حکومتهای جدید و تحولات سیاسی در جامعه و ضرورت تغییر و تحول در صنعت پوشاک، سبک تنپوش زنان نیز دستخوش تغییراتی شد. نفوذ فرهنگ غرب در جامعه و موج تجددطلبی درباریان، تأثیراتی در پوشش اندرونی و بیرونی بانوان بر جای گذاشت. | ||
==سیر تحول پوشش زنان در سلسلۀ قاجار== | ==سیر تحول پوشش زنان در سلسلۀ قاجار== | ||
در دورۀ قاجار در اوضاع اجتماعی و فرهنگی ایران تغییراتی به وجود آمد. این شرایط منجر به تغییر در وضعیت زندگی و کیفیت پوشش مردم شد. نقطه شروع تحولات پوشش زنان عصر قاجار در زمان ناصرالدین شاه، بهدلیل سفرهای متعدد او به اروپا بود.<ref>[https://www.karkhanedar.com/%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ قاضیها، «توصیف جهانگردان خارجی از نوع پوشش زنان ایران در دورة قاجاریه»، وبسایت کارخانهدار.]</ref> عمدۀ تحولات ابتدا در لباس اندرونی و پس از آن این تغییرات در لباسهای بیرونی رخ داد. رویکرد سنتی پوشش زنان در دورۀ اول قاجار، شبیه عهد زندیه؛ بهصورت دامنهای بلند و دایرهای شکل بود.<ref>[https://markomode.com/blog/%d9%84%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ «پوشاک زنان در دورۀ قاجار»، وبسایت مارکومد.]</ref> دورۀ دوم که به دو دورۀ قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به اروپا قابل تقسیم است،<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص88..</ref> پوشش اندرونی زنان قبل از سفرهای اروپایی ناصرالدین شاه شامل سربند، پیراهن کوتاه (اَرخالق)، دامن پُرچین و بلند، شلوار و کلیجه بود. در اواسط سلسلۀ قاجار با بلندتر شدن دامن یا پاچینها، شلوار اهمیت خود را از دست داد.<ref>[https://beharticle.ir/product/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1/ «پوشش در قاجار»، وبسایت بهمقاله.]</ref> زنان در عصر قاجار مانند سایر دورههای تاریخی حجاب داشتند<ref>دنیاری، علم، «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دورۀ قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقامحمدخان تا دوران مظفرالدین شاه)»، 1398ش، ص80.</ref> و هنگام بیرون رفتن از خانه چادر میپوشیدند و از روبنده و چاقچور هم استفاده میکردند<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص98-95 و 88.</ref> و هیچ زنی حق نداشت بدون چادر از خانه خارج شود.<ref>شریفی ساعی و آزاد ارمکی، «زنان در عصر پدرسالاری: روایت تاریخی از وضعیت اجتماعی و فرهنگی زنان در دورۀ قاجار»، 1400ش، ص108.</ref> در اواخر دورۀ قاجار کمکم پوشش زنان از شیوۀ سنتی فاصله گرفت و به سبک مدلهای اروپایی؛ پیراهنهای بلند، کت و دامن با الگوهای غربی،<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص97.</ref> روسریهای سادۀ سفید، دامنهای کوتاه چتری، پیراهنهای کوتاه یقهباز و شلوارهای چسبان سفید تغییر کرد. نوع پاپوشها در دوران قاجار جوراب، گیوه، نعلین یا گالش بود و یک نوع پاپوش شبیه به کفشهای زنان اروپایی بنام قُونداره نیز رواج یافت.<ref> [https://markomode.com/blog/%d9%84%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ «پوشاک زنان در دورة قاجار»، وبسایت مارکومد.]</ref> پوشش سر زنان که قبلاً تور به همراه تاج و نیمتاج بود، در دورۀ ناصرالدین شاه به چارقد تبدیل شد.<ref>نتاج مجد و امینیفر، «بررسی پرترة زنان در دورۀ قاجار»، 1399ش، ص57.</ref> لباس زنان قجری در پایان این دوره، شبیه زنان اروپایی شد. در دورۀ سوم قاجار که مقارن با حکومت احمدشاه بود، مدرنیسم در اندیشه و ظاهر زنان تجلی بیشتری پیدا کرد.<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص97-98 و 92.</ref> | در دورۀ قاجار در اوضاع اجتماعی و فرهنگی ایران تغییراتی به وجود آمد. این شرایط منجر به تغییر در وضعیت زندگی و کیفیت پوشش مردم شد. نقطه شروع تحولات پوشش زنان عصر قاجار در زمان ناصرالدین شاه، بهدلیل سفرهای متعدد او به اروپا بود.<ref>[https://www.karkhanedar.com/%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ قاضیها، «توصیف جهانگردان خارجی از نوع پوشش زنان ایران در دورة قاجاریه»، وبسایت کارخانهدار.]</ref> عمدۀ تحولات ابتدا در لباس اندرونی و پس از آن این تغییرات در لباسهای بیرونی رخ داد. رویکرد سنتی پوشش زنان در دورۀ اول قاجار، شبیه عهد زندیه؛ بهصورت دامنهای بلند و دایرهای شکل بود.<ref>[https://markomode.com/blog/%d9%84%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ «پوشاک زنان در دورۀ قاجار»، وبسایت مارکومد.]</ref> دورۀ دوم که به دو دورۀ قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به اروپا قابل تقسیم است،<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص88..</ref> پوشش اندرونی زنان قبل از سفرهای اروپایی ناصرالدین شاه شامل سربند، پیراهن کوتاه (اَرخالق)، دامن پُرچین و بلند، شلوار و کلیجه بود. در اواسط سلسلۀ قاجار با بلندتر شدن دامن یا پاچینها، شلوار اهمیت خود را از دست داد.<ref>[https://beharticle.ir/product/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1/ «پوشش در قاجار»، وبسایت بهمقاله.]</ref> زنان در عصر قاجار مانند سایر دورههای تاریخی حجاب داشتند<ref>دنیاری، علم، «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دورۀ قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقامحمدخان تا دوران مظفرالدین شاه)»، 1398ش، ص80.</ref> و هنگام بیرون رفتن از خانه چادر میپوشیدند و از روبنده و چاقچور هم استفاده میکردند<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص98-95 و 88.</ref> و هیچ زنی حق نداشت بدون چادر از خانه خارج شود.<ref>شریفی ساعی و آزاد ارمکی، «زنان در عصر پدرسالاری: روایت تاریخی از وضعیت اجتماعی و فرهنگی زنان در دورۀ قاجار»، 1400ش، ص108.</ref> در اواخر دورۀ قاجار کمکم پوشش زنان از شیوۀ سنتی فاصله گرفت و به سبک مدلهای اروپایی؛ پیراهنهای بلند، کت و دامن با الگوهای غربی،<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص97.</ref> روسریهای سادۀ سفید، دامنهای کوتاه چتری، پیراهنهای کوتاه یقهباز و شلوارهای چسبان سفید تغییر کرد. نوع پاپوشها در دوران قاجار جوراب، گیوه، نعلین یا گالش بود و یک نوع پاپوش شبیه به کفشهای زنان اروپایی بنام قُونداره نیز رواج یافت.<ref> [https://markomode.com/blog/%d9%84%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ «پوشاک زنان در دورة قاجار»، وبسایت مارکومد.]</ref> پوشش سر زنان که قبلاً تور به همراه تاج و نیمتاج بود، در دورۀ ناصرالدین شاه به چارقد تبدیل شد.<ref>نتاج مجد و امینیفر، «بررسی پرترة زنان در دورۀ قاجار»، 1399ش، ص57.</ref> لباس زنان قجری در پایان این دوره، شبیه زنان اروپایی شد. در دورۀ سوم قاجار که مقارن با حکومت احمدشاه بود، مدرنیسم در اندیشه و ظاهر زنان تجلی بیشتری پیدا کرد.<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص97-98 و 92.</ref> | ||
| خط ۱۷: | خط ۴۶: | ||
#معامله با تجار خارجی.<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص 100و 93 ،86.</ref> | #معامله با تجار خارجی.<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص 100و 93 ،86.</ref> | ||
==نقش انقلاب مشروطه در تحولات پوشاک زنان== | ==نقش انقلاب مشروطه در تحولات پوشاک زنان== | ||
انقلاب مشروطه بهدلیل تأثیر فراوانی که در اندیشه، فرهنگ و پوشش زنان داشت به زنان مجالی داد تا در شیوۀ تنپوش خویش تغییراتی را به وجود بیاورند. نخستین تغییرات پوشش؛ ابداع شلیته و چادر کمری بهجای دامنهای بلند و چادر نماز بود. در این دوره روشنفکران و زنان فعال به مسئلۀ زنان و حجاب توجه بیشتری کردند و حجاب و پردهنشینی را از بزرگترین موانع نوسازی جامعه میدانستند.<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص85، 88 و 91-90.</ref> پیش از انقلاب مشروطه، پوشش بیرونی زنان شهری از طبقات بالا تا طبقات پایین جامعه چادر بههمراه روبنده بود. زنان روستایی بهدلیل مشارکت در فعالیتهای اقتصادی آزادانهتر و بدون روبنده و چادر بودند و هنگام سفر به شهر حجاب خود را رعایت میکردند؛ اما بعد از انقلاب مشروطه و در دوران مظفرالدین شاه پوشش بیرونی زنان، روبنده و چادر سیاهی که تمام بدنشان را میپوشاند بههمراه چاقچور بود. لباس کوچه و بازار زنان شهری بهظاهر متحدالشکل، اما کیفیت آن تا حدودی متفاوت بود.<ref>دنیاری، علم، «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دوره قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقامحمدخان تا دوران مظفرالدین شاه)»، 1398ش، ص88 و 90.</ref> | [[انقلاب مشروطه]] بهدلیل تأثیر فراوانی که در اندیشه، فرهنگ و پوشش زنان داشت به زنان مجالی داد تا در شیوۀ تنپوش خویش تغییراتی را به وجود بیاورند. نخستین تغییرات پوشش؛ ابداع شلیته و چادر کمری بهجای دامنهای بلند و [[چادر نماز]] بود. در این دوره روشنفکران و زنان فعال به مسئلۀ زنان و [[حجاب]] توجه بیشتری کردند و حجاب و پردهنشینی را از بزرگترین موانع نوسازی جامعه میدانستند.<ref>کیاوش و آشوری، «نقش عوامل فرهنگی بر تحول لباس زنان از سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان دورۀ قاجار»، 1398ش، ص85، 88 و 91-90.</ref> پیش از انقلاب مشروطه، پوشش بیرونی زنان شهری از طبقات بالا تا طبقات پایین جامعه چادر بههمراه روبنده بود. زنان روستایی بهدلیل مشارکت در فعالیتهای اقتصادی آزادانهتر و بدون روبنده و چادر بودند و هنگام سفر به شهر حجاب خود را رعایت میکردند؛ اما بعد از انقلاب مشروطه و در دوران مظفرالدین شاه پوشش بیرونی زنان، روبنده و چادر سیاهی که تمام بدنشان را میپوشاند بههمراه چاقچور بود. لباس کوچه و بازار زنان شهری بهظاهر متحدالشکل، اما کیفیت آن تا حدودی متفاوت بود.<ref>دنیاری، علم، «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دوره قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقامحمدخان تا دوران مظفرالدین شاه)»، 1398ش، ص88 و 90.</ref> | ||
==تأثیر طبقات اجتماعی زنان در نوع پوشش== | ==تأثیر طبقات اجتماعی زنان در نوع پوشش== | ||
از عصر باستان تا دورۀ قاجار زنان همواره دارای جایگاههای متفاوتی بودهاند. لباسهای زنان طبقات مختلف جامعه، اقلیتهای مذهبی و زنان شهری و روستایی در نوع، رنگ و جنس با هم تفاوت داشتند. جنس لباس زنان زرتشتی از ابریشم بود و دستمالهای رنگی به سر داشتند و از چادر استفاده میکردند. زنان ارمنی نیز پیراهنهایی به رنگ زرد و قرمز میپوشیدند و بیرون از خانه چادرهای سفیدی بر سر داشتند و با پارچهای سفید و از جنس کتان دور چانه و دهان خود را میپوشانیدند. زنان یهودی همانند سایر زنان مسلمان در این دوره هنگام بیرون رفتن از خانه چادرهای سیاه به سر میکردند و صورت خود را کامل میپوشاندند.<ref>دنیاری، علم، «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دورۀ قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقامحمدخان تا دوران مظفرالدین شاه)»، 1398ش، ص79 ، 83 و 94.</ref> | از عصر باستان تا دورۀ قاجار زنان همواره دارای جایگاههای متفاوتی بودهاند. لباسهای زنان طبقات مختلف جامعه، اقلیتهای مذهبی و زنان شهری و روستایی در نوع، رنگ و جنس با هم تفاوت داشتند. جنس لباس زنان زرتشتی از ابریشم بود و دستمالهای رنگی به سر داشتند و از چادر استفاده میکردند. زنان ارمنی نیز پیراهنهایی به رنگ زرد و قرمز میپوشیدند و بیرون از خانه چادرهای سفیدی بر سر داشتند و با پارچهای سفید و از جنس کتان دور چانه و دهان خود را میپوشانیدند. زنان یهودی همانند سایر زنان مسلمان در این دوره هنگام بیرون رفتن از خانه چادرهای سیاه به سر میکردند و صورت خود را کامل میپوشاندند.<ref>دنیاری، علم، «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دورۀ قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقامحمدخان تا دوران مظفرالدین شاه)»، 1398ش، ص79 ، 83 و 94.</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۶۸: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | |||
*اباذری، مانا و طیبی، حبیبالله، «مطالعۀ تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به فرنگ (مطالعۀ موردی: لباس سنتی و لباس تجدد بانوان)»، دوفصلنامۀ علمی- ترويجي پژوهش هنر، سال هفتم، شمارۀ 13، بهار و تابستان 1396ش. | *اباذری، مانا و طیبی، حبیبالله، «مطالعۀ تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به فرنگ (مطالعۀ موردی: لباس سنتی و لباس تجدد بانوان)»، دوفصلنامۀ علمی- ترويجي پژوهش هنر، سال هفتم، شمارۀ 13، بهار و تابستان 1396ش. | ||
*«پوشاک زنان در دورۀ قاجار»، وبسایت مارکومد، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1398ش. | *«پوشاک زنان در دورۀ قاجار»، وبسایت مارکومد، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1398ش. | ||
| خط ۵۱: | خط ۸۱: | ||
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 21 دی 1401ش. | *معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 21 دی 1401ش. | ||
*نتاج مجد، عطیه و امینیفر، فاطمه، «بررسی پرترۀ زنان در دورۀ قاجار»، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، سال سوم، شمارۀ 29، مهر 1399ش. | *نتاج مجد، عطیه و امینیفر، فاطمه، «بررسی پرترۀ زنان در دورۀ قاجار»، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، سال سوم، شمارۀ 29، مهر 1399ش. | ||
{{پایان منابع}} | |||
