بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
پوشش | | تصویر =4309752.jpg|alt | ||
| زیرنویس تصویر =بازنمایی پوشش زنان صفوی در سریال مستوران | |||
| image_alt =پوشاک زنان صفوی-سریال مستوران | |||
| فایل پادکست =پوشش زنان عصر صفوی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =10/7 | |||
| تاریخ پادکست =14-2-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
زنان در دورۀ صفویه تحت تأثیر آدابورسوم مذهبی از چادر و روبند استفاده میکردند. بر اساس گزارش گردشگران خارجی در سفرنامههای خود، لباس و نوع پوشش زنان دربار با زنان عادی جامعه متفاوت بوده است. همزمان با نفوذ و ورود فرهنگ اروپایی به | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
<big>پوشش زنان عصر صفوی</big>؛ پوشش بیرونی و اندرونی زنان در دورۀ صفوی. | |||
زنان در [[صفویه|دورۀ صفویه]] تحت تأثیر آدابورسوم مذهبی از چادر و روبند استفاده میکردند. بر اساس گزارش گردشگران خارجی در سفرنامههای خود، لباس و نوع پوشش زنان دربار با زنان عادی جامعه متفاوت بوده است. همزمان با نفوذ و ورود فرهنگ اروپایی به [[ایران]]، سبک پوشش زنان نیز تغییر کرد. | |||
==پوشش زنان دورۀ صفوی در سفرنامهها== | ==پوشش زنان دورۀ صفوی در سفرنامهها== | ||
منابع تاریخی، نامهها، مکتوبات، نقاشیهای موجود در کتب خطی، نگارهها و سفرنامههای گردشگران اروپایی به وضعیت پوشش در عصر صفوی پرداختهاند.<ref>آقاحسین شیرازی، پوشاک زنان ایران از آغاز تا امروز، 1382ش، ص172.</ref> برخی از سفرنامهنویسان بر این باورند که پوشش زنان در عصر صفوی تحت تأثیر مذهب وضعیت خاصی پیدا کرد. پوشش زنان در ابتدای حکومت صفوی و با توجه به موقعیت اجتماعی زنان متفاوت بود.پوشش زنان اشراف و دربار، سختتر و بیشتر<ref>شاردن، سیاحتنامۀ شاردن، 1335ش، ج8، ص371 و ص391.</ref> و بسته به مقام و ثروت و منصب همسرانشان متفاوت بود.<ref>قوی، بررسی ساختار بصري لباس زنان عهد صفوي بر اساس پوشاك زنان در شاهنامۀ طهماسبی، 1397ش، ص16-17.</ref> زنان از روسری و چارقد در خانه و از چادر و دستمال در بیرون استفاده میکردند<ref>شاردن، سیاحت نامۀ شاردن، 1335ش، ص318.</ref> و در بیرون از خانه چشم و صورت آنها پیدا نبود<ref>کاتف، سفرنامۀ کاتف، 2536ش، ص84.</ref> و روسری با تنوع رنگ و مزین به چند رشته مروارید سر میکردند.<ref>دلاواله، سفرنامۀ دلاواله، 1370ش، ص147.</ref> | منابع تاریخی، نامهها، مکتوبات، نقاشیهای موجود در کتب خطی، نگارهها و سفرنامههای گردشگران اروپایی به وضعیت [[پوشش]] در عصر صفوی پرداختهاند.<ref>آقاحسین شیرازی، پوشاک زنان ایران از آغاز تا امروز، 1382ش، ص172.</ref> برخی از سفرنامهنویسان بر این باورند که پوشش زنان در عصر صفوی تحت تأثیر مذهب وضعیت خاصی پیدا کرد. پوشش زنان در ابتدای حکومت صفوی و با توجه به موقعیت اجتماعی زنان متفاوت بود.پوشش زنان اشراف و دربار، سختتر و بیشتر<ref>شاردن، سیاحتنامۀ شاردن، 1335ش، ج8، ص371 و ص391.</ref> و بسته به مقام و ثروت و منصب همسرانشان متفاوت بود.<ref>قوی، بررسی ساختار بصري لباس زنان عهد صفوي بر اساس پوشاك زنان در شاهنامۀ طهماسبی، 1397ش، ص16-17.</ref> زنان از روسری و چارقد در خانه و از چادر و دستمال در بیرون استفاده میکردند<ref>شاردن، سیاحت نامۀ شاردن، 1335ش، ص318.</ref> و در بیرون از خانه چشم و صورت آنها پیدا نبود<ref>کاتف، سفرنامۀ کاتف، 2536ش، ص84.</ref> و روسری با تنوع رنگ و مزین به چند رشته مروارید سر میکردند.<ref>دلاواله، سفرنامۀ دلاواله، 1370ش، ص147.</ref> بین توصیفات سفرنامهها با نگارههای موجود از دورۀ صفویه در مواردی چون کلاه، کلیجه زیر [[قبا]]، [[چادر]]، شلوار، کفش پاشنهبلند و کفش راحتی بانوان همخوانی وجود دارد. آنچه سفرنامهها و نگارهها در مورد قبای زنان و طراحی کفشهای راحتی گزارش کردهاند مطابقتی ندارد. مطالب سفرنامهها بهتنهایی برای بررسی وضعیت پوشاک کفایت نمیکنند، در کنار نگارهها، میتوان به آنها هم مراجعه و استناد کرد.<ref>ولی قوجق و مهرپویا، «مطالعۀ تطبیقی پوشش زنان در سفرنامهها و نگارههای دورۀ صفویه»، 1396ش، ص119-121.</ref> | ||
بین توصیفات سفرنامهها با نگارههای موجود از دورۀ صفویه در مواردی چون کلاه، کلیجه زیر | [[پرونده:7f6d8ab48e91ab567d0e901a8e169cf4-1-e1563962097645.webp|جایگزین=پوشش زنان صفوی|بندانگشتی|نقاشی که یک زن صفوی را به تصویر کشیده است]] | ||
==سبک پوشش زنان در عهد صفوی== | ==سبک پوشش زنان در عهد صفوی== | ||
* سلسلۀ صفوی با تأکید بر مسائل مذهبی روی کار آمد. بر همین اساس، شاه اسماعیل در ابتدای حکومت با صدور فرامینی، قوانین ویژهای را برای زنان ایجاد کرد.<ref>فیروزبه، نحوۀ پوشش زنان از دورۀ صفویه تا اول پهلوی، 1388ش، ص54.</ref> پوشش بانوان در این دوره عبارتاند از: | *سلسلۀ صفوی با تأکید بر مسائل مذهبی روی کار آمد. بر همین اساس، شاه اسماعیل در ابتدای حکومت با صدور فرامینی، قوانین ویژهای را برای زنان ایجاد کرد.<ref>فیروزبه، نحوۀ پوشش زنان از دورۀ صفویه تا اول پهلوی، 1388ش، ص54.</ref> پوشش بانوان در این دوره عبارتاند از: | ||
* چادر؛ <ref> [https://tanposh-parsi.com/human-clothing-in-the-safavid-period/ «پوشاک انسانها در دورۀ صفویه»، وبسایت تنپوش.]</ref> طبق سنت مذهبی جامعه، از چادر استفاده میکردند.<ref>[https://markomode.com/blog/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/ «پوشاک زنان در دورة صفویه»، وبسایت مارکومد.]</ref> | *چادر؛ <ref> [https://tanposh-parsi.com/human-clothing-in-the-safavid-period/ «پوشاک انسانها در دورۀ صفویه»، وبسایت تنپوش.]</ref> طبق سنت مذهبی جامعه، از چادر استفاده میکردند.<ref>[https://markomode.com/blog/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/ «پوشاک زنان در دورة صفویه»، وبسایت مارکومد.]</ref> | ||
* استفاده از روبند؛<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601986005-10314-99-85.pdf تقوی و موسوی، «بررسی حضور اجتماعی زنان و سیر تحول پوشش در نگارههاي عصر صفوي»، 1392ش، ص116].</ref> در عهد صفوی وارد فرهنگ زنان ایرانی شد.<ref>[https://markomode.com/blog/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/ «پوشاک زنان در دورۀ صفویه»، وبسایت مارکومد.]</ref> | *استفاده از روبند؛<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601986005-10314-99-85.pdf تقوی و موسوی، «بررسی حضور اجتماعی زنان و سیر تحول پوشش در نگارههاي عصر صفوي»، 1392ش، ص116].</ref> در عهد صفوی وارد فرهنگ زنان ایرانی شد.<ref>[https://markomode.com/blog/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/ «پوشاک زنان در دورۀ صفویه»، وبسایت مارکومد.]</ref> | ||
* لچک و پیشانیبند؛ <ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%DA%86%DA%A9&f=amid عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ لچک، وبسایت واژهیاب.]</ref>مزین به جواهرات و بهجهت زیبایی استفاده میشد. | *لچک و پیشانیبند؛ <ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%DA%86%DA%A9&f=amid عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ لچک، وبسایت واژهیاب.]</ref>مزین به جواهرات و بهجهت زیبایی استفاده میشد. | ||
* کلاه سهگوش؛ قلابدوزی و مزین به جواهرات بود. | *کلاه سهگوش؛ قلابدوزی و مزین به جواهرات بود. | ||
* قبا؛ در اوایل حکومت صفویه بلند ولی بعدها تا زانو کوتاه شد. | *قبا؛ در اوایل حکومت صفویه بلند ولی بعدها تا زانو کوتاه شد. | ||
* کلیجه (جلیقه)؛ نیمتنۀ بلندی که بر روی قبا میپوشیدند. | *کلیجه (جلیقه)؛ نیمتنۀ بلندی که بر روی قبا میپوشیدند. | ||
* کمربند؛ بر روی قبا میبستند. | *کمربند؛ بر روی قبا میبستند. | ||
* کفش؛ دارای پاشنۀ کوتاه و نوکتیز بود. | *کفش؛ دارای پاشنۀ کوتاه و نوکتیز بود. | ||
* چکمه؛ گاهی با پاشنه و بدون پاشنه بود. | *چکمه؛ گاهی با پاشنه و بدون پاشنه بود. | ||
* پیراهن؛ | *پیراهن؛ | ||
* شلوار؛ | *شلوار؛ | ||
* جوراب.<ref> [https://markomode.com/blog/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/ «پوشاک زنان در دورۀ صفویه»، وبسایت مارکومد.]</ref> | *جوراب.<ref> [https://markomode.com/blog/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87/ «پوشاک زنان در دورۀ صفویه»، وبسایت مارکومد.]</ref> | ||
==تمایز و تزئینات لباس زنان== | ==تمایز و تزئینات لباس زنان== | ||
| خط ۳۱: | خط ۶۱: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* آقاحسین شیرازی، ابوالقاسم، «پوشاک زنان ایران از آغاز تا امروز»، اوستا فراهانی، تهران، چاپ اول، 1382ش. | {{آغاز منابع}} | ||
* «پوشاک انسانها در دورۀ صفویه»، وبسایت تنپوش، تاریخ درج مطلب: 15 مهر 1398ش. | *آقاحسین شیرازی، ابوالقاسم، «پوشاک زنان ایران از آغاز تا امروز»، اوستا فراهانی، تهران، چاپ اول، 1382ش. | ||
* «پوشاک زنان در دورۀ صفویه»، وبسایت مارکومد، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۳۹۸ش. | *«پوشاک انسانها در دورۀ صفویه»، وبسایت تنپوش، تاریخ درج مطلب: 15 مهر 1398ش. | ||
* تاورنیه، ژان باتیست، «سفرنامۀ تاورنیه»، ترجمۀ ابوتراب نوری، اصفهان، سنایی، 1361ش. | *«پوشاک زنان در دورۀ صفویه»، وبسایت مارکومد، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۳۹۸ش. | ||
* تقوی، عابد و موسوی، سیده مونا، «بررسی حضور اجتماعی زنان و سیر تحول پوشش در نگارههای عصر صفوی»، فصلنامۀ علمی - پژوهشی زن و فرهنگ، سال پنجم، شمارة 18، زمستان 1392ش. | *تاورنیه، ژان باتیست، «سفرنامۀ تاورنیه»، ترجمۀ ابوتراب نوری، اصفهان، سنایی، 1361ش. | ||
* حاجآقایی وفایی، فاطمه، «پوشاک ایرانیان در عصر صفویه از دیدگاه سفرنامهنویسان اروپایی»، پایاننامه کارشناسی ارشد، 1396ش. | *تقوی، عابد و موسوی، سیده مونا، «بررسی حضور اجتماعی زنان و سیر تحول پوشش در نگارههای عصر صفوی»، فصلنامۀ علمی - پژوهشی زن و فرهنگ، سال پنجم، شمارة 18، زمستان 1392ش. | ||
* دلاواله، پیترو، «سفرنامۀ دلاواله»، ترجمۀ شجاعالدین شفا، تهران، علمی فرهنگی، 1370ش. | *حاجآقایی وفایی، فاطمه، «پوشاک ایرانیان در عصر صفویه از دیدگاه سفرنامهنویسان اروپایی»، پایاننامه کارشناسی ارشد، 1396ش. | ||
* زنگنه و همکاران، «طراحی لباس عصر بر اساس پوشاک دوران صفویه»، نساجی امروز، شماره 122، مهر1391ش. | *دلاواله، پیترو، «سفرنامۀ دلاواله»، ترجمۀ شجاعالدین شفا، تهران، علمی فرهنگی، 1370ش. | ||
* # سیف علی، سمیرا و فهیمی فر، اصغر، «بررسی تأثیر تحولات اجتماعی بر تنپوش صفویان (907-1135ق)»، دو فصلنامۀ علمی- پژوهشی تاریخنامۀ ایران بعد از اسلام، سال9، شماره17، زمستان 1397ش. | *زنگنه و همکاران، «طراحی لباس عصر بر اساس پوشاک دوران صفویه»، نساجی امروز، شماره 122، مهر1391ش. | ||
* شاردن، ژان، سیاحتنامۀ شاردن، ترجمۀ محمد عباسی، تهران، امیرکبیر، 1335ش. | *<nowiki># سیف علی، سمیرا و فهیمی فر، اصغر، «بررسی تأثیر تحولات اجتماعی بر تنپوش صفویان (907-1135ق)»، دو فصلنامۀ علمی- پژوهشی تاریخنامۀ ایران بعد از اسلام، سال9، شماره17، زمستان 1397ش.</nowiki> | ||
* شهبازی، فرزانه، «بررسی فرهنگ دینی مردم در سفرنامههای عصر صفویه»، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، 1383ش. | *شاردن، ژان، سیاحتنامۀ شاردن، ترجمۀ محمد عباسی، تهران، امیرکبیر، 1335ش. | ||
* # عمید، حسن، «فرهنگ فارسی عمید»، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 22 دی 1401ش. | *شهبازی، فرزانه، «بررسی فرهنگ دینی مردم در سفرنامههای عصر صفویه»، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، 1383ش. | ||
* فیروزبه، حمیده، «نحوة پوشش زنان از دورۀ صفویه تا اول پهلوی»، پایان¬نامه ارشد، 1388ش. | *<nowiki># عمید، حسن، «فرهنگ فارسی عمید»، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 22 دی 1401ش.</nowiki> | ||
* فیگوئروآ، دن گارسیا دسیلوا، «سفرنامۀ فیگوئروآ»، ترجمۀ غلامرضا سمیعی، تهران، نشرنو، 1363ش. | *فیروزبه، حمیده، «نحوة پوشش زنان از دورۀ صفویه تا اول پهلوی»، پایان¬نامه ارشد، 1388ش. | ||
* قوی، فاطمه، «بررسی ساختار بصری لباس زنان عهد صفوی بر اساس پوشاک زنان در شاهنامۀ طهماسبی»، پایاننامه کارشناسی ارشد، 1397ش. | *فیگوئروآ، دن گارسیا دسیلوا، «سفرنامۀ فیگوئروآ»، ترجمۀ غلامرضا سمیعی، تهران، نشرنو، 1363ش. | ||
* کاتف، فدت آفاناس یویچ، «سفرنامۀ کاتف»، ترجمۀ محمدصادق همایونفرد، تهران، کتابخانۀ ملی ایران، 1356ش. | *قوی، فاطمه، «بررسی ساختار بصری لباس زنان عهد صفوی بر اساس پوشاک زنان در شاهنامۀ طهماسبی»، پایاننامه کارشناسی ارشد، 1397ش. | ||
* مهدی راونجی، غلامرضا، «بررسی تاریخی مختصات پوشاک در عصر صفوی»، فصلنامۀ علمی - پژوهشی پژوهشنامۀ تاریخ، سال 15، شمارۀ 58، بهار 1399ش. | *کاتف، فدت آفاناس یویچ، «سفرنامۀ کاتف»، ترجمۀ محمدصادق همایونفرد، تهران، کتابخانۀ ملی ایران، 1356ش. | ||
* نگاهی به سفرنامههای دوران صفویه، وبسایت وینش، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1398ش. | *مهدی راونجی، غلامرضا، «بررسی تاریخی مختصات پوشاک در عصر صفوی»، فصلنامۀ علمی - پژوهشی پژوهشنامۀ تاریخ، سال 15، شمارۀ 58، بهار 1399ش. | ||
* ولی قوجق، منصور، مهرپویا، حسین، «مطالعۀ تطبیقی پوشش زنان در سفرنامهها و نگارههای دورۀ صفویه»، دو فصلنامۀ علمی- ترویجی پژوهش هنر، سال هفتم، شمارۀ13، بهار و تابستان 1396ش. | *نگاهی به سفرنامههای دوران صفویه، وبسایت وینش، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1398ش. | ||
*ولی قوجق، منصور، مهرپویا، حسین، «مطالعۀ تطبیقی پوشش زنان در سفرنامهها و نگارههای دورۀ صفویه»، دو فصلنامۀ علمی- ترویجی پژوهش هنر، سال هفتم، شمارۀ13، بهار و تابستان 1396ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
