صفحهای تازه حاوی «جایگزین=مجموعههای کتابخانه ملی ایران در تهران|بندانگشتی|مجموعههای کتابخانه ملی ایران در تهران {{درشت|'''کتابخانههای ایران'''}}؛ روند توسعه و تکامل کتابخانهها در ایران سیر تکاملی کتابخانههای ایران را م...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
سیر تکاملی [[کتابخانه]]های ایران را میتوان در سه دوره بهصورت جداگانه بررسی کرد: ۱. پیش از اسلام؛ ۲. پس از اسلام؛ ۳. از ۱۳۰۰ش تا اکنون. | سیر تکاملی [[کتابخانه]]های ایران را میتوان در سه دوره بهصورت جداگانه بررسی کرد: ۱. پیش از اسلام؛ ۲. پس از اسلام؛ ۳. از ۱۳۰۰ش تا اکنون. | ||
==کتابخانههای ایران دورهٔ پیش از اسلام== | == کتابخانههای ایران دورهٔ پیش از اسلام == | ||
===شواهد کتابخانهها در ایران باستان=== | === شواهد کتابخانهها در ایران باستان === | ||
آثار دورهٔ پیش از [[اسلام]]، نشانگر علاقهٔ ایرانیان به فراگیری انواع دانش و نگهداری کتابها و کتابخانهها است. بر اساس نقل قولی از بلخی، در ۲۵۰ق هنگام تخریب بخشی از «دژ سارویه جی» یا «سارویه جی دالانی» در [[اصفهان]]، انباری از کتاب در زیر آن کشف شد که کسی قادر به خواندن آنها نبود. ابنعمید در ۳۶۰ق برخی از این کتابها را به بیتالحکمه در بغداد فرستاد تا ترجمه شوند.<ref>. ابنندیم، کتاب الفهرست، 1366ش.</ref> | آثار دورهٔ پیش از [[اسلام]]، نشانگر علاقهٔ ایرانیان به فراگیری انواع دانش و نگهداری کتابها و کتابخانهها است. بر اساس نقل قولی از بلخی، در ۲۵۰ق هنگام تخریب بخشی از «دژ سارویه جی» یا «سارویه جی دالانی» در [[اصفهان]]، انباری از کتاب در زیر آن کشف شد که کسی قادر به خواندن آنها نبود. ابنعمید در ۳۶۰ق برخی از این کتابها را به بیتالحکمه در بغداد فرستاد تا ترجمه شوند.<ref>. ابنندیم، کتاب الفهرست، 1366ش.</ref> | ||
===نخستین کتابخانهها در روایات تاریخی=== | === نخستین کتابخانهها در روایات تاریخی === | ||
روایات تاریخی نیز به وجود کتابخانههای کهن اشاره دارند. نقل شده است که [[زرتشت|زردشت]]، پس از تکمیل [[اوستا]]، آن را به گشتاسب تقدیم کرد. گشتاسب نیز این کتاب را به شهر استخر در فارس که محل نگهداری دیوانهای دولتی بود، فرستاد تا در کوه نقشت (تفشت)، نگهداری شود.<ref>ابنبلخی، فارسنامة ابنبلخی، 1374ش، ص50 و 146 و 147؛{{سخ}} | روایات تاریخی نیز به وجود کتابخانههای کهن اشاره دارند. نقل شده است که [[زرتشت|زردشت]]، پس از تکمیل [[اوستا]]، آن را به گشتاسب تقدیم کرد. گشتاسب نیز این کتاب را به شهر استخر در فارس که محل نگهداری دیوانهای دولتی بود، فرستاد تا در کوه نقشت (تفشت)، نگهداری شود.<ref>ابنبلخی، فارسنامة ابنبلخی، 1374ش، ص50 و 146 و 147؛{{سخ}} | ||
پیرنیا، تاریخ ایران باستان، ج2، 1362ش، ص1516 و 1517.</ref> ابنندیم نیز نقل کرده است که ضحاک در زمینهای سواد، که امروزه در عراق است، شهری بنا کرد و آن را جایگاه علم و علما قرار داد. او، در این شهر، ۱۲ کاخ بهنام ۱۲ برج آسمانی ساخت و خزینههایی برای کتابها مهیا کرد و از دانشمندان خواست تا در این کاخها سکونت کنند.<ref>ابنندیم، کتاب الفهرست، 1366ش.</ref> | پیرنیا، تاریخ ایران باستان، ج2، 1362ش، ص1516 و 1517.</ref> ابنندیم نیز نقل کرده است که ضحاک در زمینهای سواد، که امروزه در عراق است، شهری بنا کرد و آن را جایگاه علم و علما قرار داد. او، در این شهر، ۱۲ کاخ بهنام ۱۲ برج آسمانی ساخت و خزینههایی برای کتابها مهیا کرد و از دانشمندان خواست تا در این کاخها سکونت کنند.<ref>ابنندیم، کتاب الفهرست، 1366ش.</ref> | ||
===کتابخانههای سلطنتی در دوره هخامنشیان=== | === کتابخانههای سلطنتی در دوره هخامنشیان === | ||
کتابخانههای «دژنبشت» یا «گنج نبشت» در [[تخت جمشید]]، کتابخانه «گنج شیپیگان» در آذربایجان و کتابخانه «اگرده» در همدان ([[هگمتانه]]) در دوره هخامنشیان کارکرد نگهداری کتابها و اسناد پادشاهی را بهعهده داشتند.<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، ج1، 1374ش، ص19 و 20.</ref> در کاوشهای سال ۱۳۱۲ش در تخت جمشید، اتاقهایی کشف شد که در آنها حدود ۳۰۰۰۰ لوح گِلی بهخط عیلامی وجود داشت. ۴ سال پس از آن نیز ۷۵۰ لوح دیگر در ساختمانهای معروف به خزانه در تخت جمشید کشف شد. این الواح، حاوی اطلاعاتی دربارهٔ سازههای تخت جمشید بود که در آرشیوهای اختصاصی آن زمان نگهداری میشد.<ref>بهروزی، تاریخچة کتابخانهها و مطبوعات و چاپخانههای فارس، ج2، 1346ش، ص10 و 11؛{{سخ}} | کتابخانههای «دژنبشت» یا «گنج نبشت» در [[تخت جمشید]]، کتابخانه «گنج شیپیگان» در آذربایجان و کتابخانه «اگرده» در همدان ([[هگمتانه]]) در دوره هخامنشیان کارکرد نگهداری کتابها و اسناد پادشاهی را بهعهده داشتند.<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، ج1، 1374ش، ص19 و 20.</ref> در کاوشهای سال ۱۳۱۲ش در تخت جمشید، اتاقهایی کشف شد که در آنها حدود ۳۰۰۰۰ لوح گِلی بهخط عیلامی وجود داشت. ۴ سال پس از آن نیز ۷۵۰ لوح دیگر در ساختمانهای معروف به خزانه در تخت جمشید کشف شد. این الواح، حاوی اطلاعاتی دربارهٔ سازههای تخت جمشید بود که در آرشیوهای اختصاصی آن زمان نگهداری میشد.<ref>بهروزی، تاریخچة کتابخانهها و مطبوعات و چاپخانههای فارس، ج2، 1346ش، ص10 و 11؛{{سخ}} | ||
همایونفرخ، تاریخچة کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی، 1344ش، ص11؛{{سخ}} | همایونفرخ، تاریخچة کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی، 1344ش، ص11؛{{سخ}} | ||
Ebrami, "Irans Libraries", XIII, P.23.</ref> در حملهٔ اسکندر مقدونی به به تخت جمشید، بخش بزرگی از میراث فرهنگی دوران هخامنشیان نابود شد. | Ebrami, "Irans Libraries", XIII, P.23.</ref> در حملهٔ اسکندر مقدونی به به تخت جمشید، بخش بزرگی از میراث فرهنگی دوران هخامنشیان نابود شد. | ||
===احیای فرهنگی و بایگانیها در دوره اشکانیان=== | === احیای فرهنگی و بایگانیها در دوره اشکانیان === | ||
در دوره [[اشکانیان]]، تلاشهای برای احیای فرهنگ پارسی و زدودن فرهنگ یونانی شدت گرفت.<ref>زرینکوب، تاریخ مردم ایران: ایران قبل از اسلام، 1364ش، ص392؛{{سخ}} | در دوره [[اشکانیان]]، تلاشهای برای احیای فرهنگ پارسی و زدودن فرهنگ یونانی شدت گرفت.<ref>زرینکوب، تاریخ مردم ایران: ایران قبل از اسلام، 1364ش، ص392؛{{سخ}} | ||
راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، ج1، 1357ش، ص566.</ref> در شهر نسا، واقع در ترکمنستان امروزی، بایگانی عظیمی از کتابها و اسناد دوره اشکانیان کشف شده است. بسیاری از مورخان معتقدند که [[ساسانیان]]، پس از به قدرت رسیدن، برخی از آثار فرهنگی اشکانیان را نابود کرده و بهنام خود منتشر کردند تا خود را احیاگر فرهنگ و مذهب زردشتی قلمداد کنند.<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، 1374ش، ص21 و 23 و 26؛{{سخ}} | راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، ج1، 1357ش، ص566.</ref> در شهر نسا، واقع در ترکمنستان امروزی، بایگانی عظیمی از کتابها و اسناد دوره اشکانیان کشف شده است. بسیاری از مورخان معتقدند که [[ساسانیان]]، پس از به قدرت رسیدن، برخی از آثار فرهنگی اشکانیان را نابود کرده و بهنام خود منتشر کردند تا خود را احیاگر فرهنگ و مذهب زردشتی قلمداد کنند.<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، 1374ش، ص21 و 23 و 26؛{{سخ}} | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، ج1، 1357ش، ص746 و 747.</ref> | راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، ج1، 1357ش، ص746 و 747.</ref> | ||
===فراوانی کتاب در دوره ساسانیان=== | === فراوانی کتاب در دوره ساسانیان === | ||
از دوره ساسانیان، حدود ۸۲ کتاب در رابطه با موضوعات مذهبی و ۹ کتاب دربارهٔ موضوعات دیگر به زبان پهلوی تا قرن اول هجری موجود بود. از این تعداد، ۷۰ کتاب به [[زبان عربی]] ترجمه شد. باستانشناسان بر این باورند که فراوانی شمارگان کتابها در آن روزگار، مستلزم وجود کتابخانههایی بهمنظور نگهداری از آنها بوده است.<ref>«کتابخانههای ایران پیش از اسلام»، دایرةالمعارف اسلامیه، ج8، ص149.</ref> | از دوره ساسانیان، حدود ۸۲ کتاب در رابطه با موضوعات مذهبی و ۹ کتاب دربارهٔ موضوعات دیگر به زبان پهلوی تا قرن اول هجری موجود بود. از این تعداد، ۷۰ کتاب به [[زبان عربی]] ترجمه شد. باستانشناسان بر این باورند که فراوانی شمارگان کتابها در آن روزگار، مستلزم وجود کتابخانههایی بهمنظور نگهداری از آنها بوده است.<ref>«کتابخانههای ایران پیش از اسلام»، دایرةالمعارف اسلامیه، ج8، ص149.</ref> | ||
==کتابخانههای ایران در دوره اسلام== | == کتابخانههای ایران در دوره اسلام == | ||
===کتابخانههای مساجد: نخستین مراکز علمی و عمومی=== | === کتابخانههای مساجد: نخستین مراکز علمی و عمومی === | ||
پس از اسلام ورود اسلام، [[مسجد]] بهعنوان نخستین نهاد اسلامی در تمام شهرها و مناطق مسلماننشین، ساخته میشد. مساجد در سدههای نخستین ورود اسلام به ایران، کارکردهای آموزشی نیز داشت و [[کتابخانه|کتابخانههایی]] در آنها تأسیس میشد.<ref>انصاری، «کتاب و اجتماع»: کتاب و کتابداری، 1354ش، ص9 و 10؛{{سخ}} | پس از اسلام ورود اسلام، [[مسجد]] بهعنوان نخستین نهاد اسلامی در تمام شهرها و مناطق مسلماننشین، ساخته میشد. مساجد در سدههای نخستین ورود اسلام به ایران، کارکردهای آموزشی نیز داشت و [[کتابخانه|کتابخانههایی]] در آنها تأسیس میشد.<ref>انصاری، «کتاب و اجتماع»: کتاب و کتابداری، 1354ش، ص9 و 10؛{{سخ}} | ||
سباعی، نقش کتابخانههای مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامی، 1373ش، ص4-8.</ref> در [[مسجد جامع|مساجد جامع]]، کتابخانههایی عظیم برپا شد که اغلب بهعنوان [[کتابخانه عمومی|کتابخانههای عمومی]] در دسترس مردم قرار میگرفتند در مسجد جامع عتیق [[شیراز]]، کهنترین مسجد جامع در ایران، ساختمانی در وسط صحن بنا شد بهنام «خداخانه» یا «بیتالمصاحف» که نقش کتابخانه را ایفا میکرد.<ref>بهروزی، تاریخچة کتابخانهها و مطبوعات و چاپخانههای فارس، ج2، 1346ش، ص35؛{{سخ}} | سباعی، نقش کتابخانههای مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامی، 1373ش، ص4-8.</ref> در [[مسجد جامع|مساجد جامع]]، کتابخانههایی عظیم برپا شد که اغلب بهعنوان [[کتابخانه عمومی|کتابخانههای عمومی]] در دسترس مردم قرار میگرفتند در مسجد جامع عتیق [[شیراز]]، کهنترین مسجد جامع در ایران، ساختمانی در وسط صحن بنا شد بهنام «خداخانه» یا «بیتالمصاحف» که نقش کتابخانه را ایفا میکرد.<ref>بهروزی، تاریخچة کتابخانهها و مطبوعات و چاپخانههای فارس، ج2، 1346ش، ص35؛{{سخ}} | ||
فرصتشیرازی، آثار عجم، 1362ش، ص111 و 112.</ref> در مسجد جامع کبیر [[اصفهان]] نیز، چهار خانقاه ساخته شد و در هر خانقاه، کتابخانه، حجرهها و مخزنهایی از کتاب احداث گردید. کتابهایی دربارهٔ حدیث، تفسیر، نحو و لغت، اشعار، سنن انبیا و خلفا، سیر ملوک و علما، منطق، ریاضی، طبیعیات و الهیات در این کتابخانه وجود داشت.<ref>جابری انصاری، تاریخ اصفهان، 1368ش، ص110 و 111.</ref> در مسجد قدیم یا عتیق یزد نیز کتابخانهای بود که تا قرن نهم هجری دایر بود و اهل علم از آن بهره میبردند.<ref>صفا، آموزش و دانش در ایران، 1362ش، ص8.</ref> | فرصتشیرازی، آثار عجم، 1362ش، ص111 و 112.</ref> در مسجد جامع کبیر [[اصفهان]] نیز، چهار خانقاه ساخته شد و در هر خانقاه، کتابخانه، حجرهها و مخزنهایی از کتاب احداث گردید. کتابهایی دربارهٔ حدیث، تفسیر، نحو و لغت، اشعار، سنن انبیا و خلفا، سیر ملوک و علما، منطق، ریاضی، طبیعیات و الهیات در این کتابخانه وجود داشت.<ref>جابری انصاری، تاریخ اصفهان، 1368ش، ص110 و 111.</ref> در مسجد قدیم یا عتیق یزد نیز کتابخانهای بود که تا قرن نهم هجری دایر بود و اهل علم از آن بهره میبردند.<ref>صفا، آموزش و دانش در ایران، 1362ش، ص8.</ref> | ||
===تأثیر حمله مغول و رونق کتابخانههای حرمها=== | === تأثیر حمله مغول و رونق کتابخانههای حرمها === | ||
با حمله مغول به ایران در ۶۱۶ق، بسیاری از مساجد و [[مدرسه|مدارس]] به کلی نابود شد و کتابخانهها در آتش سوختند.<ref>کریمیان سردشتی، تاریخ کتابخانههای مساجد ایران، 1378ش، ص94-98.</ref> بسیاری از کتابخانههای مساجد، پس از حمله مغول به ایران تا حدود قرن ۱۴ هجری، اعتبار و رونق خود را از دست دادند، اما، کتابخانههای حرمها و آستانهای مقدس در ایران، با توجه به ارادت ویژهٔ مردم به این آستانها، همواره مورد احترام بوده و هدایای مردمی، موقوفات و نذورات مردم به این اماکن اختصاص مییافت. بخشی از این هدایا و نذورات، کتابهای نفیسی بود که وقف این امکان مقدس میشد.<ref>ارحج، اکرم، «بقعه»، دانشنامة جهان اسلام، ج2، ص623-626.</ref> | با حمله مغول به ایران در ۶۱۶ق، بسیاری از مساجد و [[مدرسه|مدارس]] به کلی نابود شد و کتابخانهها در آتش سوختند.<ref>کریمیان سردشتی، تاریخ کتابخانههای مساجد ایران، 1378ش، ص94-98.</ref> بسیاری از کتابخانههای مساجد، پس از حمله مغول به ایران تا حدود قرن ۱۴ هجری، اعتبار و رونق خود را از دست دادند، اما، کتابخانههای حرمها و آستانهای مقدس در ایران، با توجه به ارادت ویژهٔ مردم به این آستانها، همواره مورد احترام بوده و هدایای مردمی، موقوفات و نذورات مردم به این اماکن اختصاص مییافت. بخشی از این هدایا و نذورات، کتابهای نفیسی بود که وقف این امکان مقدس میشد.<ref>ارحج، اکرم، «بقعه»، دانشنامة جهان اسلام، ج2، ص623-626.</ref> | ||
مسجد علیشاه در [[تبریز]]، مسجد سلطانیه در زنجان، [[مسجد گوهرشاد|مسجد جامع گوهرشاد]] در [[مشهد]]، کتابخانههای معتبری داشتند. آستان قدس رضوی، آستان احمد بن موسی (شاه چراغ) در [[شیراز]]، حرم عبدالعظیم حسنی در ری و آستان [[حضرت معصومه|فاطمه معصومه]] در [[قم]] نیز از دیرباز دارای کتابخانههایی بزرگ و باارزش بودهاند. | مسجد علیشاه در [[تبریز]]، مسجد سلطانیه در زنجان، [[مسجد گوهرشاد|مسجد جامع گوهرشاد]] در [[مشهد]]، کتابخانههای معتبری داشتند. آستان قدس رضوی، آستان احمد بن موسی (شاه چراغ) در [[شیراز]]، حرم عبدالعظیم حسنی در ری و آستان [[حضرت معصومه|فاطمه معصومه]] در [[قم]] نیز از دیرباز دارای کتابخانههایی بزرگ و باارزش بودهاند. | ||
===کتابخانههای خانقاهها=== | === کتابخانههای خانقاهها === | ||
خانقاهها نیز، در طول تاریخ، همواره بهعنوان اماکن مذهبی مورد احترام بوده و کتابخانههایی در آنها دایر بود که غالب موضوعات کتب موجود در آنها، تصوف و عرفان بود.<ref>کریمیان سردشتی، تاریخ کتابخانههای مساجد ایران، 1378ش، ص15؛{{سخ}} | خانقاهها نیز، در طول تاریخ، همواره بهعنوان اماکن مذهبی مورد احترام بوده و کتابخانههایی در آنها دایر بود که غالب موضوعات کتب موجود در آنها، تصوف و عرفان بود.<ref>کریمیان سردشتی، تاریخ کتابخانههای مساجد ایران، 1378ش، ص15؛{{سخ}} | ||
کیانی، تاریخ خانقاه در ایران، 1369ش، ص382.</ref> کتابخانهٔ خانقاه احمد بن فرات رازی، از جمله کتابخانههای معتبر در [[اصفهان]] بود که حدود ۱۰۰۰ سال پابرجا ماند<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، 1374ش، ص41.</ref> و نیز کتابخانه خانقاه [[شیخ صفیالدین اردبیلی]] که از قرن هشتم تا قرن سیزدهم برپا بود.<ref>کیانفر، «تاراج یا امانت! سرگذشت ذخایر کتابخانة شیخ صفی»، 1373ش، ص24-26.</ref> | کیانی، تاریخ خانقاه در ایران، 1369ش، ص382.</ref> کتابخانهٔ خانقاه احمد بن فرات رازی، از جمله کتابخانههای معتبر در [[اصفهان]] بود که حدود ۱۰۰۰ سال پابرجا ماند<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، 1374ش، ص41.</ref> و نیز کتابخانه خانقاه [[شیخ صفیالدین اردبیلی]] که از قرن هشتم تا قرن سیزدهم برپا بود.<ref>کیانفر، «تاراج یا امانت! سرگذشت ذخایر کتابخانة شیخ صفی»، 1373ش، ص24-26.</ref> | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
در قرن سوم هجری، [[مدرسه]] بهعنوان یک نهاد مستقل از [[مسجد]]، شناخته شد<ref>غنیمه، تاریخ دانشگاههای بزرگ اسلامی، 1364ش، ص106.</ref> و [[کتابخانه]] نیز بهعنوان بخشی از تشکیلات و سازمان آن، در خدمت دانشجویان و مدرسان قرار گرفت. نظامیهٔ نیشابور در قرن پنجم و ششم هجری، کتابخانهای بزرگ داشت.<ref>کسایی، مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن، 1374ش، ص95 و 99 و 101.</ref> | در قرن سوم هجری، [[مدرسه]] بهعنوان یک نهاد مستقل از [[مسجد]]، شناخته شد<ref>غنیمه، تاریخ دانشگاههای بزرگ اسلامی، 1364ش، ص106.</ref> و [[کتابخانه]] نیز بهعنوان بخشی از تشکیلات و سازمان آن، در خدمت دانشجویان و مدرسان قرار گرفت. نظامیهٔ نیشابور در قرن پنجم و ششم هجری، کتابخانهای بزرگ داشت.<ref>کسایی، مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن، 1374ش، ص95 و 99 و 101.</ref> | ||
===کتابخانههای سلطنتی و خصوصی=== | === کتابخانههای سلطنتی و خصوصی === | ||
علاوهبر کتابخانههای مساجد و مدارس، که جنبه عمومی داشتند، [[کتابخانه شخصی|کتابخانههای اختصاصی]] برای پادشاهان، امیران، وزیران و دولتمردان وجود داشت. مانند کتابخانه عضدالدوله دیلمی که بزرگترین کتابخانه آلبویه در [[شیراز]] بود.<ref>سجادی، «آلبویه»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص644.</ref> کتابخانه بایسنقر میرزا نیز از جمله کتابخانههای نفیس در ایران بود که در همان زمان، نسخههایی بهصورت زیبا نوشته شده و تذهیب و تصویر شدهاند و امروزه، در اغلب کتابخانههای بزرگ و معتبر جهان نسخههایی از آن کتابخانه را میتوان یافت.<ref>امیرخانی، کتاب و کتابخانه در عصر تیموری، 1378ش، ص108.</ref> | علاوهبر کتابخانههای مساجد و مدارس، که جنبه عمومی داشتند، [[کتابخانه شخصی|کتابخانههای اختصاصی]] برای پادشاهان، امیران، وزیران و دولتمردان وجود داشت. مانند کتابخانه عضدالدوله دیلمی که بزرگترین کتابخانه آلبویه در [[شیراز]] بود.<ref>سجادی، «آلبویه»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص644.</ref> کتابخانه بایسنقر میرزا نیز از جمله کتابخانههای نفیس در ایران بود که در همان زمان، نسخههایی بهصورت زیبا نوشته شده و تذهیب و تصویر شدهاند و امروزه، در اغلب کتابخانههای بزرگ و معتبر جهان نسخههایی از آن کتابخانه را میتوان یافت.<ref>امیرخانی، کتاب و کتابخانه در عصر تیموری، 1378ش، ص108.</ref> | ||
===کتابخانههای شخصیِ عالمان و دانشمندان=== | === کتابخانههای شخصیِ عالمان و دانشمندان === | ||
[[کتابخانه شخصی|کتابخانههای شخصی]] پادشاهان و دولتمردان، اگرچه بیشتر جنبه تجملاتی داشتند، اما، برای عالمان هر دورهای، یک ضرورت محسوب میشد. شغل و علاقه اصلی عالمان، مطالعه، تحقیق، تعلیم و تدریس بود و بههمین دلیل، آنها همواره به [[کتابخانه]]ها نیازمند بودند. از طرف دیگر، عالمان، خود نویسندهٔ بسیاری از این کتب بودند و گاه آثار بسیار آنها، خود به تنهایی، کتابخانهای قابل تأمل و توجه بود. از آغاز قرن سوم هجری، دانشمندان ایرانی، دارای مجموعهها و کتابخانههایی معتبر بودند. فضل بن سهل سرخسی (وزیر مأمون عباسی)، در ۲۰۲ق، کتابخانهای از کتابهای علوم اولیه و نجوم به زبان پهلوی را فراهم آورده بود. ابونصر محمد فارابی، در ۳۳۹ق، نیز کتابخانهای شخصی داشت.<ref>امیرخانی، کتاب و کتابخانه در عصر تیموری، 1378ش، ص15 و 48.</ref> | [[کتابخانه شخصی|کتابخانههای شخصی]] پادشاهان و دولتمردان، اگرچه بیشتر جنبه تجملاتی داشتند، اما، برای عالمان هر دورهای، یک ضرورت محسوب میشد. شغل و علاقه اصلی عالمان، مطالعه، تحقیق، تعلیم و تدریس بود و بههمین دلیل، آنها همواره به [[کتابخانه]]ها نیازمند بودند. از طرف دیگر، عالمان، خود نویسندهٔ بسیاری از این کتب بودند و گاه آثار بسیار آنها، خود به تنهایی، کتابخانهای قابل تأمل و توجه بود. از آغاز قرن سوم هجری، دانشمندان ایرانی، دارای مجموعهها و کتابخانههایی معتبر بودند. فضل بن سهل سرخسی (وزیر مأمون عباسی)، در ۲۰۲ق، کتابخانهای از کتابهای علوم اولیه و نجوم به زبان پهلوی را فراهم آورده بود. ابونصر محمد فارابی، در ۳۳۹ق، نیز کتابخانهای شخصی داشت.<ref>امیرخانی، کتاب و کتابخانه در عصر تیموری، 1378ش، ص15 و 48.</ref> | ||
===کتابخانههای تخصصی و مهم تاریخی=== | === کتابخانههای تخصصی و مهم تاریخی === | ||
در طول تاریخ ایران، کتابخانههای تخصصی و مشهوری نیز تأسیس شدند که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | در طول تاریخ ایران، کتابخانههای تخصصی و مشهوری نیز تأسیس شدند که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
*'''کتابخانه قلعه الموت «سیدنا» :''' قدیمیترین کتابخانه اختصاصی [[ایران]] که در ۴۸۳ق توسط حسن صباح بنا شد.<ref>کیمنش، «کتابخانههای ایران در ادوار نخستین و میانة تمدن اسلام»، نامة شهیدی، 1374ش، ص787 و 788.</ref> | * '''کتابخانه قلعه الموت «سیدنا» :''' قدیمیترین کتابخانه اختصاصی [[ایران]] که در ۴۸۳ق توسط حسن صباح بنا شد.<ref>کیمنش، «کتابخانههای ایران در ادوار نخستین و میانة تمدن اسلام»، نامة شهیدی، 1374ش، ص787 و 788.</ref> | ||
*'''کتابخانه رصدخانه مراغه''': توسط خواجه نصیرالدین طوسی در سالهای ۶۶۹–۶۷۲ق بنا گشت.<ref>اقبال آشتیانی، تاریخ مغول، 1347ش، ص191؛{{سخ}} | * '''کتابخانه رصدخانه مراغه''': توسط خواجه نصیرالدین طوسی در سالهای ۶۶۹–۶۷۲ق بنا گشت.<ref>اقبال آشتیانی، تاریخ مغول، 1347ش، ص191؛{{سخ}} | ||
دولتآبادی، کتابخانههای آذربایجان، 1350ش، ص4 و 5.</ref> | دولتآبادی، کتابخانههای آذربایجان، 1350ش، ص4 و 5.</ref> | ||
*'''کتابخانه ربع رشیدی:''' که سی سال پس از آن، بههمت خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی، در منطقهٔ شمال شرقی تبریز و در دامنهٔ ولیان کوه تأسیس گردید.<ref>بروشکی، بررسی روش اداری و آموزشی ربع رشیدی، 1365ش، ص79.</ref> | * '''کتابخانه ربع رشیدی:''' که سی سال پس از آن، بههمت خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی، در منطقهٔ شمال شرقی تبریز و در دامنهٔ ولیان کوه تأسیس گردید.<ref>بروشکی، بررسی روش اداری و آموزشی ربع رشیدی، 1365ش، ص79.</ref> | ||
==کتابخانههای ایران در دوران معاصر (از ۱۳۰۰ش تا امروز)== | == کتابخانههای ایران در دوران معاصر (از ۱۳۰۰ش تا امروز) == | ||
در دوره معاصر، کتابخانهها با شیوههای نوین پایهگذاری شدند که در مجموع میتوان آنها را به انواع زیر تقسیم کرد: | در دوره معاصر، کتابخانهها با شیوههای نوین پایهگذاری شدند که در مجموع میتوان آنها را به انواع زیر تقسیم کرد: | ||
===کتابخانههای عمومی=== | === کتابخانههای عمومی === | ||
[[پرونده:کتابخانه های ایران۵.png|جایگزین=کتابخانهٔ مدرسه آیتالله گلپایگانی، دومین کتابخانه بزرگ نسخ خطی، قم|بندانگشتی|کتابخانهٔ مدرسه آیتالله گلپایگانی، دومین کتابخانه بزرگ نسخ خطی، قم]] | [[پرونده:کتابخانه های ایران۵.png|جایگزین=کتابخانهٔ مدرسه آیتالله گلپایگانی، دومین کتابخانه بزرگ نسخ خطی، قم|بندانگشتی|کتابخانهٔ مدرسه آیتالله گلپایگانی، دومین کتابخانه بزرگ نسخ خطی، قم]] | ||
نخستین [[کتابخانه عمومی|کتابخانهٔ عمومی]] کشور، در ۱۳۰۰ش، توسط محمدعلی تربیت در آذربایجان، با نام «کتابخانه و قرائتخانه عمومی معارف» ساخته شد. این مکان، بعدها به «کتابخانه و قرائتخانه دولتی تربیت» تغییرنام داد.<ref>دولتآبادی، کتابخانههای آذربایجان، 1350ش، ص23.</ref> نخستین کتابخانه جدید در [[تهران]] نیز در ۱۳۰۵ش توسط «کفیل بلدیه» تأسیس شد. پس از آن، در ۱۳۴۰ش، کتابخانهای عمومی در پارک شهر تهران با ظرفیت ۲۵۰ هزار جلد کتاب بنا گردید. در ۱۳۴۲ش نیز «اساسنامه سازمان کتابخانههای عمومی شهرداری تهران» در وزارت کشور تصویب شد و این سازمان در ۱۳۴۳ش آغاز به کار کرد.<ref>همایونفرخ، تاریخچة کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی، 1344ش، ص118 و 128 و 172-175.</ref> در ۱۳۴۴ش، مسئولیت کتابخانههای عمومی کشور به «اداره کل کتابخانههای وزارت فرهنگ و هنر» واگذار شد و پس از انحلال این اداره، به «دبیرخانهٔ هیئت امنای کتابخانههای عمومی کشور» سپرده شد.<ref>آموزگار، کتاب و کتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، 1355ش، ص195-1.</ref> پس از آن، کتابخانههای عمومی بسیاری توسط آستان قدس رضوی، افراد خیّر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداریها و هلال احمر ساخته و بهرهبرداری شد. | نخستین [[کتابخانه عمومی|کتابخانهٔ عمومی]] کشور، در ۱۳۰۰ش، توسط محمدعلی تربیت در آذربایجان، با نام «کتابخانه و قرائتخانه عمومی معارف» ساخته شد. این مکان، بعدها به «کتابخانه و قرائتخانه دولتی تربیت» تغییرنام داد.<ref>دولتآبادی، کتابخانههای آذربایجان، 1350ش، ص23.</ref> نخستین کتابخانه جدید در [[تهران]] نیز در ۱۳۰۵ش توسط «کفیل بلدیه» تأسیس شد. پس از آن، در ۱۳۴۰ش، کتابخانهای عمومی در پارک شهر تهران با ظرفیت ۲۵۰ هزار جلد کتاب بنا گردید. در ۱۳۴۲ش نیز «اساسنامه سازمان کتابخانههای عمومی شهرداری تهران» در وزارت کشور تصویب شد و این سازمان در ۱۳۴۳ش آغاز به کار کرد.<ref>همایونفرخ، تاریخچة کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی، 1344ش، ص118 و 128 و 172-175.</ref> در ۱۳۴۴ش، مسئولیت کتابخانههای عمومی کشور به «اداره کل کتابخانههای وزارت فرهنگ و هنر» واگذار شد و پس از انحلال این اداره، به «دبیرخانهٔ هیئت امنای کتابخانههای عمومی کشور» سپرده شد.<ref>آموزگار، کتاب و کتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، 1355ش، ص195-1.</ref> پس از آن، کتابخانههای عمومی بسیاری توسط آستان قدس رضوی، افراد خیّر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداریها و هلال احمر ساخته و بهرهبرداری شد. | ||
===کتابخانههای تخصصی=== | === کتابخانههای تخصصی === | ||
در ۱۲۹۸ش، نخستین کتابخانه سبک نوین تخصصی ایران با عنوان «کتابخانه انستیتو پاستور ایران» راهاندازی شد. پس از آن، «کتابخانه مجلس شورای اسلامی» نیز بهعنوان کتابخانهای تخصصی در ۱۳۰۴ش تأسیس گردید.<ref>عزیزی، راهنمای مراکز اسناد و کتابخانههای تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی، 1370ش، ص12؛{{سخ}} | در ۱۲۹۸ش، نخستین کتابخانه سبک نوین تخصصی ایران با عنوان «کتابخانه انستیتو پاستور ایران» راهاندازی شد. پس از آن، «کتابخانه مجلس شورای اسلامی» نیز بهعنوان کتابخانهای تخصصی در ۱۳۰۴ش تأسیس گردید.<ref>عزیزی، راهنمای مراکز اسناد و کتابخانههای تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی، 1370ش، ص12؛{{سخ}} | ||
اولین کتابخانة رسمی کشور، 1374ش، ص5.</ref> از ۱۳۰۴ تا ۱۳۴۰ش، ایجاد کتابخانههای تخصصی در تمامی استانها و مراکز شهرستانهای ایران، مرسوم شد که سرعت آن پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، شتاب بیشتری گرفت. از جمله کتابخانههای نوین تخصصی در ایران میتوان به کتابخانه مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، کتابخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کتابخانه بانک مرکزی، کتابخانه و مرکز اطلاعرسانی سازمان انرژی اتمی در ایران و کتابخانهٔ منطقهای علوم و تکنولوژی در شیراز اشاره کرد.<ref>مزینانی، کتابخانه و کتابداری، 1379ش، ص197.</ref> | اولین کتابخانة رسمی کشور، 1374ش، ص5.</ref> از ۱۳۰۴ تا ۱۳۴۰ش، ایجاد کتابخانههای تخصصی در تمامی استانها و مراکز شهرستانهای ایران، مرسوم شد که سرعت آن پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، شتاب بیشتری گرفت. از جمله کتابخانههای نوین تخصصی در ایران میتوان به کتابخانه مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، کتابخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کتابخانه بانک مرکزی، کتابخانه و مرکز اطلاعرسانی سازمان انرژی اتمی در ایران و کتابخانهٔ منطقهای علوم و تکنولوژی در شیراز اشاره کرد.<ref>مزینانی، کتابخانه و کتابداری، 1379ش، ص197.</ref> | ||
===کتابخانههای دانشگاهی=== | === کتابخانههای دانشگاهی === | ||
[[پرونده:کتابخانه های ایران۴.jpg|جایگزین=کتابخانه مرکزی دانشگاه شیراز|بندانگشتی|کتابخانه مرکزی دانشگاه شیراز]] | [[پرونده:کتابخانه های ایران۴.jpg|جایگزین=کتابخانه مرکزی دانشگاه شیراز|بندانگشتی|کتابخانه مرکزی دانشگاه شیراز]] | ||
در ۱۳۱۳ش، نخستین کتابخانه دانشگاهی در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران تأسیس شد.<ref>عزیزی، راهنمای مراکز اسناد و کتابخانههای تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی، 1370ش، ص58.</ref> بعد از آن، در سایر دانشکدههای این دانشگاه و سایر دانشگاههای کشور نیز ساخت کتابخانههای دانشگاهی مرسوم شد. کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه صنعتی شریف، کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران، کتابخانه مرکزی دانشگاه [[اصفهان]]، کتابخانه مرکزی دانشگاه علم و صعنت، کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی [[تهران]]، کتابخانه مرکزی دانشگاه دانشگاه شهیدبهشتی تهران و کتابخانه مرکزی دانشگاه [[شیراز]]، در زمرهٔ بزرگترین و باارزشترین کتابخانههای دانشگاهی در ایران هستند.<ref>مزینانی، کتابخانه و کتابداری، 1379ش، ص189 و 190.</ref> | در ۱۳۱۳ش، نخستین کتابخانه دانشگاهی در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران تأسیس شد.<ref>عزیزی، راهنمای مراکز اسناد و کتابخانههای تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی، 1370ش، ص58.</ref> بعد از آن، در سایر دانشکدههای این دانشگاه و سایر دانشگاههای کشور نیز ساخت کتابخانههای دانشگاهی مرسوم شد. کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه صنعتی شریف، کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران، کتابخانه مرکزی دانشگاه [[اصفهان]]، کتابخانه مرکزی دانشگاه علم و صعنت، کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی [[تهران]]، کتابخانه مرکزی دانشگاه دانشگاه شهیدبهشتی تهران و کتابخانه مرکزی دانشگاه [[شیراز]]، در زمرهٔ بزرگترین و باارزشترین کتابخانههای دانشگاهی در ایران هستند.<ref>مزینانی، کتابخانه و کتابداری، 1379ش، ص189 و 190.</ref> | ||
===کتابخانه ملی=== | === کتابخانه ملی === | ||
این کتابخانه در ۱۳۱۶ش تأسیس شد. | این کتابخانه در ۱۳۱۶ش تأسیس شد. | ||
===کتابخانههای آموزشگاهی=== | === کتابخانههای آموزشگاهی === | ||
کتابخانه مدرسه لقمانیه در ۱۳۱۷ش، نخستین کتابخانهٔ آموزشگاهی در ایران بود. پس از مشروطه، تشکیل کتابخانه و مجموعههای علمی و تاریخی در [[مدرسه|مدارس]]، از جمله وظایف اصلی اداره معارف بود.<ref>قاسمی پویا، مدارس جدید در دورة قاجاریه: بانیان و پیشروان، 1377ش، ص251.</ref> از سال ۱۳۴۱ش، اداره نگارش وزارت آموزش و پرورش، کتابهایی را که مناسب با رده سنی [[کودک|کودکان]] و [[نوجوانی|نوجوانان]] بود، خریداری کرده و به کتابخانههای مدارس ارسال میکرد.<ref>افشار، کتابخانههای ایران و مقدمهای دربارة کتابخانههای قدیم، 1344ش، ص17 و 24.</ref> وزارت آموزش و پرورش، تا سال ۱۳۴۴ش، حدود ۹۳ کتابخانه و سالن مطالعه را در سطح مدارس سراسر کشور تأسیس کرد که این تعداد تا سال ۱۳۷۸ش، به ۱۹۳۹۲ واحد رسید.<ref>همایونفرخ، تاریخچة کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی، 1344ش، ص106 و 108؛{{سخ}} | کتابخانه مدرسه لقمانیه در ۱۳۱۷ش، نخستین کتابخانهٔ آموزشگاهی در ایران بود. پس از مشروطه، تشکیل کتابخانه و مجموعههای علمی و تاریخی در [[مدرسه|مدارس]]، از جمله وظایف اصلی اداره معارف بود.<ref>قاسمی پویا، مدارس جدید در دورة قاجاریه: بانیان و پیشروان، 1377ش، ص251.</ref> از سال ۱۳۴۱ش، اداره نگارش وزارت آموزش و پرورش، کتابهایی را که مناسب با رده سنی [[کودک|کودکان]] و [[نوجوانی|نوجوانان]] بود، خریداری کرده و به کتابخانههای مدارس ارسال میکرد.<ref>افشار، کتابخانههای ایران و مقدمهای دربارة کتابخانههای قدیم، 1344ش، ص17 و 24.</ref> وزارت آموزش و پرورش، تا سال ۱۳۴۴ش، حدود ۹۳ کتابخانه و سالن مطالعه را در سطح مدارس سراسر کشور تأسیس کرد که این تعداد تا سال ۱۳۷۸ش، به ۱۹۳۹۲ واحد رسید.<ref>همایونفرخ، تاریخچة کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی، 1344ش، ص106 و 108؛{{سخ}} | ||
«تعداد کل کتابخانهها و کتاب در سطح مدارس کشور»، 1378ش.</ref> | «تعداد کل کتابخانهها و کتاب در سطح مدارس کشور»، 1378ش.</ref> | ||
===کتابخانههای مدارس دینی=== | === کتابخانههای مدارس دینی === | ||
[[پرونده:کتابخانه های ایران۱.jpg|جایگزین=کتابخانه سپهسالار|بندانگشتی|کتابخانه سپهسالار]] | [[پرونده:کتابخانه های ایران۱.jpg|جایگزین=کتابخانه سپهسالار|بندانگشتی|کتابخانه سپهسالار]] | ||
در سالهای حکومت رضاشاه پهلوی بر ایران، بهدلیل سختگیریهای او نسبت به حوزه و طلاب، تعداد مدارس دینی و طلاب بهشدت کاهش یافت<ref>ایوانف، تاریخ ایران نوین، 1356ش، ص87.</ref> و حتی برخی از حوزههای علمیه، بسته شد و برخی دیگر از مدارس نیز به ادارات دولتی یا مدارس جدید تبدیل شدند. در همین سالها بود که کتابخانههای بزرگ و کوچک حوزههای علمیه، مورد سرقت و بیتوجهی قرار گرفتند.<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، 1374ش، ص142-144؛{{سخ}} | در سالهای حکومت رضاشاه پهلوی بر ایران، بهدلیل سختگیریهای او نسبت به حوزه و طلاب، تعداد مدارس دینی و طلاب بهشدت کاهش یافت<ref>ایوانف، تاریخ ایران نوین، 1356ش، ص87.</ref> و حتی برخی از حوزههای علمیه، بسته شد و برخی دیگر از مدارس نیز به ادارات دولتی یا مدارس جدید تبدیل شدند. در همین سالها بود که کتابخانههای بزرگ و کوچک حوزههای علمیه، مورد سرقت و بیتوجهی قرار گرفتند.<ref>همایونفرخ، کتاب و کتابخانههای شاهنشاهی ایران: تاریخچة کتابخانههای ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی، 1374ش، ص142-144؛{{سخ}} | ||
| خط ۸۷: | خط ۸۷: | ||
ساخت کتابخانهها و بازسازی بسیاری از کتابخانههای کهن مدارس دینی نیز در دستور کار قرار گرفت. کتابخانههایی همچون کتابخانه مدرسه مروی، سپهسالار، چهلستون در [[تهران]]، مدارس نواب و فاضیه در [[مشهد]]، مدرسه حجتیه در [[قم]]، مدرسه آخوند ملاعلی در همدان و دارالعلم در [[اهواز]]، در همان دوران بنا شدند. پس از [[انقلاب اسلامی]]، این مدارس بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت و کتابخانههای متعددی در شهرهای قم و [[مشهد]] ساخته شد؛ مانند کتابخانهٔ مدرسه آیتالله گلپایگانی، کتابخانه دفتر تبلیغات اسلامی، کتابخانه مدرسه امام جعفر صادق و کتابخانه دانشگاه مفید. | ساخت کتابخانهها و بازسازی بسیاری از کتابخانههای کهن مدارس دینی نیز در دستور کار قرار گرفت. کتابخانههایی همچون کتابخانه مدرسه مروی، سپهسالار، چهلستون در [[تهران]]، مدارس نواب و فاضیه در [[مشهد]]، مدرسه حجتیه در [[قم]]، مدرسه آخوند ملاعلی در همدان و دارالعلم در [[اهواز]]، در همان دوران بنا شدند. پس از [[انقلاب اسلامی]]، این مدارس بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت و کتابخانههای متعددی در شهرهای قم و [[مشهد]] ساخته شد؛ مانند کتابخانهٔ مدرسه آیتالله گلپایگانی، کتابخانه دفتر تبلیغات اسلامی، کتابخانه مدرسه امام جعفر صادق و کتابخانه دانشگاه مفید. | ||
===کتابخانههای مساجد و اماکن مذهبی=== | === کتابخانههای مساجد و اماکن مذهبی === | ||
پس از ۱۳۲۰ش، انجام فرایض دینی و ساخت مساجد و اماکن مذهبی با آزادیهای بیشتری در [[ایران]] صورت گرفت. در کنار این اماکن، معمولاً کتابخانههایی نیز برپا میشد که برخی از آنها از بزرگترین کتابخانههای ایران محسوب میشوند. مانند کتابخانه [[مسجد اعظم قم|مسجد اعظم]] در قم، کتابخانه [[مسجد گوهرشاد]] و مسجدالرضا در مشهد، کتابخانه وزیری در مسجد جامع [[یزد]]، کتابخانه مسجد جامع [[کرمان]]، کتابخانه حسینیه ارشاد در تهران، کتابخانه مسجد صادقیه در [[رشت]].<ref>کریمیان سردشتی، تاریخ کتابخانههای مساجد ایران، 1378ش، ص159-167.</ref> پس از انقلاب نیز، ساخت [[مساجد]] و کتابخانههای همجوار با آنها از رونق بیشتری برخوردار شدند که سازماندهی امور آنها به «دفتر امور مساجد» زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار گردید. | پس از ۱۳۲۰ش، انجام فرایض دینی و ساخت مساجد و اماکن مذهبی با آزادیهای بیشتری در [[ایران]] صورت گرفت. در کنار این اماکن، معمولاً کتابخانههایی نیز برپا میشد که برخی از آنها از بزرگترین کتابخانههای ایران محسوب میشوند. مانند کتابخانه [[مسجد اعظم قم|مسجد اعظم]] در قم، کتابخانه [[مسجد گوهرشاد]] و مسجدالرضا در مشهد، کتابخانه وزیری در مسجد جامع [[یزد]]، کتابخانه مسجد جامع [[کرمان]]، کتابخانه حسینیه ارشاد در تهران، کتابخانه مسجد صادقیه در [[رشت]].<ref>کریمیان سردشتی، تاریخ کتابخانههای مساجد ایران، 1378ش، ص159-167.</ref> پس از انقلاب نیز، ساخت [[مساجد]] و کتابخانههای همجوار با آنها از رونق بیشتری برخوردار شدند که سازماندهی امور آنها به «دفتر امور مساجد» زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار گردید. | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* ابنبلخی، فارسنامة ابنبلخی، توضیح و تحشیه از منصور رستگار فسایی، شیراز، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۴ش. | * ابنبلخی، فارسنامة ابنبلخی، توضیح و تحشیه از منصور رستگار فسایی، شیراز، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۴ش. | ||
| خط ۱۳۳: | خط ۱۳۳: | ||
*Ebrami, Hooshang, "Irans Libraries", Encyclopedia of Library and Information Science, XIII. | *Ebrami, Hooshang, "Irans Libraries", Encyclopedia of Library and Information Science, XIII. | ||
{{پایان منابع} | {{پایان منابع} | ||
{{نهادها}} | |||
