صفحهای تازه حاوی «200px|thumb|left|خانه آقازاده در ابرکوه {{درشت|'''بادگیر'''}}؛ مَجرایی در سقف یا میان دیوار ساختمان برای تهویه و خنکسازی هوا{{سخ}} بادگیرها بُرجهایی هستند که برای تهویه و خنکسازی بر بام خانهها و ساختمانها ساخته میشوند و از طری...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:بادگیر.jpg|200px|thumb|left|خانه آقازاده در ابرکوه]] | [[پرونده:بادگیر.jpg|200px|thumb|left|خانه آقازاده در ابرکوه]]{{درشت|'''بادگیر'''}}؛ مَجرایی در سقف یا میان دیوار ساختمان برای تهویه و خنکسازی هوا. | ||
{{درشت|'''بادگیر'''}}؛ مَجرایی در سقف یا میان دیوار ساختمان برای تهویه و خنکسازی هوا | |||
بادگیرها بُرجهایی هستند که برای تهویه و خنکسازی بر بام خانهها و ساختمانها ساخته میشوند و از طریق یک مجرا، هوا را به قسمتهای تحتانی سازه منتقل میکنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/بادگیر عمید، فرهنگ لغت عمید، ذیل واژه بادگیر.]</ref> | بادگیر سازهای برجمانند در معماری سنتی ایران است که برای تهویه و خنکسازی طبیعی ساختمانها ساخته میشود. این سازه که نماد تطابق با اقلیم گرم و خشک بهشمار میرود، هوای بیرون را از طریق دهانه و گذرگاهِ خود به داخل بنا هدایت میکند. شهر یزد به دلیل تعداد و تنوع این سازهها به «شهر بادگیرها» معروف است. بادگیرها در اشکال مختلف هندسی ساخته میشوند و عملکرد آنها کاملاً خودکار است. این سازهها فضای داخلی را از طریق دو روش جابهجایی هوا و خنکسازی تبخیری خنک و مطبوع میکنند. | ||
== تعریف بادگیر == | |||
بادگیرها بُرجهایی هستند که برای تهویه و خنکسازی بر بام خانهها و ساختمانها ساخته میشوند و از طریق یک مجرا، هوا را به قسمتهای تحتانی سازه منتقل میکنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/بادگیر عمید، فرهنگ لغت عمید، ذیل واژه بادگیر.]</ref> بادگیر نمادی از معماری اصیل ایرانی است و از دیرباز در شهرها و روستاهای مناطق گرم و خشک [[ایران]] مورد استفاده بوده<ref>پیرنیا، «بادگیر و خیشخان»، ۱۳۴۸ش، ص45 و 46.</ref> و در نقاط مختلف ایران دارای تفاوتهای ساختاری قابل توجهی است.<ref>پیرنیا، «بادگیر و خیشخان»، ۱۳۴۸ش، ص45؛ مصطفوی، «بادگیر پدیدهای زیبا و سهل و ممتنع در معماری اصیل ایرانی»، ج1، ۱۳۷۱ش، ص338.</ref> | |||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
بادگیرها سمبلی از [[تمدن]] ایرانی هستند که از گذشتههای دور، از آنها برای خنک کردن و تهویهٔ هوای درون ساختمان استفاده میشد. باتوجه به کاربرد دیرینهٔ بادگیرها در [[ایران]]، میتوان آن را اختراع مردم ایران دانست.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/5532?بادگیر ورجاوند، پرویز، دانشنامة جهان اسلام، بادگیر.]</ref> اعراب نیز در گذشته از بادگیرها استفاده میکردند و نمونههایی از آن در کشورهایی مثل [[مصر]] و [[سوریه]] وجود دارد.<ref>فرشاد، مهدی، تاریخ مهندسی در ایران، تهران، میرماه، 1392ش، ص106.</ref> در مدارک تاریخی و ادبی، از قدمت این عنصر معماری، سرنخ روشنی بهدست نمیآید اما نامهای بادخان، بادخون، بادغر، بادآهنگ، بادآهنج، بادهنج، بادهلج و غیره در متنها و اشعار سُرایندگان نامدار ایرانی، تأییدی بر قدمت این سازه است.<ref>اسدی طوسی، لغت فرس، ۱۳۱۹ش، ص135 و 362؛ نفیسی، احوال و اشعار رودکی، ۱۳۱۹ش، ج3، ص1204.</ref> در متون تاریخی<ref>جعفری، تاریخ یزد، ۱۳۴۳ش، ص54 و 55 و 58-60.</ref> و نیز در سفرنامههای مسافران اروپایی که در روزگار پادشاهان صفوی به ایران آمده بودند، گزارشهایی (گاه مفصل) دربارهٔ ساختار و کارایی بادگیر وجود دارد.<ref>سیلوای فیگروا، سفرنامه، ۱۳۶۳ش، ص55 و 56؛{{سخ}} | بادگیرها سمبلی از [[تمدن]] ایرانی هستند که از گذشتههای دور، از آنها برای خنک کردن و تهویهٔ هوای درون ساختمان استفاده میشد. باتوجه به کاربرد دیرینهٔ بادگیرها در [[ایران]]، میتوان آن را اختراع مردم ایران دانست.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/5532?بادگیر ورجاوند، پرویز، دانشنامة جهان اسلام، بادگیر.]</ref> اعراب نیز در گذشته از بادگیرها استفاده میکردند و نمونههایی از آن در کشورهایی مثل [[مصر]] و [[سوریه]] وجود دارد.<ref>فرشاد، مهدی، تاریخ مهندسی در ایران، تهران، میرماه، 1392ش، ص106.</ref> در مدارک تاریخی و ادبی، از قدمت این عنصر معماری، سرنخ روشنی بهدست نمیآید اما نامهای بادخان، بادخون، بادغر، بادآهنگ، بادآهنج، بادهنج، بادهلج و غیره در متنها و اشعار سُرایندگان نامدار ایرانی، تأییدی بر قدمت این سازه است.<ref>اسدی طوسی، لغت فرس، ۱۳۱۹ش، ص135 و 362؛ نفیسی، احوال و اشعار رودکی، ۱۳۱۹ش، ج3، ص1204.</ref> در متون تاریخی<ref>جعفری، تاریخ یزد، ۱۳۴۳ش، ص54 و 55 و 58-60.</ref> و نیز در سفرنامههای مسافران اروپایی که در روزگار پادشاهان صفوی به ایران آمده بودند، گزارشهایی (گاه مفصل) دربارهٔ ساختار و کارایی بادگیر وجود دارد.<ref>سیلوای فیگروا، سفرنامه، ۱۳۶۳ش، ص55 و 56؛{{سخ}} | ||
Chardin, J. , Voyages en Perse, Amsterdam, 1711, p209, 210.</ref> | Chardin, J. , Voyages en Perse, Amsterdam, 1711, p209, 210.</ref> یکی از تکاملیافتهترین نمونههای بادگیر در ایران، بادگیر [[مسجد جامع طبس]] است.<ref>توسلی، ساخت شهرها و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران، ۱۳۶۰ش، ص89؛ دانشدوست، بناهای تاریخی طبس، ۱۳۷۶ش، ص38.</ref> شهر یزد، بهسبب تعداد زیاد بادگیرها و نقش پررنگ آن در تکامل این سازه، به «شهر بادگیرها» معروف است. | ||
== معماری بادگیر == | == معماری بادگیر == | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۴: | ||
# دهانه بیرونی با اندامی بلند و رو به بالا، | # دهانه بیرونی با اندامی بلند و رو به بالا، | ||
# میله یا گذرگاه باد که از بام به درون کشیده شده، | # میله یا گذرگاه باد که از بام به درون کشیده شده، | ||
# دهانه درونی که از گوشهای از سقف یا دیوار به درون ساختمان راه مییابد. | # دهانه درونی که از گوشهای از سقف یا دیوار به درون ساختمان راه مییابد. | ||
گاهی نیز اتاقی زیر آن هست که به آن «اتاق بادگیر» یا «بادگیرخانه» میگویند.<ref>پیرنیا، «بادگیر و خیشخان»، ۱۳۴۸ش، ص۴۳.</ref> بادگیر معمولاً چهارگوش است و در دیوارهای ۴ گانه آن چند سوراخ تعبیه میشود. درون بادگیرها نیز با تیغهها و جدارهایی از آجر (خشت) یا چوب و آجر ساخته شده است. در معماری بادگیرها، گاهی علاوه بر چشمههای بدنه پهن، دو یا چند چشمه در هر پهلوی باریکِ بدنه میسازند، تا در صورت تغییر جهت باد، هوای خنک همچنان به درون بادگیر کشیده شود.<ref>توسلی، ساخت شهرها و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران، ۱۳۶۰ش، ص88.</ref> | گاهی نیز اتاقی زیر آن هست که به آن «اتاق بادگیر» یا «بادگیرخانه» میگویند.<ref>پیرنیا، «بادگیر و خیشخان»، ۱۳۴۸ش، ص۴۳.</ref> بادگیر معمولاً چهارگوش است و در دیوارهای ۴ گانه آن چند سوراخ تعبیه میشود. درون بادگیرها نیز با تیغهها و جدارهایی از آجر (خشت) یا چوب و آجر ساخته شده است. در معماری بادگیرها، گاهی علاوه بر چشمههای بدنه پهن، دو یا چند چشمه در هر پهلوی باریکِ بدنه میسازند، تا در صورت تغییر جهت باد، هوای خنک همچنان به درون بادگیر کشیده شود.<ref>توسلی، ساخت شهرها و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران، ۱۳۶۰ش، ص88.</ref> | ||
بادگیرها معمولاً یک طرفه، چهار طرفه و هشت طرفه هستند و این معماری بادگیرها به سرعت و جهت وزش باد بستگی دارد. بادگیرها را از نظر شکل میله (گذرگاه) آن به ۴ گونه تقسیمبندی میکنند: میله مربعی (مکعبی)، میله استوانهای،<ref>فرشاد، مهدی، تاریخ مهندسی در ایران، تهران، میرماه، 1392ش، ص106.</ref> میله هشتضلعی، میله مستطیلی. | بادگیرها معمولاً یک طرفه، چهار طرفه و هشت طرفه هستند و این معماری بادگیرها به سرعت و جهت وزش باد بستگی دارد. بادگیرها را از نظر شکل میله (گذرگاه) آن به ۴ گونه تقسیمبندی میکنند: میله مربعی (مکعبی)، میله استوانهای،<ref>فرشاد، مهدی، تاریخ مهندسی در ایران، تهران، میرماه، 1392ش، ص106.</ref> میله هشتضلعی، میله مستطیلی. | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۵: | ||
* ورجاوند، پرویز، دانشنامة جهان اسلام، بادگیر. | * ورجاوند، پرویز، دانشنامة جهان اسلام، بادگیر. | ||
* Chardin, J., Voyages en Perse, Amsterdam, 1711. | * Chardin, J., Voyages en Perse, Amsterdam, 1711. | ||
{{معماری ایرانی}} | |||
