غیرت در اندیشه مرتضی مطهری: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''غیرت دراندیشه مرتضی مطهری'''}}؛ حساسیت نسبت به آلوده‌شدن ناموس در اندیشهٔ شهید مطهری.

غیرت دراندیشه مطهری، ویژگی فطری و اخلاقی مرد است که به حفاظت از عفت همسر و جامعه مربوط می‌شود. او غیرت را نشانه عزت نفس و شرافت می‌داند و آن را از حسادت متمایز می‌کند؛ زیرا غیرت حسی اجتماعی و نوع‌دوستانه است که به‌دنبال حفاظت از نسل و پاکی جامعه است. این ویژگی مردانه است و به‌عنوان نگهبان عفت جامعه عمل می‌کند. مطهری بر اهمیت اعتدال در غیرت تأکید می‌کند و افراط در آن را مخالف عقل و شرع می‌داند.

== تعریف غیرت ==

در اندیشه مطهری، غیرت یک احساس اجتماعی و جمعی است که هدف و فایده آن متوجه دیگران می‌شود. این حس همانند نگهبانی است که خلقت در وجود انسان قرار داده تا نسل‌ها از اختلاط محافظت شوند. حساسیت بالای مرد نسبت به وفاداری همسرش به این دلیل است که خلقت، او را مسئول حفظ نَسَب در نسل‌های آینده کرده است.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص55.</ref>

از نظر مرتضی مطهری، غیرت نشانه‌ای از قدرت روحی و عزت‌نفس است، درحالی‌که بی‌غیرتی ریشه در ضعف دارد. فرد قوی نسبت به ارزش‌های خود حساس بوده و از آن‌ها محافظت می‌کند، اما فرد ضعیف دچار بی‌تفاوتی است.<ref>مطهری، انسان کامل، 1402ش، ص234.</ref> وی همچنین غیرت را به‌عنوان یک شرافت و حساسیت انسانی معرفی می‌کند که بر حفاظت از پاکی و طهارت جامعه تمرکز دارد.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص57.</ref>

== تفاوت غیرت و حسادت ==

مرتضی مطهری غیرت را کاملاً از حسادت متمایز می‌داند و بر تفاوت اساسی این دو تأکید دارد. از نظر او، برخی تصور می‌کنند که غیرت همان حسادت است که تنها نامش تغییر کرده است. بر اساس این دیدگاه، حسادت باعث می‌شود که انسان در برابر حمله، اهانت، دشنام و ناسزا به آنچه دوست دارد و به آن دلبسته است، واکنش نشان داده و ایستادگی کند. در نتیجه، فرد در برابر یورش‌گران و ناسزاگویان با قاطعیت قد برافراشته و غیرت می‌ورزد.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص58-54.</ref>

از دیدگاه او، غیرت همچون یک پاسبان فطری در سرشت انسان نهاده شده است. این ویژگی، نماد شرافت و حساسیت انسان نسبت به پاکی و طهارت جامعه به‌شمار می‌آید. انسانی که دارای غیرت است، همان‌گونه که راضی نمی‌شود دامان ناموس خود آلوده شود، اجازه نمی‌دهد که ناموس جامعه نیز دچار آلودگی گردد. به همین دلیل، غیرت کاملاً از حسادت متمایز است.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص58-54.</ref>

او حسادت را احساسی شخصی و فردی می‌داند که از عقده‌های روحی ناشی می‌شود؛ اما غیرت را یک عاطفه نوع‌دوستانه و بشری می‌شمارد. این تفاوت نشان می‌دهد که برخلاف حسادت، غیرت از خودپرستی سرچشمه نمی‌گیرد.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص58-54.</ref>

غیرت دراندیشهٔ مطهری یک ویژگی مردانه است و به‌عنوان یک خصلت در سرشت زن قرار داده نشده است؛ یعنی زن، چه از نظر فطرت و چه در قوانین شرعی، موظف است پاکدامنی خودش را حفظ کند؛ اما مرد هم مسئول حفظ عفت خویش است و هم عفت همسرش را پاسداری می‌کند. این ویژگی نه‌تنها در انسان، بلکه در تمام جاندارانی دیده می‌شود که به‌صورت جفت و در چارچوب خانواده زندگی می‌کنند. در تمام این گونه‌ها، جنس مذکر حامی و نگهبان جنس مؤنث است، درحالی‌که این حس در جنس مؤنث قرار داده نشده است.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص67.</ref>

== غیرت مردانه و حسادت زنانه ==

== فلسفه غیرت‌ورزی ==

== نسبت غیرت و عفت ==

در دیدگاه مطهری، غیرت و عفت دو ویژگی اخلاقی مرتبط به یکدیگر هستند. وی با استناد به سخن حضرت علی «عفت هر کس برابر با اندازه غیرت او است»، به این نکته اشاره می‌کند که فرد با غیرت نه‌تنها نسبت به ناموس خود حساس است، بلکه از تجاوز به حریم دیگران نیز جلوگیری می‌کند.<ref>مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، 1400ش، ص218.</ref>

== نسبت غیرت و حجاب ==

براساس نظر مطهری، اسلام در زمینه حجاب و پوشش زنان به فلسفه‌ای مشابه غیرت توجه دارد که هدف آن حفظ پاکی نسل و جلوگیری از اختلاط انساب است. البته وی معتقد است که علت حجاب اسلامی تنها محدود به مسائل نسل‌شناختی و جلوگیری از اختلاط انساب نیست و ابعاد دیگری نیز در آن نهفته است.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص64.</ref>

== کارکرد اجتماعی غیرت ==

مرتضی مطهری در بررسی کارکرد غیرت در مردان بیان می‌کنند که اگر حس غیرت در مردان وجود نداشت و آن‌ها از روابط خانوادگی و نسل‌ها محافظت نمی‌کردند، ارتباط میان نسل‌ها به‌طور کامل قطع می‌شد. در چنین شرایطی، پدران قادر به شناسایی فرزندان خود نبودند و فرزندان نیز از هویت پدران خود بی‌خبر می‌ماندند. این قطع ارتباط، اساس انسجام اجتماعی را تهدید می‌کرد. از نظر مطهری، غیرت نقشی بنیادین در حفظ پیوندهای خانوادگی و اجتماعی و تداوم نسل‌ها ایفا می‌کند.<ref>مطهری، مسئله حجاب، 1400ش، ص55.</ref>

== غیرت بی‌جا و افراطی ==

از نگاه استاد مطهری، غیرت باید در حد اعتدال باشد و افراط در آن عقلانی نیست و از نظر شرعی نیز ناپسند است. او به رفتار ابومسلم خراسانی اشاره می‌کند که در تلاش برای نشان‌دادن غیرت خود، به افراط روی آورده بود. ابومسلم زن خود را در یک خانه محصور کرده بود و اجازه نمی‌داد هیچ مردی حتی او را در چادر مشاهده کند. در شب زفاف، او زن خود را سوار بر اسب به خانه آورد و پس از پیاده شدن او، دستور داد که اسب را پی کنند تا هیچ مردی بعد از آن نتواند روی آن سوار شود.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref> استاد مطهری تأکید می‌کند که چنین رفتارهایی غیرت محسوب نمی‌شود، بلکه حماقت و مخالف عقل است و از نظر شرع نیز پذیرفته نمی‌شود.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref>

== پانویس ==

  {{پانویس}}

* مطهری، مرتضی، اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.

* مطهری، مرتضی، انسان کامل، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.

* مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، تهران، صدرا، ۱۳۹۷ش.

* مطهری، مرتضی، پاسخ‌های استاد به نقدهایی بر کتاب مسئله حجاب، تهران، صدرا، ۱۳۶۸ش.

* مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۰ش.

* مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.

* مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، ۱۴۰۱ش.

* مطهری، مرتضی، فلسفه اخلاق، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.

* مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، ۱۴۰۰ش.

* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.

* مطهری، مرتضی، یادداشت‌های استاد مطهری، تهران، صدرا، ۱۳۷۸ش.