فاطمه کمالی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر = | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = | ||
| image_alt = | | image_alt = | ||
| فایل پادکست =نشوز.ogg | | فایل پادکست =نشوز.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۹/۱۲ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۱۰-۲-۱۴۰۵ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''نشوز؛'''}} سرپیچی از وظایف زناشویی نسبت به همسر. | |||
نشوز و امتناع هر کدام از زوجین از انجام وظایف زناشویی در زندگی مشترک، بنیان نهاد خانواده را سست میکند و موجب اختلاف و ناسازگاری میان زوجین میشود. از آنجا که نشوز میتواند زمینهساز [[خشونت]]، گناه، [[خیانت]] و در نهایت [[طلاق]] شود، شریعت [[اسلام]] برای پیشگیری و مواجههٔ با آن راهکارهایی را ارائه کرده است. | |||
== مفهومشناسی == | |||
نشوز در اصل بهمعنای ارتفاع و بلندشدن<ref>- [https://lib.eshia.ir/86531/3/899/نشوز جوهری، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، 1407ق، ج3، ص899.]</ref> و در اصطلاح فقهی بهمعنای نافرمانی از انجام وظایف زناشویی، نسبت به همسر است.<ref>- محقق حلی، مختصرالنافع، ۱۴۱۰ق، ص۱۹۱.</ref> به زن و مردی که از انجام وظایف زناشویی نسبت به یکدیگر خودداری کند، «ناشزه» و «ناشز» گفته میشود.<ref>- مکارم شیرازی، احکام خانواده، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۲۱۹.</ref> | |||
== اهمیت حفظ بنیان خانواده == | |||
در شریعت اسلام بهمنظور پاسداری از نهاد خانواده، حقوق و وظایفی برای زن و شوهر در نظر گرفته شده است. همچنین در آموزههای فقهی ضمانتهای اجرایی گوناگونی برای تحقق این وظایف زناشویی وجود دارد. از آنجا که نشوز در روابط زناشویی میتواند زمینهساز فروپاشی نهاد خانواده شود، فقه اسلامی جهت جلوگیری از آن، ضمانتهای اجرایی را برای هر کدام از زوجین در نظر گرفته است.<ref>- [https://www.magiran.com/paper/1948045/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%8 حبیبیتبار و فراهانی، «قانون حمایت خانواده و ضمانت اجرای مؤثر در مورد نشوز زوج»، 1394ش، ص49].</ref> | |||
== نشوز در قرآن کریم و روایات == | |||
واژهٔ نشوز در آیهٔ ۳۴ و ۱۲۸ سورهٔ نساء آمده است؛ بنا به نظر اکثر مفسران نشوز مطرح شده در آیهٔ ۳۴ سورهٔ نساء مرتبط به امتناع زن از ایفای وظیفهٔ زناشویی است که بهموجب آن درصورتیکه مرد با پیدایش علائم تدریجی، خوف از نشوز همسر خود داشته باشد، برای اطاعت همسر اجازه دارد از سه مرتبهٔ رفتاری پند و اندرز، دوری و در نهایت تنبیه استفاده کند. در نظر اکثر فقها مرحلهٔ آخر رفتاری مرد با زن (تنبیه) مقید به شرایط خاصی است و مردان نمیتوانند از این حق بدون در نظر داشتن شرایط استفاده کنند.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10254/28/5/نشوز صدر، «تنبیه بدنی زن در نگاههای گوناگون»، 1380ش، ج28، ص5.]</ref> علامه طباطبایی در تفسیر این آیه خوف از نشوز را مرحلهٔ پیش از نشوز و مرحلهٔ پیداشدن تدریجی علائم نشوز دانسته است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/50081/4/545 طباطبایی، ترجمۀ تفسیر المیزان، 1374ش، ج4، ص545.]</ref> | |||
طبق دیدگاه مفسران این مراحل سهگانه باید به ترتیب انجام شود و با برخورد شناختی (پند و اندرز) به جهتِ کشف مشکل شروع میشود و با مواجهه عاطفی (دوری کردن) ادامه پیدا میکند و در صورت مؤثر نبودن مراحل قبلی به مقابلهٔ رفتاری (تنبیه) با قیود مشخص منتهی میشود.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/20160220161451-9878-84.pdf ترکاشوند، «تحلیل روانشناختی نشوز و راهکارهای سهگانه قرآن»، 1394ش، ص142.]</ref> | |||
امر به رفتارهای سهگانه در آیهٔ مذکور واجب شرعی نبوده و تنها رهنمودی از جانب خداوند در مواقع خوف از نشوز زن به جهت پیشگیری از طلاق و حفظ کیان خانواده است و قوامیت مرد برای پاسداری از خانواده اقتضا میکند از هر تلاشی برای حفاظت از آن کوتاهی نکند.<ref>- [https://jqr.isca.ac.ir/article_22310_e986de0d160329c80816a8b9bf78e646.pdf حکیمباشی، «آیۀ نشوز و ضرب از نگاهی دیگر»، 1380ش، ص15 و 16.]</ref> آیهٔ ۱۲۸ سورهٔ نساء به مسئلهٔ نشوز مرد اشاره میکند. در شأن نزول آیه نقل است؛ شخصی به نام رافع بن خدیج دو همسر داشت که یکی مسن و دیگری جوان بود. رافع به خاطر برخی اختلافات همسر مسن خود را طلاق داد، اما قبل از اتمام عده به او گفت اگر بخواهی با تو آشتی میکنم اما باید قبول کنی که همسر جوانم مقدم بر تو باشد. او پذیرفت و با هم آشتی کردند. آیهٔ شریفه نازل شد که هرگاه زنی احساس کند که شوهرش بنای سرکشی دارد، مانعی ندارد که برای حفظ حریم زوجیت، از برخی از حقوق خود صرف نظر کند و با هم صلح کنند. اصل صلح و سازش ذکر شده در آیه، منطبق با طبیعت انسان است. آیهٔ شریفه علت سازش نکردن و نزاع انسانها را حب ذات و بخل معرفی میکند و در انتهای آیه برای آنکه سازش و گذشت مورد سوءاستفادهٔ مردان قرار نگیرد آنها را به احسان و تقوا دعوت میکند.<ref>- [https://lib.eshia.ir/27569/1/458 مکارم شیرازی و دیگران، «برگزیدۀ تفسیر نمونه»، 1386ش، ج1، ص458 و 459.]</ref> | |||
== اقسام نشوز == | |||
نشوز از جهت اینکه از سمت کدام یک از زوجین صورت گیرد به دو قسم نشوز زوج و زوجه تقسیم میشود. اگر زیرپا گذاشتن حقوق خانواده توسط مرد صورت پذیرد، نشوز زوج و اگر از سمت زن باشد نشوز زوجه است که بهتناسب هر کدام در فقه و حقوق اسلامی رفتارهای متفاوتی در نظر گرفتهشده است.<ref>- [https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1202674/نشوز-از-دیدگاه-ایات-و-روایات خواجهپور وخانبابا، «نشوز از دیدگاه آیات و روایات»، 1395ش، ص51.]</ref> | |||
< | |||
نشوز | === مصادیق نشوز مرد === | ||
در فقه شیعه نشوز مرد به دو معنا تبیین شده است. عدهای از فقها نشوز مرد را بهمعنای کراهت مرد از زن و اهتمام برای طلاق دادن زن معنا کردهاند؛ اما عدهٔ دیگری از علما مثل محقق حلی (۶۰۲–۶۷۶ق)، شهید ثانی (۹۱۱–۹۶۵ق)، صاحب جواهر (۱۲۰۲–۱۲۶۶ق) و سبحانی تبریزی (۱۳۰۸ش) نشوز مرد را بهمعنای ایفا نکردن وظایف زناشویی توسط مرد تعریف کردهاند؛<ref>- [http://ensani.ir/file/download/article/1608552509-10058-19-8.pdf شعربافچیزاده و دیگران، «بررسی نشوز زوج و راهکارهای مواجهه با آن»، 1383ش، ص192.]</ref> مانند اینکه از پرداخت نفقه و تمتع جنسی همسر خود امتناع بورزد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/12427/2/420/نشوز موسوی بجنوردی، مباحث حقوقی تحریرالوسیله،1390ش، ج2، ص420.]</ref> | |||
نشوز | |||
=== مصادیق نشوز زن === | |||
گسترهٔ اطاعت از همسر توسط زوجه حقوق مرد است نه تمایلات شخصی او. در متون فقهی حقوق مرد بر زن که بهموجب رعایت نکردن آن زن ناشزه محسوب میشود در سه حوزه تعریف میشود؛ بهرهٔ جنسی، پیراستگی از اموری که باعث تنفر مرد میشود و خارج نشدن از منزل بدون اجازهٔ همسر.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10254/28/5/نشوز صدر، «تنبیه بدنی زن در نگاههای گوناگون»،1390ش، ج28، ص5.]</ref> اموری که بر زن شرعاً نسبت به همسر واجب است و اموری که زن بر اساس عرف و محبت مانند غذا پختن و نظافت منزل انجام میدهد در صورت ترک، شامل نشوز نمیشود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/12427/2/420/نشوز موسوی بجنوردی، مباحث حقوقی تحریرالوسیله، 1390ش، ج2، ص420.]</ref> همچنین تمکین جنسی زن تنها شامل خواستههای جنسی مشروع و در حد متعارف شوهر میشود؛ اما اطاعت زن از شوهر در روابط جنسی غیرمتعارف و همچنین مواردی که زن عذر شرعی دارد یا برای سلامتی زن ضرر داشته باشد، واجب نیست و سرپیچی کردن زن از چنین خواستههایی، نشوز بهشمار نمیرود.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/20160220161451-9878-84.pdf ترکاشوند، «تحلیل روانشناختی نشوز و راهکارهای سهگانه قرآن»، 1394ش، ص135.]</ref> | |||
== آثار نشوز == | |||
در صورت اثبات نشوز زن نفقهٔ زن قطع میشود و مرد میتواند از همبستری با همسرش خودداری کند. همچنین مرد میتواند زن ناشزهٔ خود را تنبیه کند؛ البته برخی از مفسرین واژهٔ ضرب در آیهٔ ۳۴ سوره نساء را از مفاهیم متشابه قرآنی دانستهاند و آن را بر مدارا و قهر کردن حمل کردهاند.<ref>- [https://ensani.ir/file/download/article/20130203082304-9467-24.pdf شفیعی مازندرانی، «علاج نشوز زوجه از دیدگاه فقه اسلامی»، 1390ش، ص85.]</ref> | |||
با اثبات نشوز مرد نیز در صورتیکه مرد از پرداخت مهریه خودداری کند زن میتواند تمکین نکند و اگر مرد از دیگر وظایفش (انفاق، حق قسم و آمیزش) نیز نسبت به زن کوتاهی کرد زن میتواند پس از موعظهٔ همسر به حاکم مراجعه کند.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4596/33635/تمکین-و-نشوزدر-فقه-و-قانون-قسمت-دوم مهریزی، تمکین و نشوز در فقه و قانون، 1378ش، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== نشوز در قانون اساسی == | |||
کلمهٔ نشوز در مادهٔ ۱۱۰۹ قانون مدنی در مورد زوجه بهکار رفته و سخنی از نشوز زوج در قانون مدنی نیامده است؛ اما در مادهٔ ۱۱۲۹، ۱۱۱۱ و ۱۱۱۲ برای مصادیق نشوز مرد مانند نپرداختن نفقه مجازات تعیین شده است. در مادهٔ ۱۱۰۸ هم از کلیت مفهوم نشوز سخن آورده شده است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/92778 جمعی از نویسندگان، قانون مدنی ایران، 1314ش، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> بر اساس این ماده تعریف قانونی نشوز خروج زوجه از ایفای وظایف زوجیت است.<ref>- [http://www.jwss.ir/article_12020_a7358094f0c58f90fef232ca7b97fcb1.pdf شاکری گلپایگانی و دیگران، «بررسی فقهی حقوقی نشوز زوجین و شیوۀ مواجهه با آن»، 1393ش، ص166.]</ref> مادهٔ ۱۱۳۰ نیز با مطرح کردن مسئلهٔ عسر و حرج در ادامهٔ زندگی مشترک، حق مراجعه به دادگاه و درخواست طلاق را برای زوجه، قانونی میشمرد. حقوقدانان با استناد به این ماده نشوز زوج را از مصادیق عسر و حرج معرفی کردهاند.<ref>- [http://ensani.ir/file/download/article/1608552509-10058-19-8.pdf شعربافچیزاده و دیگران، «بررسی نشوز زوج و راهکارهای مواجهه با آن»، 1383ش، ص.196.]</ref> | |||
==نشوز در قانون اساسی== | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* ترکاشوند، جواد، «تحلیل روانشناختی نشوز و راهکارهای سهگانه قرآن»، دوفصلنامه مطالعات اسلام و روانشناسی، شماره | * ترکاشوند، جواد، «تحلیل روانشناختی نشوز و راهکارهای سهگانه قرآن»، دوفصلنامه مطالعات اسلام و روانشناسی، شماره ۱۷، ۱۳۹۴ش | ||
* | * جوهری، ابونصر إسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بهتحقیق احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۴۰۷ق. | ||
* جمعی از نویسندگان، قانون مدنی ایران، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: | * جمعی از نویسندگان، قانون مدنی ایران، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ شهریور ۱۴۰۲ش. | ||
* خواجهپور، رزیتا و دیگران، «نشوز از دیدگاه آیات و روایات»، مطالعات هنر و فرهنگ، | * خواجهپور، رزیتا و دیگران، «نشوز از دیدگاه آیات و روایات»، مطالعات هنر و فرهنگ، ۱۳۹۵ش. | ||
* حبیبیتبار، جواد و فراهانی، انسیه، «قانون حمایت خانواده و ضمانت اجرای | * حبیبیتبار، جواد و فراهانی، انسیه، «قانون حمایت خانواده و ضمانت اجرای مؤثر در مورد نشوز زوج»، شماره دوم، ۱۳۹۴ش. | ||
* حکیمباشی، حسن، | * حکیمباشی، حسن، «آیهٔ نشوز و ضرب از نگاهی دیگر»، پژوهشهای قرآنی، شمارهٔ ۲۷، ۱۳۸۰ش. | ||
* شاکری گلپایگانی، طوبی و دیگران، «بررسی فقهی و حقوقی نشوز زوجین و | * شاکری گلپایگانی، طوبی و دیگران، «بررسی فقهی و حقوقی نشوز زوجین و شیوهٔ مواجهه با آن»، مطالعات راهبردی زنان، سال شانزدهم، شمارهٔ ۶۴، ۱۳۹۳ش. | ||
* شعربافچیزاده، مرضیه و دیگران، «بررسی نشوز و راهکارهای مواجهه با آن»، | * شعربافچیزاده، مرضیه و دیگران، «بررسی نشوز و راهکارهای مواجهه با آن»، نشریهٔ علمی مطالعات حقوقی معاصر، شمارهٔ دهم، سال نوزدهم، پاییز و زمستان ۱۳۸۳ش. | ||
* شفیعی مازندرانی، سیدمحمد، «علاج نشوز زوجه از دیدگاه فقه اسلامی»، مجله پژوهشهای فقهی، شماره | * شفیعی مازندرانی، سیدمحمد، «علاج نشوز زوجه از دیدگاه فقه اسلامی»، مجله پژوهشهای فقهی، شماره ۹، سال ۷، ۱۳۹۰ش. | ||
* صدر، سید موسی، «تنبیه بدنی زن در نگاههای گوناگون»، پژوهشهای قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی | * صدر، سید موسی، «تنبیه بدنی زن در نگاههای گوناگون»، پژوهشهای قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیه قم، ۱۳۸۰ش. | ||
* طباطبایی، محمدحسین، | * طباطبایی، محمدحسین، ترجمهٔ تفسیر المیزان، قم، اسلامی، ۱۳۷۴ش. | ||
* محقق حلی، جعفر بن حسن، مختصرالنافع، تهران، قسم الدراسات الإسلامیة فی مؤسسة البعثة، ۱۴۱۰ق. | * محقق حلی، جعفر بن حسن، مختصرالنافع، تهران، قسم الدراسات الإسلامیة فی مؤسسة البعثة، ۱۴۱۰ق. | ||
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده، قم، امام علی بن ابیطالب علیهالسلام، چاپ دوم، ۱۳۸۹ش. | * مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده، قم، امام علی بن ابیطالب علیهالسلام، چاپ دوم، ۱۳۸۹ش. | ||
* مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، | * مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، برگزیدهٔ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش. | ||
* موسوی بجنوردی، سید محمد، مباحث حقوقی تحریرالوسیله، تهران، مجد، چاپ | * موسوی بجنوردی، سید محمد، مباحث حقوقی تحریرالوسیله، تهران، مجد، چاپ اول، ۱۳۹۰ش. | ||
* مهریزی، مهدی، «تمکین و نشوز در فقه و قانون (قسمت دوم)»، | * مهریزی، مهدی، «تمکین و نشوز در فقه و قانون (قسمت دوم)»، مجلهٔ پیام زن، شماره ۸۷، ۱۳۷۸ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
| خط ۱۴۴: | خط ۱۴۹: | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
ویکی ز | ویکی ز | ||
{{حقوق}} | |||
{{اسلام}} | |||
{{ازدواج}} | |||
