|
|
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| <big>'''جشن شب یلدا'''</big>؛ کهنترین جشن زمستانی ایرانیان در بلندترین شب سال.<br>
| | {{درشت|'''جشن شب یلدا'''}}؛ کهنترین جشن زمستانی ایرانیان در بلندترین شب سال.{{سخ}}جشن شب یلدا آیینی کهن در [[فرهنگ ایرانی]] و فارسیزبانان است که در پایان [[آذرماه]] برگزار شده و بهعنوان یک مناسبت فرهنگی و اجتماعی شناخته میشود. این جشن با گردهمایی خانوادگی، تکریم بزرگترها، صرف خوراکیهای نمادین و اجرای سنتهایی چون شعرخوانی و روایتهای محلی همراه است و در طول تاریخ با فرهنگهای گوناگون نواحی مختلف درآمیخته است. یلدا افزون بر پیوندهای تقویمی، بهعنوان نمادی فرهنگی از همبستگی اجتماعی، امید و بازآفرینی پیوندهای انسانی در جامعهٔ ایرانی تداوم یافته و بخشی از میراث فرهنگی ناملموس این حوزه بهشمار میرود. این جشن در سال ۲۰۰۸م در فهرست [[آثار ملی ایران]] ثبت شد و در سال ۱۴۰۱ش نیز بهطور مشترک از سوی [[ایران]] و [[افغانستان]] در فهرست [[میراث فرهنگی ناملموس]] یونسکو جای گرفت. |
|
| |
|
| جشن شب یلدا آیینی کهن در فرهنگ ایرانی و فارسیزبانان است که در پایان آذرماه برگزار شده و بهعنوان یک مناسبت فرهنگی و اجتماعی شناخته میشود. این جشن با گردهمایی خانوادگی، تکریم بزرگترها، صرف خوراکیهای نمادین و اجرای سنتهایی چون شعرخوانی و روایتهای محلی همراه است و در طول تاریخ با فرهنگهای گوناگون نواحی مختلف درآمیخته است. یلدا افزون بر پیوندهای تقویمی، بهعنوان نمادی فرهنگی از همبستگی اجتماعی، امید و بازآفرینی پیوندهای انسانی در جامعۀ ایرانی تداوم یافته و بخشی از میراث فرهنگی ناملموس این حوزه بهشمار میرود. این جشن در سال ۲۰۰۸م در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال ۱۴۰۱ش نیز بهطور مشترک از سوی ایران و افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو جای گرفت.
| | == پیشینه == |
| ==پیشینه== | | پیشینهٔ جشن [[شب یلدا]] به سنتهای [[ایران باستان]] بازمیگردد؛ جشنی که ریشهٔ نام آن از واژهٔ سریانی '''یلدا''' بهمعنای میلاد و زایش گرفته شده<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/یلدا-2 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ «یلدا».]</ref> و در تفسیرهای تاریخی با مفهوم زایش خورشید پیوند یافته است. این آیین در چارچوب [[گاهشمار خورشیدی]] و آیینهای مرتبط با دگرگونیهای فصلی شکل گرفته و بهتدریج بهعنوان جشن فرهنگی در جامعهٔ ایرانی تثبیت شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/شب-یلدا-کارکردهای-هویتی-و-اجتماعی?q=شب%20يل یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref> با گذر زمان، هرچند برخی کارکردهای آیینی و مذهبی آن دگرگون یا کمرنگ شد، اما جشن شب یلدا که قدمتی هزاران ساله دارد، همچنان بهعنوان نمادی از هویت فرهنگی ایرانیان تداوم یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/99092519793/فلسفه-کامل-شب-یلدا-در-فرهنگ-ایرانیان «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> |
| پیشینۀ جشن شب یلدا به سنتهای ایران باستان بازمیگردد؛ جشنی که ریشۀ نام آن از واژۀ سریانی «یلدا» بهمعنای «میلاد» و «زایش» گرفته شده<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «یلدا».]</ref> و در تفسیرهای تاریخی با مفهوم زایش خورشید پیوند یافته است. این آیین در چارچوب گاهشماری خورشیدی و آیینهای مرتبط با دگرگونیهای فصلی شکل گرفته و بهتدریج بهعنوان جشنی فرهنگی در جامعۀ ایرانی تثبیت شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84 یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref> با گذر زمان، هرچند برخی کارکردهای آیینی و مذهبی آن دگرگون یا کمرنگ شد اما جشن شب یلدا که قدمتی هزاران ساله دارد، همچنان بهعنوان نمادی از هویت فرهنگی ایرانیان تداوم یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/99092519793/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
| |
|
| |
|
| ==فلسفۀ برگزاری== | | == فلسفهٔ برگزاری == |
| فلسفۀ برگزاری جشن شب یلدا در پیوند با تجربۀ زیستی جوامع کشاورزی ایران شکل گرفته است؛ جوامعی که دگرگونیهای فصلی را مبنای تنظیم زندگی خود قرار میدادند و افزایش تدریجی روشنایی پس از بلندترین شب سال را نشانهای از آغاز چرخهای نو در طبیعت میدانستند. این برداشت طبیعی، در سنتهای اسطورهای با مفهوم زایش خورشید یا مهر تفسیر شده و جشن یلدا بهعنوان نمادی آیینی از غلبۀ تدریجی روشنایی بر تاریکی معنا یافته است. در چارچوب کیهانشناسی ایران باستان که روشنایی و تاریکی را به نیروهای متقابل نسبت میداد، برگزاری جشن، گردهمایی و افروختن آتش در این مناسبت، بازتابی نمادین از همراهی با نیروهای روشنایی و تأکید بر تداوم نظم کیهانی تلقی میشد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/188914/%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84%D8%AF%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=2 اختری، «آیین شب یلدا روز اول دی»، 1383ش، ص15-16.]</ref>
| | فلسفهٔ برگزاری جشن شب یلدا در پیوند با تجربهٔ زیستی جوامع کشاورزی ایران شکل گرفته است؛ جوامعی که دگرگونیهای فصلی را مبنای تنظیم زندگی خود قرار میدادند و افزایش تدریجی روشنایی پس از بلندترین شب سال را نشانهای از آغاز چرخهای نو در طبیعت میدانستند. این برداشت طبیعی، در سنتهای اسطورهای با مفهوم زایش خورشید یا مهر تفسیر شده و جشن یلدا بهعنوان نماد آیینی از غلبهٔ تدریجی روشنایی بر تاریکی معنا یافته است. در چارچوب کیهانشناسی ایران باستان که روشنایی و تاریکی را به نیروهای متقابل نسبت میداد، برگزاری جشن، گردهمایی و افروختن آتش در این مناسبت، بازتابی نمادین از همراهی با نیروهای روشنایی و تأکید بر تداوم نظم کیهانی تلقی میشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/188914/ایین-شب-یلدا-روز-اول-دی?q=شب%20يلدا&score=274877907000.0&rownumber=2 اختری، «آیین شب یلدا روز اول دی»، 1383ش، ص15-16.]</ref> |
| ==کارکردهای اجتماعی و راز ماندگاری جشن شب یلدا==
| |
| # جشن شب یلدا در طی سدهها بهعنوان یکی از پایدارترین آیینهای فرهنگی ایران استمرار یافته است. از عوامل اصلی ماندگاری آن، پیوند این جشن با الگوی زندگی سنتی و زمانبندی سالانۀ جوامع کشاورزی دانسته میشود؛ برگزاری آن در مقطعی که فعالیتهای زراعی کاهش مییافت، فرصت مناسبی برای گردهمایی، استراحت و تجدید دیدار خویشاوندان فراهم میکرد.
| |
| # خصلت مردمی و غیررسمی این جشن نیز در تداوم آن نقش داشته است؛ زیرا به طبقه، قوم یا ساختار سیاسی خاصی وابسته نبوده و در دورههای گوناگون تاریخی، مستقل از نهاد قدرت، در فرهنگ عمومی جامعه بازتولید شده است.
| |
| # دیدار با بزرگان خانواده در این آیین، جلوهای از تکریم سالمندان و تقویت صلهرحم بهشمار رفته و زمینهای برای انتقال ارزشهای فرهنگی به نسلهای بعد فراهم میآورد؛ از اینرو، یلدا کارکردی هویتبخش و جامعهپذیرانه یافته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84 یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref>
| |
| # همچنین در برخی روایتهای تاریخی، به جنبههایی مانند تأکید نمادین بر برابری اجتماعی در این ایام اشاره شده که بیانگر نقش این جشن در تقویت همبستگی و انسجام اجتماعی در فرهنگ ایرانی بوده است؛ برای مثال، در این روز همگان، حتی شاه، لباس ساده میپوشیدند و فرمانراندن و جنگکردن ممنوع بود. این ویژگیها نشاندهندۀ کارکرد نمادین جشن در تقویت همبستگی اجتماعی است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/153672/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7---%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81%DB%8C پوریوسفی، «جشن شب یلدا»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف اسلامی.]</ref>
| |
| ==جشن شب یلدا و همسازی با تحولات دینی==
| |
| جشن شب یلدا پس از ورود اسلام به ایران نیز تداوم یافت و در فرایند تحولات دینی، با شرایط فرهنگی جدید سازگار شد. این جشن بهدلیل ماهیت مردمی و غیرآییننامهای خود و تأکید بر گردهمایی خانوادگی، دیدار خویشان و تقویت پیوندهای اجتماعی، با مفاهیمی مانند صلهرحم و جایگاه خانواده در فرهنگ اسلامی همخوانی داشت و ازاینرو تعارض بنیادینی با آموزههای دینی پیدا نکرد. بههمین دلیل، بدون وابستگی به نهادهای رسمی مذهبی، در بستر فرهنگ عمومی استمرار یافت. همچنین، همزمانی این جشن با آیینهای میلاد در سنت مسیحی، در دورههایی که پیروان ادیان گوناگون در ایران میزیستند، زمینههایی از همزیستی و تعامل فرهنگی را فراهم آورد و به تقویت لایههای مشترک هویت فرهنگی در جامعه یاری رساند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84 یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص16-18.]</ref>
| |
|
| |
|
| ==آیینها و رسوم جشن شب یلدا== | | == کارکردهای اجتماعی == |
| جشن شب یلدا با مجموعهای از آیینهای مردمی همراه است که در طول زمان در مناطق مختلف ایران شکل گرفته و تداوم یافتهاند. مهمترین جلوۀ این آیینها گردهمایی خانوادگی و برپایی شبنشینی است که در آن خوراکیهایی مانند هندوانه، خربزه، میوههای خشک، آجیل و شیرینی مصرف میشود؛ در باورهای عامیانه، برخی از این خوراکیها نماد برکت و فراوانی دانسته شدهاند. در برخی گزارشهای تاریخی، افروختن آتش در فضای خانه یا بر بامها نیز بهعنوان نمادی از پاسداشت روشنایی ذکر شده است.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/188914/%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84%D8%AF%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=2 اختری، «آیین شب یلدا روز اول دی»، 1383ش، ص15-16.]</ref> شاهنامهخوانی، خواندن غزلهایی از دیوان حافظ و گرفتن فال حافظ نیز از رسوم رایج این جشن بهشمار میرود و کارکردی سرگرمکننده و فرهنگی دارد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2277099/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB فرشادیان، «شب یلدا: بنیادی جاویدان در فرهنگ و تمدن ایران زمین»، 1403ش، ص21.]</ref> از آیینهای مرتبط با این جشن، رسم «خوانچۀ چله» برای تازهعروسان است که طی آن خانوادۀ داماد هدایایی شامل میوه، شیرینی، پوشاک، زیورآلات و دیوان حافظ به خانۀ عروس میبرند؛ این رسم نماد آرزوی برکت و سعادت برای زوج جوان تلقی میشود.<ref>[https://roozaneh.net/life-style/work-life/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7/ «ادابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچۀ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه.]</ref> در دورۀ معاصر، اهدای هدایایی مانند کتاب یا بستههای خوراکی در محیطهای خانوادگی و گاه در فضاهای کاری نیز به بخشی از شیوههای برگزاری این جشن تبدیل شده است.<ref> [https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> | | # جشن شب یلدا در طی سدهها بهعنوان یکی از پایدارترین آیینهای فرهنگی ایران استمرار یافته است. از عوامل اصلی ماندگاری آن، پیوند این جشن با الگوی زندگی سنتی و زمانبندی سالانهٔ جوامع کشاورزی دانسته میشود؛ برگزاری آن در مقطعی که فعالیتهای زراعی کاهش مییافت، فرصت مناسبی برای گردهمایی، استراحت و تجدید دیدار خویشاوندان فراهم میکرد. |
| | # خصلت مردمی و غیررسمی این جشن نیز در تداوم آن نقش داشته است؛ زیرا به طبقه، قوم یا ساختار سیاسی خاصی وابسته نبوده و در دورههای گوناگون تاریخی، مستقل از نهاد قدرت، در [[فرهنگ عمومی]] جامعه بازتولید شده است. |
| | # دیدار با بزرگان [[خانواده]] در این آیین، جلوهای از تکریم [[سالمندان]] و تقویت [[صلهرحم]] بهشمار رفته و زمینهای برای انتقال ارزشهای فرهنگی به نسلهای بعد فراهم میآورد؛ از اینرو، یلدا کارکردی هویتبخش و جامعهپذیرانه یافته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/شب-یلدا-کارکردهای-هویتی-و-اجتماعی?q=شب%20يل یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref> |
| | # همچنین در برخی روایتهای تاریخی، به جنبههایی مانند تأکید نمادین بر برابری اجتماعی در این ایام اشاره شده که بیانگر نقش این جشن در تقویت همبستگی و انسجام اجتماعی در فرهنگ ایرانی بوده است؛ برای مثال، در این روز همگان، حتی شاه، لباس ساده میپوشیدند و فرمان دادن و جنگکردن ممنوع بود. این ویژگیها نشاندهندهٔ کارکرد نمادین جشن در تقویت [[همبستگی اجتماعی]] است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/153672/جشن-شب-یلدا---طاهره-پوریوسفی پوریوسفی، «جشن شب یلدا»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف اسلامی.]</ref> |
|
| |
|
| ==جلوههای محلی جشن شب یلدا در شهرهای ایران== | | == همسازی با تحولات دینی == |
| جشن شب یلدا در استانهای مختلف ایران با آیینهای بومی برگزار میشود. | | جشن شب یلدا پس از ورود [[اسلام]] به ایران نیز تداوم یافت و در فرایند تحولات دینی، با شرایط فرهنگی جدید سازگار شد. این جشن بهدلیل ماهیت مردمی و غیرآییننامهای خود و تأکید بر گردهمایی خانوادگی، دیدار خویشان و تقویت پیوندهای اجتماعی، با مفاهیمی مانند صلهرحم و جایگاه خانواده در [[فرهنگ اسلامی]] همخوانی داشت و ازاینرو تعارض بنیادینی با آموزههای دینی پیدا نکرد. بههمین دلیل، بدون وابستگی به نهادهای رسمی مذهبی، در بستر فرهنگ عمومی استمرار یافت. همچنین، همزمانی این جشن با آیینهای میلاد در سنت [[مسیحیت|مسیحی]]، در دورههایی که پیروان ادیان گوناگون در ایران میزیستند، زمینههایی از همزیستی و تعامل فرهنگی را فراهم آورد و به تقویت لایههای مشترک هویت فرهنگی در جامعه یاری رساند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/شب-یلدا-کارکردهای-هویتی-و-اجتماعی?q=شب%20يل یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص16-18.]</ref> |
| # خراسان (رضوی و جنوبی): یکی از آیینهای شاخص این جشن «مراسم کفزنی» است؛ ریشۀ گیاه چوبک را جوشانده و در ظرفی بزرگ میریزند، سپس مردان و جوانان، آن را با چوبهای مخصوص آنقدر هم میزنند تا به کف سفت تبدیل شود. کف آمادهشده با شیرۀ شیرین و مغزها تزیین و میان مهمانان تقسیم میشود. شاهنامهخوانی نیز در برخی نواحی رواج دارد.
| |
| # اصفهان: خانوادهها در خانه بزرگترها گرد میآیند، سفرهای با هندوانه (نماد خورشید)، آجیل و میوه میگسترانند، شاهنامهخوانی و فال حافظ انجام میشود و گاه برای تازهعروس «خوانچه» فرستاده میشود.
| |
| # آذربایجان (شرقی و غربی): رسم شاخص این منطقه فرستادن خوانچۀ آراسته برای تازهعروس یا نامزد است. در این خوانچه، هندوانه تزیینشده، شیرینی و هدایای مختلف قرار میدهند که نماد برکت و پیوند خانوادگی است.
| |
| # کردستان: خانوادهها گرد هم میآیند و بیشتر غذاهایی مانند دلمه و نان سنگک برای پذیرایی آماده میکنند. شبنشینی و گفتوگو بخش اصلی مراسم است.
| |
| # گلستان (دشت گرگان): در گلستان خانوادهها پیرامون کرسی جمع میشوند، نقلاندازی<ref>روایت داستانهای شفاهی.</ref> و شاهنامهخوانی انجام میشود و از میوههای محلی و جنگلی مانند ولیک و کندس و شیرینیهای بومی پذیرایی میکنند.
| |
| # فارس (شیراز): سفرۀ یلدا در شیراز گسترده و رنگین است. حافظخوانی رسم اصلی این شب بهشمار میرود و اعضای خانواده با گرفتن فال حافظ و صرف خوراکیهایی مانند مرکبات، خرما و رنگینک شبنشینی میکنند.
| |
| # همدان: یکی از رسوم شاخص این منطقه فال سوزن است؛ پس از خواندن شعر، دختری خردسال سوزنی در پارچه میزند و هر شعر بهعنوان فال یکی از حاضران تعبیر میشود. مصرف گردو، کشمش و تنقلات محلی نیز رایج است.
| |
| # اردبیل: خانوادهها تا پاسی از شب گرد هم مینشینند و با خوردن هندوانه، انار و گاه ماهیپلو شب را سپری میکنند. برای تازهعروس نیز هدایایی همراه با هندوانه تزیینشده فرستاده میشود.
| |
| # گیلان: مردم خوردن هندوانه را مایۀ سلامت در زمستان میدانند. خوراکی محلی «آوکونوس»<ref>ازگیل آبانداخته.</ref> از پیش در خمره تهیه میشود. در خانوادههایی که تازهداماد دارند، طَبقی شامل میوه و یک ماهی سفید تزیینشده برای عروس فرستاده میشود.
| |
| # خوزستان: در برخی مناطق خوزستان روایت افسانهای حضور «قارون» در این شب نقل میشود. خانوادهها با گردهمایی، شوخی و پذیرایی از آجیل، خرما و شیرینی شب را به صبح میرسانند.
| |
| # قزوین: «شبچره» شامل میوههای خشک و سرخفام میان مهمانان توزیع میشود. غذای رایج سبزیپلو با ماهی دودی است. همچنین رسم فرستادن «خونچۀ چله» برای عروس رواج دارد.
| |
| # لرستان: این شب با نام «شو اول قاره» معروف بوده و آیین شاخص آن شالاندازی است؛ نوجوانان از پشتبام همسایه شالی آویزان میکنند و صاحبخانه در آن آجیل و خوراکی میگذارد. «گندمشیره» نیز از تنقلات ویژه این شب است که از گندم خیسانده و برشتهشده تهیه میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/153672/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7---%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81%DB%8C پوریوسفی، «جشن شب یلدا»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف اسلامی]؛ [https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref>
| |
|
| |
|
| ==گسترۀ جغرافیایی جشن شب یلدا== | | == آیینها و رسوم جشن شب یلدا == |
| جشن شب یلدا فراتر از ایران برگزار شده و در «ایران فرهنگی» تنها مناسبتی فصلی نبوده بلکه بازتاب باور به تولد نور و پایان طولانیترین شب سال است. نفوذ زبان و ادبیات فارسی و تعامل با فرهنگهای محلی موجب شده این جشن در کشورهای آسیای مرکزی و دیگر نقاط جهان ادامه یابد. در هر منطقه، آیینهای باستانی، اسلامی و بومی با ویژگیهای محلی تلفیق شده و جلوههای متنوعی از جشن شب یلدا ایجاد کردهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | | جشن شب یلدا با مجموعهای از آیینهای مردمی همراه است که در طول زمان در مناطق مختلف ایران شکل گرفته و تداوم یافتهاند. مهمترین جلوهٔ این آیینها گردهمایی خانوادگی و برپایی شبنشینی است که در آن خوراکیهایی مانند هندوانه، خربزه، میوههای خشک، [[آجیل]] و شیرینی مصرف میشود؛ در باورهای عامیانه، برخی از این خوراکیها نماد [[برکت]] و فراوانی دانسته شدهاند. در برخی گزارشهای تاریخی، افروختن آتش در فضای خانه یا بر بامها نیز بهعنوان نمادی از پاسداشت روشنایی ذکر شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/188914/ایین-شب-یلدا-روز-اول-دی?q=شب%20يلدا&score=274877907000.0&rownumber=2 اختری، «آیین شب یلدا روز اول دی»، 1383ش، ص15-16.]</ref> |
| ===افغانستان===
| |
| بهویژه در هرات، جشنی شبیه ایران برگزار میشود؛ خانوادهها گرد هم جمع میشوند، شاهنامه و دیوان حافظ خوانده میشود و پذیرایی با میوههای سرخ و آجیل انجام میگیرد.<ref>[https://www.iras.ir/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref>
| |
| ===تاجیکستان===
| |
| جشن «چله» همراه با باور به تولد خورشید و مراقبت از آن تا چهل روز است؛ آیینها شامل شعرخوانی از حافظ، سعدی و بیدل و تلاوت قرآن بوده و ترکیبی از سنت باستانی و اسلامی شکل گرفته است.<ref>[https://www.iras.ir/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref>
| |
| ===ازبکستان و فرغانه===
| |
| چله بخشی از میراث فرهنگی شهرهای تاریخی مانند سمرقند، بخارا و ترمذ بوده و پیوند فرهنگی مشترک با تاجیکستان و قرقیزستان دارد.<ref>[https://www.iras.ir/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref>
| |
| ===ترکمنستان===
| |
| جشن چله بیشتر در ادبیات و شعر، نماد سختی زمستان و گذر دشواریها بوده و کمتر به شکل جشن آیینی مستقل برگزار میشود.<ref>[https://www.iras.ir/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref>
| |
| ===ناردوغان (آسیای مرکزی و ترکیه)===
| |
| آیینی همزمان با انقلاب زمستانی شامل تزیین «درخت زندگی» و آویختن اشیای نمادین بوده و اشتراکهای فرهنگی با کریسمس دارد، مانند تولد خورشید، هدیهدادن و رنگ سرخ.<ref>[https://www.iras.ir/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref>
| |
| ===پاکستان، چین، کره جنوبی و ژاپن===
| |
| آیینها شامل گردهمایی خانوادگی، مصرف خوراکهای نمادین (میوه، لوبیا، نان برنجی)، دعا و حمام زمستانی است که با باورهای محلی و حفاظت از نیروهای مثبت پیوند خورده است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
| |
| ===روسیه و اسکاتلند===
| |
| روشن کردن معابر و جشنهای آتش و گردهمایی خانوادگی، نماد مقابله با تاریکی و استقبال از نور است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
| |
| ===آمریکای جنوبی و غرب آفریقا===
| |
| مراسم خورشیدی و آیینی با پوششهای نمادین در ارتفاعات و مناطق مختلف برگزار میشود؛ در پرو، حتی در محوطۀ باستانی ماچو پیچو آیینی نمادین برای طولانیتر شدن روزها اجرا میشود.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
| |
| ===اقلیم کردستان عراق=== | |
| جشن «شهوی یلدا» یا «شهوی چله» با بیدارماندن تا سپیدهدم و آیینهای مرتبط با نور، بخش جداییناپذیر هویت جمعی مردم است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> <br>
| |
|
| |
| این تنوع جغرافیایی نشان میدهد که یلدا از یک جشن ملی ایرانی فراتر رفته و به نمادی از میراث تمدنی مشترک بشر بدل شده است، به گونهای که سنتهای باستانی، اسلامی و بومی همزمان در آن بازتاب یافته و در هر منطقه رنگوبوی خاص خود را دارد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
| |
|
| |
|
| ==پانویس== | | [[شاهنامهخوانی]]، خواندن غزلهایی از [[دیوان حافظ]] و گرفتن [[فال حافظ]] نیز از رسوم رایج این جشن بهشمار میرود و کارکردی سرگرمکننده و فرهنگی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2277099/شب-ÛÙدا-بÙÛادÛ-جاÙÛداÙ-در-ÙرÙÙÚ¯-Ù-تÙ
دÙ-Ø§Û فرشادیان، «شب یلدا: بنیادی جاویدان در فرهنگ و تمدن ایران زمین»، 1403ش، ص21.]</ref> از آیینهای مرتبط با این جشن، رسم «[[خوانچه چله|خوانچهٔ چله]]» برای تازهعروسان است که طی آن خانوادهٔ داماد هدایایی شامل میوه، شیرینی، [[پوشاک]]، [[زیورآلات]] و دیوان حافظ به خانهٔ [[عروس]] میبرند؛ این رسم نماد آرزوی برکت و سعادت برای زوج جوان تلقی میشود.<ref>[https://roozaneh.net/life-style/work-life/آداب-و-رسوم-شب-یلدا/ «ادابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچۀ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه.]</ref> در دورهٔ معاصر، اهدای [[کتاب]] یا بستههای خوراکی در محیطهای خانوادگی و گاه در فضاهای کاری نیز به بخشی از شیوههای برگزاری این جشن تبدیل شده است.<ref>[https://namnak.com/تاریخچه-آداب-رسوم-شب-یلدا.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> |
| | |
| | === آدابورسوم محلی جشن شب یلدا === |
| | جشن شب یلدا در مناطق مختلف ایران با آیینهای بومی برگزار میشود: |
| | # '''[[خراسان رضوی]] و [[خراسان جنوبی|جنوبی]]:''' یکی از آیینهای شاخص این جشن، [[کفزنی]] است؛ در این مراسم، ریشهٔ گیاه [[چوبک (گیاه)|چوبک]] را جوشانده و در ظرفی بزرگ میریزند، سپس مردان و جوانان، آن را با چوبهای مخصوص آنقدر هم میزنند تا به کف سفت تبدیل شود. کف آمادهشده با شیرهٔ شیرین و مغزها تزیین و میان مهمانان تقسیم میشود. شاهنامهخوانی نیز در برخی نواحی رواج دارد. |
| | # '''[[استان اصفهان|اصفهان]]:''' خانوادهها در خانه بزرگترها گرد میآیند، سفرهای با هندوانه (نماد خورشید)، [[آجیل]] و میوه میگسترانند، شاهنامهخوانی و فال حافظ انجام میشود و گاه برای تازهعروس «خوانچه» فرستاده میشود. |
| | # '''[[آذربایجان شرقی]] و [[آذربایجان غربی|غربی]]:''' رسم شاخص این منطقه فرستادن خوانچهٔ آراسته برای تازهعروس یا نامزد است. در این خوانچه، هندوانه تزیینشده، شیرینی و هدایای مختلف قرار میدهند که نماد برکت و پیوند خانوادگی است. |
| | # '''[[کردستان]]:''' خانوادهها گرد هم میآیند و بیشتر غذاهایی مانند دلمه و [[نان سنگک]] برای پذیرایی آماده میکنند. شبنشینی و گفتوگو بخش اصلی مراسم است. |
| | # '''[[استان گلستان|گلستان]] (دشت گرگان):''' در گلستان خانوادهها پیرامون کرسی جمع میشوند، [[نقلاندازی]]<ref>روایت داستانهای شفاهی.</ref> و شاهنامهخوانی انجام میشود و از میوههای محلی و جنگلی مانند ولیک و کندس و شیرینیهای بومی پذیرایی میکنند. |
| | # '''[[استان فارس|فارس]]:''' سفرهٔ یلدا در [[شیراز]] گسترده و رنگین است. [[حافظخوانی]] رسم اصلی این شب بهشمار میرود و اعضای خانواده با گرفتن فال حافظ و صرف خوراکیهایی مانند مرکبات، خرما و رنگینک شبنشینی میکنند. |
| | # '''[[همدان]]:''' یکی از رسوم شاخص این منطقه [[فال سوزن]] است؛ پس از خواندن شعر، دختری خردسال سوزنی در پارچه میزند و هر شعر بهعنوان فال یکی از حاضران تعبیر میشود. مصرف گردو، کشمش و تنقلات محلی نیز رایج است. |
| | # '''[[اردبیل]]:''' خانوادهها تا پاسی از شب گرد هم مینشینند و با خوردن هندوانه، [[انار]] و گاه ماهیپلو شب را سپری میکنند. برای تازهعروس نیز هدایایی همراه با هندوانه تزیینشده فرستاده میشود. |
| | # '''[[گیلان]]:''' مردم خوردن هندوانه را مایهٔ سلامت در [[زمستان]] میدانند. خوراکی محلی «آوکونوس»<ref>ازگیل آبانداخته.</ref> از پیش در خمره تهیه میشود. در خانوادههایی که تازهداماد دارند، طَبقی شامل میوه و یک ماهی سفید تزیینشده برای عروس فرستاده میشود. |
| | # '''[[خوزستان]]:''' در برخی مناطق خوزستان روایت افسانهای حضور «قارون» در این شب نقل میشود. خانوادهها با گردهمایی، شوخی و پذیرایی از آجیل، [[خرما]] و شیرینی شب را به صبح میرسانند. |
| | # '''[[قزوین]]:''' «[[شبچره]]» شامل میوههای خشک و سرخفام میان مهمانان توزیع میشود. غذای رایج [[سبزیپلو]] با ماهی دودی است. همچنین رسم فرستادن «خونچهٔ چله» برای عروس رواج دارد. |
| | # '''[[لرستان]]:''' این شب با نام «[[شو اول قاره]]» معروف بوده و آیین شاخص آن [[شالاندازی]] است؛ نوجوانان از پشتبام همسایه شالی آویزان میکنند و صاحبخانه در آن آجیل و خوراکی میگذارد. «[[گندمشیره]]» نیز از تنقلات ویژه این شب است که از گندم خیسانده و برشتهشده تهیه میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/153672/جشن-شب-یلدا---طاهره-پوریوسفی پوریوسفی، «جشن شب یلدا»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف اسلامی]؛ [https://namnak.com/تاریخچه-آداب-رسوم-شب-یلدا.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> |
| | |
| | == گسترهٔ جغرافیایی جشن شب یلدا == |
| | جشن شب یلدا فراتر از [[ایران]] برگزار شده و در [[ایران فرهنگی]] تنها مناسبتی فصلی نبوده بلکه بازتاب باور به تولد نور و پایان طولانیترین شب سال است. نفوذ زبان و ادبیات فارسی و تعامل با فرهنگهای محلی موجب شده این جشن در کشورهای [[آسیای مرکزی]] و دیگر نقاط جهان ادامه یابد. در هر منطقه، آیینهای باستانی، اسلامی و بومی با ویژگیهای محلی تلفیق شده و جلوههای متنوعی از [[جشن شب یلدا]] ایجاد کردهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> تنوع جغرافیایی جشن شب یلدا نشان میدهد که یلدا از یک جشن ملی ایرانی فراتر رفته و به نمادی از میراث تمدنی مشترک بشر بدل شده است، به گونهای که سنتهای باستانی، اسلامی و بومی همزمان در آن بازتاب یافته و در هر منطقه رنگوبوی خاص خود را دارد؛<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> هرچند جشن شب یلدا در برخی نقاط با نام جشن شب چله یا [[عید نادروغان]] برگزار میشود.<ref>[https://www.iras.ir/آیین-شب-یلدا-در-آسیای-مرکزی؛-روایتها/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref> |
| | {| class="wikitable" |
| | !'''منطقه/کشور''' |
| | !'''ویژگیهای اصلی''' |
| | !'''فعالیتها و نمادها''' |
| | |- |
| | |'''[[افغانستان]] (بهویژه [[هرات]])''' |
| | |گردهمایی خانوادگی |
| | |شاهنامهخوانی، دیوان حافظ، پذیرایی با میوههای سرخ و آجیل<ref>[https://www.iras.ir/آیین-شب-یلدا-در-آسیای-مرکزی؛-روایتها/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[تاجیکستان]]''' |
| | |جشن «چله» باور به تولد خورشید و مراقبت ۴۰ روزه |
| | |شعرخوانی از [[حافظ]]، [[سعدی]]، [[بیدل]] و [[تلاوت قرآن]] (ترکیب سنت باستانی و اسلامی)<ref>[https://www.iras.ir/آیین-شب-یلدا-در-آسیای-مرکزی؛-روایتها/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[ترکمنستان]]''' |
| | |جشن چله و نماد سختی [[زمستان]] و گذر دشواریها |
| | |کمتر به شکل جشن آیینی مستقل برگزار میشود.<ref>[https://www.iras.ir/آیین-شب-یلدا-در-آسیای-مرکزی؛-روایتها/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[آسیای مرکزی]] و [[ترکیه]]''' |
| | |جشن ناردوغان همزمان با [[انقلاب زمستانی]] |
| | |تزیین «درخت زندگی»، آویختن اشیای نمادین، اشتراک با [[کریسمس]] (تولد خورشید، هدیهدادن، رنگ سرخ)<ref>[https://www.iras.ir/آیین-شب-یلدا-در-آسیای-مرکزی؛-روایتها/ «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[پاکستان]]''' |
| | |پیوند [[معنویت]] و دورهمی خانوادگی |
| | |گردهمایی خانوادگی، مصرف خوراکهای نمادین (میوه، لوبیا و نان برنجی)، [[دعا]]، حمام زمستانی<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[چین]]''' |
| | |اهمیت خانواده و گردهمایی |
| | |دورهمنشینی خانوادگی، نوشیدن چای مخصوص همراه با نان برنجی، افسانهٔ شکارچی و روح او که برای زمستان غذا پیدا میکند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[کره جنوبی]]''' |
| | |اهمیت خانواده، آیینهای محافظتی |
| | |خوردن نان برنجی (با لوبیا قرمز)، ریختن [[آب]] در اطراف خانه برای دفع نیروهای شیطانی.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[ژاپن]]''' |
| | |توئوجی، نماد پاکسازی و سلامتی |
| | |حمام کردن (حمام زمستانی)، استفاده از نارنج برای بوی خوش و دفع انرژیهای منفی، خوردن میوه و سبزی برای پیشگیری از سرماخوردگی<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[روسیه]]''' |
| | |نماد مقابله با تاریکی و استقبال از نور |
| | |روشن کردن معابر، دعا خواندن و خوردن نان، پنیر و عسل.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[اسکاتلند]]''' |
| | |شباهت به آیین ایرانی [[چهارشنبهسوری]] |
| | |فردی با موهای مشکی و بلند به در خانه [[همسایه]] میرود تا غذای خوشمزه دریافت کند، روشن کردن آتش، جشنهای آتش.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''آمریکای جنوبی و غرب آفریقا''' |
| | |برگزاری در ارتفاعات و مناطق مختلف |
| | |پوششهای نمادین، آیین نمادین در ماچو پیچو (پرو) برای طولانیتر شدن روزها<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |- |
| | |'''[[اقلیم کردستان عراق]]''' |
| | |شهوی یلدا یا شهوی چله، بخش جداییناپذیر هویت جمعی |
| | |بیدار ماندن تا سپیدهدم، آیینهای مرتبط با نور<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/شب-یلدا-میراث-کهن-از-ایران-تا-جهان «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> |
| | |} |
| | |
| | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| {{پانویس پیشنویس}}
| | |
| ==منابع== | | == منابع == |
| {{آغاز منابع}} | | {{آغاز منابع}} |
| * «آدابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچۀ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش. | | * «آدابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچهٔ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۴ش. |
| * «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسۀ مطالعت ایران و اوراسیا، تاریخ بارگذاری: 1 دی 1404ش. | | * «آیین شب یلدا در آسیای مرکزی؛ روایتهای شبه چله و پیوندهای فرهنگی»، وبسایت مؤسسهٔ مطالعت ایران و اوراسیا، تاریخ بارگذاری: ۱ دی ۱۴۰۴ش. |
| * «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش. | | * اختری، محمدعلی، «آیین شب یلدا روز اول دی»، حافظ، شمارهٔ ۱۰، ۱۳۸۳ش، ص۱۵–۱۶. |
| * «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش. | | * پوریوسفی، طاهره، «جشن شب یلدا»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۳۰ آذر ۱۳۹۵ش. |
| * «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان، تاریخ بارگذاری: 30 آذر 1404ش. | | * «تاریخچهٔ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۴ش. |
| * «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 25 اذر 1399ش. | | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش. |
| | * «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان، تاریخ بارگذاری: ۳۰ آذر ۱۴۰۴ش. |
| | * فرشادیان، فرهام، «شب یلدا: بنیادی جاویدان در فرهنگ و تمدن ایران زمین»، گذر تاریخ، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۳ش، ص۲۱. |
| | * «فلسفهٔ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۲۵ آذر ۱۳۹۹ش. |
| | * یاری، مریم، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، نامهٔ هویت، شمارهٔ ۹۴، ۱۴۰۲ش، ص۱۵–۱۶. |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
