بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''فاطمه رضازاده محلاتی'''؛ معروف به فاطمه سیاح، عضو کانون بانوان ایران، منتقد ادبی. | '''فاطمه رضازاده محلاتی'''؛ معروف به فاطمه سیاح، عضو کانون بانوان ایران، منتقد ادبی. | ||
==زندگی نامه== | ==زندگی نامه== | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۹۶: | ||
*بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، ابن سینا، 1347ش. | *بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، ابن سینا، 1347ش. | ||
*«زندگی و اندیشه دکتر فاطمه سیاح»، پروتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 25 بهمن 1401ش. | *«زندگی و اندیشه دکتر فاطمه سیاح»، پروتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 25 بهمن 1401ش. | ||
ویکی ج | |||
[[ | [[پرونده:فاطمه سیاح (1).jpg|جایگزین=فاطمه سیاح-فاطمه رضازاده محلاتی|بندانگشتی|تصویر فاطمه رضازاده محلاتی معروف به فاطمه سیاح]] | ||
[[ | '''<big>فاطمه سیاح؛</big>''' پایهگذار کرسی نقد ادبی در دانشگاه تهران. | ||
فاطمه سیاح، زادهٔ ۱۲۸۱ش در مسکو از پدری ایرانی و مادری آلمانی، تحصیلات عالی خود را در مسکو به پایان رساند و دکترای ادبیات فرانسه گرفت. او پس از تدریس در روسیه، به ایران آمد و به تدریس زبانهای خارجی و نقد ادبی در دانشگاه تهران پرداخت و بخش ادبیات تطبیقی را راهاندازی کرد. سیاح در فعالیتهای علمی، فرهنگی و سیاسی حضور فعالی داشت و در حقوق زنان و نشر آثار ادبی مشارکت کرد، اما نگرش او نسبت به فرهنگ ایران و کشورهای جهان سوم انتقادی و گاه منفی بود و گرایش او به رئالیسم سوسیالیستی، تخیل و خلاقیت فردی را محدود کرده بود. دیدگاه او نسبت به زنان ترکیبی از الگوی غربی و تلاش برای تساوی جنسیتی بود، که گاه با ارزشهای بومی همخوانی نداشت. او مقالات و آثار متعددی در زمینه ادبیات، فردوسیشناسی و نقد ادبی منتشر کرد و از پیشگامان نقد علمی در ایران به شمار میرود. | |||
==تولد فاطمه سیاح== | |||
فاطمه رضازاده محلاتی از پدری ایرانی و مادری آلمانی<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.]</ref> به سال ۱۲۸۱ش در شهر مسکو متولد شد. به علت اینکه مدتی همسر حمید سیاح بوده است، او را فاطمه سیاح نامیدند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/ رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> پدرش میرزا جعفرخان رضازاده محلاتی بود که به مدت ۴۵ سال در مدرسۀ زبانهای شرقی مسکو [[زبان فارسی|زبان]] و ادبیات فارسی تدریس میکرد و کتابهایی در موضوع زبان محاورۀ فارسی، روسی و فرانسوی منتشر کرد. اسناد تاریخی حاکی از این است که همانند برادرش میرزا محمدعلی محلاتی با [[سید جمالالدین|سید جمالالدین اسدآبادی]] (۱۲۱۷-۱۲۷۵ش) و زینالعابدین مراغهای (۱۲۵۵-۱۳۲۸ش) مصاحبت داشته است.<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.] </ref> | |||
==تحصیلات فاطمه سیاح== | |||
فاطمه سیاح تحصیلات خود را بهصورت کامل در مسکو گذراند و با نگارش رسالهای تحت عنوان «آناتول فرانس<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/9079-anatole-france «آناتول فرانس»، وبسایت ایران کتاب، تاریخ بازدید 16 مهر 1401ش.]</ref> در ادبیات فرانسه» موفق به اخذ دکتری<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد،«فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> از دانشکدۀ ادبیات اونیورسیته مسکو شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/ رمضان نرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> | |||
==تدریس فاطمه سیاح== | |||
سیاح، چهار سال در دانشکدههای روسیه تدریس کرد. او در سال ۱۳۱۲ش و در سن ۳۲ سالگی به [[ایران]] آمد<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/ رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> و در سال ۱۳۱۵ش به تدریس زبانهای روسی و فرانسوی در دانشسرای عالی پرداخت و دو سال بعد به دانشیاری و سپس در سال ۱۳۲۲ش به استادی دانشگاه [[تهران]] رسید. دکتر سیاح به دلیل تسلط بر زبان و ادبیات روسی، فرانسوی، [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]، آلمانی و ایتالیایی، درس نقد ادبی و ادبیات تطبیقی با عنوان «بخش ادبیات زبانهای خارجه» در دانشگاه تهران را به راه انداخت که به علت نداشتن جایگزینی برای او این بخش پس از فوتش تعطیل شد.<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، ایرج، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> | |||
==ازدواج فاطمه سیاح== | |||
فاطمه سیاح با پسرعمویش، حمید سیاح [[ازدواج]] کرد. این ازدواج تنها سه سال دوام داشت و به جدایی انجامید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/ رمضان نرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> | |||
==مأخذ فکری فاطمه سیاح== | |||
فاطمه سیاح به مارکسیسم و مکتب رئالیسم سوسیالیستی، تقید خاصی داشت که به عقیدۀ برخی همین امر سبب شد که او تخیل را بهطور کامل کنار بگذارد و تنها به وصف واقعیت در آثارش بپردازد و از ضمیر ناخودآگاه و تأثیر آن در خلق هنر و ادبیات اصیل غافل شود.<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> همچنین او تحت تأثیر نقادان مشهور روسی مانند بلینسکی (۱۸۱۱-۱۸۴۸م) و چرنیشِفسکی (۱۸۲۸-۱۸۸۹م) بود.<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.]</ref> | |||
سیاح تحت تأثیر دنیای غرب و نگرش منفی نسبت به کشورهای جهان سوم بود، بهطوریکه همواره نوعی بدبینی به فرهنگ و ادبیات و در مواردی حتی مردم [[ایران]] در گفتهها و آثارش به چشم میخورد.<ref>رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/</ref> | |||
==سیرۀ اخلاقی فاطمه سیاح== | |||
دوستان و همکاران دکتر سیاح او را فردی بااراده و دارای وقار و متانت معرفی کردهاند که همیشه خندان و گشادهرو بود و هیچگاه رنجها و ناراحتیهای خود را ابراز نمیکرد. او با وجود دانش فراوان همواره فروتن بود. در [[زندگی]] خصوصی نیز او را بهسادگی و بیآلایشی میشناختند که از [[دروغ]] و [[ریا]] به دور بود.<ref> [http://mahallatcity.blogfa.com/post/1212 «نگاهی به زندگی و آثار دکتر فاطمه سیاح»، وبلاگ محلات سیتی، تاریخ درج مطلب: 1 بهمن 1389.]</ref> | |||
==فعالیتهای علمی و فرهنگی فاطمه سیاح== | |||
*عضویت در کنگرۀ [[فردوسی]] و انتشار دو مقالۀ مهم دربارۀ فردوسی به زبان فرانسه و فارسی در این کنگره؛ | |||
*دبیر اول حزب زنان ایران و از پیشوایان نهضت زنان؛ | |||
*عضویت در هیئت نمایندگی [[ایران]] در جامعۀ ملل در سال ۱۳۱۵ش؛<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> | |||
*عضو هیئت تحریریۀ ماهنامۀ ادبی «پیام نو» در سال ۱۳۲۳ش؛<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.]</ref> | |||
*شرکت در کنگرۀ «زن و صلح» فرانسه، بهعنوان نمایندهای از شورای زنان [[ایران]] در سال ۱۳۲۴ش؛<ref> [http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> | |||
*انتشار «مجلۀ حزب زنان ایران» با همکاری دکتر [[زهرا کیا (خانلری)|زهرا خانلری]](۱۲۹۱-۱۳۶۹ش)، [[سیمین دانشور]] (۱۳۰۰-۱۳۹۰ش) و هاجر تربیت (۱۲۸۵-۱۳۵۲ش) در دیماه ۱۳۲۴ش؛<ref>پیرنیا، سالارزنان ایران، 1374ش، ص88</ref> | |||
*عضویت در کمیتۀ مرکزی سازمان زنان [[ایران]] و جمعیت شیر و خورشید سرخ بانوان ایران؛<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.]</ref> | |||
*عضو نخستین کنگرۀ نویسندگان [[ایران]] در سال ۱۳۲۵ش و سخنرانی در خصوص «مقام استاد در ادبیات» و «پیرامون سخنرانی دکتر خانلری در نثر معاصر فارسی»؛ | |||
*ایراد چهار خطابه دربارۀ تحولات هنر در سال ۱۳۲۶ش؛ | |||
فاطمه سیاح گذشته از ادبیات، در هنرهای [[موسیقی]] و [[نقاشی]] نیز صاحبنظر بود. او نوازندگی پیانو را در کنسرواتوار مسکو آموخته بود و با آثار نقاشان جهان نیز آشنایی کامل داشت.<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> | |||
==فعالیتهای سیاسی و اجتماعی فاطمه سیاح== | |||
او پس از ورود به [[ایران]] فعالیتهای سیاسی و اجتماعی خود را آغاز کرد. در مصاحبهای که با مجلۀ «عالم زنان» داشت از صحبت با زنان روشنفکر ایران برای آزادی زنان و تشکیل «کانون بانوان» سخن گفته بود. او همچنین پس از برداشته شدن [[حجاب]] در ایران از طرف دولت وقت ایران مأمور شد تا در این باره در هفدهمین دورۀ جامعه ملل شرکت کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/ رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> | |||
==دیدگاهها فاطمه سیاح== | |||
===جایگاه زن در اندیشه فاطمه سیاح=== | |||
سیاح در جایی، زن را تنها پیرو و مقلد معرفی میکند که حتی در کارهایی چون رقاصی نیز دنبالهرو و پیرو نبوغ و افکار مردانه است و خود ابتکار و ابداعی ندارد و کمال زن را در همانندی او با مردان میداند؛ باز در موردی دیگر از دیدگاه نخست خود میگذرد و زن را موجودی متفاوت از مرد و دارای [[احساس|احساسات]] قوی زنانه معرفی میکند و در آخر نیز خواستار تساوی زن و مرد است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشه دکتر فاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> | |||
در نوشتههای او مواردی چون ترویج [[روابط دختر و پسر]]، رواج رقص، رمانهای هرزهنگاری، معرفی خوانندههای زن اروپا و ارائۀ الگوی زن غربی به چشم میخورد که در جهت ترویج فرهنگ ابتذال در [[ایران]] و رواج ارزشها و فرهنگ غرب است. او حامی اصلاحات ارضی بود و از دشمنی با اعراب نیز حمایت میکرد و آنها را موجب انحطاط ادبیات ایرانیان معرفی میکرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/ رمضان نرگسی، «زندگی و اندیشۀ دکترفاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> | |||
==شاگردان فاطمه سیاح== | |||
پرویز ناتل خانلری، زهرا کیاخانلری و سیمین دانشور ازجمله شاگردان فاطمه سیاح هستند.<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.] </ref> | |||
==آثار فاطمه سیاح== | |||
دکتر سیاح در [[ایران]] بزرگ نشده بود و [[زبان فارسی]] را خوب نمیدانست؛ بدین خاطر مطالب خود را به زبان روسی مینوشت و دیگران به فارسی [[صنعت ترجمه در ایران|ترجمه]] میکردند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشه دکتر فاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> از دکتر سیاح مقالات گوناگونی در حوزههای مختلف به چاپ رسیده است: | |||
*در زمینۀ زنان و جایگاه اینان در جامعه و ادبیات: زن در مغرب زمین ۵۰ سال پیش و امروز، زن و هنر، مقام زن در ادبیات، نبوغ در نزد زنها؛ | |||
*دربارۀ ادبیات و نقد ادبی: ادبیات معاصر [[ایران]]، موضوع رمانتیسم و رئالیسم سبک نگارش در ادبیات اروپایی، مقام سنت در تاریخ و ادبیات؛ | |||
*در خصوص زندگی و آثار نویسندگان روس: آنتوان چخوف، شرق در آثار پوشکین، داستایوسکی؛ | |||
*در باب فردوسیشناسی: تحقیق مختصر در احوال و زندگی [[فردوسی]]، انتقاد دانشمندان اروپایی در باب فردوسی، نظریاتی چند در باب شاهنامه و زندگانی فردوسی؛ | |||
او همچنین برخی مقالات [[تربیت|تربیتی]] نیز به چاپ رسانده است.<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.]</ref> | |||
==نوآوریها فاطمه سیاح== | |||
فاطمه سیاح از پیشگامان نقد ادبی جدید [[ایران]] بود. او توانست گفتارهایی بر پایۀ استدلال علمی و عینی در نقد ادبیات ایران بنویسد.<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref>او همچنین از پیشاهنگان ایجاد تردید در رأی و نظر شرقشناسان اروپایی درباره ادبیات ایران بود.<ref>[https://amordadnews.com/114949/ «یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: 13اسفند 1400ش.]</ref> | |||
==درگذشت فاطمه سیاح== | |||
فاطمه سیاح مدتی پس از ابتلا به بیماری دیابت، سکتۀ قلبی کرد و سیزدهم [[اسفند]] ۱۳۲۶ش در ۴۵ سالگی درگذشت<ref>[http://bukharamag.com/1390.02.14103.html پارسینژاد، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1395ش.]</ref> و در ابنبابویه به خاک سپرده شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6462/73638/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD رمضاننرگسی، «زندگی و اندیشه دکتر فاطمه سیاح»، 1383ش.]</ref> | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | |||
==منابع== | |||
*«آناتول فرانس»، وبسایت ایران کتاب، تاریخ بازدید ۱۶ مهر ۱۴۰۱ش. | |||
*پارسینژاد، ایرج، «فاطمه سیاح و نقد ادبی»، مجلۀ فرهنگی و هنری بخارا، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۵ش. | |||
*پیرنیا، منصوره، سالارزنان ایران، واشنگتن، ایرانمهر، ۱۳۷۴ش. | |||
*رمضاننرگسی، رضا، «زندگی و اندیشۀ دکتر فاطمه سیاح»، مجلۀ حوراء، شمارۀ ۸، ۱۳۸۳ش. | |||
*«یادروز درگذشت فاطمه سیاح؛ نخستین بانوی استاد دانشگاه تهران»، تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ درج مطلب: ۱۳اسفند ۱۴۰۰ش. | |||
ویکی ز | |||
