فوتبال زنان در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''فوتبال زنان در ایران؛'''}} حضور زنان در عرصهٔ فوتبال کشور.

حضور زنان در عرصهٔ فوتبال ایران از دههٔ ۱۳۴۰ش با فعالیت‌های غیررسمی در تیم‌های محلی آغاز و باشگاه تاج نخستین تیم رسمی شناخته شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این رشته تا اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش فعالیتی نداشت. تیم ملی زنان ایران در رقابت‌های بین‌المللی ازجمله جام ملت‌های آسیا و المپیک نوجوانان سنگاپور موفق به کسب جواز حضور در جام ملت‌های آسیا شده است. در سطح باشگاهی، لیگ برتر با حضور تیم‌هایی در ۲۴ استان برگزار می‌شود. مهم‌ترین موانع توسعه فوتبال قهرمانی زنان ایران کمبود زیرساخت‌های استاندارد، نبود حمایت شغلی و مالی از ورزشکاران، ضعف در استعدادیابی و مربیگری و فقدان جایگاه زنان در مدیریت ورزشی کشور ذکر شده است. حجاب به‌عنوان یک مانع برای حضور بین‌المللی، با پیگیری‌های فدراسیون ایران و رایزنی‌های بین‌المللی حل شده و فیفا لباس استانداردی را برای زنان محجبه تأیید کرده است.

فوتبال زنان در ایران از ۱۳۴۹ش با حضور غیررسمی دختران در تیم‌های محلی و خیابانی مردان آغاز شد. فدراسیون فوتبال ایران با شناسایی استعدادهای زنان، گروهی را برای آموزش مربیگری به کلاس‌های فیفا اعزام کرد. در باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان تشکیل و در ۱۳۴۹ش در بازی مقابل دیهیم به برتری ۶ بر صفر دست‌یافت.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/173507/ماجراي-فوتبال-زنان-ايران «ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref> سپس باشگاه‌های پرسپولیس، دیهیم و عقاب به تیم‌داری در این حوزه پرداختند.<ref>[https://footballdokht.ir/577-تاریخچه-فوتبال-زنان-در-ایران-عکس.html «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref> پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] [[انقلاب اسلامی ایران|ایران]] در ۱۳۵۷ش، در ۱۳۷۱ش با برگزاری مسابقات فوتبال سالنی در دانشگاه الزهرا دوباره فوتبال زنان فعال شد. در دوران ریاست‌جمهوری [[سید محمد خاتمی]] امکانات گسترده‌تری در اختیار فوتبال زنان قرار گرفت. با حمایت برخی چهره‌ها از جمله [[فائزه هاشمی]] در عرصهٔ ورزش زنان و محسن صفایی فراهانی در ریاست فدراسیون فوتبال، فوتبال دختران از فضای سالن به زمین چمن منتقل شد. در هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز برگزار شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/تاریخچه-پر-ماجرای-فوتبال-زنان-در-ایران#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

فوتبال زنان در قالب ۸۰ تیم باشگاهی و در استان‌های: تهران، اصفهان، فارس، خوزستان، کرمان، مازندران، گیلان، خراسان رضوی، البرز، کرمانشاه، کردستان، همدان، آذربایجان غربی، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، یزد، مرکزی، ایلام، کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، گلستان، خراسان شمالی، سمنان مستقر هسند. بیشترین تمرکز تیم‌ها در استان تهران، فارس و اصفهان است.<ref>[https://footballdokht.ir/teams «تیم‌های باشگاهی فوتبال زنان ایران»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref> نخستین دورهٔ لیگ برتر فوتبال زنان طی سال‌های ۱۳۸۶ش تا ۱۳۸۷ش برگزار شد<ref>[https://footballdokht.ir/254-تاریخچه-لیگ-فوتبال-بانوان-قهرمان-ها.html «نخستین دوره لیگ برتر فوتبال زنان ایران طی سال‌های 1386 تا 1387 برگزار شد.»، وب‌سایت فوتبال‌دخت؛] [https://www.hazfi-cup.com/champions/Kowsar_Women_Football_League «لیست قهرمانان لیگ برتر کوثر بانوان فوتبال ایران»، وب‌سایت جام حذفی.]</ref> و در ۱۴۰۴ش هجدهمین دورهٔ این لیگ با قهرمانی تیم خاتون بم پایان یافت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6745276/خاتون-بم-قهرمان-لیگ-هجدهم-شد-سپاهان-در-برابر-بمی-ها-ناکام-ماند «خاتون‌بم قهرمان لیگ هجدهم شد/ سپاهان در برابر بمی‌ها ناکام ماند.]</ref> صعود تیم خاتون بم در 1403ش به جمع هشت تیم برتر باشگاهی آسیا نشانۀ بلوغ فنی، تاکتیکی و اتحاد تیمی در فوتبال زنان ایران ارزیابی شده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که روند پیشرفت فوتبال زنان در قالب باشگاه‌های مختلف و لیگ داخلی، طی دو سال گذشته محسوس بوده است.<ref>[https://www.varzesh3.com/news/2076993/%D8%AF%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%85 «دو سال است از پیشرفت فوتبال زنان می‌گویم!»، وب‌سایت روزش سه.]</ref>

 

* نایب‌قهرمانی مسابقات زیر ۱۴ سال آسیا (۱۳۹۱ش، سریلانکا) و کسب دو مقام سومی در این رقابت‌ها (۱۳۹۳ش و ۱۳۹۵ش).<ref>[https://the-ffiri.com/fa/news/214/تیم-ملی-فوتبال-نونهالاندختران «تیم ملی فوتبال نونهالان(دختران)»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref>

به نظر کارشناسان لباس فوتبال بانوان در ایران به‌دلیل نیاز جامعه به هویت‌سازی و بازنمایی فرهنگی و اجتماعی، باید به گونه‌ای طراحی و تولید شود که فراتر از یک پوشش ورزشی صرف عمل کند. به‌گفتهٔ [[فدراسیون فوتبال ایران]] این لباس‌ها ضمن رعایت اصول حجاب و استانداردهای فنی، احساس آزادی و زیبایی را در زمین بازی برای بازیکنان به همراه داشته باشد. به پیشنهاد کارشناسان، طراحی این لباس‌ها باید شامل محورهایی همچون هماهنگی با فرهنگ و رنگ ملی، طراحی اختصاصی متناسب با آناتومی بانوان، هویت تیمی و جایگاه اسپانسر، استفاده از نقوش ایرانی با الهام‌گیری سنتی-مدرن و افزودن نام و شمارهٔ بازیکن با فونت اختصاصی هر تیم، باشد.<ref>[https://footballdokht.ir/team/59-iran-ایران.html «تیم ملی فوتبال زنان ایران»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref>

تا قبل از سال ۱۳۹۰ش، [[حجاب]] بخاطر سخت‌گیری فیفا به‌عنوان یکی از چالش‌های اصلی در مسیر فعالیت بین‌المللی ورزشکاران زن ایرانی مطرح بود. برای مثال، در مسابقات انتخابی المپیک ۲۰۱۲م لندن در خرداد ۱۳۹۰ش در اردن، تیم ملی فوتبال زنان ایران به‌دلیل عدم تأیید لباس توسط داوران فیفا، اجازهٔ حضور در زمین را پیدا نکرد. اما به دنبال پیگیری‌های فدراسیون فوتبال ایران و رایزنی‌های شاهزاده اردنی، فیفا لباسی استاندارد برای زنان محجبه به تأیید رساند که مورد پذیرش ایران، بحرین و اردن قرار گرفت.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1318499/فوتبال-زنان-ایران-از-اردن-تا-اردن-منع-حجاب-و-گرفتن-حق-حساب «فوتبال زنان ایران از اردن تا اردن؛ منع حجاب و گرفتن حق حساب»، وب‌سایت تابناک.]</ref> بر اساس اظهارات مسئولین فدراسیون در امور بانوان، موضوع حجاب حل شده است و فوتبالیست‌های ایرانی با پوشش اسلامی خود توانسته‌اند به عرصه‌های جهانی راه یابند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/96777/موضوع-حجاب-دختران-فوتبالیست-99-درصد-حل-است «موضوع حجاب دختران فوتبالیست ۹۹ درصد حل است»، خبرگزاری فرارو.]</ref>

دستمزد بازیکنان فوتبال زنان در ایران در مقایسه با مردان پایین‌تر است. کارشناسان دلایل اصلی این تفاوت را موارد زیر ارزیابی می‌کنند:

جایگاه فوتبال زنان ایران در رنکینگ فدراسیون جهانی فوتبال دارای فراز و فرودهایی بوده است. برای مثال تیم ملی فوتبال زنان ایران در سال‌های آغازین فعالیت خود با هدایت شهرزاد مظفر رتبهٔ چهل‌وهشتم جهان<ref>[https://football360.ir/post/2023061413/واکاوی-شرایط-فوتبال-زنان-ایران-در-رنکینگ-فیفا-از-خودمان-14-سال-عقبتریم «واکاوی شرایط فوتبال زنان ایران در رنکینگ فیفا؛ از خودمان 14 سال عقب‌تریم!»، وب‌سایت فوتبال 360.]</ref> و در رتبه‌بندی ۱۳۸۹ش جایگاه ۵۵ جهان را کسب کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/تاریخچه-پر-ماجرای-فوتبال-زنان-در-ایران#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در جدیدترین رنکینگ اعلام‌شده، از جایگاه ۷۰ به رتبهٔ ۶۸ جهان ارتقا یافته است.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/262169/صعود-دو-پله-ای-زنان-فوتبال-ایران-در-رنکینگ-FIFA «صعود دو پله‌ای زنان فوتبال ایران در رنکینگ FIFA»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref>

در سطح فردی زهرا قنبری در فصل ۹۸–۱۳۹۷ش با ۵۱ گل، خانم گل فوتبال ایران شد و به‌عنوان نخستین لژیونر فوتبال بانوان ایران شناخته می‌شود. سارا قمی به‌عنوان بیش‌ترین زنندۀ گل در لیگ بانوان ایران تا ۱۳۹۶ش ۳۵ بازی ملی و ۲۳ گل برای تیم ملی ثبت کرده است. شقایق نوری‌زاده از ۱۳۹۰ش تا ۱۳۹۶ش در تمامی رده‌های تیم ملی فوتبال بانوان حضور داشته و در مسابقات آسیایی، تورنمنت‌های بین‌المللی و اروپایی متعددی به میدان رفته است. مریم ایراندوست نیز به‌عنوان بازیکن سابق تیم ملی و مدرس بین‌المللی فوتبال، در چندین کشور به تدریس فوتبال پرداخته است.<ref>[https://fbtv3.ir/news/23107 «پیشرفت ورزش بانوان بعد از انقلاب اسلامی»، وب‌سایت فوتبال برتر.]</ref>

بر اساس یافته‌های تحقیقی، مهم‌ترین موانع به ترتیب اولویت عبارتند از:

 

* کم‌توجی به اماکن و تسهیلات ورزشی؛

* عدم حمایت شغلی و ورزشی از جمله بیمه و حقوق پس از دوران قهرمانی؛

* نبود سرمایه‌گذاری مناسب از طرف بخش‌های خصوصی؛<ref>[https://journals.guilan.ac.ir/article_3260_25af7a8f4b2370f994887ed3d0e65e1f.pdf افتخاری و دیگران، «شناسایی موانع توسعه مدیریتی فوتبال زنان در ایران»،  1397ش، ص155-160.]</ref>

* ادعای اتحادیه فوتبال اردن در سال ۲۰۲۱م مبنی بر استفاده از بازیکنان مرد در تیم زنان ایران.<ref>[https://www.sarpoosh.com/football/football-rules/women-football-32.html «آشنایی با مشکلات فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت سرپوش.] </ref>

== فوتبال زنان ایران در جنگ رمضان ==

پس از پایان جام ملت‌های آسیای زنان ۲۰۲۶م در استرالیا و بسته‌بودن حریم هوایی ایران بخاطر [[جنگ رمضان]]، بازگشت تیم ملی با تأخیر افتاد و برخی رسانه‌ها از [[پناهندگی بازیکنان فوتبال زنان ایران]] خبر دادند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-ورزشی-160/1700865-سیر-تا-پیاز-پناهندگی-بازیکنان-تیم-ملی-فوتبال-زنان-در-استرالیا «سیر تا پیاز پناهندگی بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان در استرالیا»، خبرگزاری جماران.]</ref> در این مدت، با تشویق و هماهنگی سیاسی دولت‌های استرالیا<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/398950/جزئیاتی-از-اتفاقات-تیم-ملی-زنان-در-استرالیا «جزئیاتی از اتفاقات تیم ملی زنان در استرالیا»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref> و آمریکا،<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سیاسی-59/3199593-ترامپ-اگر-استرالیا-به-زنان-فوتبالیست-ایرانی-پناهندگی-ندهد-آمریکا-این-کار-را-خواهد-کرد «ترامپ: اگر استرالیا به زنان فوتبالیست ایرانی پناهندگی ندهد، آمریکا این کار را خواهد کرد»، وب‌سایت خبر فوری.]</ref> ۷ عضو تیم (شش بازیکن و یک عضو کادر فنی) هتل را ترک کرده و درخواست پناهندگی دادند؛<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1362977/کامبک-زنان-ایران-از-دل-پناهندگی-به-آغوش-وطن-منتظر-تصمیم-نهایی-۳-نفر-دیگر «کامبک زنان ایران از دل پناهندگی به آغوش وطن؛ منتظر تصمیم نهایی ۳ نفر دیگر!»، وب‌سایت تابناک؛] [https://www.asriran.com/fa/news/1149803/زهرا-قنبری-هم-از-پناهندگی-در-استرالیا-پشیمان-شد-کاپیتان-تیم-ملی-در-راه-مالزی «زهرا قنبری هم از پناهندگی در استرالیا پشیمان شد؛ کاپیتان تیم ملی در راه مالزی»، وب‌سایت عصر ایران؛] [https://www.tabnak.ir/fa/news/1362342/انصراف-یکی-از-دختران-فوتبالیست-از-پناهندگی «انصراف یکی از دختران فوتبالیست از پناهندگی»، وب‌سایت تابناک.]</ref> با این حال، پس از پیگیری‌های فدراسیون و دستگاه دیپلماسی، ۵ نفر از آنان منصرف شده و تیم ملی در نهایت بدون ۲ عضو باقی‌مانده به ایران بازگشت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6779171/برگزاری-مراسم-استقبال-از-تیم-ملی-فوتبال-زنان-در-میدان-ولیعصر «استقبال با شکوه از تیم ملی فوتبال زنان/ دختران «وطن» در آغوش ملت»، خبرگزاری مهر.]</ref>

{{آغاز منابع}}* «آشنایی با مشکلات فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ بازدید: 12 فروردین 1405ش.

* «دو سال است از پیشرفت فوتبال زنان می‌گویم!»، وب‌سایت روزش سه، تاریخ درج مطلب: 24 مهر 1403ش.

* «موانع حضور زنان در ورزشگاه‌‎ها؛ ضعف مدیریتی یا شرع؟»، خبرگزاری فرارو، شهریور 1398ش.