آموزش کودک به کودک: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:آموزش کودک به کودک.jpg|جایگزین=ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار|بندانگشتی|ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار]]

{{درشت|'''آموزش کودک به کودک'''}}؛ از روش‌های مؤثر و موفق در آموزش کودکان.

آموزش [[کودک]] به کودک،<ref>Child to child</ref> از جمله الگوهای موفق در زمینهٔ آموزش به کودکان است که علاوه بر یادگیری کودکان، به تحقق اهداف آموزشی مطرح در تعلیم و [[تربیت]] کودکان نیز کمک می‌کند.<ref>نجار لشگری، «بررسی تأثیر آموزش کودک به کودک بر آگاهی‌های بهداشتی دختران پایهٔ سوم ابتدایی»، 1392ش، ص132-140.</ref> این شیوهٔ آموزشی، امروزه، در بسیاری از کشورهای دنیا رایج شده و افراد بیشتر در آموزش بهداشت و پیشگیری از این رویکرد استفاده می‌کنند.<ref>Murray the prevention of dental disease, second edition, 1989.</ref>

==تاریخچه آموزش کودک به کودک==

آموزش کودک به کودک که یکی از انواع رویکرد کلی «آموزش همسالان»<ref>Peer education</ref> است، از دههٔ ۱۹۷۰م فراگیر شد. در سال ۱۹۷۸م، اولین گردهمایی در راستای معرفی و برنامه‌ریزی آموزش کودک به کودک، در آموزش بهداشت توسط انستیتوی آموزش و بهداشت کودکان در لندن برگزار شد. نتیجهٔ این گردهمایی، راه‌اندازی رویکرد کودک به کودک در ۱۹۷۹م در لندن بود که تا ۱۹۹۶م، در ۶۸ کشور دنیا از جمله [[ایران]]، این برنامه‌ها اجرایی شدند.<ref>Child to child trust, review of activities, London institute of education, 1996.</ref>

امروزه، از این شیوهٔ آموزشی، در یادگیری دروس از جمله ریاضی، انگلیسی، جغرافیا، علوم اجتماعی و سلامت و بهداشت استفاده می‌شود. کارشناسان، بهترین مکان استفاده از این روش را در [[مدرسه]] می‌دانند.<ref>Rieser, Implementing Inclusive Education, 2008.</ref>

در کشورهای در حال توسعه، هنوز هم کودکان بزرگ‌تر همواره بخشی از مسئولیت‌های مربوط به مراقبت و آموزشِ کودکان کوچک‌تر در [[خانواده]] را بر عهده دارند که این نیز همان آموزش کودک به کودک محسوب می‌شود.<ref>Fryer, health education through interactive radio: a child-to-child project in Bolivia, 1991, 18 (1), P65-77.</ref>

==اصول آموزش کودک به کودک==

رویکرد آموزشی کودک به کودک بر سه فرض استوار است:

#آموزش در سنین ابتدایی زندگی، اثربخش‌تر است؛

#آموزش، در هر محیطی مانند مدرسه، [[خانه]] یا اجتماع، باید در حد امکان فراگیر بوده و به‌عنوان بخشی حیاتی از زندگی کودک محسوب شود؛

#کودکان، همیشه، اراده، توانایی و انگیزهٔ لازم برای آموزش به یکدیگر را دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/77511/fa حیدرنیا، «یاری کودک به کودک»، 1379ش، 28-35.]</ref>

در آموزش کودک به کودک، هدف یادگیری است و به این رویکرد نباید به‌صورت «کمک تواناتر به ناتوان‌تر» نگریست؛ بلکه در این روش، کودکان به‌ویژه در محیط مدرسه، در نقش [[نقش تربیتی معلم|معلم]] و دانش‌آموز کار کرده و اصل «آن‌که یاد می‌دهد یاد هم می‌گیرد» را به کار می‌گیرند.<ref>خضری، «تدریس همسال: راهبرد آموزش به دانش آموزان دارای نیازهای ویژه در نظام آموزش فراگیر»، 1391ش.</ref>

[[پرونده:آموزش کودک به کودک۱.jpg|جایگزین=دانش‌آموز کلاس چهارم ابتدایی در حال ارائه کنفرانس در کلاس درس|بندانگشتی|اهوراحسین پور دانش‌آموز کلاس چهارم ابتدایی در حال ارائه کنفرانس در کلاس درس]]

بر اساس آنچه که در تحقیقات به اثبات رسیده، کودکان، زمانی‌که به‌صورت فعال، در جریان یادگیری قرار می‌گیرند، بهتر و مؤثرتر مطالب را آموخته و این جریان اطلاعات و آموزش، در بین افراد همسن به‌صورت راحت‌تری انتقال می‌یابد.<ref>Karimzadeheshirazi Heydarnia, Child to Child’s help: A New approach to health education. Armaghanedanesh, 2000; 5 (17-18): 28-35;{{سخ}}

Noori Sistani, Promoting Knowledge, Attitude and Practices (KAP) of the mothers in their Girls Pubertal Health Based on Peer Education Approach, 2010, 11 (6), P33-39.</ref>

این نوع از آموزش، دارای اثراتی مثبت بر دانش، مهارت و نگرش دانش‌آموزان داشته<ref>WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005 http://www.unicef.org.</ref> و آنها را [[مسئولیت‌پذیری|مسئولیت‌پذیر]] می‌کند تا در راستای همکاری و حل مشکلات در زندگی نیز آمادگی لازم را کسب کنند. کارشناسان، همچنین، بر این باورند که اطلاعات حساس، بین افراد هم سن و سال به‌صورت راحت‌تری مطرح می‌شود.<ref>Rieser, Implementing Inclusive Education. London: Charles worth Group, 2008.</ref>

===مشارکت===

آموزش کودک به کودک (آموزش همسالان)، نمونه‌ای از مشارکت گروه همسال و غیرهمسال است.

#مشارکت افقی: مشارکتی است که در میان کودکان و گروه‌های همسال ایجاد شده و نقشی مؤثر در پیشبرد اهداف مورد نظر آموزشی دارد.

#مشارکت عمودی: مشارکتی که بین کودکان و بزرگسالان یا معلمان ایجاد می‌شود. در این نوع از مشارکت، بزرگسالان، بر جهت‌گیری صحیح روند کار گروهی و دست‌یابی به هدف مورد نظر، نظارت دارند.<ref>[https://vista.ir/m/a/p7c05 رضاپور لاکانی، «از آموزش همسالان تا ارتقای سلامت دانش آموزان»، وب‌سایت ویستا.]</ref>

==فواید آموزش کودک به کودک==

رویکرد آموزش کودک به کودک، دارای مزایایی به شرح زیر است:

#شناخت خوب همسالان از محیط اجتماعی- فرهنگی

#بهبود هنجارهای اجتماعی

#درگیر شدن کودکان در طراحی طرح‌های مرتبط با خود آنها<ref>Rotheram-Borus, Miller, Koopman, Haignere, Selfromge, Adolescents living safely: AIDS awareness, attitudes and actions, 2002.</ref>

#افزایش [[عزت نفس]] و [[اعتماد به نفس]]

#پرورش قدرت [[مهارت تصمیم‌گیری|تصمیم‌گیری]]

#عدم تحمیل هزینه‌های اضافی<ref>موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.</ref>

#یادگرفتن همکاری در گروه‌ها

#افزایش مهارت در ارائهٔ مطالب

#ارتقای سطح و طرز فکر

#بهبود سطح نمرات درسی کودکان در مدرسه<ref>Kohynejad, A study of the relationship of social skills and mental health with educational improvement of second grade high school girl students in Tehran, 2008.</ref>

 

از منظر کارشناسان، آموزش کودک به کودک، به‌ویژه در سنین نوجوانی می‌تواند خطراتی را نیز به دنبال داشته باشد. فشار همسالان، یک عامل پیش‌بینی‌کنندهٔ قوی در رفتارهای فردی و اجتماعی نوجوانان است.<ref>Trunet, A method in search of a theory: peer education and health promotion, 1999, 14 (2), P235-247.</ref>

به‌همین دلیل، گاهی ممکن است رویکرد آموزش [[کودک]] به کودک، به فشار از سمت همسالان تبدیل شده و کودک به انجام رفتار پرخطر متمایل شود. باید در نظر داشت که در گروه افراد هم سن و سال، گاهی ممکن است کودک به‌منظور نزدیک شدن به رفتار گروه، دست به اقدامات خاصی بزند؛ مانند اولین تجربهٔ مصرف الکل، داروهای اعتیادآور یا [[اعتیاد به مواد مخدر|مواد مخدر]]، رفتارهای پرخطر جنسی یا رفتارهای خشونت‌آمیز.<ref>موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.</ref>

==پانویس==

==منابع==