شیرین عبادی: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''شیرین عبادی؛'''</big> <ref group="دیدگاه">شیرین عبادی را یک فمینیست یا فعال حقوق زنان عادی نبینید. او خیلی گسترده تر از این این حد معمول است.</ref>فمینیست<ref group="دیدگاه">در متن مقاله هیچ خبری از دیدگاه های فمینیستی او نیست

https://www.khabaronline.ir/news/103188/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D9%87%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86</ref> و فعال [[حقوق زنان]] و حقوق بشر.

شیرین عبادی، نخستین قاضی زن ایران، پس از ممنوعیت قضاوت زنان، به وکالت روی آورد و پرونده‌های جنجالی مانند قتل‌های زنجیره‌ای را بر عهده گرفت. وی از جمله فعالان حقوق بشر است که با ارائۀ شواهد تاریخی بر سازگاری اسلام با دموکراسی و حقوق بشر تأکید دارد و راه‌حل چالش‌های جهان اسلام را در ارائۀ تفسیری نو از دین مبتنی بر اجتهاد پویا می‌داند. عبادی قوانین ایران را به‌دلیل تبعیض‌های جنسیتی مانند نصف‌بودن دیه زن و عدم پذیرش شهادت زنان نقد کرده و پیوستن به کنوانسیون‌های بین‌المللی را گامی برای مطالبۀ حقوق بشر معرفی می‌کند. او نهادهایی چون انجمن حمایت از حقوق کودکان و کانون مدافعان حقوق بشر را تأسیس کرده است. منتقدان، استناد وی به تاریخ اسلام برای اثبات همخوانی اسلام و دموکراسی را فاقد دقت تاریخی دانسته و معتقدند میان عملکرد برخی حکومت‌ها و اصل اسلام خلط کرده است. به باور آنان، تفاوت‌های حقوقی زن و مرد در اسلام نه تبعیض، بلکه مبتنی بر تفاوت‌های تکوینی و نقش‌های متفاوت در خانواده است. جایزۀ صلح نوبل ۲۰۰۳ش به عبادی نیز از سوی منتقدان اقدامی سیاسی و در چارچوب فشارهای بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌شود.

شیرین عبادی در ۱۳۲۶ش در همدان متولد شد.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%8C-%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86/145753 «عبادی، شیرین»، وب‌سایت پرسمان.]</ref> پدر عبادی از حقوقدانان و معاون وزارت کشاورزی در دولت محمد مصدق بود که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش از سمت خود برکنار شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/5008168/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86 «زندگینامه و مصاحبه با شیرین عبادی در روزنامه گاردین»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> وی دو خواهر و یک برادر دارد و در یک سالگی به همراه خانواده به تهران آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان رساند و در ۱۳۴۸ش مدرک کارشناسی حقوق را دریافت کرد. در اسفند همان سال به‌عنوان قاضی در دادگستری منصوب شد و در ۱۳۵۰ش کارشناسی ارشد حقوق خصوصی را گرفت.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%8C-%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86/145753 «عبادی، شیرین»، وب‌سایت پرسمان.]</ref>

 

عبادی با اشاره به اصل نفی تبعیض در اسناد بین‌المللی و نامطلوب توصیف‌کردن وضعیت حقوق بشر در 1388ش، قوانین ایران را مصداق تبعیض بر اساس جنسیت می‌داند. عبادی وضعیت حقوق بشر در ۱۳۸۸ش را نامطلوب ارزیابی کرده،به‌گفتۀ وی، در قوانین کیفری ایران، دیۀ زن نصف دیۀ مرد تعیین شده و در موارد قصاص، خانواده مقتول زن باید پیش از اجرای حکم، بخشی از دیۀ را به قاتل بپردازند. همچنین شهادت زنان در دادگاه به تنهایی پذیرفته نمی‌شود، در حالی که شهادت مردی که از نعمت سواد بی‌بهره است قابل قبول است. او این موارد را مغایر با تعهدات بین‌المللی ایران ارزیابی می‌کند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سال‌ها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref>

به‌باور عبادی، پیوستن دولت ایران به کنوانسیون‌های بین‌المللی نخستین گام برای مطالبۀ حقوق بشر است. او معتقد است این اقدام به مدافعان حقوق بشر مشروعیت می‌بخشد تا از دولت بخواهند به تعهدات خود عمل کند و به سازمان ملل اجازه می‌دهد بر اجرای تعهدات نظارت داشته باشد. وی تأکید می‌کند که پیوستن به تنهایی مشکل را حل نمی‌کند، اما دریچه‌ای برای پیگیری مطالبات می‌گشاید.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سال‌ها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref>

عبادی دو رویکرد نظری را در قبال زنان مطرح و از رویکرد دوم حمایت می‌کند: دیدگاه نخست بر حمایت از زنان تأکید دارد و معتقد است زنان باید در خانه بمانند و از آنان حمایت مادی و عاطفی شود تا به روح لطیفشان آسیب نرسد. دیدگاه دوم بر توانمندسازی زنان تأکید می‌کند و معتقد است زنان باید مانند مردان برای احقاق حقوق خود بجنگند و روی پای خود بایستند. به‌گفتۀ وی، هر دو دیدگاه زن را محترم می‌شمارند، اما در شیوۀ تأمین این احترام اختلاف نظر دارند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سال‌ها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref>

شیرین عبادی با نقد مستقیم قوانین مدنی و کیفری، به‌ویژه در حوزه‌هایی چون تفاوت دیه زن و مرد، قوانین ارث، حجاب و احکام قصاص، خواستار بازنگری بنیادین در قوانین مبتنی بر فقه اسلامی شده است. فعالیت‌های وی عمدتاً بر ترویج گفتمان حقوق بشر با استانداردهای بین‌المللی متمرکز بوده که از سوی مراجع رسمی ایران به‌عنوان تلاشی برای ساختارشکنی و به چالش کشیدن مبانی دینی و سیاسی نظام تلقی شده است. علاوه‌بر این، وی با اتخاذ مواضع حمایتی از اقلیت‌های عقیدتی نظیر بهائیان و گروه‌های اجتماعی خاص، همکاری‌های نزدیکی با نهادها و فعالان خارج از کشور داشته است که در متن مذکور، این اقدامات همسو با اهداف راهبردی کشورهای غربی و در تضاد با امنیت ملی و ارزش‌های حاکم بر جمهوری اسلامی توصیف شده‌اند.<ref>[https://www.irna.ir/news/9345105/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C «شیرین عبادی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

شیرین عبادی با نقد رویکرد نظام جمهوری اسلامی در قبال آزادی‌های فردی و اجتماعی، بر لزوم صیانت از حقوق همجنس‌گرایان تأکید کرده است. وی با ابراز مخالفت نسبت به جرم‌انگاری این نوع گرایش‌ها، از نهادها و فعالان بین‌المللی درخواست کرده است تا برای بهبود وضعیت حقوقی و اجتماعی این افراد و پیشگیری از مجازات آنان، با وی همکاری کنند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/103188/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D9%87%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86 «دفاع شیرین عبادی از حقوق هم جنسگرایان»، خبر آنلاین.]</ref>

 

 

 

 

 

 

ضمنا خصوصا در بخش نقدها باید از منابع متنوع تری استفاده کنید. این همه نقد آن هم از یک منبع قابل قبول نیست. </ref> ==

=== نقد دیدگاه شیرین عبادی دربارۀ اسلام و حقوق بشر ===

منتقدان در نقد دیدگاه شیرین عبادی درباره سازگاری اسلام و حقوق بشر، نکات زیر قابل را مطرح کرده‌اند:  

* وی با پذیرش نظریه برخورد تمدن‌ها و تلاش برای ارائه تفسیری از اسلام منطبق با دموکراسی و حقوق بشر غربی، در عمل راهی را پیشنهاد می‌کند که از موضع ضعف در برابر گفتمان مسلط غربی برآمده است. از منظر منتقدان، این رویکرد به نوعی مشروعیت‌بخشی به مبانی فکری غرب به شمار می‌آید.  

* استناد عبادی به پذیرش حکمیت توسط امام علی برای اثبات همخوانی اسلام با دموکراسی، از نظر منتقدان فاقد دقت تاریخی است؛ زیرا پذیرش حکمیت در شرایط خاص و به‌دلیل ناچاری صورت گرفت، نه به‌عنوان تأیید اصل برتری رأی اکثریت بر حق. همچنین مشورت در اسلام امری استحبابی و در چارچوب ارزش‌های دینی است، در حالی که دموکراسی غربی الزامی و مبتنی بر مبانی سکولار است.  

* عبادی میان عملکرد ناصواب برخی حکومت‌های اسلامی و اصل اسلام خلط کرده و از این طریق به نفع حقوق بشر غربی نتیجه‌گیری می‌کند. به باور منتقدان، اسلام نه با حکومت‌های استبدادی همسان است و نه با حقوق بشر غربی، بلکه دارای مبانی مستقل و ارزش‌های خاص خود است که باید با رجوع به منابع اصیل دینی استخراج شود.  

* تنوع تفاسیر از دین را نمی‌توان به معنای حقانیت همه آنها یا انکار اصول ثابت و ضروری اسلام دانست. وجود تفسیرهای گوناگون در فروع، نافی اصول مسلم و تغییرناپذیر دین نیست و نمی‌توان عملکرد گروه‌های خاص را به عنوان نماینده اسلام راستین معرفی کرد. منتقدان بر این باورند که راه‌حل چالش‌های جهان اسلام نه در تطبیق اسلام با هنجارهای غربی، بلکه در بازگشت به منابع اصیل و اجتهاد پویا در چارچوب ارزش‌های اسلامی است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20101205093933-1466.pdf اخگری بناب، «اسلام و حقوق بشر»، ۱۳۸۵ش، ص296-297.]</ref>

=== نقد دیدگاه شیرین عبادی دربارۀ تبعیض جنسیتی در ایران<ref group="دیدگاه">مطالب زیر رو با محوریت این عنوان منظم کنید. بهم ریختگی دارند.</ref> ===

* اگرچه دولت قبل از انقلاب اسلامی ایران، به میثاق‌های حقوق بشری پیوسته بود، اما بر اساس اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، کلیه قوانین و مقررات کشور باید بر اساس موازین اسلامی باشد و این اصل بر سایر اصول قانون اساسی و قوانین حاکم است.

* اسلام زن و مرد را در انسانیت و کرامت انسانی برابر دانسته و آیات متعدد قرآن بر این برابری دلالت دارد. تفاوت‌های حقوقی میان زن و مرد ناشی از نگاه تبعیض‌آمیز نیست، بلکه مبتنی بر تفاوت‌های تکوینی و نقش‌های متفاوت آنان در خانواده و جامعه است. شهید مطهری در این زمینه معتقد است که از نظر اسلام زن و مرد تساوی حقوقی دارند ولی تشابه حقوقی ندارند. تساوی برابری است و تشابه یکنواختی.

* دیه به‌معنای بهای انسان نیست، زیرا نفس انسانی بی‌قیمت است و قرآن کشتن یک انسان را مانند کشتار همه انسان‌ها دانسته است. تفاوت دیه ناظر به نقش اقتصادی مردان در خانواده است؛ خسارتی که با فقدان یک مرد به خانواده وارد می‌شود، اغلب بیشتر از فقدان یک زن است. دیه در واقع جبران توانایی جسمی و اقتصادی است، نه ارزش معنوی.

* شهادت در فقه و حقوق، تکلیف است نه حق. شاهد در صورت لزوم باید در دادگاه حاضر شود و کتمان شهادت جرم محسوب می‌شود. بنابراین عدم پذیرش شهادت زنان در برخی موارد، محرومیت از حق نیست، بلکه معافیت از تکلیف است و در جهت حمایت از زنان و مصلحت جامعه وضع شده است.

* عبادی وضعیت حقوق بشر در ۱۳۸۸ش را نامطلوب ارزیابی کرده، اما مشخص نمی‌کند چه رویداد جدیدی در این سال رخ داده که منجر به این ارزیابی شده است. به‌باور منتقدان قطعنامه‌های مجمع عمومی سازمان ملل علیه ایران پدیده تازه‌ای نیست و در طول حیات انقلاب اسلامی مکرراً اتفاق افتاده است. مواردی که اغلب محور این انتقادات قرار می‌گیرد، مانند دیه، ارث و شهادت زنان، ریشه در مبانی دینی جمهوری اسلامی دارد که از ابتدای انقلاب وجود داشته و جزئی از باورهای مردم ایران است.<ref> [https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf اخگری بناب، «زنان را در این سال‌ها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref>

== آثار==

شیرین عبادی آثار متعددی در زمینه‌های مختلف از جمله حقوق پزشکی، حقوق ادبی، حقوق کودک، معماری، حقوق پناهندگان، تاریخچه و اسناد حقوق بشر در ایران و همچنین حقوق زن در قوانین ایران تألیف کرده است. از جمله کتاب‌های وی می‌توان به بیداری ایران، تا آزادی، قفس طلایی<ref>[https://setare.com/fa/news/11761/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1/ «بیوگرافی شیرین عبادی ، فعال حقوق بشر»، وب‌سایت ستاره.]</ref> و تاریخچه اسناد حقوق بشر در ایران<ref>[https://www.gisoom.com/book/1275128/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ «تاریخچه و اسناد حقوق بشر در ایران»، وب‌سایت گیسوم.]</ref> اشاره کرد.

شیرین عبادی در ۲۰۰۱م موفق به دریافت جایزه بنیاد حقوق بشر رافتو در نروژ شد. در ۲۰۰۳م نیز جایزۀ صلح نوبل به وی اعطا شد. بسیاری از منتقدان، اعطای این جایزه را اقدامی سیاسی ارزیابی کرده و معتقدند کمیته نوبل در انتخاب خود رویکردی غیرحقوقی و با انگیزه‌های سیاسی داشته است. به‌باور آنان، این جایزه به‌دلیل جهت‌گیری‌های خاص و در چارچوب فشارهای بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران به وی تعلق گرفته است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%8C-%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86/145753 «عبادی، شیرین»، وب‌سایت پرسمان.]</ref> برخی هم آن را مثبت تلقی کرده‌اند که یک زن آن هم ایرانی توانسته این جایزه را بگیرد.<ref>[https://www.isna.ir/news/8207-08256/%D8%A7%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D9%8A-%D8%AC%D8%A7%D9%8A%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A-3-%D8%AF%D9%8A%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1 «اعطاي جايزه نوبل به شيرين عبادي/3/ ديدگاه‌هاي برزگر، شيخ عطار، جلايي‌پور، محبيان، شريعتي، نعيم محبوبي»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

* دریافت دکتری افتخاری از انجمن حقوق انتاریو ۲۰۱۲م.<ref>[https://vokalapress.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C/ «نگاهی به زندگی حرفه‌ای شیرین عبادی»، وب‌سایت وکلاپرس.]</ref>

در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۱۱ میلادی، یکی از خیابان‌های شهر پواتیه در فرانسه تغییر نام یافت و به نام شیرین عبادی، نام‌گذاری شد.<ref>[https://vokalapress.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C/ «نگاهی به زندگی حرفه‌ای شیرین عبادی»، وب‌سایت وکلاپرس.]</ref>

== منبع ==

* «اعطاي جايزه نوبل به شيرين عبادي/3/ ديدگاه‌هاي برزگر، شيخ عطار، جلايي‌پور، محبيان، شريعتي، نعيم محبوبي»،  خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 20 مهر 1382ش.

* «بیوگرافی شیرین عبادی ، فعال حقوق بشر»، وب‌سایت ستاره، تاریخ درج مطلب: 25 آذر 1400ش.

* «دفاع شیرین عبادی از حقوق هم جنسگرایان»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 4 آبان 1389ش.

* «زندگینامه و مصاحبه با شیرین عبادی در روزنامه گاردین»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 12 خرداد 1385ش.

* «شیرین عبادی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1378ش.

* عبادی، شیرین، «اسلام و حقوق بشر»، مجلۀ بازتاب اندیشه، شمارۀ 74، ۱۳۸۵ش.

* «عبادی، شیرین»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 19 آبان 1390ش.

* «نگاهی به زندگی حرفه‌ای شیرین عبادی»، وب‌سایت وکلاپرس، تاریخ درج مطلب: 30 خرداد 1402ش.