تشکیلات دموکراتیک زنان ایران: تفاوت میان نسخهها
imported>Fatemi بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:Democratic Organization of Iranian Women.jpg|بندانگشتی|]] | |||
تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، | [[پرونده:Jpgfile_20291_684405_637143845978630517.jpg|بندانگشتی| مریم فیروز رئیس تشکیلات دموکراتیک زنان ایران]] | ||
تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، سازمان صنفی سیاسی زنان، است، که زیر مجموعه حزب توده محسوب میشود. این تشکیلات در ۱۸ بهمن ماه سال ۱۳۲۱ با نام «تشکیلات زنان ایران» توسط عده ای از زنان که اغلب در حزب توده ایران فعالیت داشتند تحت مسئولیت [[مریم فیروز]] تشکیل شد. از جمله فعالیتهای این سازمان تلاش برای برابری حقوقی مثل داشتن حق رای، لغو برخی قوانین، لغو [[تعدد زوجات]]، حق [[طلاق]] مرد، دستمزد برابر در مقابل کار برابر و تلاش برای سوادآموزی زنان و ارتقای سطح آگاهی [[جنسیتی]] در جامعه بود. | |||
تشکیلات زنان | == پیشینه == | ||
تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، سازمان صنفی سیاسی زنان، است<ref>[https://www.tdzi.org/fa/تشکیلات-دمکراتیک-زنان-ایران-از-حق-رای/ تشکیلات دموکراتیک زنان ایران]</ref> که زیر مجموعه حزب توده محسوب میشود<ref>[https://www.gisoom.com/book/1258239 احمدیخراسانی؛ اردلان، «سناتور: فعالیتهای مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران»، ص388، 1382ش]</ref><ref>[https://www.iranketab.ir/book/42185 فیروز، «خاطرات مریم فیروز»، 1398ش]</ref>این تشکیلات در ۱۸ بهمن ماه سال ۱۳۲۱ با نام «تشکیلات زنان ایران» توسط عده ای از زنان که اغلب در حزب توده ایران فعالیت داشتند تحت مسئولیت مریم فیروز و با تلاش زنان مثل بدری علوی، نجمی علوی، زهرا اسکندری، مهرانگیز اسکندری، جمیله صدیقی، خدیجه کشاورز، اختر کامبخش، ایران اِرانی، فروهید کباری، عالیه شرمینی، هما هوشمند راد و… تأسیس و به فعالیت در میان زنان پرداخت. نیاز به تأسیس سازمانی پیشرو برای زنان در شرایطی در کشور ما شکل گرفت که اکثر نشریات و انجمنهای مترقی زنان که پس از انقلاب مشروطیت بوجود آمده بودند توسط رژیم رضاخان تعطیل و سرکوب شدند. تا جائی که در دیکتاتوری رژیم رضا خان، تنها «کانون بانوان» به عنوان سازمان زنانه اجازه فعالیت داشت تا در چارچوب سیاستهای دربار، زنان را به کارهای خیریه و اموری از قبیل خانهداری، بچه داری و آشپزی تشویق و از شرکت در زندگی سیاسی برحذر دارد.<ref>[https://www.gisoom.com/book/1258239 احمدیخراسانی؛ اردلان، «سناتور: فعالیتهای مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران»، ص445، 1382ش]</ref> سازمان زنان ایران برای تحقق پیام فدراسیون دموکراتیک بینالمللی زنان فعالیت زیادی کرد و کنفرانسهای زیادی برگزار کرد که در نتیجه ۴۵هزار زن شرکت کردند. | |||
تشکیلات زنان ایران در سال ۱۳۲۵ به عضویت فدراسیون دمکراتیک بینالمللی زنان درآمد و از سال ۱۳۲۵ به تشکیلات دموکراتیک زنان ایران تغییر نام داد. در بهمن ۱۳۲۷ با غیرقانونی اعلام شدن «حزب تودهٔ ایران» و سازمانهای دمکراتیک و توده ای از جمله «تشکیلات دمکراتیک زنان ایران»، بسیاری از فعالان این سازمانها تحت تعقیب قرارگرفته و به زندانهای طولانی مدت محکوم شدند. فعالان تشکیلات به اجبار در سراسر ایران به فعالیت مخفی روی آوردند. از آنجایی که تشکیلات غیرقانونی اعلام شده بود و نمیتوانست بهطور علنی در میان توده زنان فعالیت و آگاهی رسانی کند، تصمیم برآن شد که سازمان جدیدی به نام «سازمان زنان» توسط تعدادی از مسئولین تشکیلات تاٴسیس گردد. «سازمان زنان ایران» اعلام موجودیت کرد.<ref>[https://www.gisoom.com/book/1258239 احمدیخراسانی؛ اردلان، «سناتور: فعالیتهای مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران»، ص280، 1382ش]</ref> سازمانهای شکل گرفته در دوره پهلوی عموماً با فعالیتهای اینچنینی به ترویج افکار خود در میان بانوان میپردازند. و سرفصل اموری که برای زنان میپرداختند همین موارد ذکر شده ایت که متأسفانه جامعه آماری مشخصی از تعدادسوادآموزان، شرکت کنندگان در کلاسها و دریافت کنندگان خدمت در دسترس نیست تا صحت و سقم این اقدامات و عمق اثرگذاری سنجیده شود. | |||
فعالیت «سازمان زنان ایران» نیز با کودتای آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ متوقف شد و دفتر سازمان به اشغال سربازان درآمد و ارگان آن نیز متوقف شد. بدینگونه هر دو سازمان زنان ایرانغیرقانونی اعلام شدند. | |||
با انقلاب اسلامی، دوران کوتاه فعالیت علنی با بازسازی سازمانهای خود به یکی از سازمانهای فعال زنان تبدیل شود که با ایجاد کلاسهای مختلف آموزشی در جهت پیوند با توده زنان فعالیت گسترده خود را شروع و نشریه «جهان زنان» را با تیراژ بسیار بالایی منتشر کند. در سال ۱۹۸۳ دفتر تشکیلات در تهران مهر و موم و نشریه آن توقیف شد. مریم فیروز و بسیاری از فعالان تشکیلات دستگیر و زندان شدند و برخی نیز مجبور به مهاجرت شدند، اما اقدامات خود را ادامه دادند. | |||
== | == نگرشها و اقدامات == | ||
خواستههای برابرحقوقی مثل داشتن حق رای، لغو برخی قوانین، لغو تعدد زوجات، حق طلاق مرد، دستمزد برابر در مقابل کار برابر و تلاش برای سوادآموزی زنان و ارتقای سطح آگاهی جنسیتی در جامعه، از جمله مواردی است که نام میبرند | |||
این اقدامات در | این اقدامات در قالب، برگزاری متینگهای محلی (در جریان تجدید نظر در قانون انتخابات)، برگزاری کنفرانسهای هفتگی و ایجاد کلاسهای سواد آموزی، خیاطی، بهداشت و کمک رسانی به مناطق محروم، ایجاد و فعالیت در تشکلهایی مانند اتحادیه زنان زحمتکش، شورای مادران، جمعیت هواداران صلح، جمعیت حمایت کودک. به گسترش و افکندن نگرشهای جنسیتی در جامعه پرداختند. | ||
===مخالفت با انقلاب مردمی ایران=== | === مخالفت با انقلاب مردمی ایران === | ||
آنها پس از انقلاب نیز به مبارزه با انقلاب پرداختند و مسائلی مثل | آنها پس از انقلاب نیز به مبارزه با انقلاب پرداختند و مسائلی مثل برابری طلبی با نام رفع تبعیض جنسیتی در حوزه کار و اشتغال، پرداخت دستمزد برابر با مردان به همه زنان، میپرداختند. آنها بر مطالبات کارگری سوار میشدند<ref>[https://www.gisoom.com/book/1227466 منصورنژاد؛ محمدشاهی، «مسئله زن، اسلام و فمینیسم (در دفاع از حقوق زنان)»، ص20-25، 1381ش]</ref> تا نگرش خود را نشر بدهند و در نارضایتیها سهم خواهی کنند و جامعه مخاطب خود را جذب کنند به همین دلیل افزایش حداقل دستمزد زنان کارگر بر اساس سبد معیشت خانواده، را در نظر داشتند | ||
عناوینی مثل حذف سهمیههای جنسیتی پذیرش دانشجو، پایان دادن به تفکیک جنسیتی در فضاهای آموزشی، پایان دادن به سیاست اجباری افزایش جمعیت، تصویب حقوق برابر در قوانین، تغییر سن مسئولیت کیفری و سن ازدواج دختران و پسران به ۱۸ سال، تصویب قوانین حمایتی در زمینه منع خشونت خانوادگی، آزار خیابانی و آزار جنسی، به رسمیت شناختن انتخاب پوشش و جلوگیری از هر نوع برخورد خشونتآمیز با معترضان به حجاب اجباری و مجرم شناختن آنها | عناوینی مثل حذف سهمیههای جنسیتی پذیرش دانشجو، پایان دادن به تفکیک جنسیتی در فضاهای آموزشی، پایان دادن به سیاست اجباری افزایش جمعیت، تصویب حقوق برابر در قوانین، تغییر سن مسئولیت کیفری و سن ازدواج دختران و پسران به ۱۸ سال، تصویب قوانین حمایتی در زمینه منع خشونت خانوادگی، آزار خیابانی و آزار جنسی، به رسمیت شناختن انتخاب پوشش و جلوگیری از هر نوع برخورد خشونتآمیز با معترضان به [[حجاب اجباری]] و مجرم شناختن آنها<ref>[https://www.tdzi.org/fa/تشکیلات-دمکراتیک-زنان-ایران-از-حق-رای/ از حق رای زنان تا حق زنان بر بدن خویش]</ref> از جمله شعارهایی است که با تعابیر خود آنها ذکر شد. بهطور کلی برابری طلبی مبنای چنین شعارهایی است که اقتضائات طبیعت زنانه، فرزندآوری، شرایط زنانه و… در آن درنظر گرفته نشده است. | ||
این جریان با عناوین زنانه، مسائل جامعه کارگری و عناوین کلی به مخالفت با نظام | این جریان با عناوین زنانه، مسائل جامعه کارگری و عناوین کلی به مخالفت با نظام میپردازند و پس از انقلاب در ایجاد تنشهای خیابانی و فقتنهها حضور داشتند و در کنار سایر گروههای زنانه در نقش اپوزیسیون رسانه ای و خیابانی مشارکت میکنند بهطور مثال سایت تشکیلات به این موضوع اشاره کرده است: | ||
:«حضور پر رنگ زنان در پیکار علیه رژیم استبدادی جمهوری اسلامی فقط به مسایل حوزه زنان ختم | : «حضور پر رنگ زنان در پیکار علیه رژیم استبدادی جمهوری اسلامی فقط به مسایل حوزه زنان ختم نمیشود. آنان با پیوند خواستههای خود و دیگر نیروها، همواره و به ویژه در اعتراضهای اخیر (آبان و دی ۹۸) که پایههای رژیم دیکتاتوری را لرزاند، نقش و حضوری چشمگیری داشتند و در اطلاعرسانی و فیلمهای منتشر شده آن روزها، این حضور پرشور به خوبی دیده میشود. خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران چهارشنبه ۲۹ آبان ۹۸ در گزارشی از اعتراضات آبان ماه ۹۸ نوشت «میان داری ومیدان داری ویژه زنان در اغتشاشات اخیر، چشمگیر به نظر میرسد…».» از حق رای زنان تا حق زنان بر بدن خویشادعای مجموعه مذکور در توانمندی سازماندهی زنان و سهمی که در اغتشاشات دارد قابلیت راستی آزمایی ندارد و اینکه تشکیلات بتواند قدرت سازماندهی برای جذب زنان و استفاده از آنها دراغتشاشات داشته باشد تردید برانگیز است هرچند که تشکیلات دموکراتیک زنان برخلاف ادعاهای خود، همراه با جریانهای لیبرال سرمایهداری در یک صف برای مخالف با انقلاب قرار گرفتهاند و تمام تلاش خود را برای براندازی انقلاب میکنند و سعی می کندد در جریان رسانه ای سهم خود را در براندازی گسترده نشان دهند. | ||
یکی دیگر ز تناقضات این گروه مخالفت با دموکراسی و | یکی دیگر ز تناقضات این گروه مخالفت با دموکراسی و جمهوریخواهی مردم است با اینکه نام خود را دموکراتیک مینامند. در سالهای پس از انقلاب، انتخاباتهای متعددی در جمهوری اسلامی ایران برگزار شده است که مشارکت رای مردم بسیار بالا بوده است و در همه این انتخاباتها مردم به خصوص زنان به نحوی وجود جمهوری اسلامی رای داه اند اما تشکیلات دموکراتیک زنان در کف خیابان به دنبال جامعه دموکراتیک هستند و هنوز نتوانستهاند اقبال عمومی برای خود ایجاد کنند. | ||
استفاده از مطالبات کارگران زن و اضافه کردن | استفاده از مطالبات کارگران زن و اضافه کردن خواستههای تشکیلاتی برای مخالفت با نظام، انقلاب از جمله اهداف این گروه هست بهطور مثال در یکی از اطلاعیههای این گروه در مورد مطالبات زنان کارگر آمده است: | ||
«زنان کارگر و زحمتکش علاوه برخاستهای عام و مشترک با برادران زحمتکش خود، از قبیل لغو قراردادهای موقت و سفیدامضا، افزایش عادلانهٔ مزدها بر پایهٔ نرخ واقعی تورّم و… خواستهای ویژهای نیز دارند که از جمله عبارتند از:دریافت مزد مساوی در برابر کار مساوی با مردان؛ لغو حجاب اجباری؛ رفع تبعیض در اشتغال و…»<ref>[https://www.tdzi.org/fa/معضلات-و-خواستهای-زنان-کارگر-و-زحمتک/ معضلات و خواستههای زنان کارگر]</ref> مخالف با حجاب قانونی در این اطلاعیه از این گونه اقدامات است. | |||
=== مبنای فکری فمنیسم مارکسیست === | |||
===مبنای فکری فمنیسم مارکسیست=== | تحلیل مسائل زنان از زاویه فمنیسم مارکسیسیت که همه ظلم به زنان را ناشی از پدرسالاری و سرمایهداری میدانند در نظریات این گروه مشهود است هرچند در نقد برنامههای جمهوری اسلامی نتوانستهاند این دو عامل را جمع کنند. | ||
تحلیل مسائل زنان از زاویه | |||
در کتاب | در کتاب مسئلهٔ زن آمده است تنها با از بین رفتن مالکیت خصوصی و ایجاد جامعهٔ سوسیالیستی است که زمینه آزادی زنان و برابری کامل زن و مرد فراهم میشود. | ||
=== | === تساوی خواهی === | ||
در بسیاری از برنامه هاو حقوقی که برای زنان می طلبیندند معتقد به برابری خواهی زن و مرد بودند. | |||
=== | === حق رای زنان در دوره پهلوی === | ||
در | در بحبوحه تصویب قانون جدید، در دوره پهلوی، سازمان زنان ایران مبارزه ای را برای تجدید نظر در قانون اساسی ایران آغاز کرد و با جمعآوری امضا در پای فرمهایی که در اختیار مردم قرار میداد عملاً دست به کار زار وسیعی زده بود تا نظر عموم را در مورد شرکت زنان در انتخابات مجلس به دست آورده و به گسترش آن در بین مردم یاری رساند. در همین رابطه با ارسال نامههایی به رجال سرشناس کشور (مانند علی اکبر دهخدا که ضمن تأیید و اعلام همکاری در جواب نوشت: هر کس را عقیده بر این باشد که بانوان نباید از حقوق اجتماعی خود بهرهمند شوند، نباید او را انسان آزاد و آزادیخواه فرض کرد…) یا به سازمانهای زنان از جمله «کانون بانوان ــ زنان حزب ایران» و… خواستار همکاری و مشارکت در این میتینگ جهت مبارزه برای به دست آوردن «حق انتخاب کردن و انتخاب شدن» شد. در این دوران روزنامه جهان زنان روزانه در یک ورق منتشر میشد و با برگزاری تظاهرات منطقه ای (که بیشتر مواقع زنان مورد ضرب و شتم قرار میگرفتند) این مبارزه با تمام قوا به پیش برده شد. با این حال در قانون جدید آن زمان این حقوق همچنان از زنان سلب شده بود. سازمان زنان ایران طی ارسال تلگرافی به سازمان ملل اعتراض خود را علیه قانون جدید انتخابات بر طبق منشور ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر اعلام داشت<ref>[https://www.tdzi.org/fa/تشکیلات-دمکراتیک-زنان-ایران-از-حق-رای/ تشکیلات دموکراتیک زنان ایران]</ref> | ||
=== | === حق انتخاب شدن === | ||
یکی از | یکی از حقوقی بود که در کنار حق انتخاب کردن به دنبال آن بودند و حتی نمایندگان توده ای مجلس سعی کردند سایر نمایندگان را به این کار دعوت کنند. تا زنان به مجلس راه پیدا کنند. | ||
=== مخالفت با کشف حجاب اجباری === | |||
=== | تشکبلات معتقد است رضا خان هیچ اعتقادی به آزادی زنان نداشت (خود او همزمان چند زن عقدی داشت) و به دستور او بود که سازمانهای مترقی زنان منحل و فعالان آن سر از زندانها درآوردند، بنابراین دستور خشن کشف حجاب اجباری او را بایستی در این راستا جستجو کرد. احسان طبری، در کتاب «جامعه ایران در دوران رضا شاه»، «وادارکردن دهقان ایرانی که حتماً کلاه نمدی خود را به کلاه کِپی بی قواره تبدیل کند یا کشیدن چادرنماز از سر پیرزنان در میدانهای عمومی و دهها اقدام خشن از این نوع، در دوران رضاشاه، درحالی که یک مبارزه جدی با بیسوادی، تریاک، امراض عمومی به عمل نمیآمد» این اقدام خشن رضا شاه علیه زنان را نمیتوان در جهت آزادی زنان دانست، بلکه اقدامی نمایشی بود برای کتمان واقعیتهای تلخ جامعه ایران، که در راس آن بیسوادی بسیار بالای زنان و بی حقوقی آنان در عرصههای سیاسی، اجتماعی و مدنی قرار داشت که درعین حال هیچ کاری جدی علیه آن صورت نمیگرفت. | ||
در | |||
===کتاب | === مخالفت با حجاب قانونی === | ||
این کتاب توسط انتشارات حزب توده به چاپ رسیده است و به مسائل زنان پرداخته است و تمام موضوعات ذکر شده که مربوط به به دوره پهلوی است اظهار نظر کرده و به نقد وضع زنان در | تشکیلات در سال۱۴۰۱ بیانیه ای را در مخالفت با حجاب اجباری در رور عفاف و حجاب منتشر کرده است و در آن اتهامات نادرست و افتراهای بسیاری را به نظام جمهوری اسلامی نسبت داده است در متن این بیانیه آمده است: «تشکیلات دموکراتیک زنان ایران خواهان لغو حجاب اجباری است! پیروز باد مبارزهٔ زنان و مردان آزادیخواه ایران که دست در دست هم علیه حجاب اجباری و تبعیض جنسیتی مبارزه میکنند!» | ||
==پانویس== | |||
=== شوراهای مادران === | |||
تشکیلات در دوران فعالیتهای مخفی خود در سال ۱۳۳۰ مادران را در «شوراهای مادران» برای مبارزات محلی و موضعی متشکل کر «شورای مادران» در راستای اهداف خود، اقدامات متعددی را در مناطق کارگر نشین که زنان زیادی را به دور خود جمع کرده بود، به دست آورد. | |||
=== تشکیل اتحادیههای صنفی === | |||
در دهه۳۰ تشکیلات دموکراتیک زنان اتحادیههای مختلفی ایجاد شد مثل اتحادیه زنان فرشباف | |||
=== برگزاری ۸ مارس === | |||
«سازمان زنان ایران» روز جهانی زن «۸ مارس» را هر ساله چه در شرایط علنی و چه در شرایط مخفی برگزار میکرد. جشن ۸ مارس سال۱۳۳۱ به صورت نمایش بزرگی در خیابانهای تهران برگزار شد. خبرنگار یونایتد پرس خبر این واقعه را چنین بیان داشته بود: اجتماع پنج هزار زن با پلاکارتها و شعارهایی مانند «مادرانی که زندگی میبخشند، باید از آن دفاع کنند!» و کودکان با داشتن شعارهایی «مادر از من دفاع کن ـ ما نان و بهداشت میخواهیم!» | |||
=== نقد جذب زنان به کار بدون حمایت در دوره پهلوی === | |||
تشکیلات معتقد بود: در دوره پهلوی با گسترش سرمایهداری نوپا و وابسته ایران، استفاده از نیروی کار زنان به غیر از کشاورزی، قالیبافی و صنایع دستی، در صنایع نوپا، کارخانهها و کارگاهها نیز رواج مییافت و به تدریج زنان از سهم بیشتری در خدمات اداری، بهداشتی و آموزشی بهره میگرفتند. اما این مهم بدون ارائه امکانات رفاهی و حمایتهای قانونی چه در عرصه کار و چه در عرصه سیاسی و مدنی، که تا آن زمان زنان بسیاری از کشورهای جهان به مدد مبارزات خود به آن دست یافته بودند (مانند دستیابی به حق رای و برابری دستمزد) صورت میگرفت. | |||
=== بیانیهٴ صلح استکهلم === | |||
یکی از کارزارهای که میتوان از آن نام برد جمعآوری امضا در زیر بیانیهٴ صلح استکهلم بود. دختر جوانی که با تشویق تشکیلات توانسته بود هزاران امضا در زیر ورقه بیانیهٔ صلح جمعآوری کند موفق به دریافت جایزه صلح شد. | |||
=== جمعیت حمایت کودک === | |||
این جمعیت با الهام از فدراسیون بینالمللی زنان تشکیل شد نیز یکی دیگر از اقدامات تشکیلات دمکراتیک زنان ایران بود. این جمعیت با انتشار نشریه ای زندگی کودکان ایرانی که در دورهٔ پهلوی در کارگاههای نمناک قالی بافی و در کارخانهها کار میکردند منعکس میساخت و در مورد عدم امکانات تحصیلیِ کودکان روستایی و فقر و مرگ میر آنها نیز به افشاگری میپرداخت. | |||
=== حضور در کنفرانسهای بینالمللی === | |||
حضور در کنفرانسهای بینالمللی مثل کنفرانس مکزیکو و کنگره جهانی زنان و گزارش از وضعیت زنان ایران و ارائه مطالب و سخن رانیها در این رابطه و چاپ آن در مطبوعات ادامه دادند. زنانی مثل ملکه محمدی، مریم فیروز، عالیه مرامی، هما هوشمند راد… که در مهاجرت ناخواسته ضمن تلاش در راه ارتقای سطح علمی و دانش خود، به اقدامات تشکیلات به شکلی دیگر ادامه دادند. | |||
=== تأسیس کلوپ زنان ایران === | |||
این کلوپ در تهران آغاز به کار کرد و با تأسیس کتابخانه، باشگاه ورزشی دختران کلاسهای مبارزه با بی سوادی تدریس خیاطی، گلدوزی از فعالیتهای کلوپ بود. | |||
== آثار == | |||
=== نشریه «بیداری ما» === | |||
«بیداری ما»(۱۳۲۳) اولین ارگان تشکیلات دمکراتیک زنان ایران (با صاحب امتیازی زهرا اسکندری) که با شعار «ما هم در این خانه حقی داریم» که زنان را با حقوق خود، در خانه و جامعه، آشنا میکرد در سال ۱۳۲۶ به دستور محمد رضا شاه توقیف شد | |||
=== نشریههای جهان تابان و جهان زنان === | |||
پس از غیرقانونی شدن حزب توده و تعطیلی نشریه بیداری ما، تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، دو نشریه مخفی برای زنان و دختران بهطور جداگانه اقدام کردند. نشریات دیگری مثل «جهان تابان»(۱۳۲۶) و «جهان زنان»(۱۳۳۰) که خواستهها و مطالبات زنان را گسترش میدادند، پا به عرصه مطبوعات آن زمان گذاشتند. | |||
درسال ۱۳۲۹ هیئت اجرائیه تشکیلات برای ادامه مبارزه و آگاهی رسانی بیشتر یک نشریه علنی به نام «جهان تابان» با شعارهای «تساوی حقوق زنان با مردان» و «مبارزه در راه حفظ صلح و دفاع از حقوق کودکان» انتشار داد | |||
در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۳۰ با کمک هیئت تحریریه «جهان زنان» و با حضور و همکاری تعدادی از زنان مترقی کنفرانس بزرگی در تهران برگزار شد در تاریخ ۲۴ آبان ۱۳۳۰ روزنامه ارگان سازمان را به نام «جهان زنان» با شعار «زنان ایران برای به دست آوردن حقوق خود متحد شوید!» انتشار داد که در اولین شماره آمده بود “این نامه در حقیقت صدای تمام زنان ایرانی میباشد و منعکس کننده دردها، محرومیتها و خواستههای آنها است. در این روزنامه کوشش میشود که راه و رسم مبارزه برای بدست آوردن حقوق پایمال شده خود و کودکان مان نشان داده شود… | |||
=== کتاب دربارهٔ مسئلهٔ زن === | |||
این کتاب توسط انتشارات حزب توده به چاپ رسیده است و به مسائل زنان پرداخته است و تمام موضوعات ذکر شده که مربوط به به دوره پهلوی است اظهار نظر کرده و به نقد وضع زنان در دورهٔ پهلوی میپردازد و نظریات خود را بیان کرده است. در ابتدا به زنانی اشاره میکند که در راه اهداف حزب توده کشته شدهاند و با نام رفیق شهید از آنها نام برده است و در ابتدای کتاب این شعار نوشته شده است: «انقلاب آزادیبخش تنها راه رهائی میهن». این کتاب به مناسبت ۸ مارس در سال ۵۴ شمسی چاپ شده است. | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | |||
* منصورنژاد، محمد؛ محمدشاهی، حجتالله، «مسئله زن، اسلام و فمینیسم»، برگ زیتون، ۱۳۸۱ش | |||
* احمدی خراسانی، نوشین، اردلان، پروین، «سناتور»، تهران، توسعه آموزش، ۱۳۸۲ش | |||
* «خاطرات مریم فیروز (فرمانفرمائیان)»، مؤسسه تحقیقاتی انتشاراتی دیدگاه، اطلاعات، چاپ چهارم، تهران، ۱۳۹۳ش | |||
* «تشکیلات دموکراتیک زنان ایران»، در سایت تشکیلات دموکراتیک ایران، بازدید ۱۰اسفند ۱۴۰۱ش | |||
{{جنبش زنان در ایران}} | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۱۳
تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، سازمان صنفی سیاسی زنان، است، که زیر مجموعه حزب توده محسوب میشود. این تشکیلات در ۱۸ بهمن ماه سال ۱۳۲۱ با نام «تشکیلات زنان ایران» توسط عده ای از زنان که اغلب در حزب توده ایران فعالیت داشتند تحت مسئولیت مریم فیروز تشکیل شد. از جمله فعالیتهای این سازمان تلاش برای برابری حقوقی مثل داشتن حق رای، لغو برخی قوانین، لغو تعدد زوجات، حق طلاق مرد، دستمزد برابر در مقابل کار برابر و تلاش برای سوادآموزی زنان و ارتقای سطح آگاهی جنسیتی در جامعه بود.
پیشینه
تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، سازمان صنفی سیاسی زنان، است[۱] که زیر مجموعه حزب توده محسوب میشود[۲][۳]این تشکیلات در ۱۸ بهمن ماه سال ۱۳۲۱ با نام «تشکیلات زنان ایران» توسط عده ای از زنان که اغلب در حزب توده ایران فعالیت داشتند تحت مسئولیت مریم فیروز و با تلاش زنان مثل بدری علوی، نجمی علوی، زهرا اسکندری، مهرانگیز اسکندری، جمیله صدیقی، خدیجه کشاورز، اختر کامبخش، ایران اِرانی، فروهید کباری، عالیه شرمینی، هما هوشمند راد و… تأسیس و به فعالیت در میان زنان پرداخت. نیاز به تأسیس سازمانی پیشرو برای زنان در شرایطی در کشور ما شکل گرفت که اکثر نشریات و انجمنهای مترقی زنان که پس از انقلاب مشروطیت بوجود آمده بودند توسط رژیم رضاخان تعطیل و سرکوب شدند. تا جائی که در دیکتاتوری رژیم رضا خان، تنها «کانون بانوان» به عنوان سازمان زنانه اجازه فعالیت داشت تا در چارچوب سیاستهای دربار، زنان را به کارهای خیریه و اموری از قبیل خانهداری، بچه داری و آشپزی تشویق و از شرکت در زندگی سیاسی برحذر دارد.[۴] سازمان زنان ایران برای تحقق پیام فدراسیون دموکراتیک بینالمللی زنان فعالیت زیادی کرد و کنفرانسهای زیادی برگزار کرد که در نتیجه ۴۵هزار زن شرکت کردند.
تشکیلات زنان ایران در سال ۱۳۲۵ به عضویت فدراسیون دمکراتیک بینالمللی زنان درآمد و از سال ۱۳۲۵ به تشکیلات دموکراتیک زنان ایران تغییر نام داد. در بهمن ۱۳۲۷ با غیرقانونی اعلام شدن «حزب تودهٔ ایران» و سازمانهای دمکراتیک و توده ای از جمله «تشکیلات دمکراتیک زنان ایران»، بسیاری از فعالان این سازمانها تحت تعقیب قرارگرفته و به زندانهای طولانی مدت محکوم شدند. فعالان تشکیلات به اجبار در سراسر ایران به فعالیت مخفی روی آوردند. از آنجایی که تشکیلات غیرقانونی اعلام شده بود و نمیتوانست بهطور علنی در میان توده زنان فعالیت و آگاهی رسانی کند، تصمیم برآن شد که سازمان جدیدی به نام «سازمان زنان» توسط تعدادی از مسئولین تشکیلات تاٴسیس گردد. «سازمان زنان ایران» اعلام موجودیت کرد.[۵] سازمانهای شکل گرفته در دوره پهلوی عموماً با فعالیتهای اینچنینی به ترویج افکار خود در میان بانوان میپردازند. و سرفصل اموری که برای زنان میپرداختند همین موارد ذکر شده ایت که متأسفانه جامعه آماری مشخصی از تعدادسوادآموزان، شرکت کنندگان در کلاسها و دریافت کنندگان خدمت در دسترس نیست تا صحت و سقم این اقدامات و عمق اثرگذاری سنجیده شود.
فعالیت «سازمان زنان ایران» نیز با کودتای آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ متوقف شد و دفتر سازمان به اشغال سربازان درآمد و ارگان آن نیز متوقف شد. بدینگونه هر دو سازمان زنان ایرانغیرقانونی اعلام شدند.
با انقلاب اسلامی، دوران کوتاه فعالیت علنی با بازسازی سازمانهای خود به یکی از سازمانهای فعال زنان تبدیل شود که با ایجاد کلاسهای مختلف آموزشی در جهت پیوند با توده زنان فعالیت گسترده خود را شروع و نشریه «جهان زنان» را با تیراژ بسیار بالایی منتشر کند. در سال ۱۹۸۳ دفتر تشکیلات در تهران مهر و موم و نشریه آن توقیف شد. مریم فیروز و بسیاری از فعالان تشکیلات دستگیر و زندان شدند و برخی نیز مجبور به مهاجرت شدند، اما اقدامات خود را ادامه دادند.
نگرشها و اقدامات
خواستههای برابرحقوقی مثل داشتن حق رای، لغو برخی قوانین، لغو تعدد زوجات، حق طلاق مرد، دستمزد برابر در مقابل کار برابر و تلاش برای سوادآموزی زنان و ارتقای سطح آگاهی جنسیتی در جامعه، از جمله مواردی است که نام میبرند این اقدامات در قالب، برگزاری متینگهای محلی (در جریان تجدید نظر در قانون انتخابات)، برگزاری کنفرانسهای هفتگی و ایجاد کلاسهای سواد آموزی، خیاطی، بهداشت و کمک رسانی به مناطق محروم، ایجاد و فعالیت در تشکلهایی مانند اتحادیه زنان زحمتکش، شورای مادران، جمعیت هواداران صلح، جمعیت حمایت کودک. به گسترش و افکندن نگرشهای جنسیتی در جامعه پرداختند.
مخالفت با انقلاب مردمی ایران
آنها پس از انقلاب نیز به مبارزه با انقلاب پرداختند و مسائلی مثل برابری طلبی با نام رفع تبعیض جنسیتی در حوزه کار و اشتغال، پرداخت دستمزد برابر با مردان به همه زنان، میپرداختند. آنها بر مطالبات کارگری سوار میشدند[۶] تا نگرش خود را نشر بدهند و در نارضایتیها سهم خواهی کنند و جامعه مخاطب خود را جذب کنند به همین دلیل افزایش حداقل دستمزد زنان کارگر بر اساس سبد معیشت خانواده، را در نظر داشتند
عناوینی مثل حذف سهمیههای جنسیتی پذیرش دانشجو، پایان دادن به تفکیک جنسیتی در فضاهای آموزشی، پایان دادن به سیاست اجباری افزایش جمعیت، تصویب حقوق برابر در قوانین، تغییر سن مسئولیت کیفری و سن ازدواج دختران و پسران به ۱۸ سال، تصویب قوانین حمایتی در زمینه منع خشونت خانوادگی، آزار خیابانی و آزار جنسی، به رسمیت شناختن انتخاب پوشش و جلوگیری از هر نوع برخورد خشونتآمیز با معترضان به حجاب اجباری و مجرم شناختن آنها[۷] از جمله شعارهایی است که با تعابیر خود آنها ذکر شد. بهطور کلی برابری طلبی مبنای چنین شعارهایی است که اقتضائات طبیعت زنانه، فرزندآوری، شرایط زنانه و… در آن درنظر گرفته نشده است. این جریان با عناوین زنانه، مسائل جامعه کارگری و عناوین کلی به مخالفت با نظام میپردازند و پس از انقلاب در ایجاد تنشهای خیابانی و فقتنهها حضور داشتند و در کنار سایر گروههای زنانه در نقش اپوزیسیون رسانه ای و خیابانی مشارکت میکنند بهطور مثال سایت تشکیلات به این موضوع اشاره کرده است:
- «حضور پر رنگ زنان در پیکار علیه رژیم استبدادی جمهوری اسلامی فقط به مسایل حوزه زنان ختم نمیشود. آنان با پیوند خواستههای خود و دیگر نیروها، همواره و به ویژه در اعتراضهای اخیر (آبان و دی ۹۸) که پایههای رژیم دیکتاتوری را لرزاند، نقش و حضوری چشمگیری داشتند و در اطلاعرسانی و فیلمهای منتشر شده آن روزها، این حضور پرشور به خوبی دیده میشود. خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران چهارشنبه ۲۹ آبان ۹۸ در گزارشی از اعتراضات آبان ماه ۹۸ نوشت «میان داری ومیدان داری ویژه زنان در اغتشاشات اخیر، چشمگیر به نظر میرسد…».» از حق رای زنان تا حق زنان بر بدن خویشادعای مجموعه مذکور در توانمندی سازماندهی زنان و سهمی که در اغتشاشات دارد قابلیت راستی آزمایی ندارد و اینکه تشکیلات بتواند قدرت سازماندهی برای جذب زنان و استفاده از آنها دراغتشاشات داشته باشد تردید برانگیز است هرچند که تشکیلات دموکراتیک زنان برخلاف ادعاهای خود، همراه با جریانهای لیبرال سرمایهداری در یک صف برای مخالف با انقلاب قرار گرفتهاند و تمام تلاش خود را برای براندازی انقلاب میکنند و سعی می کندد در جریان رسانه ای سهم خود را در براندازی گسترده نشان دهند.
یکی دیگر ز تناقضات این گروه مخالفت با دموکراسی و جمهوریخواهی مردم است با اینکه نام خود را دموکراتیک مینامند. در سالهای پس از انقلاب، انتخاباتهای متعددی در جمهوری اسلامی ایران برگزار شده است که مشارکت رای مردم بسیار بالا بوده است و در همه این انتخاباتها مردم به خصوص زنان به نحوی وجود جمهوری اسلامی رای داه اند اما تشکیلات دموکراتیک زنان در کف خیابان به دنبال جامعه دموکراتیک هستند و هنوز نتوانستهاند اقبال عمومی برای خود ایجاد کنند.
استفاده از مطالبات کارگران زن و اضافه کردن خواستههای تشکیلاتی برای مخالفت با نظام، انقلاب از جمله اهداف این گروه هست بهطور مثال در یکی از اطلاعیههای این گروه در مورد مطالبات زنان کارگر آمده است: «زنان کارگر و زحمتکش علاوه برخاستهای عام و مشترک با برادران زحمتکش خود، از قبیل لغو قراردادهای موقت و سفیدامضا، افزایش عادلانهٔ مزدها بر پایهٔ نرخ واقعی تورّم و… خواستهای ویژهای نیز دارند که از جمله عبارتند از:دریافت مزد مساوی در برابر کار مساوی با مردان؛ لغو حجاب اجباری؛ رفع تبعیض در اشتغال و…»[۸] مخالف با حجاب قانونی در این اطلاعیه از این گونه اقدامات است.
مبنای فکری فمنیسم مارکسیست
تحلیل مسائل زنان از زاویه فمنیسم مارکسیسیت که همه ظلم به زنان را ناشی از پدرسالاری و سرمایهداری میدانند در نظریات این گروه مشهود است هرچند در نقد برنامههای جمهوری اسلامی نتوانستهاند این دو عامل را جمع کنند.
در کتاب مسئلهٔ زن آمده است تنها با از بین رفتن مالکیت خصوصی و ایجاد جامعهٔ سوسیالیستی است که زمینه آزادی زنان و برابری کامل زن و مرد فراهم میشود.
تساوی خواهی
در بسیاری از برنامه هاو حقوقی که برای زنان می طلبیندند معتقد به برابری خواهی زن و مرد بودند.
حق رای زنان در دوره پهلوی
در بحبوحه تصویب قانون جدید، در دوره پهلوی، سازمان زنان ایران مبارزه ای را برای تجدید نظر در قانون اساسی ایران آغاز کرد و با جمعآوری امضا در پای فرمهایی که در اختیار مردم قرار میداد عملاً دست به کار زار وسیعی زده بود تا نظر عموم را در مورد شرکت زنان در انتخابات مجلس به دست آورده و به گسترش آن در بین مردم یاری رساند. در همین رابطه با ارسال نامههایی به رجال سرشناس کشور (مانند علی اکبر دهخدا که ضمن تأیید و اعلام همکاری در جواب نوشت: هر کس را عقیده بر این باشد که بانوان نباید از حقوق اجتماعی خود بهرهمند شوند، نباید او را انسان آزاد و آزادیخواه فرض کرد…) یا به سازمانهای زنان از جمله «کانون بانوان ــ زنان حزب ایران» و… خواستار همکاری و مشارکت در این میتینگ جهت مبارزه برای به دست آوردن «حق انتخاب کردن و انتخاب شدن» شد. در این دوران روزنامه جهان زنان روزانه در یک ورق منتشر میشد و با برگزاری تظاهرات منطقه ای (که بیشتر مواقع زنان مورد ضرب و شتم قرار میگرفتند) این مبارزه با تمام قوا به پیش برده شد. با این حال در قانون جدید آن زمان این حقوق همچنان از زنان سلب شده بود. سازمان زنان ایران طی ارسال تلگرافی به سازمان ملل اعتراض خود را علیه قانون جدید انتخابات بر طبق منشور ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر اعلام داشت[۹]
حق انتخاب شدن
یکی از حقوقی بود که در کنار حق انتخاب کردن به دنبال آن بودند و حتی نمایندگان توده ای مجلس سعی کردند سایر نمایندگان را به این کار دعوت کنند. تا زنان به مجلس راه پیدا کنند.
مخالفت با کشف حجاب اجباری
تشکبلات معتقد است رضا خان هیچ اعتقادی به آزادی زنان نداشت (خود او همزمان چند زن عقدی داشت) و به دستور او بود که سازمانهای مترقی زنان منحل و فعالان آن سر از زندانها درآوردند، بنابراین دستور خشن کشف حجاب اجباری او را بایستی در این راستا جستجو کرد. احسان طبری، در کتاب «جامعه ایران در دوران رضا شاه»، «وادارکردن دهقان ایرانی که حتماً کلاه نمدی خود را به کلاه کِپی بی قواره تبدیل کند یا کشیدن چادرنماز از سر پیرزنان در میدانهای عمومی و دهها اقدام خشن از این نوع، در دوران رضاشاه، درحالی که یک مبارزه جدی با بیسوادی، تریاک، امراض عمومی به عمل نمیآمد» این اقدام خشن رضا شاه علیه زنان را نمیتوان در جهت آزادی زنان دانست، بلکه اقدامی نمایشی بود برای کتمان واقعیتهای تلخ جامعه ایران، که در راس آن بیسوادی بسیار بالای زنان و بی حقوقی آنان در عرصههای سیاسی، اجتماعی و مدنی قرار داشت که درعین حال هیچ کاری جدی علیه آن صورت نمیگرفت.
مخالفت با حجاب قانونی
تشکیلات در سال۱۴۰۱ بیانیه ای را در مخالفت با حجاب اجباری در رور عفاف و حجاب منتشر کرده است و در آن اتهامات نادرست و افتراهای بسیاری را به نظام جمهوری اسلامی نسبت داده است در متن این بیانیه آمده است: «تشکیلات دموکراتیک زنان ایران خواهان لغو حجاب اجباری است! پیروز باد مبارزهٔ زنان و مردان آزادیخواه ایران که دست در دست هم علیه حجاب اجباری و تبعیض جنسیتی مبارزه میکنند!»
شوراهای مادران
تشکیلات در دوران فعالیتهای مخفی خود در سال ۱۳۳۰ مادران را در «شوراهای مادران» برای مبارزات محلی و موضعی متشکل کر «شورای مادران» در راستای اهداف خود، اقدامات متعددی را در مناطق کارگر نشین که زنان زیادی را به دور خود جمع کرده بود، به دست آورد.
تشکیل اتحادیههای صنفی
در دهه۳۰ تشکیلات دموکراتیک زنان اتحادیههای مختلفی ایجاد شد مثل اتحادیه زنان فرشباف
برگزاری ۸ مارس
«سازمان زنان ایران» روز جهانی زن «۸ مارس» را هر ساله چه در شرایط علنی و چه در شرایط مخفی برگزار میکرد. جشن ۸ مارس سال۱۳۳۱ به صورت نمایش بزرگی در خیابانهای تهران برگزار شد. خبرنگار یونایتد پرس خبر این واقعه را چنین بیان داشته بود: اجتماع پنج هزار زن با پلاکارتها و شعارهایی مانند «مادرانی که زندگی میبخشند، باید از آن دفاع کنند!» و کودکان با داشتن شعارهایی «مادر از من دفاع کن ـ ما نان و بهداشت میخواهیم!»
نقد جذب زنان به کار بدون حمایت در دوره پهلوی
تشکیلات معتقد بود: در دوره پهلوی با گسترش سرمایهداری نوپا و وابسته ایران، استفاده از نیروی کار زنان به غیر از کشاورزی، قالیبافی و صنایع دستی، در صنایع نوپا، کارخانهها و کارگاهها نیز رواج مییافت و به تدریج زنان از سهم بیشتری در خدمات اداری، بهداشتی و آموزشی بهره میگرفتند. اما این مهم بدون ارائه امکانات رفاهی و حمایتهای قانونی چه در عرصه کار و چه در عرصه سیاسی و مدنی، که تا آن زمان زنان بسیاری از کشورهای جهان به مدد مبارزات خود به آن دست یافته بودند (مانند دستیابی به حق رای و برابری دستمزد) صورت میگرفت.
بیانیهٴ صلح استکهلم
یکی از کارزارهای که میتوان از آن نام برد جمعآوری امضا در زیر بیانیهٴ صلح استکهلم بود. دختر جوانی که با تشویق تشکیلات توانسته بود هزاران امضا در زیر ورقه بیانیهٔ صلح جمعآوری کند موفق به دریافت جایزه صلح شد.
جمعیت حمایت کودک
این جمعیت با الهام از فدراسیون بینالمللی زنان تشکیل شد نیز یکی دیگر از اقدامات تشکیلات دمکراتیک زنان ایران بود. این جمعیت با انتشار نشریه ای زندگی کودکان ایرانی که در دورهٔ پهلوی در کارگاههای نمناک قالی بافی و در کارخانهها کار میکردند منعکس میساخت و در مورد عدم امکانات تحصیلیِ کودکان روستایی و فقر و مرگ میر آنها نیز به افشاگری میپرداخت.
حضور در کنفرانسهای بینالمللی
حضور در کنفرانسهای بینالمللی مثل کنفرانس مکزیکو و کنگره جهانی زنان و گزارش از وضعیت زنان ایران و ارائه مطالب و سخن رانیها در این رابطه و چاپ آن در مطبوعات ادامه دادند. زنانی مثل ملکه محمدی، مریم فیروز، عالیه مرامی، هما هوشمند راد… که در مهاجرت ناخواسته ضمن تلاش در راه ارتقای سطح علمی و دانش خود، به اقدامات تشکیلات به شکلی دیگر ادامه دادند.
تأسیس کلوپ زنان ایران
این کلوپ در تهران آغاز به کار کرد و با تأسیس کتابخانه، باشگاه ورزشی دختران کلاسهای مبارزه با بی سوادی تدریس خیاطی، گلدوزی از فعالیتهای کلوپ بود.
آثار
نشریه «بیداری ما»
«بیداری ما»(۱۳۲۳) اولین ارگان تشکیلات دمکراتیک زنان ایران (با صاحب امتیازی زهرا اسکندری) که با شعار «ما هم در این خانه حقی داریم» که زنان را با حقوق خود، در خانه و جامعه، آشنا میکرد در سال ۱۳۲۶ به دستور محمد رضا شاه توقیف شد
نشریههای جهان تابان و جهان زنان
پس از غیرقانونی شدن حزب توده و تعطیلی نشریه بیداری ما، تشکیلات دموکراتیک زنان ایران، دو نشریه مخفی برای زنان و دختران بهطور جداگانه اقدام کردند. نشریات دیگری مثل «جهان تابان»(۱۳۲۶) و «جهان زنان»(۱۳۳۰) که خواستهها و مطالبات زنان را گسترش میدادند، پا به عرصه مطبوعات آن زمان گذاشتند. درسال ۱۳۲۹ هیئت اجرائیه تشکیلات برای ادامه مبارزه و آگاهی رسانی بیشتر یک نشریه علنی به نام «جهان تابان» با شعارهای «تساوی حقوق زنان با مردان» و «مبارزه در راه حفظ صلح و دفاع از حقوق کودکان» انتشار داد در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۳۰ با کمک هیئت تحریریه «جهان زنان» و با حضور و همکاری تعدادی از زنان مترقی کنفرانس بزرگی در تهران برگزار شد در تاریخ ۲۴ آبان ۱۳۳۰ روزنامه ارگان سازمان را به نام «جهان زنان» با شعار «زنان ایران برای به دست آوردن حقوق خود متحد شوید!» انتشار داد که در اولین شماره آمده بود “این نامه در حقیقت صدای تمام زنان ایرانی میباشد و منعکس کننده دردها، محرومیتها و خواستههای آنها است. در این روزنامه کوشش میشود که راه و رسم مبارزه برای بدست آوردن حقوق پایمال شده خود و کودکان مان نشان داده شود…
کتاب دربارهٔ مسئلهٔ زن
این کتاب توسط انتشارات حزب توده به چاپ رسیده است و به مسائل زنان پرداخته است و تمام موضوعات ذکر شده که مربوط به به دوره پهلوی است اظهار نظر کرده و به نقد وضع زنان در دورهٔ پهلوی میپردازد و نظریات خود را بیان کرده است. در ابتدا به زنانی اشاره میکند که در راه اهداف حزب توده کشته شدهاند و با نام رفیق شهید از آنها نام برده است و در ابتدای کتاب این شعار نوشته شده است: «انقلاب آزادیبخش تنها راه رهائی میهن». این کتاب به مناسبت ۸ مارس در سال ۵۴ شمسی چاپ شده است.
پانویس
- ↑ تشکیلات دموکراتیک زنان ایران
- ↑ احمدیخراسانی؛ اردلان، «سناتور: فعالیتهای مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران»، ص388، 1382ش
- ↑ فیروز، «خاطرات مریم فیروز»، 1398ش
- ↑ احمدیخراسانی؛ اردلان، «سناتور: فعالیتهای مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران»، ص445، 1382ش
- ↑ احمدیخراسانی؛ اردلان، «سناتور: فعالیتهای مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران»، ص280، 1382ش
- ↑ منصورنژاد؛ محمدشاهی، «مسئله زن، اسلام و فمینیسم (در دفاع از حقوق زنان)»، ص20-25، 1381ش
- ↑ از حق رای زنان تا حق زنان بر بدن خویش
- ↑ معضلات و خواستههای زنان کارگر
- ↑ تشکیلات دموکراتیک زنان ایران
منابع
- منصورنژاد، محمد؛ محمدشاهی، حجتالله، «مسئله زن، اسلام و فمینیسم»، برگ زیتون، ۱۳۸۱ش
- احمدی خراسانی، نوشین، اردلان، پروین، «سناتور»، تهران، توسعه آموزش، ۱۳۸۲ش
- «خاطرات مریم فیروز (فرمانفرمائیان)»، مؤسسه تحقیقاتی انتشاراتی دیدگاه، اطلاعات، چاپ چهارم، تهران، ۱۳۹۳ش
- «تشکیلات دموکراتیک زنان ایران»، در سایت تشکیلات دموکراتیک ایران، بازدید ۱۰اسفند ۱۴۰۱ش