تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش}}'''؛ راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.

تجمعات شبانهٔ خودجوش و سپس سازمان‌یافتهٔ ایرانیان در جنگ رمضان یا جنگ تحمیلی سوم که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با ترور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت و جمعی از فرماندهان توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد و تا بیش از دو ماه و حتی پس از آتش‌بس ادامه یافت، به یکی از مهم‌ترین پدیده‌های اجتماعی-سیاسی تاریخ معاصر ایران تبدیل شد. این تجمعات که ابتدا با انگیزهٔ شوک، خشم ملی و انتقام‌خواهی از رهبر شهید و شهدای حوادثی مانند مدرسهٔ میناب شکل گرفت، به‌تدریج به بستری برای تحقق تقسیم‌کار ملی یعنی میدان با نیروهای مسلح و خیابان با مردم، تبدیل شد و با فراخوان رهبر جدید و مسئولان ارشد نظام، تداوم یافت. فضای این تجمعات تلفیقی از سوگواری عمیق، عزم راسخ برای نمایش قدرت، بیعت با رهبری، اعلام ایستادگی در برابر تجاوز، و حضور زنان با حجاب و بی‌حجاب در کنار هم و خانواده‌ها از هر قشر و گروهی بود. شعارها و نمادهایی نظیر سوزاندن پرچم آمریکا و اسرائیل، حمل پرچم ایران و حزب‌الله و سرودهای حماسی، فضای آن را شکل می‌داد. این تجمعات در سراسر ایران برگزار می‌شد و بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی داشت، واکنش مراجع تقلید و ادعای ترامپ مبنی بر ساختگی بودن با هوش مصنوعی را به همراه داشت، و در نهایت به نتایج عمیق اجتماعی-فرهنگی مانند تقویت همبستگی ملی، جریان‌سازی فرهنگی، تبدیل مردم از تماشاگر به کنش‌گر، ترمیم شکاف‌ها و میراث‌سازی تاریخی انجامید. نقش زنان در این میان به‌عنوان پیشران، هدایت‌کننده، پشتیبان لجستیکی و نماد وحدت فراتر از پوشش، برجسته و تعیین‌کننده بود.

== جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات ==

آغاز جنگ تحمیلی سوم، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، با حملات هوایی و موشکی گسترده همراه بود، اما نقطهٔ عطفی که تجمعات خودجوش را کلید زد، ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر وقت و جمعی از فرماندهان ارشد و اعضای خانوادهٔ رهبر، در این روز بود.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2123435/آخرین-اخبار-جنگ-ایران-و-آمریکا-اسرائیل-امروز-۱۰-اسفند-۱۴۰۴-دشمن-اکنون-به-کدام-شهر‌ها-حمله-کرده-است «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز 10 اسفند 1404، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین.]</ref> نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میادین اصلی، از همان شب اول و صبح روز دهم اسفند شکل گرفت.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref> این رویداد چند ویژگی داشت:

* '''شوک و خشم ملی''': گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن بود که ترور رهبر ایران، اقدامی بی‌سابقه و خطرناک بود<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360401/اجتماع-مردم-عزادار-و-سوگوار-رهبر-شهید-انقلابآخرین-تحولات-در-کشور-بروزرسانی-می-شود «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک.]</ref> که فراتر از ملاحظات سیاسی، احساسات مذهبی و میهنی مردم را برانگیخت و خشم ملی گسترده‌ای در پی داشت. بر اساس این گزارش‌ها، مردم به‌صورت خودجوش به انگیزهٔ خونخواهی از رهبر شهید و همچنین شهدای رویدادهایی مانند حمله به مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به خیابان آمدند<ref>[https://defapress.ir/fa/news/826118/همبستگی-ملی-در-تجمعات-شبانه-مردم-ایران-برای-دفاع-از-کشور-تصاویر «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> و فضای تجمعات در ابتدا حاکی از سوگ عمیق و عزم راسخ آنان بود؛ سوگی که به‌سرعت به حماسه‌ای ملی تبدیل شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>

* '''تهدید امنیتی داخلی''': بر اساس اخبار منتشر شده، آمریکا و اسرائیل قصد داشتند با بهره‌برداری از خلأ قدرت پس از ترور رهبر و فرماندهان، ضمن تضعیف حاکمیت مرکزی، بستر را برای فروپاشی سیاسی و تجزیهٔ ایران فراهم آورد. در چنین شرایطی، حضور شبانهٔ مردم در خیابان‌ها، افزون بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ خرابکاران، به خنثی‌سازی توطئهٔ تغییر نظام و تجزیهٔ ایران انجامید.<ref>[https://www.irna.ir/news/86131974/تجمع-های-شبانه-به-۵۰-رسید-جمعیتی-که-هر-روز-بیشتر-می-شود «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

* '''فراخوان رهبر جدید''': رهبر سوم انقلاب، سید مجتبی خامنه‌ای، که پس از ترور و شهادت سید علی خامنه‌ای، توسط [[مجلس خبرگان رهبری]] معرفی شد،<ref>[https://www.aparat.com/v/imsnx01 «اولین گزارش صداوسیما از سومین رهبر انقلاب»، وب‌سایت آپارات.]</ref> در اولین پیام خود در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش به مردم، آنها را به حضور شبانه در خیابان‌ها فراخواند و تأکید کرد که میدان را برای دشمن خالی نگذارند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62800 «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>

== دلایل ادامه تجمعات شبانه ==

پس از چندین روز از آغاز جنگ، تجمعات نه‌تنها فروکش نکرد، بلکه تا پایان جنگ در حدود چهل شب و حتی پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/keyword/4525/تجمع «تجمع»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و بعد از آن تا بیش از دوماه، ادامه یافت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210606/تصاویر-متفاوتی-از-تجمع-شب-گذشته-در-میدان-انقلاب-طعنه-و-کنایه «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین؛] [https://farsnews.ir/AmiraliJamshidi/1777666432231712541/شصت-و-دومین-شب-سنگر-خیابان-در-مشت-ملت-ایران «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> دلایل تداوم این تجمعات عبارت بودند از:

* '''تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی''': بسیاری از تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی معتقدند که حملات خارجی و ترور رهبر ایران، آمریکا و اسرائیل را به دشمنی همگانی برای ایرانیان تبدیل کرد و در برابر این دشمن، اختلافات داخلی کمرنگ شد و حس ایرانی بودن بر هر هویت دیگری غلبه یافت.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1041778/حملات-واشینگتن-و-تل-آویو-باعث-اتحاد-مردم-ایران-شد «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا.]</ref> به عقیدهٔ آنان، هم واشینگتن و هم تل‌آویو دچار یک محاسبهٔ اشتباه عمیق و راهبردی شدند. این رژیم‌ها با این تصور نادرست که ایران حملات را بی‌پاسخ خواهد گذاشت و دست به تلافی نخواهد زد، به این کشور حمله کردند؛ اما با پاسخی چندجانبه که فراتر از پیش‌بینی‌های عملیاتی آنان بود، مواجه شدند. ایران با ایجاد یک وحدت ملی یکپارچه که هم حامیان دولت و هم مخالفان سیاسی را در بر می‌گرفت، تاکتیک اصلی دشمن را که سوءاستفاده از شکاف‌های داخلی برای دستیابی به تغییر آرایش نظام در چند روز بود را به کلی خنثی کرد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/308343/6-اشتباه-راهبردی-آمریکا-علیه-ایران «6 اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>

* '''پاسخ عملی به تهدید نفوذ''': بر اساس این تحلیل‌ها، مردم و مسئولین دریافتند که حضور فیزیکی مردم در خیابان‌ها، عملاً امنیت محله‌ها را تأمین می‌کند و مانع از نفوذ خرابکاران می‌شود. ازاین‌رو مردم تصمیم گرفتند تا پایان جنگ در خیابان‌ها بمانند و از نظام محافظت کنند.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/interview/716331 «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب.]</ref>

=== ادامه تجمعات پس از اعلام آتش‌بس ===

پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش،<ref>[https://www.varzesh3.com/news/2354423/تمدید-آتش-بس-بین-آمریکا-و-ایران «تمدید آتش‌بس بین آمریکا و ایران؟»، وب‌سایت ورزش3.]</ref> تجمعات شبانه متوقف نشد و هم‌چنان مردم برای اعلام همبستگی و حمایت از وطن، نظام و نیروهای مسلح، در خیابان‌ها ماندند. از محرک‌های اصلی تداوم حضور مردم، تشدید فراخوان‌های مقامات ارشد مبنی بر تبدیل حضور در خیابان به یک حکم شرعی و ملی بود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1375546/شرکت-در-تجمعات-شبانه-واجب-عینی-است-نه-کفایی «شرکت در تجمعات شبانه، واجب عینی است نه کفایی!»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> این خواسته‌ها پس از آتش‌بس به‌طور قابل توجهی افزایش یافت:

* '''پیام رهبر انقلاب''': آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در چهلمین روز شهادت رهبر پیشین به صراحت اعلام کرد که با وجود آتش‌بس، نباید تصور شود که حضور در خیابان لازم نیست و از مردم خواست که سنگین‌تر و پرشورتر از قبل در میادین حاضر شوند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62808 «پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی به‌مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>

* '''تأکید نهادهای نظامی''' '''و مسئولان نظام''': ستاد کل نیروهای مسلح در نخستین روز آتش‌بس طی اطلاعیه‌ای از مردم خواست همچون گذشته حضور در میادین و خیابان‌ها را در شب‌های آینده حفظ کرده و دشمنان را مأیوس کنند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1802506/۴۰-روز-مقاومت-دشمن-را-به-پذیرش-شروط-ایران-وادار-کرد-تنگه-هرمز «بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکره‌کنندهٔ ایران در مذاکرات اسلام‌آباد نیز، در اظهاراتی صریح، سه اولویت اصلی برای مردم را چنین برشمرد: خیابان، خیابان، خیابان.<ref>[https://www.irna.ir/news/86099918/قالیباف-حضور-مردم-در-خیابان-ها-دشمن-را-گیج-و-عصبانی-کرده-است «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، نیز از مردم و نیروهای مردمی که هر شب به خیابان‌ها می‌آمدند، تقدیر کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1148941/اژه-ای-احسنت-و-مرحبا-به-این-مردم-بصیر-که-خیابان-را-رها-نمی-کنند «اژه‌ای: احسنت و مرحبا به این مردم بصیر که خیابان را رها نمی‌کنند»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

* '''ادامه جهاد''': این فراخوان‌ها، حضور در خیابان را که از ابتدا جهاد واجب توصیف شده بود، برای مردم به‌عنوان یک وظیفهٔ مستمر و بی‌پایان، حتی پس از پایان موقت جنگ، در اولویت قرار داد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1375406/حضور-مردم-در-خیابان-مصداق-جهاد-است-برائت-از-دشمنان-بالاترین «حضور مردم در خیابان مصداق «جهاد» است، برائت از دشمنان بالاترین مرحله تقوا است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>

== فضای تجمعات شبانه ==

بر اساس گزارش‌های میدانی و تحلیل‌های صورت‌گرفته، خیابان‌های شهرهای ایران، در شب‌های جنگ رمضان، به صحنه‌ای بی‌نظیر از وحدت و ایستادگی ملی تبدیل شده بود. فضای حاکم بر این تجمعات را می‌توان در چند بُعد مهم توصیف کرد:

=== هم‌افزایی میدان و خیابان ===

بر اساس گزارش‌های میدانی، فضای حاکم بر تجمعات، تلفیقی از سوگواری عمیق و عزم نمایش قدرت بود. از یک سو، شرکت‌کنندگان با در دست داشتن تصاویر رهبر شهید و دیگر شهدای جنگ تحمیلی، به سوگواری می‌پرداختند و بر ضرورت انتقام‌خواهی تأکید می‌کردند. از سوی دیگر، مردم با حضور در میادین و خیابان‌های اصلی شهر و روستا، ضمن بیعت با رهبر جدید انقلاب، اعلام ایستادگی و مقاومت در برابر هرگونه تجاوز دشمنان به خاک میهن داشتند.<ref>[https://farsnews.ir/AmiraliJamshidi/1777666432231712541/شصت-و-دومین-شب-سنگر-خیابان-در-مشت-ملت-ایران «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> همچنین در بازتاب رسانه‌ها این مطلب تأکید می‌شد که این تجمعات بازتاب دهندهٔ یک تقسیم‌کار ملی بود<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2204022/۲۰-دستاورد-جمهوری-اسلامی-ایران-در-جنگ-رمضان «۲۰ دستاورد جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان»، خبرآنلاین.]</ref> که توسط مقامات ارشد نظامی و سیاسی تعریف شده بود: از نیروهای مسلح خواسته شده بود که در میدان نبرد حضور داشته باشند و از مردم انتظار می‌رفت که با حضور مدنی و مستمر خود در خیابان‌ها، امنیت داخلی را تأمین کرده و پشتوانه مردمی جبهه جنگ را تشکیل دهند.<ref>[https://farsnews.ir/hormozgan/1776601540795534691/ابوالقاسم-جراره-حضور-مردم-در-میدان-بزرگ-ترین-دلگرمی-نیروهای-مسلح-است «ابوالقاسم جراره: حضور مردم در میدان بزرگ‌ترین دلگرمی نیروهای مسلح است»، خبرگزاری فارس.]</ref> شعار معروف «خیابان با شما، میدان با ما» از سوی فرمانده نیروی هوافضای سپاه<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/16/3533525/پیامی-از-سردارِ-در-میدان-خیابان-با-شما-میدان-با-ما «پیامی از سردارِ در میدان: خیابان با شما میدان با ما»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و تأکید رئیس مجلس مبنی بر اولویت خیابان، خیابان، خیابان، برای مردم،<ref>[https://www.irna.ir/news/86099918/قالیباف-حضور-مردم-در-خیابان-ها-دشمن-را-گیج-و-عصبانی-کرده-است «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این فضا را به خوبی نشان می‌داد.<ref>[https://kashoob.com/audio/EB4wW/نماهنگ-میدان-با-تو-خیابان-با-ما «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

بر اساس گزارش‌های موجود در صداوسیما، آنچه در شب‌های جنگ رمضان شکل گرفت، چیزی فراتر از یک تجمع سیاسی صرف بود. با گذشت روزها و ادامهٔ جنگ، این تجمعات به‌عنوان یک آیین مدنی توزیع‌شده در سراسر کشور تثبیت شد و هر شب با نظمی تقریباً ثابت تکرار می‌شد. خانواده‌ها با فرزندان خود و حتی افراد مسن از هر قشر و قومی حضور داشتند. زنان باحجاب و بی‌حجاب در کنار یکدیگر ایستاده بودند و وحدت فراتر از اختلافات داخلی را به نمایش می‌گذاشتند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5770069/۵۱-شب-پایداری-و-همدلی-در-دفاع-از-وطن-گزارش «۵۱ شب پایداری و همدلی در دفاع از وطن+گزارش»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

=== شجاعت ایرانیان هنگام اصابت موشک ===

نمادین‌ترین صحنه‌های این تجمعات در رسانه‌ها در لحظاتی رقم خورد که انتظار می‌رفت هر جمعیتی پراکنده شود. لحظهٔ بمباران نقطه‌ای از شهر تهران هنگام دعا خواندن مردم در تجمعات شبانه که نه‌تنها جمعیت پراکنده نشد، بلکه در لحظهٔ انفجار و در حالی که دود و شعله‌های آتش پیش روی مردم بود به دعای خود ادامه دادند و بدون ترس به حضور خود ادامه دادند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1379524/فقط-همین-چند-ثانیه-را-از-شجاعت-مردم-تهران-را-ببینید «فقط همین چند ثانیه را از شجاعت مردم تهران را ببینید»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> این ویدئو و فیلم‌های دیگری مشابه این فیلم که در راه‌پیمایی روز قدس نیز میان کاربران فضای مجازی وایرال شد،<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1362676/5-ویدیو-از-بمباران-اطراف-راهپیمایی-روز-قدس-و-شهادت-یک-زن «5 ویدیو از بمباران اطراف راهپیمایی روز قدس و شهادت یک زن»، وب‌سایت تابناک.]</ref> شجاعت مردم و مسئولان ایرانی را به نمایش گذاشت.<ref>[https://president.ir/fa/163871 «حضور دکتر پزشکیان در خروش میلیونی ملت ایران در روز جهانی قدس»، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

=== شعارها و پرچم‌ها ===

تصاویر و گزارش‌های منتشرشده در خبرگزاری‌های داخلی و بین‌المللی نشان می‌داد که فضای تجمعات شبانه آکنده از جلوه‌های صوتی و تصویری خاصی بود. برخی شرکت‌کنندگان با سوزاندن پرچم‌های آمریکا و اسرائیل، انزجار خود را ابراز می‌کردند<ref>[https://www.titrebartar.com/fa/news/267729/ «پرچم اسرائیل و آمریکا شبانه در تهران به آتش کشیده شد، تصاویر»، وب‌سایت تیتر برتر.]</ref> و برخی دیگر با در دست گرفتن پرچم‌های ایران و حزب‌الله، بر هویت ملی و مقاومت تأکید می‌کردند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/9073899/اهتزاز-پرچم-حزب‌الله-در-سی‌ونهمین-اجتماع-خونخواهی-رهبر-شهید-انقلاب-فیلم «اهتزاز پرچم حزب‌الله در سی‌ونهمین اجتماع خونخواهی رهبر شهید انقلاب + فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> بسیاری از حاضران نیز با سردادن شعارهای هماهنگ و حمل پلاکاردهایی، دیدگاه‌ها و مطالبات خود را به نمایش می‌گذاشتند.<ref>[http://www.mojerasa.ir/khabar/51541/ «رزم پلاکاردی در اجتماعات شبانه زنجان»، پایگاه خبری تحلیلی موج رسا.]</ref> برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

|-

|شعارهای مذهبی و حمایت از نیروهای مسلح

|-

|برائت از دشمنان و مخالفت با مذاکره با دشمن

|«مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «جنگ! جنگ! تا پیروزی»، «مذاکره نداریم؛ از آمریکا بیزاریم»، «مرگ بر سازشگر»، «مرگ بر منافق»،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207661/پلاکاردهای-خاص-با-نوشته-های-خاص-در-تجمعات-شبانه-مرگ-بر-سازشگر «پلاکاردهای خاص با نوشته‌های خاص در تجمعات شبانه»، خبرآنلاین.]</ref> «مرگ بر وطن‌فروش خائن».<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5752373/شعار-مرگ-بر-وطن‌فروش-خائن-زیر-بارش-بارانَ «شعار مرگ بر وطن‌فروش خائن، زیر بارش باران»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

=== هنر و رسانه همگام با خیابان‌ها ===

در بازتاب رسانه‌ها، این تجمعات به بستری برای فعالیت‌های هنری و رسانه‌ای نیز بدل شده بود. اجرای نمایش‌های خیابانی مانند: میناب مثل میهن، در دزفول،<ref>[https://www.chtn.ir/news/1405012901616/اجرای-نمایش-خیابانی-میناب-مثل-میهن-در-دزفول «اجرای نمایش خیابانی میناب مثل میهن در دزفول»، وب‌سایت میراث آریا.]</ref> ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه<ref>[https://www.irna.ir/news/86138885/نمایش-۱۶۸-نیمکت-خالی-در-ساوه-بروی-صحنه-رفت «نمایش ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه بروی صحنه رفت»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و نمایش برای ایران در یزد، برای بازتاب روحیه مقاومت مردم، ازجمله این فعالیت‌ها بود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5776223/اجرای-نمایش-خیابانی-برای-ایران-در-یزد «اجرای نمایش خیابانی برای ایران در یزد»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

=== فضای آیینی-حماسی رمضان ===

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای و محتوای منتشرشده در فضای مجازی، همزمانی روزهای آغازین جنگ با ماه رمضان، بار معنایی تجمعات مردمی را دوچندان کرد. برگزاری مراسم شب‌های قدر، افطاری‌های دسته‌جمعی، برپایی موکب‌ها و ایستگاه‌های صلواتی، همچنین سینه‌زنی و نوحه برای شهدا، موجب شد تا ترس از بمباران به شب‌زنده‌داری عبادی-ملی تبدیل شود. به این ترتیب، حضور شبانه در خیابان‌ها به منزلهٔ افتخاری دینی و ملی جلوه یافت.<ref>[https://farsnews.ir/Haniyehnaseri/1773842539213335973/آتش-پاره-های-جنگ-رمضان «آتش‌پاره‌های جنگ رمضان»، خبرگزاری فارس؛] [https://www.irna.ir/amp/86104283/ «سفره‌های افطاری مردم در خیابان‌های تبریز/دشمن سوزی در چهارشنبه سوری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== گستره جغرافیایی تجمعات شبانه ==

بر اساس گزارش رسانه‌ها، تجمعات شبانه در جنگ رمضان، بسیار گسترده و سراسری بود و محدود به پایتخت یا چند شهر بزرگ نمی‌شد. این تجمعات به‌صورت هماهنگ و پرشور، در سراسر ایران، در حدود ۴۰۰ شهر برگزار می‌شد و تمام استان‌های کشور را در بر می‌گرفت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779370-تجمعات-مردمی-جنگ-ثبت-می-شود «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> حضور روستاییان و عشایر هم پابه‌پای مردم در شهرها در این تجمعات استمرار داشت.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5760219/ادامه-حضور-هوشیارانه-کشاورزان-و-روستائیان-در-میدان «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

تهران به‌عنوان کانون اصلی این جنبش، شاهد برگزاری تجمعات متعدد و منظمی بود. استاندار تهران در گزارشی تأکید کرد که بیش از ۵۷ شبانه‌روز در بیش از ۱۳۰ نقطه مختلف شهر تهران، تجمعات مردمی به‌صورت مستمر برگزار شده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5775818/تجمعات-شبانه-مردمی-در-تهران-دربیش-از-۱۳۰-نقطه-برگزار-می-شود «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> مکان‌هایی چون میدان انقلاب، میدان ولیعصر و میدان تجریش از جمله مهم‌ترین نقاط مورد اشاره هستند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306049/اعلام-برنامه-بیست-و-نهمین-تجمع-شبانه-مردمی-در-میادین-تهران «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>

== واکنش‌ها به تجمعات شبانه ایرانیان ==

مراجع تقلید، با ابراز همدردی و قدردانی عمیق، این حرکت‌های شبانه را مظهر جهاد و مقاومت مقدس و پاسخی به وظیفه شرعی دفاع دانسته و آن را تحسین کرده‌اند، مانند:

* '''ناصر مکارم شیرازی از مراجع تقلید''': مقاومت ۴۰ روزه را جهاد و مقاومت مقدس و تاریخی توصیف کرد که فهم‌ها از درک آن ناتوان است و بر حفظ این حضور با همان شور و شعور تأکید کرد و از مردم برای این حضور پرشور تقدیر کرد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/825458/آیت‌الله-مکارم‌-شیرازی-فهم‌ها-از-درک-مقاومت-مقدس-مردم-ناتوانند «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

* '''حسین نوری همدانی از مراجع تقلید''': این حضور را مایهٔ قدردانی از نیروهای مسلح خواند، همچنین آن را عاملی برای به زانو درآوردن دشمن و نشانهٔ بهترین امت‌ها دانست و خواستار تداوم آن شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6792218/تشکر-آیت-الله-نوری-همدانی-از-مردم-و-نیروهای-مسلح «تقدیر آیت‌الله نوری همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''محمدحسین فلاح‌زاده رئیس مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی''': نیز شرکت در تجمعات شبانه را واجب عینی دانست و بیان کرد که حضور در راهپیمایی‌های شبانه و سر دادن شعار، مصداق جهاد لسانی و واجب عینی برای افراد توانمند است و نمی‌توان به بهانهٔ حضور دیگران از آن شانه خالی کرد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1375546/شرکت-در-تجمعات-شبانه-واجب-عینی-است-نه-کفایی «شرکت در تجمعات شبانه، واجب عینی است نه کفایی!»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>

* برخی مراجع تقلید، از جمله آیت‌الله جوادی آملی<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2238725/ «اطلاعیه حضرت آیت‌الله جوادی آملی درباره شرکت اساتید و فضلا در پویش جان فدای ایران، درس استاد تا اطلاع ثانوی تعطیل است»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> و آیت‌الله جعفر سبحانی، به‌دلیل حضور و شرکت گستردهٔ طلاب و روحانیان در تجمعات مردمی، جلسات درس خارج خود را تعطیل کردند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2240300/ «تعطیلی دروس حضرت آیت الله سبحانی تا اطلاع ثانوی»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>

=== واکنش ترامپ به تجمعات شبانه ایرانیان ===

دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی سوشال تروث، تجمعات ایرانیان را ساختگی و تولید هوش مصنوعی خواند،<ref>[https://fararu.com/fa/news/956408/ترامپ-تجمعات-خیابانی-این-روزهای-ایران-را-هوش-مصنوعی-معرفی-کرد «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو.]</ref> این ادعای ترامپ با واکنش یکپارچه، قاطع و اغلب با لحن تمسخرآمیز از سوی مقامات سیاسی، نظامی<ref>[https://www.pana.ir/بخش-سیاسی-27/1678740-خیابان-ها-پر-از-مردم-است-این-ها-هوش-مصنوعی-نیستند-ملت-ایران-اند «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا.]</ref> و مردم ایران در فضای مجازی و خیابان مواجه شد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/821849/فیلم-واکنش-مردم-آمل-به-ادعای-ترامپ-درباره-تجمعات-مردمی-و-هوش-مصنوعی «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ درباره تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس؛] [https://www.hawzahnews.com/news/1374002/فیلم-آیا-تجمعات-هر-شب-مردم-ایران-با-هوش-مصنوعی-ساخته-میشود «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>

== نتایج فرهنگی اجتماعی تجمعات شبانه ==

تجمعات شبانه در جنگ رمضان، فراتر از ابعاد نظامی و امنیتی، دستاوردهای اجتماعی و فرهنگی به همراه داشت؛ ازجمله:

۱. '''تقویت همبستگی و سرمایه اجتماعی''': به عقیدهٔ برخی فعالان فرهنگی، حضور خانواده‌ها، زنان، نوجوانان و سالمندان در کنار یکدیگر، همبستگی ملی، حس وطن‌دوستی و افزایش همدلی را به نمایش گذاشت.<ref>[https://asrdena.ir/fa/news/33284/حضور-شبانه-مردم-در-میادین-روایت-جنگ-رمضان-از-عمق-سرمایه-اجتماعی-ایران «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا.]</ref> وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، این همدلی را مهم‌ترین دستاورد جنگ دانست.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779587-وزیر-ارشاد-افزایش-همدلی-ایثار-اجتماعی-در-میان-طبقات-مختلف-جامعه-از-دستاوردهای-جنگ-رمضان-است «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>

۲. '''تبدیل مردم از تماشاگر به کنشگر''': با توجه به گزارش‌های رسانه‌ای، مردم از تماشاگر به کنشگر فعال در دفاع ملی تبدیل شدند. در این میان نوجوانان با برپایی غرفه‌های فرهنگی، تولید محتوای رسانه‌ای و ثبت دل‌نوشته‌ها، در خط مقدم میدان‌داری فرهنگی قرار گرفتند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/827725/تصاویر-کنشگری-میدانی-نوجوانان-پسر-بیرجندی-در-روزها-و-شب‌هایِ-جنگ-رمضان-و-دفاع-مقدس «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

 

 

 

== نقش زنان در تجمعات شبانه ==

=== گستره و ابعاد حضور زنان ===

رسانه‌های داخلی گزارش دادند که زنان در تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، حضوری گسترده، متنوع و حتی پررنگ‌تر از مردان داشتند. این حضور، طیف‌های مختلفی از دختران نوجوان تا زنان میانسال و سالخورده را دربر می‌گرفت و در برخی موارد با مشارکت زنان باردار با شرایط جسمی دشوار، نیز همراه بود. در گزارش‌های خبری، این حضور به‌عنوان یکی از جلوه‌های همبستگی اجتماعی و حمایت از نیروهای مسلح توصیف شد و از آن به‌عنوان عاملی در تقویت روحیه عمومی و انسجام اجتماعی یاد شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>

 

=== پشتیبانی لجستیکی و اقدامات مردمی ===

علاوه بر حضور در خیابان‌ها و میادین، از مشارکت زنان در فعالیت‌های پشتیبانی و داوطلبانه نیز گزارش‌هایی منتشر شد. در این گزارش‌ها، از اقداماتی مانند تهیه غذا، دوخت پرچم، سازمان‌دهی موکب‌های شبانه و همکاری در برنامه‌های مسجدی و فرهنگی یاد شده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1352413/زنان-عاشورایی-ایران-یک-دم-میدان-را-ترک-نکردند%C2%A0 «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین.]</ref> همچنین برخی مقام‌ها و تحلیلگران داخلی، نقش زنان را در این تجمعات پیشران، هدایت‌کننده و مؤثر در خنثی‌سازی عملیات روانی توصیف کرده‌اند<ref>[https://www.irna.ir/news/86137139/رئیس-فراکسیون-زنان-مجلس-زنان-در-جنگ-رمضان-نقش-پیشران-و-هدایت-کننده «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و از اجرای طرح زنان، پای کار ایران، برای ثبت این فعالیت‌ها خبر داده‌اند.<ref>[https://www.mojnews.com/بخش-سیاسی-3/698921-فعالیت-های-زنان-در-جنگ-رمضان-ثبت-می-شود «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز.]</ref>

 

=== مشارکت زنان با گرایش‌های متنوع پوششی ===

در برخی گزارش‌ها، حضور زنان با حجاب و بی‌حجاب در کنار یکدیگر نیز برجسته شده و به‌عنوان نشانه‌ای از وحدت و مشارکت فراتر از تفاوت‌های ظاهری مورد توجه قرار گرفته است. این بازنمایی رسانه‌ای، نقش زنان را نه صرفاً به‌عنوان همراهان تجمعات، بلکه به‌عنوان کنشگرانی فعال در شکل‌دهی به فضای عمومی و بازتولید همبستگی ملی نشان می‌دهد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210627/حجاب-متفاوت-زنان-در-تجمعات-شبانه-تصاویر «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین.]</ref>

 

=== تجمع «دختران جان‌فدای ایران» ===

در ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش، همزمان با روز دختر، تجمع دختران جان‌فدای ایران، در تهران برگزار شد. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که هزاران زن و دختر با رهبر جدید بیعت کرده و حمایت خود را از نیروهای مسلح اعلام کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/28/3567986/حضور-زنان-و-دختران-با-اسلحه-های-مختلف-جنگی-در-راهپیمایی-دختران-جانفدا «حضور زنان و دختران با اسلحه‌های مختلف جنگی در راهپیمایی دختران جانفدا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

 

=== نقش در روشنگری و فضای مجازی ===

زنان در دو عرصهٔ حضور میدانی و فعالیت‌های تبیینی در فضای مجازی نقش فعالی ایفا کردند. برخی از تحلیلگران و فعالان حوزه زنان در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی، به نقش بانوان در بصیرت‌افزایی در تجمعات خیابانی و نیز روشنگری در بسترهای رسانه‌ای و نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند. همچنین در برخی برنامه‌ها و نشست‌های رسانه ملی، این نقش در چارچوب خانواده، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>

 

=== بازتاب بین‌المللی ===

حضور گستردهٔ زنان، در بازنمایی رسانه‌ای از زن ایرانی در سطح بین‌المللی نیز تأثیر گذاشت و به‌عنوان نمادی از مشارکت اجتماعی و هویت جمعی مورد توجه قرار گرفت. در برخی گزارش‌ها، این حضور از سوی فعالان زن کشورهای اسلامی، به‌منزلهٔ جلوه‌ای از مقاومت فرهنگی و پاسخی به روایت‌های رسانه‌ای غربی توصیف شد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/410405/روایت-بانوان-خارجی-درباره-رستاخیز-زنان-جنگ-رمضان-تصویر-زن-ایرانی-را-در-جهان-تغییر-داد «روایت بانوان خارجی درباره رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>

 

== نقش سرودهای حماسی در تجمعات شبانه ایرانیان ==

نوحه‌ها و سرودهای مذهبی و حماسی در جنگ رمضان، فراتر از ابزاری برای ابراز اندوه، به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری، تبیین و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی داشتند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/828350/موسیقیِ-میدان-بازآفرینی-حافظه-جمعی-در-لحظه-بحران «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> مداحان با الگوگیری از تأکید رهبر شهید بر تبیین، در جمع‌های مختلف مردمی ازجمله راهپیمایی‌های سراسری و تجمعات شبانه، اشعار و الحان تبیینی را اجرا کردند. این سرودها به‌سرعت به رجزخوانی‌های گروهی در تجمعات شبانهٔ مردم در خیابان‌ها تبدیل شدند و روحیه‌ای قدرتمند، حماسی و مقاومت‌طلبانه را در میان جوانان و آحاد ملت تقویت کردند که محدود به جغرافیای خاصی نبود؛ از دورافتاده‌ترین نقاط ایران تا تجمعات ایرانیان در اروپا و آمریکا.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/403414/نوحه‌هایی-که-روحیه-مقاومت-را-زنده-نگه-می‌دارند «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref> برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:

* «حسبی الله» با صدای محسن چاوشی؛<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>

* «آی صهیون، خیبر خیبر»<ref>[https://kashoob.com/audio/y4K5A/نماهنگ-آی-صهیون «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/ENqpx/تو-غلط-میکنی «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

* «بزن که خوب می‌زنی» با صدای مهدی رسولی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/yJnrD/نماهنگ-بزن-که-خوب-میزنی «نماهنگ بزن که خوب می‌زنی»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

* نوحه‌های حماسی «ذوالفقار حضرت حیدر»<ref>[https://kashoob.com/audio/mwn45/نماهنگ-ذوالفقار-حضرت-حیدر «نماهنگ ذوالفقار حضرت حیدر»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> و «ای حیدر شهسوار ماشاءالله» با صدای حاج محمود کریمی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/ENq1Q/ای-حیدر-شهسوار-ماشاءالله «ای حیدر شهسوار ماشاءالله»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

* «میدان با تو، خیابان با ما» با صدای حسین طاهری: این سرود در پاسخ مستقیم به فراخوان راهبردی یکی از فرماندهان ارشد نظامی شکل گرفت.<ref>[https://kashoob.com/audio/EB4wW/نماهنگ-میدان-با-تو-خیابان-با-ما «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

 

این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>