تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش؛}}'''؛ تجمع و راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.

تجمعات شبانه ایرانیان در جنگ تحمیلی سوم، مجموعه‌ای از تجمعات خودجوش و سازمان‌یافته مردمی در ایران است که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در واکنش به ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، و جمعی از فرماندهان نظامی توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد. این تجمعات که تا بیش از دو ماه ادامه یافت، با رویکرد سوگواری ملی، نمایش قدرت و بیعت با رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. از ویژگی‌های برجستهٔ این تجمعات، حضور گستردهٔ زنان از اقشار و سلایق مختلف با انواع حجاب بود که در کنار یکدیگر و در همبستگی با مردان، همدلی خود را با میهن و آرمان‌های ملی به نمایش گذاشتند. این رویداد به‌دلیل حضور اقشار متنوع جامعه، بازتاب‌های گسترده بین‌المللی و ادعاهای مطرح شده پیرامون ماهیت آن، به‌عنوان یکی از پدیده‌های مهم اجتماعی‌سیاسی تاریخ معاصر ایران در جریان این جنگ شناخته می‌شود.

== جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات ==

آغاز جنگ رمضان، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با ترور سید علی خامنه‌ای همراه تعدادی از اعضای خانواده و جمعی از فرماندهان ارشد و حملات هوایی و موشکی گسترده، نقطهٔ عطفی در تجمعات خودجوش بود.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2123435/آخرین-اخبار-جنگ-ایران-و-آمریکا-اسرائیل-امروز-۱۰-اسفند-۱۴۰۴-دشمن-اکنون-به-کدام-شهر‌ها-حمله-کرده-است «آخرین اخبار جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل امروز 10 اسفند 1404، دشمن تا کنون به کدام شهرها حمله کرده است؟»، اقتصاد آنلاین.]</ref> نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میدان‌های اصلی، از همان شب اول و صبح روز دهم اسفند شکل‌گرفت که چند ویژگی داشت:<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم «حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>

* '''شوک و خشم ملی''': ترور رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و مرجع تقلید شیعیان جهان، اقدامی بی‌سابقه بود<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360401/اجتماع-مردم-عزادار-و-سوگوار-رهبر-شهید-انقلابآخرین-تحولات-در-کشور-بروزرسانی-می-شود «اجتماع مردم عزادار و سوگوار رهبر شهید انقلاب/آخرین تحولات در کشور»، وب‌سایت تابناک.]</ref> که فراتر از ملاحظات سیاسی و وطنی، احساسات دینی مردم را برانگیخت و خشم ملی و فراملی گسترده‌ای در پی داشت. مردم به‌صورت خودجوش به انگیزهٔ خونخواهی از رهبر شهید و شهدای رویدادهایی مانند حمله به مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به خیابان آمدند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/826118/همبستگی-ملی-در-تجمعات-شبانه-مردم-ایران-برای-دفاع-از-کشور-تصاویر «همبستگی ملی در تجمعات شبانه مردم ایران برای دفاع از کشور+ تصاویر»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> تجمعات که در ابتدا حاکی از سوگ عمیق و عزم راسخ بودند؛ به‌سرعت به حماسهٔ ملی تبدیل شدند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1036565/حماسه-ای-از-جنس-مردم-تهران-سوگوار-رهبر-انقلاب-اسلامی-فیلم حماسه‌ای از جنس مردم؛ تهران سوگوار رهبر انقلاب اسلامی+فیلم»، خبرگزاری آنا.]</ref>

* '''تهدید امنیتی داخلی''': آمریکا و اسرائیل سعی داشتند با بهره‌برداری از خلأ قدرت پس از شهادت سید علی خامنه‌ای و جمعی از اعضای شورای دفاع، بستر فروپاشی و تجزیهٔ ایران را فراهم آورند. اما تجمعات شبانهٔ مردم، افزون بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ دشمن، به خنثی‌سازی طرح سقوط جمهوری اسلامی و تجزیهٔ ایران انجامید.<ref>[https://www.irna.ir/news/86131974/تجمع-های-شبانه-به-۵۰-رسید-جمعیتی-که-هر-روز-بیشتر-می-شود «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

* '''فراخوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران''': سید مجتبی خامنه‌ای، در اولین پیام خود در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش از مردم خواست که به تجمعات شبانه ادامه دهند و میدان را برای دشمن خالی نگذارند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62800 «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>

== دلایل ادامهٔ تجمعات شبانه ==

تجمعات بدون وقفه در طول چهل روز جنگ، دورهٔ سکوت<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/keyword/4525/تجمع «تجمع»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و بعد از آن تا کنون ادامه دارد<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210606/تصاویر-متفاوتی-از-تجمع-شب-گذشته-در-میدان-انقلاب-طعنه-و-کنایه «تصاویر متفاوتی از تجمع شب گذشته در میدان انقلاب، طعنه و کنایه به دیپلماسی ادامه دارد، اسپایدرمن با پرچم ایران»، خبرآنلاین؛] [https://farsnews.ir/AmiraliJamshidi/1777666432231712541/شصت-و-دومین-شب-سنگر-خیابان-در-مشت-ملت-ایران «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> که دلایل آن به شکل زیر بیان شده است:

* '''تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی''': طبق نظر تحلیل‌گران و سیاستمداران داخلی و خارجی، جنگ رمضان آشکار ساخت که آمریکا و اسرائیل با تمام مردم ایران دشمن هستند. این جنگ وجودی، ایرانی‌ها را ذیل هویت ملی و [[پرچم ایران]] متحد کرد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1041778/حملات-واشینگتن-و-تل-آویو-باعث-اتحاد-مردم-ایران-شد «حملات واشینگتن و تل‌آویو باعث اتحاد مردم ایران شد»، خبرگزاری آنا.]</ref> اشتباه راهبردی واشینگتن و تل‌آویو در حمله به ایران مبنی بر عدم پاسخ تلافی جویانهٔ ایران، با پاسخی چندجانبه، قاطع و فراتر از پیش‌بینی‌های عملیاتی آنان مواجه شدند. وحدت ملی و تاب‌آوری ایرانی، تاکتیک اصلی دشمن مبنی بر استفاده از شکاف‌های اجتماعی ایران برای دست‌یابی به‌هدف‌شان را بی‌اثر کرد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/308343/6-اشتباه-راهبردی-آمریکا-علیه-ایران «6 اشتباه راهبردی آمریکا علیه ایران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>

* '''پاسخ عملی به تهدید نفوذ''': تأمین امنیت محله‌ها و جلوگیری از بروز [[اغتشاش|اغتشاشات]] داخلی به‌عنوان برخی کارکرد تجمعات مردم باعث شد که حضور تا پایان جنگ تداوم یابد.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/interview/716331 «اشتباه محاسباتی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران، اتحاد مردم ایران نقشه‌های دشمن را برملا کرد»، وب‌سایت تقریب.]</ref>

=== تجمعات در زمان آتش‌بس ===

با اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش،<ref>[https://www.varzesh3.com/news/2354423/تمدید-آتش-بس-بین-آمریکا-و-ایران «تمدید آتش‌بس بین آمریکا و ایران؟»، وب‌سایت ورزش3.]</ref> هم‌چنان مردم حضور خود در خیابان‌ها را حفظ کردند تا به یک حکم شرعی و ملی عمل کرده باشند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1375546/شرکت-در-تجمعات-شبانه-واجب-عینی-است-نه-کفایی «شرکت در تجمعات شبانه، واجب عینی است نه کفایی!»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> همچنین به دعوت رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62808 «پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی به‌مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب و مسائل مهم مربوط به جنگ تحمیلی سوم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> ستاد کلی نیروهای مسلح،<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1802506/۴۰-روز-مقاومت-دشمن-را-به-پذیرش-شروط-ایران-وادار-کرد-تنگه-هرمز «بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی حضرت خاتم‌الانبیا»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> محمدباقر قالی‌باف، رئیس مجلس شورای اسلامی،<ref>[https://www.irna.ir/news/86099918/قالیباف-حضور-مردم-در-خیابان-ها-دشمن-را-گیج-و-عصبانی-کرده-است «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، از مردم به حضور در میدان پاسخ مثبت داده باشند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1148941/اژه-ای-احسنت-و-مرحبا-به-این-مردم-بصیر-که-خیابان-را-رها-نمی-کنند «اژه‌ای: احسنت و مرحبا به این مردم بصیر که خیابان را رها نمی‌کنند»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> زیرا طبق فرخوان‌ها حضور در خیابان به‌مثابه جهاد واجب و به‌عنوان یک وظیفهٔ مستمر و بی‌پایان، حتی در قطع موقت جنگ نیز اولویت داد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1375406/حضور-مردم-در-خیابان-مصداق-جهاد-است-برائت-از-دشمنان-بالاترین «حضور مردم در خیابان مصداق «جهاد» است، برائت از دشمنان بالاترین مرحله تقوا است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>

== فضای تجمعات شبانه ==

خیابان‌های شهرهای ایران، در شب‌های جنگ رمضان، به صحنه‌ای بی‌نظیر از وحدت و ایستادگی ملی تبدیل شد. فضای حاکم بر این تجمعات را می‌توان در چند بُعد مهم توصیف کرد:

=== هم‌افزایی میدان و خیابان ===

در شب‌های جنگ تحمیلی سوم، خیابان‌های شهرهای ایران شاهد تجمعات گسترده مردمی بود. این تجمعات ترکیبی از سوگواری و اعلام همبستگی ملی را نشان می‌داد. شرکت‌کنندگان با در دست داشتن تصاویر رهبر پیشین، سید علی خامنه‌ای و دیگر کشته‌شدگان جنگ، سوگواری می‌کردند و خواستار پاسخ نظامی بودند. آنها همزمان، با حضور در میادین اصلی شهرها، با رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران بیعت کرده و اعلام ایستادگی در برابر دشمنان خارجی می‌کردند.<ref>[https://farsnews.ir/AmiraliJamshidi/1777666432231712541/شصت-و-دومین-شب-سنگر-خیابان-در-مشت-ملت-ایران «شصت و دومین شب؛ سنگر خیابان در مشت ملت ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref>

برخی مقامات نظامی و سیاسی ایران از مردم خواسته بودند که با حضور مداوم در خیابان‌ها، امنیت داخلی را تأمین کرده و پشتوانه مردمی جبهه جنگ باشند.<ref>[https://farsnews.ir/hormozgan/1776601540795534691/ابوالقاسم-جراره-حضور-مردم-در-میدان-بزرگ-ترین-دلگرمی-نیروهای-مسلح-است «ابوالقاسم جراره: حضور مردم در میدان بزرگ‌ترین دلگرمی نیروهای مسلح است»، خبرگزاری فارس.]</ref> شعار خیابان با شما، میدان با ما،<ref>[https://kashoob.com/audio/EB4wW/نماهنگ-میدان-با-تو-خیابان-با-ما «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> از سوی فرمانده نیروی هوافضای سپاه<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/16/3533525/پیامی-از-سردارِ-در-میدان-خیابان-با-شما-میدان-با-ما «پیامی از سردارِ در میدان: خیابان با شما میدان با ما»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> تأکید رئیس مجلس بر اولویت خیابان،<ref>[https://www.irna.ir/news/86099918/قالیباف-حضور-مردم-در-خیابان-ها-دشمن-را-گیج-و-عصبانی-کرده-است «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> برای مردم، بازتاب‌دهندهٔ این تقسیم‌کار بود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2204022/۲۰-دستاورد-جمهوری-اسلامی-ایران-در-جنگ-رمضان «۲۰ دستاورد جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان»، خبرآنلاین.]</ref>

=== همزمانی با ماه رمضان ===

آغاز جنگ با ماه رمضان مصادف بود. برگزاری مراسم شب‌های قدر، افطاری‌های دسته‌جمعی، برپایی موکب‌ها و ایستگاه‌های صلواتی و سینه‌زنی برای کشته‌شدگان، از ویژگی‌های این تجمعات بود. بدین ترتیب، حضور شبانه در خیابان‌ها جنبه‌ای عبادی-ملی پیدا کرد.<ref>[https://farsnews.ir/Haniyehnaseri/1773842539213335973/آتش-پاره-های-جنگ-رمضان «آتش‌پاره‌های جنگ رمضان»، خبرگزاری فارس؛] [https://www.irna.ir/amp/86104283/ «سفره‌های افطاری مردم در خیابان‌های تبریز/دشمن سوزی در چهارشنبه سوری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

=== تنوع شرکت‌کنندگان ===

این تجمعات با گذشت زمان به شکلی تثبیت‌شده و توزیع‌شده در سراسر کشور درآمدند. خانواده‌ها همراه با فرزندان و افراد مسن از اقشار و گروه‌های مختلف حضور داشتند. زنان با انواع پوشش، از روسری و مانتو تا چادر در کنار یکدیگر دیده می‌شدند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5770069/۵۱-شب-پایداری-و-همدلی-در-دفاع-از-وطن-گزارش «۵۱ شب پایداری و همدلی در دفاع از وطن+گزارش»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

=== واکنش ایرانیان هنگام اصابت موشک ===

در چندین مورد، هنگام اصابت موشک یا بمب در نزدیکی محل تجمع، جمعیت پراکنده نشدند و به حضور خود ادامه دادند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1379524/فقط-همین-چند-ثانیه-را-از-شجاعت-مردم-تهران-را-ببینید «فقط همین چند ثانیه را از شجاعت مردم تهران را ببینید»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> فیلم‌هایی از این صحنه‌ها در فضای مجازی منتشر شد<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1362676/5-ویدیو-از-بمباران-اطراف-راهپیمایی-روز-قدس-و-شهادت-یک-زن «5 ویدیو از بمباران اطراف راهپیمایی روز قدس و شهادت یک زن»، وب‌سایت تابناک.]</ref> و شجاعت مردم و مسئولان ایرانی را به نمایش گذاشت.<ref>[https://president.ir/fa/163871 «حضور دکتر پزشکیان در خروش میلیونی ملت ایران در روز جهانی قدس»، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

 

در این تجمعات، برخی شرکت‌کنندگان پرچم‌های آمریکا و اسرائیل را به آتش می‌کشیدند<ref>[https://www.titrebartar.com/fa/news/267729/ «پرچم اسرائیل و آمریکا شبانه در تهران به آتش کشیده شد، تصاویر»، وب‌سایت تیتر برتر.]</ref> و برخی دیگر پرچم‌های ایران و حزب‌الله را حمل می‌کردند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/9073899/اهتزاز-پرچم-حزب‌الله-در-سی‌ونهمین-اجتماع-خونخواهی-رهبر-شهید-انقلاب-فیلم «اهتزاز پرچم حزب‌الله در سی‌ونهمین اجتماع خونخواهی رهبر شهید انقلاب + فیلم»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> بسیاری از حاضران نیز با سردادن شعارهای هماهنگ و حمل پلاکاردهایی، دیدگاه‌ها و مطالبات خود را به نمایش می‌گذاشتند.<ref>[http://www.mojerasa.ir/khabar/51541/ «رزم پلاکاردی در اجتماعات شبانه زنجان»، پایگاه خبری تحلیلی موج رسا.]</ref> شعارهای رایج عبارت بودند از: «الله اکبر»، «حیدر حیدر»، «هیهات من الذله»، «خیابان با مردم، میدان با نیروهای مسلح»، «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «جنگ! جنگ! تا پیروزی»، «مذاکره نداریم؛ از آمریکا بیزاریم»، «مرگ بر سازشگر»، «مرگ بر منافق»،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207661/پلاکاردهای-خاص-با-نوشته-های-خاص-در-تجمعات-شبانه-مرگ-بر-سازشگر «پلاکاردهای خاص با نوشته‌های خاص در تجمعات شبانه»، خبرآنلاین.]</ref> «مرگ بر وطن‌فروش خائن».<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5752373/شعار-مرگ-بر-وطن‌فروش-خائن-زیر-بارش-بارانَ «شعار مرگ بر وطن‌فروش خائن، زیر بارش باران»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

 

در کنار تجمعات، نمایش‌های خیابانی با موضوع مقاومت، مانند میناب مثل میهن در دزفول،<ref>[https://www.chtn.ir/news/1405012901616/اجرای-نمایش-خیابانی-میناب-مثل-میهن-در-دزفول «اجرای نمایش خیابانی میناب مثل میهن در دزفول»، وب‌سایت میراث آریا.]</ref> ۱۶۸ نیمکت خالی، در ساوه،<ref>[https://www.irna.ir/news/86138885/نمایش-۱۶۸-نیمکت-خالی-در-ساوه-بروی-صحنه-رفت «نمایش ۱۶۸ نیمکت خالی در ساوه بروی صحنه رفت»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و نمایش برای ایران در یزد، اجرا شد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5776223/اجرای-نمایش-خیابانی-برای-ایران-در-یزد «اجرای نمایش خیابانی برای ایران در یزد»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

 

در کنار تجمعات پیاده، کاروان‌های خودرویی نیز در شب‌های جنگ رمضان در خیابان‌های اصلی شهرها به حرکت درآمدند. این کاروان‌ها متشکل از خودروهای شخصی بودند که با پرچم‌های ایران و عکس رهبر شهید و پلاکاردهای حاوی شعارهای حمایتی، حرکت می‌کردند و شرکت‌کنندگان با استفاده از بوق و چراغ‌های روشن، حضور خود را نشان می‌دادند. به گزارش خبرگزاری‌های داخلی، این حرکت در شهرهای مختلف ایران صورت می‌گرفت.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1381583/شیراز-در-قلب-حمایت-راهپیمایی-خودرویی-گسترده-در-محکومیت-توطئه‌های-دشمن-فیلم «شیراز در قلب حمایت؛ راهپیمایی خودرویی گسترده در محکومیت توطئه‌های دشمن+ فیلم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>

 

بر اساس گزارش رسانه‌ها، تجمعات شبانه در جنگ رمضان، بسیار گسترده و سراسری بود و محدود به پایتخت یا چند شهر بزرگ نمی‌شد. این تجمعات به‌صورت هماهنگ و پرشور، در سراسر ایران، در حدود ۴۰۰ شهر برگزار می‌شد و تمام استان‌های کشور را در بر می‌گرفت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779370-تجمعات-مردمی-جنگ-ثبت-می-شود «تجمعات مردمی جنگ ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> حضور روستاییان و عشایر هم پابه‌پای مردم در شهرها در این تجمعات استمرار داشت.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5760219/ادامه-حضور-هوشیارانه-کشاورزان-و-روستائیان-در-میدان «ادامه حضور هوشیارانه کشاورزان و روستائیان در میدان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

 

تهران به‌عنوان کانون اصلی این جنبش، شاهد برگزاری تجمعات متعدد و منظمی بود. استاندار تهران در گزارشی تأکید کرد که بیش از ۵۷ شبانه‌روز در بیش از ۱۳۰ نقطه مختلف شهر تهران، تجمعات مردمی به‌صورت مستمر برگزار شده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5775818/تجمعات-شبانه-مردمی-در-تهران-دربیش-از-۱۳۰-نقطه-برگزار-می-شود «تجمعات شبانه مردمی در تهران دربیش از ۱۳۰ نقطه برگزار می‌شود»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> مکان‌هایی چون میدان انقلاب، میدان ولیعصر و میدان تجریش از جمله مهم‌ترین نقاط مورد اشاره هستند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306049/اعلام-برنامه-بیست-و-نهمین-تجمع-شبانه-مردمی-در-میادین-تهران «اعلام برنامه بیست‌ونهمین تجمع شبانه مردمی در میادین تهران»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>

 

مراجع تقلید از جمله شماری از برجسته‌ترین مراجع دینی تشیع در ایران و عراق، با صدور پیام‌ها و احکام شرعی، این تجمعات شبانه را در چارچوب وظیفه شرعی دفاع ارزیابی کرده و با مردم ابراز همدردی و قدردانی کردند. به عقیده آنان، شرکت در این تظاهرات نه یک رفتار عادی، بلکه مصداق تکلیف دینی جمعی و واجب کفایی تلقی می‌شد. برخی از این پیام‌ها عبارتند از: آیت‌الله سید علی سیستانی در نجف، شرکت در تجمعات برای مقابله با فتنه و آشوب‌ها را واجب کفایی اعلام کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1147838/حکم-مهم-آیت-الله-سیستانی-برای-حضور-میدانی-مردم «حکم مهم آیت الله سیستانی برای حضور میدانی مردم»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی نیز این حضور را جهاد و مقاومت مقدس و تاریخی توصیف و از مردم تقدیر کرد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/825458/آیت‌الله-مکارم‌-شیرازی-فهم‌ها-از-درک-مقاومت-مقدس-مردم-ناتوانند «آیت‌الله مکارم شیرازی: فهم‌ها از درک مقاومت مقدس مردم ناتوانند»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> آیت‌الله حسین نوری همدانی این حضور را مایه قدردانی از نیروهای مسلح و عامل به زانو درآوردن دشمن دانست.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6792218/تشکر-آیت-الله-نوری-همدانی-از-مردم-و-نیروهای-مسلح «تقدیر آیت‌الله نوری همدانی از مردم و نیروهای مسلح»، خبرگزاری مهر.]</ref> آیت‌الله عبدالله جوادی آملی هم از مردم حاضر در صحنه با تعابیری چون فرشتگان خدا در زمین یاد کرد.<ref>[https://esra.ir/fa/web/news/w/8228471?redirect=%2F «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین‌اند»، پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء.]</ref>

 

 

دونالد ترامپ، تجمعات ایرانیان را تولید هوش مصنوعی خواند<ref>[https://fararu.com/fa/news/956408/ترامپ-تجمعات-خیابانی-این-روزهای-ایران-را-هوش-مصنوعی-معرفی-کرد «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو.]</ref> که با واکنش یکپارچه، قاطع و اغلب با لحن تمسخرآمیز از سوی مقامات سیاسی، نظامی<ref>[https://www.pana.ir/بخش-سیاسی-27/1678740-خیابان-ها-پر-از-مردم-است-این-ها-هوش-مصنوعی-نیستند-ملت-ایران-اند «رئیس‌جمهور پزشکیان: خیابان‌ها پر از مردم است؛ این‌ها هوش مصنوعی نیستند، ملت ایران‌اند»، خبرگزاری پانا.]</ref> و مردم ایران در فضای مجازی و خیابان مواجه شد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/821849/فیلم-واکنش-مردم-آمل-به-ادعای-ترامپ-درباره-تجمعات-مردمی-و-هوش-مصنوعی «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ درباره تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس؛] [https://www.hawzahnews.com/news/1374002/فیلم-آیا-تجمعات-هر-شب-مردم-ایران-با-هوش-مصنوعی-ساخته-میشود «فیلم، آیا تجمعات هر شب مردم ایران با هوش مصنوعی ساخته می‌شود؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>

 

دستاوردهای اجتماعی و فرهنگی تجمعات شبانه عبارتند از:

* تقویت همبستگی و سرمایه اجتماعی:<ref>[https://asrdena.ir/fa/news/33284/حضور-شبانه-مردم-در-میادین-روایت-جنگ-رمضان-از-عمق-سرمایه-اجتماعی-ایران «حضور شبانه مردم در میادین؛ روایت جنگ رمضان از عمق سرمایه اجتماعی ایران»، پایگاه خبری تحلیلی عصر دنا.] [https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1779587-وزیر-ارشاد-افزایش-همدلی-ایثار-اجتماعی-در-میان-طبقات-مختلف-جامعه-از-دستاوردهای-جنگ-رمضان-است «وزیر ارشاد: افزایش همدلی و ایثار اجتماعی در میان طبقات مختلف جامعه از دستاوردهای جنگ رمضان است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>

* تبدیل مردم از تماشاگر به کنشگر:<ref>[https://defapress.ir/fa/news/827725/تصاویر-کنشگری-میدانی-نوجوانان-پسر-بیرجندی-در-روزها-و-شب‌هایِ-جنگ-رمضان-و-دفاع-مقدس «وقتی جنگ، فرصتی برای هنرپروری می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

* جریان‌سازی فرهنگی و هنری بی‌سابقه:<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6811774/برگزاری-بیش-از-۱۹۰۰-تجمع-و-۱۳۵۰-محفل-قرآنی-در-جنگ-رمضان «برگزاری بیش از ۱۹۰۰ تجمع و ۱۳۵۰ محفل قرآنی در جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* میراث‌سازی تاریخی:<ref>[https://www.irna.ir/amp/86126638/ «حماسه حضور ملت ایران در جنگ رمضان در قالب میراث زنده معاصر ثبت می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

 

زنان در تجمعات شبانهٔ جنگ رمضان، حضوری گسترده، متنوع و حتی پررنگ‌تر از مردان داشتند. این حضور، طیف‌های مختلفی از دختران نوجوان تا زنان میانسال و سالخورده را دربر می‌گرفت و در برخی موارد با مشارکت زنان باردار با شرایط جسمی دشوار، نیز همراه بود. در گزارش‌های خبری، این حضور به‌عنوان یکی از جلوه‌های [[همبستگی اجتماعی]] و حمایت از نیروهای مسلح توصیف شد و از آن به‌عنوان عاملی در تقویت روحیه عمومی و انسجام اجتماعی یاد می‌شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>

علاوه بر حضور در خیابان‌ها و میادین، از مشارکت زنان در فعالیت‌های پشتیبانی و داوطلبانه نیز گزارش‌هایی منتشر شد. در این گزارش‌ها، از اقداماتی مانند تهیه غذا، دوخت پرچم، سازمان‌دهی موکب‌های شبانه و همکاری در برنامه‌های مسجدی و فرهنگی یاد شده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1352413/زنان-عاشورایی-ایران-یک-دم-میدان-را-ترک-نکردند%C2%A0 «زنان عاشورایی ایران یک دم میدان را ترک نکردند»، جوان‌آنلاین.]</ref> همچنین برخی مقام‌ها و تحلیلگران داخلی، نقش زنان را در این تجمعات پیشران، هدایت‌کننده و مؤثر در خنثی‌سازی عملیات روانی توصیف کرده‌اند<ref>[https://www.irna.ir/news/86137139/رئیس-فراکسیون-زنان-مجلس-زنان-در-جنگ-رمضان-نقش-پیشران-و-هدایت-کننده «رئیس فراکسیون زنان مجلس: زنان در جنگ رمضان نقش پیشران و هدایت‌کننده خود را ثابت کردند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و از اجرای طرح زنان، پای کار ایران، برای ثبت این فعالیت‌ها خبر داده‌اند.<ref>[https://www.mojnews.com/بخش-سیاسی-3/698921-فعالیت-های-زنان-در-جنگ-رمضان-ثبت-می-شود «فعالیت‌های زنان در جنگ رمضان ثبت می‌شود»، وب‌سایت موج‌نیوز.]</ref>

 

حضور زنان با انواع حجاب و پوشش در کنار یکدیگر در تجمعات شبانه در رسانه‌ها برجسته شد و به‌عنوان نشانه‌ای از وحدت و مشارکت فراتر از تفاوت‌های ظاهری مورد توجه قرار گرفت. این بازنمایی رسانه‌ای، نقش زنان را نه صرفاً به‌عنوان همراهان تجمعات، بلکه به‌عنوان کنشگرانی فعال در شکل‌دهی به فضای عمومی و بازتولید همبستگی ملی نشان می‌داد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2210627/حجاب-متفاوت-زنان-در-تجمعات-شبانه-تصاویر «حجاب متفاوت زنان در تجمعات شبانه + تصاویر»، خبرآنلاین.]</ref>

در ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش، همزمان با روز دختر، تجمع دختران جان‌فدای ایران، در تهران برگزار شد. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که هزاران زن و دختر با رهبر جدید بیعت کرده و حمایت خود را از نیروهای مسلح اعلام کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/28/3567986/حضور-زنان-و-دختران-با-اسلحه-های-مختلف-جنگی-در-راهپیمایی-دختران-جانفدا «حضور زنان و دختران با اسلحه‌های مختلف جنگی در راهپیمایی دختران جانفدا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

=== نقش در روشنگری و فضای مجازی ===

زنان در دو عرصهٔ حضور میدانی و فعالیت‌های تبیینی در فضای مجازی نقش فعالی ایفا کردند. برخی از تحلیلگران و فعالان حوزه زنان در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی، به نقش بانوان در بصیرت‌افزایی در تجمعات خیابانی و نیز روشنگری در بسترهای رسانه‌ای و نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند. همچنین در برخی برنامه‌ها و نشست‌های رسانه ملی، این نقش در چارچوب خانواده، فرهنگ و مشارکت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1050769/چرا-زنان-در-تجمعات-شبانه-جنگ-رمضان-پررنگ-تر-دیده-شدند «چرا زنان در تجمعات شبانه جنگ رمضان پررنگ‌تر دیده شدند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref>

حضور گستردهٔ زنان، در بازنمایی رسانه‌ای از زن ایرانی در سطح بین‌المللی نیز تأثیر گذاشت و به‌عنوان نمادی از مشارکت اجتماعی و هویت جمعی مورد توجه قرار گرفت. این حضور از سوی فعالان زن کشورهای اسلامی، به‌منزلهٔ جلوه‌ای از مقاومت فرهنگی و پاسخی به روایت‌های رسانه‌ای غربی توصیف شد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/410405/روایت-بانوان-خارجی-درباره-رستاخیز-زنان-جنگ-رمضان-تصویر-زن-ایرانی-را-در-جهان-تغییر-داد «روایت بانوان خارجی درباره رستاخیز زنان؛ جنگ رمضان تصویر زن ایرانی را در جهان تغییر داد»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>

== نقش سرودهای حماسی در تجمعات شبانه ایرانیان ==

نوحه‌ها و سرودهای مذهبی و حماسی در جنگ رمضان، فراتر از ابزاری برای ابراز اندوه، به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری، تبیین و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی داشتند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/828350/موسیقیِ-میدان-بازآفرینی-حافظه-جمعی-در-لحظه-بحران «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> مداحان با الگوگیری از تأکید رهبر شهید بر تبیین، در جمع‌های مختلف مردمی ازجمله راهپیمایی‌های سراسری و تجمعات شبانه، اشعار و الحان تبیینی را اجرا کردند. این سرودها به‌سرعت به رجزخوانی‌های گروهی در تجمعات شبانهٔ مردم در خیابان‌ها تبدیل شدند و روحیه‌ای قدرتمند، حماسی و مقاومت‌طلبانه را در میان جوانان و آحاد ملت تقویت کردند که محدود به جغرافیای خاصی نبود؛ از دورافتاده‌ترین نقاط ایران تا تجمعات ایرانیان در اروپا و آمریکا.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/403414/نوحه‌هایی-که-روحیه-مقاومت-را-زنده-نگه-می‌دارند «نوحه‌هایی که روحیه مقاومت را زنده نگه می‌دارند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref> برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:

* «آی صهیون، خیبر خیبر»<ref>[https://kashoob.com/audio/y4K5A/نماهنگ-آی-صهیون «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/ENqpx/تو-غلط-میکنی «تو غلط می‌کنی»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

* «بزن که خوب می‌زنی» با صدای مهدی رسولی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/yJnrD/نماهنگ-بزن-که-خوب-میزنی «نماهنگ بزن که خوب می‌زنی»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

* نوحه‌های حماسی «ذوالفقار حضرت حیدر»<ref>[https://kashoob.com/audio/mwn45/نماهنگ-ذوالفقار-حضرت-حیدر «نماهنگ ذوالفقار حضرت حیدر»، وب‌سایت کاشوب.]</ref> و «ای حیدر شهسوار ماشاءالله» با صدای حاج محمود کریمی؛<ref>[https://kashoob.com/audio/ENq1Q/ای-حیدر-شهسوار-ماشاءالله «ای حیدر شهسوار ماشاءالله»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

* «میدان با تو، خیابان با ما» با صدای حسین طاهری: این سرود در پاسخ مستقیم به فراخوان راهبردی یکی از فرماندهان ارشد نظامی شکل گرفت.<ref>[https://kashoob.com/audio/EB4wW/نماهنگ-میدان-با-تو-خیابان-با-ما «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب.]</ref>

این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/400734/آهنگ‌هایی-که-در-جنگ-رمضان-برای-اقتدار-و-سوگ-ایران-منتشر-شدند-صوت-فیلم-و-لینک-دانلود «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>

{{پانویس }}