ایران‌پدیا

وطن: تفاوت میان نسخه‌ها

دیداریویکی‌متن
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
۹۵۷ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''وطن؛'''</big> سرزمینی که به انسان هویت، دلبستگی، آرامش، حمایت و امتیازات حقوقی خاص می‌بخشد. وطن، مفهومی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است که بر اثر تولد یا اقامت در سرزمین خاص، موجب شکل‌گیری یک رابطۀ معنوی، آرام‌بخش و هویت‌ساز میان انسان و آن سر...» ایجاد کرد
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۸۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''وطن؛'''</big> سرزمینی که به انسان هویت، دلبستگی، آرامش، حمایت و امتیازات حقوقی خاص می‌بخشد.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =وطن.jpg
| زیرنویس تصویر    =دیوارنگاره میدان انقلاب اسلامی تهران با عنوان «ایران وطن ماست، پرچم کفن ماست»
| image_alt        =دیوارنگاره میدان انقلاب اسلامی تهران با عنوان «ایران وطن ماست، پرچم کفن ماست»
| فایل پادکست      =وطن.ogg
| حجم فایلپادکست    =8/49
| تاریخ پادکست      =26-2-1405
| زیرنویس عنوان    = زادگاه یا سکونتگاه دائمی فرد که هویت او در پیوند با تاریخ، فرهنگ و حاکمیت سیاسی آن، تعریف می‌شود


وطن، مفهومی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است که بر اثر تولد یا اقامت در سرزمین خاص، موجب شکل‌گیری یک رابطۀ معنوی، آرام‌بخش و هویت‌ساز میان انسان و آن سرزمین می‌شود و در مواردی، امتیازات حقوقی خاص را برای اهالی آن سرزمین در پی دارد. این مفهوم، در احکام [[دین|دینی]] و فقهی و نیز در [[ادبیات تهران|ادبیات]] عرفانی، مورد توجه بوده است. علاقۀ ریشه‌دار انسان‌ها به وطن، موجب همبستگی اجتماعی، اقتدار ملی، آبادانی سرزمین و دفاع از ارزش‌های میهنی می‌شود.
| عنوان اصلی        = وطن
==مفهوم‌شناسی==
| عنوان علمی        =
وطن به‌معنای محل تولد، پرورش و اقامت،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%88%D8%B7%D9%86?q=%D9%88%D8%B7%D9%86 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ وطن.]</ref> در اصطلاح فرهنگی به سرزمینی گفته می‌شود که انسان‌ها به آن انس گرفته و هویت خود را از آن برمی‌گیرد. چنین جایی ممکن است روستا، شهر، ناحیه، کشور، سرزمینی پهناورتر از یک کشور و یا کل جهان باشد.<ref>[http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی‌ غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref>  خاطرات مشترک، زبان، فرهنگ و حافظۀ جمعی یک ملت از مقوم‌هایی است که مفهوم وطن را می‌سازد. با چنین رویکردی، ایران به‌عنوان وطنی شناخته می‌شود که بسیار فراتر از مرزهای سرزمینی، فرهنگ و تاریخ خود را گسترانیده است و این گستردگی در آفرینش‌های هنری، ادبی و اجتماعی بسیاری، بازنمایی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/887280/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C% «وطن محبوبۀ بی‌بدیل ماست / فرهنگ را مردم می‌سازند، نه دولت‌ها و حکومت‌ها»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
| شاخه علمی        = [[جامعه‌شناسی]] / [[علوم سیاسی]] / [[مطالعات فرهنگی]] / [[حقوق بین‌الملل]] / [[فقه اسلامی]]
| نوع مفهوم        = مفهوم حقوقی-سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و هویتی
| معنای اصطلاحی      = سرزمینی که فرد به‌واسطه تولد یا اقامت در آن، احساس تعلق و هویت می‌کند و در پیوند با تاریخ، فرهنگ، زبان و حاکمیت سیاسی آن قرار دارد
| حوزه کاربرد      = جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، مطالعات فرهنگی، حقوق، ادبیات، روان‌شناسی
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        = واژه عربی «وطن» به‌معنای اقامتگاه دائمی، زادگاه
| مرتبط با          = [[همبستگی اجتماعی]]، [[هویت ملی]]، [[تمامیت ارضی]]، [[جهان‌وطنی]]، [[ناسیونالیسم]]، [[ملت]]
| اهمیت            = عامل بنیادین همبستگی اجتماعی و هویت جمعی؛ بستر شکل‌گیری احساس تعلق؛ ارزش معنوی و قداست در اندیشه اسلامی؛ عامل تاب‌آوری در بحران‌ها
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''وطن'''}}؛ زادگاه یا سکونتگاه دائمی فرد که هویت او در پیوند با تاریخ، فرهنگ و حاکمیت سیاسی آن، تعریف می‌شود.


==رابطۀ وطن و کشور==
وطن یا میهن، سرزمینی است که انسان‌ها به دلیل [[تولد]] یا اقامت دائمی در آن، [[هویت]] خود را در پیوند با [[جغرافیا]]، [[تاریخ]]، [[فرهنگ]] و [[حاکمیت سیاسی]] آن، تعریف می‌کنند. با پیدایش دولت‌ملت‌ها در اروپای قرن هجدهم میلادی، وطن از بار حقوقی ویژه‌ای برخوردار شد و مفهومی مدرن یافت. مفهوم وطن در [[ایران]] نیز در [[دوره مشروطه]] با تلفیق هویت تاریخی بومی و مفاهیم غربی، تکامل یافت. وطن از منظر جامعه‌شناسی، عامل بنیادین [[همبستگی اجتماعی]] است و در [[اندیشه اسلامی]] نیز محترم و [[مقدس]] دانسته شده است. این مفهوم از گذشته تا کنون، بازتابی گسترده و پربسامد در [[هنر ایرانی|هنر]] و [[ادبیات فارسی]] نیز داشته است.
اصطلاح کشور در ادبیات کهن فارسی نیز با وطن هم‌معنا بوده و در بسیاری موارد مفهوم میهن را افاده می‌کند. امروزه اما، معنای ویژه‌ای را بازتاب داده و مفهوم یک رابطۀ متقابل سیاسی، جغرافیایی و معنوی را که با کسب تابعیت ایجاد شده است، افاده می‌کند. در این معنا از کشور، محدوده‌های جغرافیایی و مرزهای سیاسی‌ سرزمینی برجستگی یافته و مقوم‌های فرهنگی، زبانی و خاطرات مشترک جمعی از اولویت و اعتبار تأثیرگذار برخوردار نیست. در این روی‌کرد، با اینکه اتباع کشور واحد درک مشترکی از مفهوم کشور خود دارند، اما مفهوم و مصداق وطن ممکن است برای آنان متفاوت بوده و فراتر از محدوده‌های دولت-کشور را وطن خود به حساب بیاورند.<ref>[http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی ‌غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref>


==وطن‌گزینی‌های نوین==
== مفهوم‌شناسی ==
امروزه تغییرات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورها و دست‌یابی افراد به‌شرایط زیستی بهتر و پایدارتر، موجب وطن‌گزینی‌های نوین و [[مهاجرت]] از سرزمین ‌مادری شده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-64/4008891-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%88%D8%B7%D9%86-%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C «ظهور پدیدۀ وطن‌گزینی»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> کشورهای‌ مقصد با اتخاذ سیاست‌های همگرایانۀ اجتماعی، با دو روی‌کرد «ادغام» و «تنوع‌پذیری ‌هویتی»، به وطن‌گزین‌های جدید رسمیت داده و به مدیریت و بهبود مناسبات میان‌نژادی، قومی و هویتی، می‌پردازند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/867683/fa رجبی و خانه‌ای، «مدیریت مهاجران بین‌المللی وپناهندگی در هزاره سوم با تکیه بر بحران آوار‌گان در اروپا»، 1395ش،ص13-15.]</ref> وطن‌گزین‌های‌ نوین، تا امتزاج در فرهنگ، رسوم و خاطرات وطن جدید، در یک جغرافیای لرزان به‌سر می‌برد.<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article%2011145%20e43d766f05227d452288707d8d9a8122.pdf سعیدی، «بازنمای وطن در ذهنیت مهاجران: رهیافتی نظری بر دیاسپورای‌ ایرانی، 1398ش، ص133.]</ref>
واژهٔ عربی وطن به‌معنای اقامتگاه دائمی، زادگاه و محل رشد فرد است و گسترهٔ جغرافیایی آن می‌تواند روستا، شهر یا کشور باشد.<ref>[https://www.alketab.org/ریشه_وطن «ریشۀ وطن»، وب‌سایت الکتاب؛] [https://vajehyab.com/dehkhoda/وطن?q=وطن دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ وطن؛] [http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref> این واژه در زبان‌های دیگر (نظیر Homeland در انگلیسی، Heimat در آلمانی و Patrie در فرانسوی) معادل‌هایی با بارهای معنایی متفاوت دارد.<ref>[https://indifferentlanguages.in/word/persian/63bd9a9/وطن «وطن در زبان‌های مختلف»، وب‌سایت in different languages.]</ref> در اصطلاح، وطن مفهومی چندوجهی است که با تلفیق عناصر جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی، زبانی و حقوقی، بستر شکل‌گیری [[هویت]] و [[احساس تعلق]] را فراهم می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>


==ویژگی‌ها==
=== معیار تعیین وطن ===
'''هویت‌بخشی؛''' وطن از عناصر هویت‌بخش انسان‌ها است و در تمایز افراد، گروه‌ها و حتی مکاتب و جریان‌های اجتماعی، وطن مألوف آنها مورد توجه قرار می‌گیرد. ایرانی، نجفی، قمی، مصری، [[کابل|کابلی]]، عراقی، البیرونی، [[بلخ|بلخی]]، خراسانی، ری‌شهری، بامیانی و بغدادی از نمونه‌های هویت‌ساز است که با انتساب به وطن، شکل می‌گیرد.
دربارهٔ تعیین مصداق وطن، سه معیار اصلی مطرح شده است:
* دیدگاه مکان‌محور: هر محل سکونت و هر زیستگاهی، وطن تلقی می‌شود.
* دیدگاه پیوندگرا: علاوه بر سکونت، پیوندهای طبیعی مانند زادگاه، همسانی فرهنگی و دینی یا حقوقی و قراردادی با یک [[جامعه]] الزامی است.
* دیدگاه نَسبی: وطن بر اساس عمق ریشه‌های وجودی و روانی فرد تعریف می‌شود و حتی در صورت دوری فیزیکی مشابه [[پیوند خونی]] با [[والدین]] حفظ می‌گردد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/514296/آیا-وطن-دوستی-ارزش-است «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>


'''حمایت‌گری؛''' وطن، پشتوانه و تکیه‌گاه روحی و [[معنویت|معنوی]] افراد و مجموعه‌های بشری است که با داشتن آن احساس قدرت و حمایت‌گری نموده و در تندباد حوادث و فراز و فرودهای سرنوشت، احساس خلاء نمی‌کنند.
=== عناصر سازنده وطن ===
[[جغرافیا]] هستهٔ مرکزی مفهوم وطن است و چهار مؤلفهٔ دیگر نیز بر پایهٔ آن شکل می‌گیرند:
* [[زبان]]: زبان بومی به‌مثابه ابزار انتقال [[حافظه جمعی|حافظهٔ جمعی]] در جغرافیای خاص.
* [[فرهنگ]]: مجموع آداب، رسوم، ارزش‌ها و [[سبک زندگی]] حاصل از زیست جمعی در جغرافیای مشترک.
* [[حافظه تاریخی|حافظهٔ تاریخی]]: رخدادها و تجربیات تاریخی مشترک میان مردمان یک سرزمین.
* حاکمیت سیاسی-حقوقی: حاکمیت، قوانین، [[حقوق شهروندی]] و مسئولیت‌های جمعی در قلمرو سرزمینی معین.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند »، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>


'''دلبستگی؛''' دلبستگی سرزمینی در تجربه‌های زیستۀ بشری عینیت و برجستگی می‌یابد. عشق به‌ وطن، امری افتخارآمیز برای جوامع انسانی به‌حساب می‌آید.
== پیشینهٔ مفهوم وطن ==
مفهوم وطن در معنای سیاسی مدرن، پدیده‌ای است که از قرن هجدهم میلادی و هم‌زمان با شکل‌گیری دولت‌ملت‌ها در اروپا پدید آمد. پیش از آن، وفاداری انسان‌ها به [[دین]]، [[قبیله]]، [[شاه]] یا [[امپراتوری]] معطوف بود نه به یک سرزمین با مرزهای سیاسی مشخص. در این میان، [[انقلاب فرانسه]] در سال ۱۷۸۹م، نقطهٔ عطفی بود که برای نخستین‌بار ملت را منبع حاکمیت و وطن را قلمروی تعریف کرد که هر شهروند به آن تعلق دارد. در این چارچوب، مفهوم وطن به‌عنوان یک ساختار سیاسی، از [[اروپا]] به سایر نقاط جهان صادر شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن/ محمدرضا شفیعی کدکنی»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی».]</ref> در [[ایران]] نیز این مفهوم بدین معنا در [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و سپس در [[دوران مشروطه]] شکل گرفت.<ref>[https://political.ihss.ac.ir/Article/42699 روزخوش و خالقی دامغانی، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، 1403ش، ص180-181.]</ref>


'''آرامش؛''' از ویژگی‌های خاطره‌انگیز وطن، اُنس و آرامش دل‌انگیزی است که انسان‌ها در زادبوم خود تجربه می‌کنند و در غیر آن، چنین تجربه‌ای وجود ندارد.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=25&lid=0&catid=23213&mid=246362 «وطن‌دوستی از منظر اسلام»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله مکارم‌شیرازی.]</ref>  
دربارهٔ خاستگاه و سیر تطور مفهوم وطن در ایران، سه رویکرد نظری عمده مطرح است:
* '''رویکرد مدرن‌گرایانه:''' مفهوم سیاسی وطن در پی مواجهه با تهدیدات خارجی و آشنایی روشنفکران با اروپا وارد ایران شد. با [[نهضت مشروطه]] و گذار از [[نظام پادشاهی]]، واژهٔ ملت جایگزین رعیت شد<ref>بشیریه، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، 1382ش، ص819-820.</ref> و سرزمین از قلمرو شاه به خانهٔ ملت تغییر ماهیت داد. این مفهوم در [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] از طریق سیاست‌های دستوری یکسان‌سازی زبانی، بازنویسی تاریخ و آموزش همگانی تثبیت شد.<ref>کاشانی ثابت، افسانه‌های مرزی 1946-1804، 1389ش، ص385.</ref>
* '''رویکرد دیرینه‌گرا:''' [[وطن‌دوستی]] ایرانیان ریشه در اندیشهٔ [[ایران‌شهر (مفهوم)|ایران‌شهر]] و هویت تاریخی دارد. کاربرد مفاهیمی چون ایران‌زمین در ادبیات کلاسیک نظیر اشعار [[فردوسی]] و [[حافظ]] گواه وجود یک وطن فرهنگی دیرینه است. منتقدان بر این باورند که این رویکرد، احساس تعلق فرهنگی را با مفهوم حقوقی-سیاسیِ دولت-ملت مدرن خلط می‌کند.<ref>[https://political.ihss.ac.ir/Article/42699 روزخوش و خالقی دامغانی، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، 1403ش، ص160-161.]</ref>
* '''رویکرد میانه:''' زیرساخت‌های بومی و کهن مانند سرزمین یکپارچه، [[زبان فارسی]] و [[حافظه تاریخی|حافظهٔ تاریخی]] در مواجهه با تجدد، با مفاهیم و نهادهای اقتباس‌شده از غرب مانند [[پارلمان]]، [[قانون اساسی]] و [[شهروندی]] درآمیختند و مفهوم وطن مدرن مشروطه را شکل دادند.<ref>اشرف، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، 1395ش، ص38.</ref>


'''تابعیت؛''' در مواردی که مفهوم و مصداق وطن و دولت- کشور امتزاج یابد، رابطۀ معنوی، سیاسی و حقوقی خاص برای گروه‌های انسانی، با عنوان تابعیت تأمین می‌شود. انسان‌ها در وطن خود، از حقوق و تکالیف ویژه‌ای برخوردار می‌شوند که دیگران از این گونه حقوق و امتیازات برخوردار نیستند.<ref>[http://tnovin.com/view/654Vm/menu-hotdeals%20hidden-sm%20hidden-xs «عوامل سازندۀ دولت-کشور»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی و انتشاراتی طرح نوین اندیشه.]</ref>
== اهمیت و کارکرد وطن ==
[[پرونده:وطن1.mp4|بندانگشتی|همخوانی سرود ای ایران ای مرز پرگهر در تجمع شبانه مردم در میدان انقلاب تهران، ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵]]
مفهوم وطن از منظرهای اجتماعی، معنوی و روان‌شناختی اهمیت یافته است:
* '''جامعه‌شناختی و هویتی:''' وطن عامل بنیادین همبستگی و هویت جمعی است که در شرایط بحرانی محرک کنش‌های داوطلبانه می‌شود.<ref>[https://farsnews.ir/Parasto/1775641284702339540/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8 چمنی، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس.]</ref> این مفهوم با زبان، فرهنگ و حافظهٔ تاریخی به‌ویژه در ادبیات و زبان فارسی پیوند تنگاتنگی دارد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/286689/%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E «وطن‌دوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشه‌دار در هویت ایرانی»، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و عواملی چون پیشینهٔ خانوادگی، دوران رشد و تجربهٔ مهاجرت در شکل‌گیری آن مؤثرند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> وطن در این چارچوب با استعارهٔ وطن به‌مثابه مادر و مفاهیمی چون فداکاری و حفظ تمامیت سرزمینی پیوند می‌خورد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1548217/تا-آخرین-قطره-خون-مان-سرباز-وطن-هستیم «تا آخرین قطرۀ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم.]</ref>
* '''ارزش معنوی:''' در اندیشهٔ اسلامی، دفاع از سرزمین پیش‌شرط تحقق اهداف و آرمان‌های جمعی است و بر اختلافات داخلی تقدم دارد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040672/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8% «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا.]</ref> همچنین، علاقه به وطن میلی طبیعی و محترم دانسته شده و ترک آن جز در مواقع ضرورت توصیه نمی‌شود؛<ref>[http://cdn.meybod.ac.ir/blog/userfiles/article/72118.pdf میرجلیلی، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، 1391ش، ص 28.]</ref> با این حال، میان وطن‌دوستی و ناسیونالیسم برتری‌طلبانه تمایز وجود دارد.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> در این چارچوب، سرزمین فراتر از موجودیت مادی، واجد قداست است و دفاع از آن ماهیتی معنوی دارد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040672/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8% «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا.]</ref>
* '''روان‌شناختی:''' بر پایهٔ روان‌شناسی معناگرا، وطن به‌مثابه یک معنای جمعی والا، [[تاب‌آوری]] افراد را در برابر رنج‌ها و بحران‌هایی نظیر جنگ افزایش داده و ایستادگی آگاهانه را جایگزین غریزهٔ گریز می‌کند.<ref>[https://civilica.com/note/20776/ گریباوی، «در جست‌وجوی معنای وطن؛ خوانشی فرانکلی از روان ملت ایران در جنگ»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
* '''همبستگی ملی:''' مفهوم وطن و حفظ تمامیت ارضی همواره عامل بنیادین و فراجناحی همبستگی ملی در ایران بوده است. نمودهای عینی این [[همبستگی اجتماعی]] در حضور و مقاومت مردمی طی بحران‌ها و رویدادهای مختلفی نظیر [[جنگ عراق با ایران|جنگ تحمیلی هشت‌ساله]]، [[جنگ دوازده روزه]]<ref>[https://www.irna.ir/news/86089745/وطن-دوستی-ایرانیان-در-بزنگاه-ها یاشاپور، عیسی، «وطن‌دوستی ایرانیان در بزنگاه‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> و [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|حوادث دی ۱۴۰۴ش]]، مشاهده شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/live/6719595/قیام-باشکوه-ملت-ایران-علیه-اغتشاشگران-مام-وطن-خط-قرمز-است « «ایران» یکپارچه به پا خاست؛ «مام وطن» خط قرمز است»، خبرگزاری مهر.]</ref> شکل‌گیری حرکت‌های اجتماعی و نمادین مانند [[تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵|تجمعات شبانه]]<ref>[https://www.alef.ir/news/4041225046.html بنی‌اسدی، «یک ملت پای کار یک وطن»، پایگاه خبری الف.]</ref> و [[پویش جان‌فدا]] در [[جنگ رمضان]]،<ref>[https://irannewspaper.ir/9015/1/153085 افشین‌فر، «نمایش قدرت مردم در یک حرکت ملی»، وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref> نشان‌دهنده آن است که [[هویت ایرانی]] در مواجهه با تهدیدات و بحران‌ها فراتر از مرزبندی‌های سیاسی و ایدئولوژیک عمل می‌کند و اقشار مختلف [[مردم]] فارغ از اختلافات داخلی، منحصراً حول محور دفاع از موجودیت سرزمین، یکپارچه شده و این همبستگی را به عنوان مستحکم‌ترین رکن امنیت ملی و عامل بازدارندگی کشور به نمایش می‌گذارند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6764632/اتحاد-ملی-سپر-نامرئی-دفاع-وطن-در-میادین-نبرد-با-دشمن «اتحاد ملی؛ سپر نامرئی دفاع وطن در میادین نبرد با دشمن»، خبرگزاری مهر؛] [https://www.khabaronline.ir/news/2195080/امروز-چون-موجودیت-ایران-زیر-تهاجم-است-همه-ملتف-حتی-لیبراتها-و آزاد ارمکی، «امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ‌ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده‌اند»، وب‌سایت خبر آنلاین.]</ref>


==وطن در فرهنگ ایرانی==
== جهان‌وطنی ==
وطن در ادبیات، هنر و خاطرۀ تاریخی مردم ایران از جایگاه و موقعیت ارزشمندی برخوردار است. وطن در ادبیات ایرانی- اسلامی با عناوین [[خانه]]، زادگاه، میهن و کشور، انعکاس داشته است. در اشعار [[فردوسی]] آمده است: «اگر دورم از میهن و جای خویش/ مرا یار ایزد به هر کار بیش»؛ در بیان اسدی طوسی نیز آمده است: «چو آمد بر میهن و خان خویش/ ببردش به صد لاله مهمان خویش».<ref>[http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی‌ غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref> جایگاه و منزلت وطن و دلبستگی به کشور در شاهنامۀ فردوسی به زیبایی تبیین شده است:
در برابر مفهوم جغرافیامحور وطن، دیدگاه جهان‌وطنی قرار دارد که انسان را شهروند جهان دانسته<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش،  «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، 1393ش، ص12.]</ref> و همبستگی جهانی انسان‌ها را بر مرزهای جغرافیایی مقدم می‌شمارد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/نفی-وطن-با-دستاویز-جهانی‌شدن «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> این رویکرد در چهار نوع اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تصویر شده است.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش،  «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، 1393ش، ص13-14.]</ref> جهان‌وطنی در نقطهٔ مقابل ناسیونالیسم افراطی که به خودبرتربینی ملی می‌انجامد قرار دارد،<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/جهان-وطنی-تشکیل-جبهه‌ای-بدون-مرز «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> با این حال، لزوماً نافی [[وطن‌دوستی]] و علایق طبیعی انسان به زادگاهش نیست.<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/جهان-وطنی-تشکیل-جبهه‌ای-بدون-مرز «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> [[اندیشه اسلامی|اندیشهٔ اسلامی]] نیز با نفی تعصبات قومی، رویکردی جهان‌شمول و فراملی را در آموزه‌های خود ارائه می‌دهد؛<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/جهان-وطنی-تشکیل-جبهه‌ای-بدون-مرز «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> اما علاقه به وطن را محترم دانسته و آن را به رسمیت شناخته است.<ref>[http://cdn.meybod.ac.ir/blog/userfiles/article/72118.pdf میرجلیلی، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، 1391ش، ص 28.]</ref>


چو ایران نباشد تن من مباد *** بدین بوم و بر زنده یک تن مباد
== وطن در فقه اسلامی ==
در [[فقه اسلامی]]، وطن از آن حیث که به محل اقامت فرد اشاره می‌کند، در احکام [[نماز]] و [[روزه]] نقش دارد. بر اساس منابع فقهی، برخی انواع آن عبارت‌اند از:
* '''وطن عرفی:''' محلی که در عرف، سکونتگاه و محل استقرار شخص به‌شمار می‌رود. این نوع به دو دسته تقسیم می‌شود:
# وطن اصلی: زادگاه انسان و محلی که در آن رشد یافته است.
# وطن اتخاذی: محلی که فرد با قصد اقامت (غالباً دائم) در آن ساکن می‌شود.
* '''وطن شرعی:''' محلی که شخص در آن مِلکی داشته و حداقل به مدت شش ماه در آن سکونت کرده باشد.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/965737/1F333125F4C608F8E473F02AF08C6FB6.pdf?sequence=1&isAllowed=y دهقان، «اقسام وطن در فقه»، 1398ش، ص 94.]</ref>


دریغ است ایران که ویران شود *** کُنام پلنگان و شیران شود
== وطن در هنر و ادبیات فارسی ==
=== در شعر فارسی ===
مفهوم وطن در [[شعر فارسی]] همواره متأثر از شرایط سیاسی، اجتماعی و جهان‌بینی شاعران در ادوار مختلف بوده است.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref> سیر تطور این مفهوم در موارد زیر خلاصه می‌شود:
* حماسه (شاهنامه): وطن به معنای سرزمین ایران و دفاع از آن در برابر بیگانگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* ادبیات غنایی و اقلیمی: بازنمایی وطن در مقیاس زادگاه، طبیعت و خاطرات شخصی.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* دورهٔ مشروطه: تبدیل‌شدن وطن به پربسامدترین مضمون شعری تحت تأثیر اندیشه‌های مدرن غربی و مفاهیم [[هویت]] و فردیت.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref>
* دورهٔ پهلوی: گرایش شاعران به استفاده از نماد برای بیان مفاهیم میهنی و انتقادی به دلیل سانسور و فضای بسته سیاسی.<ref>[https://elmnet.ir/doc/10615504-71181 محمدی فشارکی و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، 1392ش، چکیده.]</ref>
* [[ادبیات مهاجرت]]: بازسازی وطن در غیاب [[سرزمین مادری]] از طریق زبان و تخیل.<ref>[https://etelaat.news/news/روایت-عشق-به-وطن،-بهدوراز-شعارزدگی/ «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات.]</ref>


ز بهر بر و بوم و فرزند خویش *** زن و کودک خُرد و پیوند خویش
از برجسته‌ترین اشعار معاصر با محوریت وطن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:


همه سر به سر تن به کشتن دهیم *** از آن به که کشور به دشمن دهیم<ref>[https://repository.uma.ac.ir/id/eprint/9023/ فلاح، «هویت ملّی و میهنی ایرانیان در دورۀ پیش از مشروطه و عصر بیداری»، 1394ش.]</ref>
==== از خون جوانان وطن لاله دمیده ====
[[عارف قزوینی]] این [[تصنیف]] نمادین و اعتراضی را در [[دوره مشروطه]] به یاد کشته‌شدگان این جنبش سرود. این اثر با الهام از اسطورهٔ روییدن لاله از خون [[سیاوش]]، به نماد تاریخی [[فداکاری]] در راه [[آزادی]] بدل شده است. این اثر به دلیل مضمون وطن‌پرستانه و انتقادی، در دوره‌های مختلف سیاسی ایران، از مشروطه تا اعتراضات معاصر، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1071554/ترانه‌ای-به-وسعت-تاریخ-معاصر-ایران-از-خون- «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
{{شعر جدید
| متن =
از خون جوانان وطن لاله دمیده\\از ماتم سرو قدشان سرو خمیده
در سایهٔ گل، بلبل ازین غصه خزیده\\گل نیز چو من در غمشان جامه دریده<ref>[https://snn.ir/fa/news/352845/تصنیف-از-خون-جوانان-وطن-لاله-دمیده-به-چه-مناس «تصنیف از خون جوانان وطن لاله دمیده به چه مناسبتی سروده شد؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>}}


==وطن در آموزه‌های عرفانی==
==== دوباره می‌سازمت وطن ====
وطن و وطن‌دوستی در آموزه‌های عرفانی معنایی متفاوت دارد؛ وطن انسان‌ها در تفکر عرفانی، عالم روح و ملکوت است که بعد از رهایی از قفس ‌تن، به هوای وطن مألوف خود بال و پر می‌گشایند. [[مولانا|جلال‌الدین مولوی]] در غزلیات خود تعریفی از وطن عرفانی ارائه داده است:
این سروده از [[سیمین بهبهانی]]، شعری است با مضمون پایداری که بازتاب‌دهنده اراده جمعی برای بازسازی میهن به‌رغم ویرانی‌ها و مصائب است.{{شعر جدید
| متن =
دوباره می‌سازمت وطن\\اگرچه با خشت جان خویش
ستون به سقف تو می‌زنم\\اگرچه با استخوان خویش.<ref>[https://www.tebyan.net/news/270453/دوباره-می-سازمت-وطن «دوباره می‌سازمت وطن!»، خبرگزاری تبیان.]</ref>}}


هر نفس آواز عشق می‌رسد از چپ و راست *** ما به فلک می‌رویم عزم تماشا که راست؟
==== ایران، ای سرای امید ====
[[پرونده:MohammadReza Shajaryan - Sepide (320).mp3|بندانگشتی|آهنگ ایران ای سرای امید با خوانندگی محمدرضا شجریان ]]


ما به فلک بوده‌ایم یار مَلَک بوده‌ایم *** باز همان جا رویم جمله که آن شهر ماست
این سروده از [[هوشنگ ابتهاج]]، از مشهورترین تصانیف ملی با خوانندگی [[محمدرضا شجریان]] است که نخستین‌بار در شب پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب ۱۳۵۷ش]] پخش شد و نویدبخش رهایی و امید است.{{شعر جدید
| متن =
ایران ای سرای امید\\بر بامت سپیده دمید
بنگر کزین رهِ پرخون\\خورشیدی خجسته رسید<ref>[https://www.khabaronline.ir/live/2198465/%D9%86%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%84%DA%98%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D «نوستالژی‌هایی برای وطن»، خبرگزاری خبرآنلاین.]</ref>}}


خود ز فلک برتریم و ز مَلَک افزون‌تریم *** زین دو چرا نگذریم، منزل ما کبریاست
=== در تلویزیون و سینمای ایران ===
در [[سینمای ایران]]، مفهوم وطن فراتر از جغرافیای فیزیکی و در پیوند با [[هویت ملی]]، [[ایثار]] و [[مقاومت]] تصویر شده است. سیر تطور این مفهوم در چهار گفتمان دسته‌بندی شده است:
* وطن تاریخی (۱۳۴۰–۱۳۵۷ش): تأکید بر میراث باستانی در برابر تهاجم بیگانگان در آثاری مانند [[سیاوش در تخت جمشید]].
* وطن مقدس (۱۳۶۰–۱۳۷۰ش): پیوند مقاومت‌های محلی با جنبش‌های ملی و مذهبی در آثاری مانند [[دلیران تنگستان]] و [[کوچک جنگلی]] و تجسم میهن در قامت رزمندگان آسیب‌دیده در آثاری مانند [[آژانس شیشه‌ای]].
* وطن فرامرزی (۱۳۸۰–۱۳۹۰ش): گسترش مفهوم میهن به مقیاس مقاومت منطقه‌ای و فراتر از مرزهای سیاسی در آثاری مانند مجموعه [[در چشم باد]] و فیلم [[به وقت شام]].
* وطن در سینمای اجتماعی: رویکرد نمادین و جامعه‌شناختی به میهن؛ ازجمله تجسم وطن در جایگاه مادر در آثاری مانند گیلانه یا بررسی مسئله مهاجرت و گسست از ریشه‌ها در آثاری مانند [[جدایی نادر از سیمین]].<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/10/3551936/سینمای-ایران-چگونه-از-مفهوم-وطن-حراست-Ú©Ø «سینمای ایران چگونه از مفهوم وطن حراست کرد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>


خلق چو مرغابیان زاده ز دریای جان *** کی کند اینجا مقام، مرغ کز آن بحر خاست.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23646/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C پاکباز، «مطالعۀ سیر تحول وطن در شعر فارسی»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>
== پانویس ==
 
{{پانویس}}
==وطن در متون فقهی==
وطن در آموزه‌های فقهی نیز محور احکام دینی قرار گرفته و به وطن اصلی، وطن عرفی و وطن شرعی تقسیم‌بندی شده است؛
 
'''وطن اصلی؛''' وطن اصلی به سرزمینی گفته شده است که انسان در آن به دنیا آمده و زیسته است. روزه و نماز در چنین وطنی کامل است.
 
'''وطن عرفی؛''' به سرزمینی گفته شده است که شخص آن را برای زندگی انتخاب می‌کند و وطن اختیاری، وطن اتخاذی و وطن حکمی نیز گفته می‌شود. روزه و نماز در چنین وطنی، کامل است.
 
'''وطن شرعی؛''' وطن شرعی به‌ جایی اطلاق می‌شود که شخص در آن یا به‌دنیا آمده یا مدتی در آن زندگی کرده است. از منظر مشهور فقهای [[شیعه]] وطن شرعی در حکم وطن عرفی است و اگر شخص از آن جا اعراض کند حکم مسافر را ندارد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D9%88%D8%B7%D9%86 «وطن»، ویکی شیعه.]</ref>
 
==وطن‌دوستی==
وطن‌دوستی واقعیتی است که در ضمیر اکثر انسان‌ها نهفته است. این کشش دوستانه برآمده از خاطرات خوش دوران کودکی، دوره‌های شکل‌گیری شخصیت و بالندگی فرد، وجود ریشه‌های اجدادی، سنت‌ها، زبان و خرده فرهنگ‌ها است.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن‌دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref>
 
==وطن مادری==
وطن مادری یا مام میهن، مفهوم عمیقی از تمایل انسان‌ها به وطن‌دوستی است که در ادبیات و زبان فارسی تجلی یافته است. دوست‌داشتن زادبوم حس خوش‌آیندی است که با جان انسان‌ها آمیخته شده و حتی با سفر و اقامت در موقعیت‌های بهتر و دارای وسایل رفاه، ترقی و آسایش، این حس کاستی نمی‌یابد؛ به‌گفتۀ مولانا:
 
در سفر گر روم بینی یا خُتن *** از دل تو کی رود حبّ‌الوطن.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23646/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C پاکباز، «مطالعۀ سیر تحول وطن در شعر فارسی»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>
 
شاعر فارسی‌سرای دیگری، مادرانگی وطن را چنین سروده است:
 
مادرم وطن!
 
طلوع مشرقت را
 
غروب مغربت را
 
آسمان نیلی‌ات را
دوست می‌دارم
 
ای وطن ای مادرم
 
کوه‌های سربلند پرغرورت را
رودهای جاری پر خروشت را
دشت‌های لاله برخون [[شهادت|شهیدان]] راهت را
دوست می‌دارم
 
ای وطن ای مادرم<ref>[https://shereno.com/49948/45834/358423.html فلاحی، «مادرم وطن»، وب‌سایت شعرنو.]</ref>
 
==وطن‌دوستی پیامبر==
[[حضرت محمد|پیامبر]] خدا وطن‌‌دوستی را از ویژگی‌های ایمانی دانسته است. پیامبر هنگام هجرت از مکه، دلگیر و منقلب شده بود تا آن‌جا که خداوند بازگشت به زادگاه را به او وعده داد.<ref>سورۀ قصص، آیۀ 85. </ref>  [[حضرت فاطمه|فاطمه]] دختر پیامبر نیز به نگرانی پیامبر دربارۀ فراق از شهر مدینه، اشاره کرده است که خداوند با وعدۀ بازگرداندن پیامبر به میعادگاه خود، آرامش را به پیامبر بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4217725/ عباسی مقدم، «وطن‌دوستی یا وطن‌پرستی؟/ وطن‌دوستی؛ ازادعا تا واقعیت»، خبرگزاری‌ مهر.]</ref>


==آثار وطن‌دوستی==
== منابع ==
'''همبستگی اجتماعی:''' مشارکت در امور خیر و دفع شرور از جامعه و محل زندگی ‌جمعی؛
{{آغاز منابع}}
* آزاد ارمکی، تقی، «امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ‌ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده‌اند»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: ۱۸ دی ۱۳۸۹ش.
* «اتحاد ملی؛ سپر نامرئی دفاع وطن در میادین نبرد با دشمن»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
* اشرف، احمد، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، به‌ترجمهٔ حمید احمدی، تهران، نی، ۱۳۹۵ش.
* افشین‌فر، سمیه، «نمایش قدرت مردم در یک حرکت ملی»، وب‌سایت روزنامه ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* « «ایران» یکپارچه به پا خاست؛ «مام وطن» خط قرمز است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
* بشیریه، حسین، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، جامعه‌شناسی و توسعهٔ سیاسی، تهران، نگاه معاصر، ۱۳۸۲ش.
* بنی‌اسدی، غلامرضا، «یک ملت پای کار یک وطن»، پایگاه خبری الف، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تا آخرین قطرهٔ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم، تاریخ بارگذاری: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: ۳ تیر ۱۴۰۴ش.
* «تصنیف از خون جوانان وطن لاله دمیده به چه مناسبتی سروده شد؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ بارگذاری: ۱۰ شهریور ۱۳۹۳ش.
* «تلقی قدما از وطن»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی»، تاریخ بازدید: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۳۹۳ش.
* چمنی، پرستو، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس، تاریخ بارگذاری: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «دوباره می‌سازمت وطن!»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: ۱۹ بهمن ۱۳۹۲ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۲ش.
* دهقان، مهناز، «اقسام وطن در فقه»، فصلنامه علمی تخصصی معارف اسلامی نامه جامعه، سال هفدهم، شماره ۱۳۱، پاییز ۱۳۹۸ش.
* «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش.
* روزخوش، مهدی و خالقی دامغانی، احمد، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، پژوهش سیاست نظری، ۱۴۰۳ش.
* «ریشهٔ وطن»، وب‌سایت الکتاب، تاریخ بازدید: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «سینمای ایران چگونه از مفهوم وطن حراست کرد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
* کاشانی ثابت، فیروزه، افسانه‌های مرزی ۱۹۴۶–۱۸۰۴، به‌ترجمهٔ کامران کلانکی، تهران، کتابسرا، ۱۳۸۹ش.
* گریباوی، حسین، «در جست‌وجوی معنای وطن؛ خوانشی فرانکلی از روان ملت ایران در جنگ»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
* محمدی فشارکی، محسن و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه اصفهان، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، پایان نامهٔ کارشناسی ارشد، ۱۳۹۲ش.
* مرادی غیاث‌آبادی، رضا، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ می ۲۰۱۲م.
* میرجلیلی، علی محمّد و دیگران، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، مجله کتاب قیم، شماره ۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۱ش.
* میرکوشش، امیر هوشنگ، «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۹۳ش.
* «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ بارگذاری: ۱۴ شهریور ۱۳۹۶ش.
* «نوستالژی‌هایی برای وطن»، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ بارگذاری: ۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۲۳ تیر ۱۴۰۴ش.
* «وطن در زبان‌های مختلف»، وب‌سایت in different languages، تاریخ بازدید: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «وطن‌دوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشه‌دار در هویت ایرانی»، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانهٔ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* یاشاپور، عیسی، «وطن‌دوستی ایرانیان در بزنگاه‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}


'''اقتدار ملی:''' تقویت پیوندهای ‌ملی، [[اعتماد به نفس]] ملی و در نتیجه اقتدار و حاکمیت ‌ملی؛
{{هویت فرهنگی}}
 
'''آبادی سرزمین‎ها:''' عمران سرزمین‌ها در اثر مشارکت و اعتماد عمومی و سرمایه‌گذاری مادی و معنوی آحاد جامعه؛
 
'''دفاع همه‌جانبه؛''' دفاع از ارزش‌ها و باورهای اجتماعی، از خاک وطن و سرمایه‌های ملی.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4217725/ عباسی مقدم، «وطن‌دوستی یا وطن‌پرستی؟/ وطن‌دوستی؛ از ادعا تا واقعیت»، خبرگزاری ‌مهر.]</ref>
 
==پانویس==
{{پانویس}}


==منابع==
[[رده:جغرافیای فرهنگی]]
* قرآن کریم.
[[رده:ملی‌گرایی]]
* آجودانی، ماشاالله، «وطن، زبان فارسی و تداوم مفهوم تاريخی و سياسی ايران در دوران اسلامی»، وب‌سایت پارسی انجمن، تاریخ درج مطلب: 7 اردیبهشت 1393ش.
[[رده:واژگان فرهنگی]]
* پاکباز، ابوطالب، «مطالعۀ سیر تحول وطن در شعر فارسی»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: 14 بهمن 1398ش.
[[رده:واژگان فقهی]]
* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 25 آبان 1402ش.
* رجبی، لیلا و خانه‌ای، علی‌اشرف، «مدیریت مهاجران بین‌المللی وپناهندگی در هزارۀ سوم با تکیه بر بحران آوار‌گان در اروپا»، وب‌سایت چهارمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، 7 مرداد 1395ش.
* سعیدی، سعیده، «بازنمای وطن در ذهنیت مهاجران: رهیافتی نظری بر دیاسپورای‌ ایرانی»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، سال 26، شمارۀ 78، زمستان 1398ش.
* «ظهور پدیدۀ وطن‌گزینی»، روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 17 مهر 1402ش.
* عباسی‌مقدم، مصطفی، «وطن‌دوستی یا وطن‌پرستی»، خبرگزاری ‌مهر، تاریخ درج مطلب: 24 بهمن 1396ش.
* «عوامل سازندۀ دولت-کشور»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی و انتشاراتی طرح نوین اندیشه، تاریخ بازدید: 25 آبان 1402ش.
* فلاحی، علی‌اکبر، «مادرم وطن»، وب‌سایت‌ شعرنو، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1393ش.
* فلاح، مرتضی، «هویت ملّی و میهنی ایرانیان در دورۀ پیش از مشروطه و عصر بیداری»، مجموعه مقاله‌های دهمین همایش بین‌المللی ترویج زبان و ادب فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهریور 1394ش.
* مرادی‌ غیاث‌آبادی، رضا، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی، تاریخ درج مطلب: 25 می 2012م.
* «وطن‌دوستی از منظر اسلام»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله‌ مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 27 آبان 1402ش.
* «وطن محبوبۀ بی‌بدیل ماست / فرهنگ را مردم می‌سازند، نه دولت‌ها و حکومت‌ها»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1398ش.
* «وطن»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: 23 آبان 1402ش.
* «هویت ایرانی و وطن‌‌دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور، تاریخ بازدید: 23 آبان 1402ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/وطن»