وطن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''وطن'''}}؛ زادگاه یا سکونتگاه دائمی فرد که هویت او در پیوند با تاریخ، فرهنگ و حاکمیت سیاسی آن، تعریف می‌شود.

== مفهوم‌شناسی ==

== پیشینهٔ مفهوم وطن ==

دربارهٔ خاستگاه و سیر تطور مفهوم وطن در ایران، سه رویکرد نظری عمده مطرح است:

* '''رویکرد مدرن‌گرایانه:''' مفهوم سیاسی وطن در پی مواجهه با تهدیدات خارجی و آشنایی روشنفکران با اروپا وارد ایران شد. با [[نهضت مشروطه]] و گذار از [[نظام پادشاهی]]، واژهٔ ملت جایگزین رعیت شد<ref>بشیریه، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، 1382ش، ص819-820.</ref> و سرزمین از قلمرو شاه به خانهٔ ملت تغییر ماهیت داد. این مفهوم در [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] از طریق سیاست‌های دستوری یکسان‌سازی زبانی، بازنویسی تاریخ و آموزش همگانی تثبیت شد.<ref>کاشانی ثابت، افسانه‌های مرزی 1946-1804، 1389ش، ص385.</ref>

* '''رویکرد میانه:''' زیرساخت‌های بومی و کهن مانند سرزمین یکپارچه، [[زبان فارسی]] و [[حافظه تاریخی|حافظهٔ تاریخی]] در مواجهه با تجدد، با مفاهیم و نهادهای اقتباس‌شده از غرب مانند [[پارلمان]]، [[قانون اساسی]] و [[شهروندی]] درآمیختند و مفهوم وطن مدرن مشروطه را شکل دادند.<ref>اشرف، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، 1395ش، ص38.</ref>

== اهمیت و کارکرد وطن ==

مفهوم وطن از منظرهای اجتماعی، معنوی و روان‌شناختی اهمیت یافته است:

* '''جامعه‌شناختی و هویتی:''' وطن عامل بنیادین همبستگی و هویت جمعی است که در شرایط بحرانی محرک کنش‌های داوطلبانه می‌شود.<ref>[https://farsnews.ir/Parasto/1775641284702339540/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8 چمنی، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس.]</ref> این مفهوم با زبان، فرهنگ و حافظهٔ تاریخی به‌ویژه در ادبیات و زبان فارسی پیوند تنگاتنگی دارد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/286689/%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E «وطن‌دوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشه‌دار در هویت ایرانی»، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و عواملی چون پیشینهٔ خانوادگی، دوران رشد و تجربهٔ مهاجرت در شکل‌گیری آن مؤثرند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> وطن در این چارچوب با استعارهٔ وطن به‌مثابه مادر و مفاهیمی چون فداکاری و حفظ تمامیت سرزمینی پیوند می‌خورد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1548217/تا-آخرین-قطره-خون-مان-سرباز-وطن-هستیم «تا آخرین قطرۀ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم.]</ref>

* '''ارزش معنوی:''' در اندیشهٔ اسلامی، دفاع از سرزمین پیش‌شرط تحقق اهداف و آرمان‌های جمعی است و بر اختلافات داخلی تقدم دارد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040672/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8% «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا.]</ref> همچنین، علاقه به وطن میلی طبیعی و محترم دانسته شده و ترک آن جز در مواقع ضرورت توصیه نمی‌شود؛<ref>[http://cdn.meybod.ac.ir/blog/userfiles/article/72118.pdf میرجلیلی، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، 1391ش، ص 28.]</ref> با این حال، میان وطن‌دوستی و ناسیونالیسم برتری‌طلبانه تمایز وجود دارد.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> در این چارچوب، سرزمین فراتر از موجودیت مادی، واجد قداست است و دفاع از آن ماهیتی معنوی دارد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040672/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8% «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا.]</ref>

== وطن در فقه اسلامی ==

در [[فقه اسلامی]]، وطن از آن حیث که به محل اقامت فرد اشاره می‌کند، در احکام [[نماز]] و [[روزه]] نقش دارد. بر اساس منابع فقهی، برخی انواع آن عبارت‌اند از:

* '''وطن عرفی:''' محلی که در عرف، سکونتگاه و محل استقرار شخص به‌شمار می‌رود. این نوع به دو دسته تقسیم می‌شود:

# وطن اصلی: زادگاه انسان و محلی که در آن رشد یافته است.

# وطن اتخاذی: محلی که فرد با قصد اقامت (غالباً دائم) در آن ساکن می‌شود.

* '''وطن شرعی:''' محلی که شخص در آن مِلکی داشته و حداقل به مدت شش ماه در آن سکونت کرده باشد.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/965737/1F333125F4C608F8E473F02AF08C6FB6.pdf?sequence=1&isAllowed=y دهقان، «اقسام وطن در فقه»، 1398ش، ص 94.]</ref>

==== ایران، ای سرای امید ====

این سروده از [[هوشنگ ابتهاج]]، از مشهورترین تصانیف ملی با خوانندگی [[محمدرضا شجریان]] است که نخستین‌بار در شب پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب ۱۳۵۷ش]] پخش شد و نویدبخش رهایی و امید است.{{شعر جدید

| متن =

* یاشاپور، عیسی، «وطن‌دوستی ایرانیان در بزنگاه‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.

{{پایان منابع}}