بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
<big>'''خیام،'''</big> فیلسوف، ریاضیدان و شاعر مشهور ایرانی. | <big>'''خیام،'''</big> فیلسوف، ریاضیدان و شاعر مشهور ایرانی. | ||
خَیّام، از چهرههای مشهور فرهنگ و تمدن ایرانی است که در موضوعات فلسفه، ریاضی، ستارهشناسی و شعر شهرت دارد. رباعیات خیام به زبانهای زندۀ دنیا ترجمه شده است و نام او در ردیف چهرههای شاخص ادبیات جهان مانند شکسپیر قرار دارد. | خَیّام، از چهرههای مشهور فرهنگ و تمدن ایرانی است که در موضوعات فلسفه، ریاضی، ستارهشناسی و شعر شهرت دارد. [[رباعیات خیام]] به زبانهای زندۀ دنیا ترجمه شده است و نام او در ردیف چهرههای شاخص ادبیات جهان مانند شکسپیر قرار دارد. | ||
==نامگذاری== | ==نامگذاری== | ||
نام کامل خیام، غیاثالدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم نیشابوری بود<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B9%D9%85%D8%B1_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85 «عمر خیام»، ویکی فقه.]</ref> که به خیامی، خیام نیشابوری و خیامی النّیسابوری<ref>[https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-11/847555-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1 «آشنایی با عمر خیام نیشابوری»، خبرگزاری برنا.]</ref> نیز شهرت داشت. خیّام در لغت بهمعنای «خیمهدوز» است<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85&f=dehkhoda&d=en دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ خیام.]</ref> و خیام نیز بهدلیل چادردوز بودن پدر خود، به این لقب مشهور شده بود.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/search?q=%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%84%DB%8C%20%D8%B7%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%8C%20%C2%AB%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85%20%D9%88%20%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%88%C2%BB%D8%8C%20&origin=start&index= توکلی طرقی، «خیام و آثار او»، مجلۀ کیهان فرهنگی، 1390ش، ص60.] </ref> همچنین او بهدلیل مقام علمی خود، دارای بیشترین القاب در میان دانشمندان است که اهل علم و فرهنگ به او نسبت دادهاند.<ref>«[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-92/372326-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AAچ حکیم عمر خیام شخصیت استثنایی و نابغهای نادر است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> | نام کامل خیام، غیاثالدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم نیشابوری بود<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B9%D9%85%D8%B1_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85 «عمر خیام»، ویکی فقه.]</ref> که به خیامی، خیام نیشابوری و خیامی النّیسابوری<ref>[https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-11/847555-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1 «آشنایی با عمر خیام نیشابوری»، خبرگزاری برنا.]</ref> نیز شهرت داشت. خیّام در لغت بهمعنای «خیمهدوز» است<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85&f=dehkhoda&d=en دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ خیام.]</ref> و خیام نیز بهدلیل چادردوز بودن پدر خود، به این لقب مشهور شده بود.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/search?q=%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%84%DB%8C%20%D8%B7%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%8C%20%C2%AB%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85%20%D9%88%20%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%88%C2%BB%D8%8C%20&origin=start&index= توکلی طرقی، «خیام و آثار او»، مجلۀ کیهان فرهنگی، 1390ش، ص60.] </ref> همچنین او بهدلیل مقام علمی خود، دارای بیشترین القاب در میان دانشمندان است که اهل علم و فرهنگ به او نسبت دادهاند.<ref>«[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-92/372326-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AAچ حکیم عمر خیام شخصیت استثنایی و نابغهای نادر است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۹: | ||
خیام در عصر خود بهعنوان ریاضیدان و فیلسوف مشهور بود و معاصران او مانند «نظامی عروضی» یا «ابوالحسن بیهقی» از فعالیت و دستآوردهای ادبی خیام ننوشته اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/219145/%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C «نابغهای بهنام خیام نیشابوری»، وبسایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خیام بعد از آن بهعنوان ادیب و شاعر به شهرت جهانی رسید که شعرهای او را «ادوارد فیتزجرالد» انگلیسی ترجمه کرد و نام او را در کنار نام شاعران پرآوازۀ جهان مانند هومر، شکسپیر، دانته و گوته، قرار داد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/219145/%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C «نابغهای بهنام خیام نیشابوری»، وبسایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | خیام در عصر خود بهعنوان ریاضیدان و فیلسوف مشهور بود و معاصران او مانند «نظامی عروضی» یا «ابوالحسن بیهقی» از فعالیت و دستآوردهای ادبی خیام ننوشته اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/219145/%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C «نابغهای بهنام خیام نیشابوری»، وبسایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خیام بعد از آن بهعنوان ادیب و شاعر به شهرت جهانی رسید که شعرهای او را «ادوارد فیتزجرالد» انگلیسی ترجمه کرد و نام او را در کنار نام شاعران پرآوازۀ جهان مانند هومر، شکسپیر، دانته و گوته، قرار داد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/219145/%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C «نابغهای بهنام خیام نیشابوری»، وبسایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
==یادمان== | ==یادمان== | ||
نامگذاری روز | نامگذاری روز ۲۸ اردیبهشت، بهپاس خدمات پژوهشی و علمی او، به روز «بزرگداشت حكیم عمر خیام»؛<ref>[https://www.irna.ir/news/82076792/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C «گذری بر افكار و اندیشه های خیام نیشابوری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
نامگذاری حفرههای کوچک ماه بهنام خیام در سال | نامگذاری حفرههای کوچک ماه بهنام خیام در سال ۱۳۹۳ ش، توسط اتحادیۀ بینالمللی نجوم IAU؛ | ||
نامگذاری سیارک ۳۰۹۵ در سال ۱۹۸۰م بهنام خیام؛<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/239286/%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «دهانهای در ماه که بهنام شاعر ایرانی نامگذاری شده است»، خبرآنلاین.]</ref> | نامگذاری سیارک ۳۰۹۵ در سال ۱۹۸۰م بهنام خیام؛<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/239286/%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «دهانهای در ماه که بهنام شاعر ایرانی نامگذاری شده است»، خبرآنلاین.]</ref> | ||
تولید دو فیلم دربارۀ خیام در آمریکا؛ یکی در سال ۱۹۵۶م و دیگری بهنام «میراثدار: افسانۀ عمر خیام»، در سال ۲۰۰۵م.<ref>[https://www.imna.ir/news/575965/%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D9%86 «حکیم عمر خیام نیشابوری؛ دانشمند همه چیزدان»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | تولید دو فیلم دربارۀ خیام در آمریکا؛ یکی در سال ۱۹۵۶م و دیگری بهنام «میراثدار: افسانۀ عمر خیام»، در سال ۲۰۰۵م.<ref>[https://www.imna.ir/news/575965/%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D9%86 «حکیم عمر خیام نیشابوری؛ دانشمند همه چیزدان»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
==شهرت جهانی== | ==شهرت جهانی== | ||
خیام بیشتر از نظر ادبی در جهان شهرت دارد. رباعیات | خیام بیشتر از نظر ادبی در جهان شهرت دارد. [[رباعیات خیام]] بهزبان انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، روسی، اسپانیایی و ترکی در سراسر جهان منتشر شده است.<ref> [http://www.bookcity.org/detail/12682 رئیسی، «خیام؛ پرآوازهترین و پرترجمهترین شاعر جهان»، وبسایت شهر کتاب.]</ref> همچنین رباعیات خیام در انگلستان محبوبیت زیادی دارد و بعد از انجيل، دومین کتاب پرخواننده است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/70237/%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%8A%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%8A%D9%84 «رباعيات خيام، پرخوانندهترين اثر بعد از انجيل»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
# «القول علی اجناس الذی بالاربعه» که بخشی از کتاب موسیقی خیام است؛ | # «القول علی اجناس الذی بالاربعه» که بخشی از کتاب موسیقی خیام است؛ | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۷: | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==جستارهای وابسته== | |||
* [[رباعیات خیام]] | |||
* [[خیام خوانی]] | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
* «آشنایی با عمر خیام نیشابوری»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1401ش. | * «آشنایی با عمر خیام نیشابوری»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1401ش. | ||
