بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>حوزه علمیه قم؛</big>''' نهاد آموزش علوم دینی در شهر قم. | '''<big>حوزه علمیه قم؛</big>''' نهاد آموزش علوم دینی در شهر قم. | ||
حوزه علمیه قم یکی از مهمترین و معتبرترین مراکز علمی و دینی [[شیعه]] در جهان است که در شهر قم، واقع شده است. این حوزه به عنوان قلب تپنده علوم اسلامی و مرکز [[فقه اسلامی|فقه]]، اصولفقه، فلسفه اسلامی، [[تفسیر قرآن]]، علوم حدیث و دیگر علوم دینی شناخته میشود. سابقه آموزش علوم دینی در شهر [[قم]] به سدههای نخست تاریخ اسلام برمیگردد، اما نقطه عطف آن به دهه آغازین ۱۳۰۰ [[تقویم هجری شمسی|شمسی]] و حضور شیخ عبدالکریم حائری یزدی بازمیگردد که با سازماندهی دوباره و گسترش حوزه علمیه قم، آن را به یک مرکز علمی پایدار تبدیل کرد. بسیاری از [[مرجع دینی|مراجع تقلید شیعه]] در دوران معاصر مانند [[سید حسین طباطبایی بروجردی|آیتالله بروجردی]]، [[امام خمینی]]، علامه طباطبائی، آیتالله خامنهای و آیتالله جوادی آملی، در این حوزه تحصیل یا تدریس کردهاند. حوزه علمیه قم پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، رونق بیشتری یافت و امروزه دهها هزار طلبه از سراسر ایران در این حوزه، تربیت میشوند که در کنار دروس سنتی، دروس جدیدی مانند علوم انسانی، کلام جدید، اقتصاد اسلامی و علوم سیاسی را فرامیگیرند. حوزه علمیه قم نقش مهمی در سیاستگذاریهای کلان ایران دارد و بسیاری از شخصیتهای بلندپایه سیاسی و فرهنگی، دانشآموختگان این حوزه هستند. حوزه علمیه قم پذیرای هزاران طلبه از آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا است که برای تحصیل علوم دینی به این شهر میآیند. این استقبال، حوزه علمیه قم را به یک نهاد پویای فکری و فرهنگی در گستره جهانی برای ترویج معارف [[اهلبیت]] تبدیل کرده است. | حوزه علمیه قم یکی از مهمترین و معتبرترین مراکز علمی و دینی [[شیعه]] در جهان است که در شهر قم، واقع شده است. این حوزه به عنوان قلب تپنده علوم اسلامی و مرکز [[فقه اسلامی|فقه]]، اصولفقه، فلسفه اسلامی، [[تفسیر قرآن]]، علوم حدیث و دیگر علوم دینی شناخته میشود. سابقه آموزش علوم دینی در شهر [[قم]] به سدههای نخست تاریخ اسلام برمیگردد، اما نقطه عطف آن به دهه آغازین ۱۳۰۰ [[تقویم هجری شمسی|شمسی]] و حضور شیخ عبدالکریم حائری یزدی بازمیگردد که با سازماندهی دوباره و گسترش حوزه علمیه قم، آن را به یک مرکز علمی پایدار تبدیل کرد. بسیاری از [[مرجع دینی|مراجع تقلید شیعه]] در دوران معاصر مانند [[سید حسین طباطبایی بروجردی|آیتالله بروجردی]]، [[امام خمینی]]، علامه طباطبائی، آیتالله [[سید علی خامنهای]] و آیتالله جوادی آملی، در این حوزه تحصیل یا تدریس کردهاند. حوزه علمیه قم پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، رونق بیشتری یافت و امروزه دهها هزار طلبه از سراسر ایران در این حوزه، تربیت میشوند که در کنار دروس سنتی، دروس جدیدی مانند علوم انسانی، کلام جدید، اقتصاد اسلامی و علوم سیاسی را فرامیگیرند. حوزه علمیه قم نقش مهمی در سیاستگذاریهای کلان ایران دارد و بسیاری از شخصیتهای بلندپایه سیاسی و فرهنگی، دانشآموختگان این حوزه هستند. حوزه علمیه قم پذیرای هزاران طلبه از آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا است که برای تحصیل علوم دینی به این شهر میآیند. این استقبال، حوزه علمیه قم را به یک نهاد پویای فکری و فرهنگی در گستره جهانی برای ترویج معارف [[اهلبیت]] تبدیل کرده است. | ||
==تاریخچه حوزه علمیه قم== | ==تاریخچه حوزه علمیه قم== | ||
شهر [[قم]] که از قدیمیترین کانونهای [[شیعیان]] بهشمار میرود، در زمان ائمه، مرکز مهمی برای معرفی و گسترش مکتب تشیع بود.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/305146/%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87-%D9%82%D9%85 آقایی، «علل و چگونگی تأسیس حوزه علمیه قم»، 1391ش، ص15.]</ref> این مرکزیت در سال | شهر [[قم]] که از قدیمیترین کانونهای [[شیعیان]] بهشمار میرود، در زمان ائمه، مرکز مهمی برای معرفی و گسترش مکتب تشیع بود.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/305146/%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87-%D9%82%D9%85 آقایی، «علل و چگونگی تأسیس حوزه علمیه قم»، 1391ش، ص15.]</ref> این مرکزیت در سال ۹۴ق و از زمان ورود اشعریان عربتبار یمنی از شهر کوفه به شهر قم آغاز شد و پیروی از مذهب [[تشیع]] در نیمۀ اول از سده دوم هجری در قم رواج یافت. با تجمع شیعیان، محیط فرهنگی و اجتمـاعی قم برای تبدیل به مرکزی علمی و استقبال از محدثان بزرگ و فقهای نامی آماده شد و جمع قابل توجهی از محدثان، بهويژه اشعریان در این شهر اجتماع کردند. پژوهشگران و مورخان بر این باور هستند که پیشینۀ تأسیس حوزۀ علمیه قم به اواخر سده دوم هجری و اوایل سده سوم هجری باز میگردد.<ref>[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=100894 زهره کاشانی، «تاریخ حوزه علمیه قم از تأسیس تا سده چهارم (تحلیلی بر زمینهها و عوامل پیدایش و شکوفایی)»، 1388ش، ص72.]</ref> | ||
در سده سوم هجری، حضور چندین خاندان دانشپرور شیعی در شهر قم، موجب رونق علمی این شهر شده بود، ازجمله: خاندان برقی، حِمْیری، ابراهیم بن هاشم قمی، ابنمَتّیل (مُتَّیل) و ابنبابویه. حضور پرشمار علویان و سادات در شهر قم و همچنین ارتباط نزدیک قمیها با اهلبیت و پیشوایان مذهب شیعه، بهویژه در قالب نامهنگاری، از دیگر عوامل رونق حوزه علمیه قم به شمار میآید. دوران فراز و شکوفایی این حوزه تا قرن ششم هجری ادامه یافت؛ حسن بن حَسّولة بن صالحان قمی، ابوابراهیم بابویی، محمد بن علی نیشابوری و زینالدین امیرة بن شرف شاهحسینی، از فقیهان قم بودند که در سده ششم هجری به امر فتوا، قضا و تدریس، اشتغال داشتند. نامدارترین فقیه حوزه علمیه قم در این دوره، شیخ صدوق (305-381ق) است. حضرت فاطمه معصومه در رأس علویان قم قرار دارد که در سال 202ق و در پی ولایتعهدی امام رضا، از مدینه عازم خراسان شد، اما در شهر قم درگذشت. علی بن جعفر صادق و موسی مبرقع فرزند امام جواد، دیگر علویان نامداری هستند که به شهر قم هجرت کردند.<ref>قمی، تاریخ قم، 1361ش، ص213-228.</ref> کتابخانههای شهر قم در این دوره، انباشته از کتابهای گوناگون بود، کرسیها و حلقههای درس دایر بود و مدرسههای آباد در این شهر، بسیار بود. همچنین در بارگاه فاطمه معصومه نیز علوم دینی تدریس میشد و هزینه طلاب و استادان و مدرّسان حوزه علمیه از موقوفات حرم فاطمه معصومه، تأمین میشد.<ref>قزوینی، تتمیم أمل الآمل، ۱۴۰۷ق، ص195.</ref> | در سده سوم هجری، حضور چندین خاندان دانشپرور شیعی در شهر قم، موجب رونق علمی این شهر شده بود، ازجمله: خاندان برقی، حِمْیری، ابراهیم بن هاشم قمی، ابنمَتّیل (مُتَّیل) و ابنبابویه. حضور پرشمار علویان و سادات در شهر قم و همچنین ارتباط نزدیک قمیها با اهلبیت و پیشوایان مذهب شیعه، بهویژه در قالب نامهنگاری، از دیگر عوامل رونق حوزه علمیه قم به شمار میآید. دوران فراز و شکوفایی این حوزه تا قرن ششم هجری ادامه یافت؛ حسن بن حَسّولة بن صالحان قمی، ابوابراهیم بابویی، محمد بن علی نیشابوری و زینالدین امیرة بن شرف شاهحسینی، از فقیهان قم بودند که در سده ششم هجری به امر فتوا، قضا و تدریس، اشتغال داشتند. نامدارترین فقیه حوزه علمیه قم در این دوره، شیخ صدوق (305-381ق) است. حضرت فاطمه معصومه در رأس علویان قم قرار دارد که در سال 202ق و در پی ولایتعهدی امام رضا، از مدینه عازم خراسان شد، اما در شهر قم درگذشت. علی بن جعفر صادق و موسی مبرقع فرزند امام جواد، دیگر علویان نامداری هستند که به شهر قم هجرت کردند.<ref>قمی، تاریخ قم، 1361ش، ص213-228.</ref> کتابخانههای شهر قم در این دوره، انباشته از کتابهای گوناگون بود، کرسیها و حلقههای درس دایر بود و مدرسههای آباد در این شهر، بسیار بود. همچنین در بارگاه فاطمه معصومه نیز علوم دینی تدریس میشد و هزینه طلاب و استادان و مدرّسان حوزه علمیه از موقوفات حرم فاطمه معصومه، تأمین میشد.<ref>قزوینی، تتمیم أمل الآمل، ۱۴۰۷ق، ص195.</ref> | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
با هجوم مغولها به قم در سال 621ق، این شهر ویران شد و حوزه قم نیز رو به زوال نهاد. [[صفویه|صفویان]] (880-1114ش) اما با حمایتهای پایدار خود از علما و مذهب شیعه، موجب رونق [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] شدند. در این دوران، بسیاری از عالمان شیعه، مدتی را در شهر قم سپری میکردند. مدرسۀ فیضیه در شهر قم نیز که از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است و با حملۀ مغول، ویران شده بود، در سال 934ق توسط شاهطهماسب صفوی بازسازی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/356075/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87 رجایینژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56-57].</ref> در دوران قاجار نیز حوزه علمیه قم، شاهد حضور عالمان نامداری همچون میرزای قمی (۱۱۵۰-۱۲۳۱ق) بود. | با هجوم مغولها به قم در سال 621ق، این شهر ویران شد و حوزه قم نیز رو به زوال نهاد. [[صفویه|صفویان]] (880-1114ش) اما با حمایتهای پایدار خود از علما و مذهب شیعه، موجب رونق [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] شدند. در این دوران، بسیاری از عالمان شیعه، مدتی را در شهر قم سپری میکردند. مدرسۀ فیضیه در شهر قم نیز که از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است و با حملۀ مغول، ویران شده بود، در سال 934ق توسط شاهطهماسب صفوی بازسازی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/356075/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87 رجایینژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56-57].</ref> در دوران قاجار نیز حوزه علمیه قم، شاهد حضور عالمان نامداری همچون میرزای قمی (۱۱۵۰-۱۲۳۱ق) بود. | ||
دوره جدید شکوفایی حوزه علمیه قم با هجرت شیخ عبدالکریم حائری (1238-1315ش) به شهر قم آغاز شد. شیخ عبدالکریم حائری در سال 1300ش، از اراک به قم مهاجرت کرد و به احیا و سازماندهی حوزه علمیه قم پرداخت.<ref>رضوی و دیگران، حوزه علمیه: تاریخ، ساختار، کارکرد، 1394ش، ص38-39.</ref> این واقعه، نقطۀ عطفی در تاریخ حوزۀ علمیه قم دانسته شده است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/305146/%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87-%D9%82%D9%85 آقایی، «علل و چگونگی تأسیس حوزه علمیه قم»، 1391ش، ص17.]</ref> سپس حوزه علمیه قم با حضور آیتالله [[سید حسین طباطبایی | دوره جدید شکوفایی حوزه علمیه قم با هجرت شیخ عبدالکریم حائری (1238-1315ش) به شهر قم آغاز شد. شیخ عبدالکریم حائری در سال 1300ش، از اراک به قم مهاجرت کرد و به احیا و سازماندهی حوزه علمیه قم پرداخت.<ref>رضوی و دیگران، حوزه علمیه: تاریخ، ساختار، کارکرد، 1394ش، ص38-39.</ref> این واقعه، نقطۀ عطفی در تاریخ حوزۀ علمیه قم دانسته شده است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/305146/%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87-%D9%82%D9%85 آقایی، «علل و چگونگی تأسیس حوزه علمیه قم»، 1391ش، ص17.]</ref> سپس حوزه علمیه قم با حضور آیتالله [[سید حسین طباطبایی]] (1254-1340ش) رونق بیشتری یافت. با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] به رهبری [[امام خمینی]] (۱۲۸۱-۱۳۶۸ش)، [[حوزه علمیه قم]] به مرکز حوزههای علمیه [[شیعه|شیعیان]] در جهان تبدیل شد.<ref>علمالهدی، درآمدی بر شناخت حوزه و روحانیت، ۱۳۷۹ش، ص15-27.</ref> | ||
==کارکردهای حوزۀ علمیه قم== | ==کارکردهای حوزۀ علمیه قم== | ||
حوزۀ علمیه قم، بهويژه پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، کارکردهای زیر را تأمین کرده است: | حوزۀ علمیه قم، بهويژه پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، کارکردهای زیر را تأمین کرده است: | ||
*هدایتگری و اصلاح امور فردی و اجتماعی مردم بر اساس آموزههای اسلام؛<ref>شیرخانی و زارع، تحولات حوزهی علمیهی قم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، 1384ش، ص217.</ref> | *هدایتگری و اصلاح امور فردی و اجتماعی مردم بر اساس آموزههای اسلام؛<ref>شیرخانی و زارع، تحولات حوزهی علمیهی قم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، 1384ش، ص217.</ref> | ||
*ارتباط و همکاری با روحانیت کشور؛ | *ارتباط و همکاری با روحانیت کشور؛ | ||
*تلاش برای احیاء و تقویت مساجد؛ | *تلاش برای احیاء و تقویت مساجد؛ | ||
*حضور مؤثر و فعال در صحنههای سرنوشتساز [[انقلاب اسلامی]] و نظام [[جمهوری اسلامی ایران]]؛ | *حضور مؤثر و فعال در صحنههای سرنوشتساز [[انقلاب اسلامی ایران]] و نظام [[جمهوری اسلامی ایران]]؛ | ||
*ارتباط با دستگاهها و مراکز آموزش عالی و تلاش برای تحقق پیوند میان حوزه و دانشگاه؛ | *ارتباط با دستگاهها و مراکز آموزش عالی و تلاش برای تحقق پیوند میان حوزه و دانشگاه؛ | ||
*اعلام مواضع و تبیین شرایط و مسائل روز کشور برای مردم و ارائه توصیهها و رهنمودهای لازم برای آنان؛ | *اعلام مواضع و تبیین شرایط و مسائل روز کشور برای مردم و ارائه توصیهها و رهنمودهای لازم برای آنان؛ | ||
