آثار روانشناختی حجاب: تفاوت میان نسخه‌ها

| image_alt        =

| فایل پادکست      =آثار روانشناختی حجاب.ogg

| حجم فایلپادکست    =۲/۸۰

| تاریخ پادکست      =۱۱-۱-۱۴۰۵

| زیرنویس عنوان    =

| عنوان انگلیسی    =

| عنوان عربی        =

| عنوان علمی        =

| شاخه علمی        = [[روان‌شناسی]]، [[مطالعات جنسیت]]، [[جامعه‌شناسی]]

| حوزه کاربرد      = روان‌شناسی فردی، روابط جنسیتی، سبک زندگی اسلامی

| گستره جغرافیایی  =

| منشأ تاریخی      =

| ریشه واژه        =

| مرتبط با          =

| اهمیت            =

| مبدع              =

| مروج              =

| مقدس برای        =

| مورد احترام      =

| آثار مرتبط        =

در رویکرد روانشناختی نوع پوشش انسان تأثیر بسزایی در سلامت روحی و روانی انسان دارد. صفت فطری [[حیا]] در انسان و حریم‌طلبی در مسائل جنسی، مهم‌ترین مبانی مقتضی [[عفاف]] و [[حجاب]] در انسان هستند. پیامدهای مثبت حجاب و پوشش عفیفانه اختصاص به بانوان ندارد. برخی از آثار روانشناختی مثبت حجاب، همچون افزایش غیرتمندی و مهار تمایل به تعددخواهی، ویژهٔ مردان و برخی دیگر، مانند ارزشمندی و کرامت یافتن زن، کنترل [[خودنمایی]] و حفاظت از عواطف زنانه، مختص بانوان است. همچنین شماری از این تأثیرات برای هر دو جنس مشترک است.

یکی از ضروری‌ترین نیازهای انسان مسئلهٔ [[امنیت]] است. نبود امنیت انسان را به‌تدریج دچار [[اضطراب]] می‌کند. حجاب و پوشش زنان تا حد بسیاری در تأمین امنیت روانی زنان تأثیرگذار است. [[بی‌حجابی]] و برهنگی زن در اجتماع به [[زن]] جنبهٔ جنسی می‌دهد و امنیت زنان را از سمت مردانی که قلب‌های‌شان بیمار است، در معرض خطر قرار می‌دهد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_32_سوره_احزاب سوره احزاب، آیهٔ 32.]</ref> ناامنی خطری است که در این صورت زن را تهدید می‌کند و در آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب نیز بدان اشاره شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/7117/86571/حجاب-و-نقش-آن-در-سلامت-روان%22قسمت-اول%22 رجبی، «حجاب و نقش آن در سلامت روان»، 1388ش، ص18.]</ref>

== زمینه‌سازی مشارکت اجتماعی ==

حجاب و [[پوشش عفیفانه]]، علی‌رغم محدودیت‌های ظاهری، با کاهش توجه به جذابیت‌های جنسی موجب تمرکز ذهن و ارتقای [[مشارکت اجتماعی زن|مشارکت اجتماعی]] افراد می‌شود؛ درحالی‌که عدم رعایت آن، به دلیل درگیر کردن ذهن با مسائل جنسی، مانعی برای کارآمدی اجتماعی تلقی می‌گردد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

حجاب به‌عنوان نمادی از [[فضیلت اخلاقی]] و امنیت روانی، موجب آرامش درونی فرد می‌شود. این آرامش ذهنی، زمینه‌ساز تمرکز بیشتر و بهتر در تحصیل و فعالیت‌های علمی است؛ چرا که فرد در نبود [[اضطراب]] و تشویش، می‌تواند با اطمینان خاطر مسیر رشد علمی خود را دنبال کند. افزون بر این، رعایت حجاب موجب تقویت [[عزت‌نفس]] و افزایش انگیزه برای فعالیت‌های هدفمند در میان [[دختر|دختران]] و زنان دانشجو می‌شود و همین امر به‌عنوان عاملی مؤثر در شکوفایی علمی آنان عمل می‌کند.<ref>[https://jamejamdaily.ir/Newspaper/item/230932#:~:text=حجاب%20نماد%20یک%20فضیلت، «حجاب؛ ضامن پیشرفت اجتماعی زنان»، وب‌سایت روزنامه جام‌جم.]</ref>

نبودن حریم عفاف میان زن و مرد و بی‌بندباری در جامعه هیجانات و التهاب‌های جنسی در جامعه را زیاد می‌کند<ref>[https://lib.eshia.ir/12532/1/10 مستشاری، هفت سین حجاب، 1390ش، ص10.]</ref> و از آنجایی که تقاضای جنسی غریزه‌ای اشباع نشدنی است، سرکش‌تر می‌شود. در آموزه‌های دینی به قدرت زیاد این [[غریزه]] توجه شده است و روایات بسیاری که نگاه به [[نامحرم]] و خلوت با او را نکوهش می‌کنند بر اهمیت تعدیل این مسئله تأکید دارند. از طرفی تقاضای نامحدود [[غریزه جنسی|غریزهٔ جنسی]] و از طرفی دیگر دست نیافتن به تمام خواسته‌ها و تمایلات جنسی منجر به اختلالات روحی و بیماری‌های روانی می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/50029/1/84 مطهری، مسئلۀ حجاب، 1387ش، ص84 -88.]</ref>

[[سید علی خامنه‌ای]] معتقد است که پایبندی به پوشش مطلوب، موجب حفظ [[کرامت]]،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2645 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> احترام به شخصیت انسانی زن و حفظ وی از نگاه‌های آلوده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329150611-5039-29.pdf رجبی، «حجاب و نقش آن در سلامت روان»، 1388ش، ص24.]</ref> نگه‌داشتن [[حریم]] عفاف میان زن و مرد ازجمله ابزارهایی است که موجب حفظ جایگاه زنان در برابر مردان می‌شود. حیا و پوشش زنان، تدبیری است که [[خدا|خداوند]] در فطرت زنان قرار داده است تا به‌وسیلهٔ آن موقعیت انسانی خود را در مقابل جنس مقابل حفظ کنند و بر ارزش خود بیفزایند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50029/1/87 مطهری، مسئلۀ حجاب، 1387ش، ص87 و 69]</ref>

یکی از مبانی احکام روابط زن و مرد در اسلام و رعایت حجاب در مقابل نامحرم، حفظ [[حریم شخصی]] زن مسلمان است. حجاب موجب می‌شود تا نگاه به زنان، انسانی و فارغ از مسائل جنسی و جسمی باشد و زن باشخصیت انسانی خود و توانمندی‌هایش در جامعه حاضر شود.<ref>[https://islamicpsy.rihu.ac.ir/article_1425_793d802a188722b89cc6592ff213a900.pdf سالاری‌فر، «مبانی روان‌شناختی حجاب و عفاف با تأکید بر متون اسلامی»، 1396ش، ص85 و 87.]</ref>

همچنین اگر زن بدون پوشش در جامعه باشد، به‌مرور زیبایی‌هایش برای جنس مخالف عادی شده و عادی شدن ملازم با کم ارزش شدن و بی‌ارزش شدن است.<ref>[https://lib.eshia.ir/86496/1/4 الحجاب فی القران، مرکز الرسول الاکرم، بی‌تا، ص4.]</ref> [[حالیما آدن]]، یک مدل ساکن آمریکا که در عرصهٔ [[موسیقی]] و [[مد]] مشهور است؛ پس از آنکه تصمیم به پوشیدن حجاب گرفت. او معتقد است که اگر زنان زیبایی‌های خود را به نمایش بگذارند مردم به آنها به چشم کالا می‌نگرند و از توانایی‌های او غافل می‌شوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4659386/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7-%D8%B2%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8% باقری‌راد، «انتخاب حجاب و پشت پا زدن ستارگان غربی به نگاه تجاری به زنان»، خبرگزاری مهر.]</ref>

نیاز به [[خودآرایی]] و زیبانمایی یکی از امیال [[فطرت|فطری]] بانوان است.<ref>[https://islamicpsy.rihu.ac.ir/article_1425_793d802a188722b89cc6592ff213a900.pdf سالاری‌فر، «مبانی روان‌شناختی حجاب و عفاف با تأکید بر متون اسلامی»، 1396ش، ص92.]</ref> [[آزادی]] و افراط زن در خودآرایی و به نمایش گذاشتن جلوه‌های زنانه در جامعه موجب بروز اختلالات روانی زن می‌شود. به‌طور طبیعی حضور مکشوف و آرایش‌شدهٔ زن در اجتماع موجب تحسین و تکریم خواهد شد و بانوان برای پسند بیشتر، مدام در تلاش خواهند بود تا هر روز زیبا و زیباتر به نظر آیند. این روند به‌مرور همراه با صرف هزینه و وقت موجب نگرانی و [[استرس]] و مشکلات روانی خواهد شد و افزون بر این نگرانی، تصور رقبایی است که هر لحظه ممکن است زیباتر به نظر برسند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6062/63862/بررسی-رابطه-حجاب-با-سلامت-روانی-زنان رجبی، «بررسی رابطۀ حجاب با سلامت روانی»، 1388ش، ص29.]</ref>

خانم جک‌بالارد که از نمایندگان سابق انگلیسی است در خاطرات سفر خود به [[ایران]] که ملزم به رعایت حجاب بوده است، نقل می‌کند که پس از ورود به ایران و رعایت قانون حجاب احساس آزادی فکر را تجربه کرده است. او بیان می‌کند که وقتی در کشور خود بی‌حجاب بوده مدام نگران این بوده است که دیگران درباره‌اش چگونه فکر می‌کنند و با چه انگیزه‌ای با او صحبت می‌کنند؛ اما در ایران ارتباط‌هایش عادی و بدون نگرانی بوده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

براساس تحقیقات انجام شده در خصوص منشأ بیماری‌های انسان، هیجانات و اضطراب‌های کاذب حدود ۸۰درصد را به خود اختصاص داده است. پوشش عفیفانه افراد در جامعه سبب کاهش هیجانات کاذب و در نهایت [[سلامت جسمانی|سلامت جسم]] انسان می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

یکی از تدابیر خلقت تفاوت زنان و مردان در عواطف و [[احساس|احساسات]] است. زنان حسب نقش و مسئولیتی که در آرامش‌بخشی اعضای [[خانواده]] بر عهده دارند، احساسات و عواطف‌شان پررنگ‌تر از مردان است و به همین خاطر بیشتر در معرض آسیب عاطفی هستند. عدم رعایت حجاب و پوشش اسلامی زنان موجب سوء استفاده از آنان و آسیب احساسات و عواطف‌شان می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

براساس آموزه‌های دینی کانون خانواده مهم‌ترین مهد پرورش انسان‌ها است.<ref>[https://dana.ir/806497/حجاب-از-دیدگاه-روان-شناسی#gsc.tab=0 «حجاب از دیدگاه روان‌شناسی»، خبرگزاری دانا.]</ref> ستر و پوشش انسانی و غیرجنسی زن و مرد در جامعه موجب محدود شدن مسائل جنسی به محیط خانواده و موجب محکم شدن پیوند زناشویی و [[تحکیم خانواده|استحکام بنیان خانواده]] می‌شود؛ اما در سیستم آزادی جنسی و روابط آزاد، زن و مرد از [[مسئولیت‌پذیری|پذیرش مسئولیت]] و تعهد [[ازدواج]] سرباز می‌زنند و در صورت ازدواج یکدیگر را عامل سلب آزادی تلقی می‌کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50029/1/90 مطهری، مسئلۀ حجاب، 1387ش، ص.90.]</ref>

براساس تحقیقات انجام شده، پوشش عفیفانه موجب می‌شود تا هنجارشکنی و قانون‌شکنی در جامعه به حداقل برسد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref> و بستر اجتماع، منحصر در فعالیت‌های اجتماعی شود که رشد و استواری جامعه را به‌دنبال خواهد داشت.<ref>[https://lib.eshia.ir/50029/1/95 مطهری، مسئله حجاب، 1387ش، ص92- 94.]</ref> براساس آمار قضایی، پوشش غیرعفیفانه در سطح اجتماع تأثیر بسزایی در رواج انواع جرم‌ها و قانون‌شکنی‌ها دارد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

براساس یافته‌های باستان‌شناسان، پوشش عفیفانهٔ بانوان جزئی از [[هویت ملی]] زنان ایرانی است و قدمتی پیش از [[اسلام]] دارد. پوشش عفیفانه سبب حفظ حرمت و ارزش‌های وجودی زنان و در نتیجه موجب شناخت زنان از خود به‌عنوان انسانی دارای اندیشه، می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

نوع پوشش زنان در جامعه تأثیر بسزایی در میل تنوع‌طلبی ازدواج در مردان و تمایل به [[چندهمسری]] یا حتی تمایل به ارتباط متعدد با [[رابطه با جنس مخالف|جنس مخالف]] دارد. مراعات پوشش عفیفانه در جامعه می‌تواند تا حدی مانع این مسئله و تبعات منفی آن مانند برهم پاشیدگی بنیان خانواده، [[همسر آزاری]]، [[طلاق]] و مشکلات عاطفی و اجتماعی و تربیتی فرزندان شود. همچنین پوشش عفیفانهٔ افراد در جامعه موجب می‌شود تا مقایسهٔ همسر با سایر افراد صورت نپذیرد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

یکی از فضائل اخلاقی انسان، حساس بودن به ناهنجاری‌هاست که در اصطلاح دینی به «[[غیرت]]» تعبیر می‌شود. این فضیلت اخلاقی در مقابل بی‌تفاوتی نشانگر حیات انسانی است. شیوع فساد و بی‌عفتی در جامعه موجب عادی شدن و به مرور زمان کم شدن قبح آن برای انسان می‌شود. گسترش بی‌حجابی در جامعه عاملی برای بی‌غیرتی و بی‌اعتنایی افراد و گسترش حجاب موجب افزایش غیرت‌مندی در جامعه می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/498563/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%82%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B «بیست دلیل عقلی و روانشناختی برای پوشش برتر»، خبرگزاری حوزه.]</ref>

حجاب، فراتر از یک پوشش ظاهری، عاملی برای زدودن خودبیگانگی و دستیابی به [[خودشناسی]] است. با تمرکز بر ارزش‌های درونی و کاهش وابستگی به ظواهر، احساس هویت و تمایز را تقویت کرده و آگاهی فرد را نسبت به خویشتن تکرار می‌کند.<ref>[https://zisteafifane.ir/blog/4008/نسبت-حجاب-با-زیست-عفیفانه-چگونه-حجاب-به/#:~:text=حجاب%20به%20فرد%20کمک، «نسبت حجاب با زیست عفیفانه: چگونه حجاب به تقویت عفاف در زندگی روزمره کمک می‌کند؟»، وب‌سایت جبهه مردمی زیست عفیفانه.]</ref> این [[خودآگاهی]]، زمینه‌ساز شناخت [[خدا|خداوند]] و تقرب به اوست. ازاین‌رو، حجاب نه‌تنها یک وظیفه شرعی، بلکه راهی برای رشد معنوی و تکامل انسانی به‌شمار می‌آید.<ref>[https://serajnet.org/post/detail/Fa/2-69-4-1-27-0/حجاب-و-بهداشت-روان-در-اجتماع-از-منظر-قرآن-و-حدیث «حجاب و بهداشت روان در اجتماع از منظر قرآن و حدیث»، پایگاه اطلاع‌رسانی سراج اندیشه.]</ref>

* باقری‌راد، ساناز، «انتخاب حجاب و پشت پا زدن ستارگان غربی به نگاه تجاری به زنان»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: ۸ آبان ۱۴۰۲ش.

* «حجاب و بهداشت روان در اجتماع از منظر قرآن و حدیث»، پایگاه اطلاع‌رسانی سراج اندیشه، تاریخ بازدید، ۱ فروردین ۱۴۰۴ش.

* خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۳۷۱ش.

* مستشاری، علیرضا، هفت‌سین حجاب (هفت پرسش دربارهٔ پوشش و حجاب)، قم، فتر نشر معارف، چاپ چهارم، ۱۳۹۰ش.