شیر: تفاوت میان نسخه‌ها

(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)

خط ۱:

<big>'''شیر'''</big>؛ مایع سفید رنگ حاصل از پستانداران با کاربرد خوراکی.

شیر مایعی سفید رنگ و با طعمی شیرین است که از پستان نوع ماده‌ی پستانداران ترشح می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شیر-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شیر.]</ref> از شیر، انواع مواد لبنی مانند ~~ماست،~~ پنیر و کشک به‌دست می‌آید.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۰۹.</ref>

شیر مایعی سفید رنگ و با طعمی شیرین است که از پستان نوع ماده‌ی پستانداران ترشح می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شیر-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شیر.]</ref> از شیر، انواع مواد لبنی مانند [[ماست]]، [[پنیر]] و [[کشک]] به‌دست می‌آید.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۰۹.</ref>

==شیر در فرهنگ ایرانیان==

زردشتیان در مراسم گوناگون، از جمله روز ششم فروردین سفره پهن کرده و در آن لیوانی از شیر به یاد وهمن امشاسپند قرار می‌دهند.<ref>نیک‌نام، از نوروز تا نوروز، ۱۳۸۲ش، ص۳۰و۳۷.</ref> آن‌ّها در مراسم آفرینگان گاهنبار در کنار آتش‌دان، خوانچه‌ا‌ی پهن کرده و در آن شیر، گل، میوه و آب قرار می‌دهند.<ref>اورنگ، جشن نوروز، ۱۳۵۱ش، ص۲۷.</ref> زردشتیان یک روز بعد از مراسم عروسی به خانه‌ی داماد رفته و خواهر عروس در ظرفی از جنس نقره، گیاه مَرو و شیر قرار داده و پای راست عروس و داماد را درون ظرف می‌شوید. به این مراسم «شیر و مَروی» گفته می‌شود.<ref>مزداپور، «کاربرد آیینی چند گیاه در نزد زردشتیان معاصر ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۹۹؛ نیک‌نام، از نوروز تا نوروز، ۱۳۸۲ش، ص۷۴-۷۵.</ref>

خط ۱۱:

مردم در اصطلاحات خود نیز از شیر استفاده می‌کنند. برای نمونه «شیرت خشک می‌شود» زمانی استفاده می‌شود که کسی زیادی عصبانی باشد و طرف مقابل برای تحقیر او این اصطلاح را استفاده می‌کند.<ref>جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۲۶۲.</ref> مردم برای تنوع زیاد چیزی می‌گویند «از شیر مرغ تا جان آدمی‌زاد پیدا می‌شود».

==غذاهای تهیه شده از شیر==

در دوران ~~صفویه،~~ آشپزها از شیر، غذاهایی مانند شیربرنج، شیر و رشته، شیرپلاو و بریان‌پلاوشیر، طبخ می‌کردند.<ref>باورچی بغدادی، «کارنامه در باب طباخی و صنعت آن»، ۱۳۶۰ش، ص۷۸و۷۹و۹۵؛ نورالله، «مادة الحیاة»، ۱۳۶۰ش، ص۲۱۵.</ref> در دوران قاجاریه نیز از شیر، غذاهایی مانند ترخینه، قیماق، شیرپلو، حلوای ماست و یخ در بهشت تهیه می‌کردند.<ref>جامع الصنایع، ۱۳۸۹ش، ص۱۰و۱۲و۱۶و۲۶و۵۲؛ آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۶و۱۷و۳۳.</ref> شاه‌سون‌ها در غذاهایی مانند کلکه، بولاما، خشیل و اپک‌آشی از شیر استفاده می‌کنند.<ref>قاسمی، مغان نگین آذربایجان، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۴-۱۲۶.</ref> مردم تنکابن از مخلوط آب پنیر و شیر، غذایی به‌نام «لور» طبخ می‌کنند.<ref>مشایخی، نگاهی همه‌سویه به تنکابن، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۴-۲۷۵.</ref> در گیلان در غذاهایی مانند دمی‌شیر، آش کویی و بنیه‌کدو از شیر استفاده می‌کنند.<ref>برومبرژه، «آشپزی در گیلان»، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۸و۱۲۴-۱۲۵؛ دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۱۹-۸۲۰.</ref> در رودبار از شیر، شکر و آرد نوعی نان به‌نام «شیرنن» تهیه می‌کنند.

در دوران [[صفویه]]، آشپزها از شیر، غذاهایی مانند شیربرنج، شیر و رشته، شیرپلاو و بریان‌پلاوشیر، طبخ می‌کردند.<ref>باورچی بغدادی، «کارنامه در باب طباخی و صنعت آن»، ۱۳۶۰ش، ص۷۸و۷۹و۹۵؛ نورالله، «مادة الحیاة»، ۱۳۶۰ش، ص۲۱۵.</ref> در دوران قاجاریه نیز از شیر، غذاهایی مانند ترخینه، قیماق، شیرپلو، حلوای ماست و یخ در بهشت تهیه می‌کردند.<ref>جامع الصنایع، ۱۳۸۹ش، ص۱۰و۱۲و۱۶و۲۶و۵۲؛ آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۶و۱۷و۳۳.</ref> شاه‌سون‌ها در غذاهایی مانند کلکه، بولاما، خشیل و اپک‌آشی از شیر استفاده می‌کنند.<ref>قاسمی، مغان نگین آذربایجان، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۴-۱۲۶.</ref> مردم تنکابن از مخلوط آب پنیر و شیر، غذایی به‌نام «لور» طبخ می‌کنند.<ref>مشایخی، نگاهی همه‌سویه به تنکابن، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۴-۲۷۵.</ref> در [[گیلان]] در غذاهایی مانند دمی‌شیر، آش کویی و بنیه‌کدو از شیر استفاده می‌کنند.<ref>برومبرژه، «آشپزی در گیلان»، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۸و۱۲۴-۱۲۵؛ دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۱۹-۸۲۰.</ref> در [[رودبار]] از شیر، شکر و آرد نوعی نان به‌نام «شیرنن» تهیه می‌کنند.

==شیر در طب قدیم==

شیر در طب سنتی، بر اساس نوع، سن، غذا و زمان زاد و ولد حیوان، ماهیت سه‌گانه دارد: جبنی (ماده و جوهرپنیری)، مایی (ماده و جوهر آبی) و دسمی (ماده و جوهر چربی).<ref>موفق هروی، الابنیة عن حقائق الادویه، ۱۳۴۶ش، ص۲۸۰-۲۸۲؛ عقیلی علوی شیرازی، مخزن الدویة، ۱۳۷۱ش، ص۷۷۶. </ref> در طب قدیم، مخلوط شیر و کندر برای رفع کبودی چشم مفید دانسته شده است.<ref>رازی، الحاوی،‌ ۱۳۸۴ش، ج۲۱، ص۲۵۱-۲۵۲و۲۵۴.</ref> شیر شتر باعث افزایش رطوبت بدن سال‌خوردگان، زیبایی پوست، از بین رفتن خارش و درمان بواسیر می‌شود. شیر بز برای درمان سرفه و سل، مفید است.<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۶۶-۱۳۷۰ش، ج۲، ص۲۰۷و۲۰۹-۲۱۰.</ref> شیر برای دفع سم گیاهان و جانوران،<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۶۶-۱۳۷۰ش، ج۵، ص۲۸و۳۲و۳۳و۳۴و۱۰۲.</ref> درد چشم و ضعف دید موثر است.<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۶۶-۱۳۷۰ش، ج۳، ص۹۲و۲۱۵-۲۱۶.</ref>

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 <big>'''شیر'''</big>؛ مایع سفید رنگ حاصل از پستانداران با کاربرد خوراکی.
-شیر مایعی سفید رنگ و با طعمی شیرین است که از پستان نوع ماده‌ی پستانداران ترشح می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شیر-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شیر.]</ref>  از شیر، انواع مواد لبنی مانند ماست، پنیر و کشک به‌دست می‌آید.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۰۹.</ref>
+شیر مایعی سفید رنگ و با طعمی شیرین است که از پستان نوع ماده‌ی پستانداران ترشح می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شیر-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شیر.]</ref>  از شیر، انواع مواد لبنی مانند [[ماست]]، [[پنیر]] و [[کشک]] به‌دست می‌آید.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۰۹.</ref>
 ==شیر در فرهنگ ایرانیان==
 زردشتیان در مراسم گوناگون، از جمله روز ششم فروردین سفره پهن کرده و در آن لیوانی از شیر به یاد وهمن امشاسپند قرار می‌دهند.<ref>نیک‌نام، از نوروز تا نوروز، ۱۳۸۲ش، ص۳۰و۳۷.</ref>  آن‌ّها در مراسم آفرینگان گاهنبار در کنار آتش‌دان، خوانچه‌ا‌ی پهن کرده و در آن شیر، گل، میوه و آب قرار می‌دهند.<ref>اورنگ، جشن نوروز، ۱۳۵۱ش، ص۲۷.</ref>  زردشتیان یک روز بعد از مراسم عروسی به خانه‌ی داماد رفته و خواهر عروس در ظرفی از جنس نقره، گیاه مَرو و شیر قرار داده و پای راست عروس و داماد را درون ظرف می‌شوید. به این مراسم «شیر و مَروی» گفته می‌شود.<ref>مزداپور، «کاربرد آیینی چند گیاه در نزد زردشتیان معاصر ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۹۹؛ نیک‌نام، از نوروز تا نوروز، ۱۳۸۲ش، ص۷۴-۷۵.</ref>
@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 مردم در اصطلاحات خود نیز از شیر استفاده می‌کنند. برای نمونه «شیرت خشک می‌شود» زمانی استفاده می‌شود که کسی زیادی عصبانی باشد و طرف مقابل برای تحقیر او این اصطلاح را استفاده می‌کند.<ref>جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۲۶۲.</ref>  مردم برای تنوع زیاد چیزی می‌گویند «از شیر مرغ تا جان آدمی‌زاد پیدا می‌شود».
 ==غذاهای تهیه شده از شیر==
-در دوران صفویه، آشپزها از شیر، غذاهایی مانند شیربرنج، شیر و رشته، شیرپلاو و بریان‌پلاوشیر، طبخ می‌کردند.<ref>باورچی بغدادی، «کارنامه در باب طباخی و صنعت آن»، ۱۳۶۰ش، ص۷۸و۷۹و۹۵؛ نورالله، «مادة الحیاة»، ۱۳۶۰ش، ص۲۱۵.</ref>  در دوران قاجاریه نیز از شیر، غذاهایی مانند ترخینه، قیماق، شیرپلو، حلوای ماست و یخ در بهشت تهیه می‌کردند.<ref>جامع الصنایع، ۱۳۸۹ش، ص۱۰و۱۲و۱۶و۲۶و۵۲؛ آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۶و۱۷و۳۳.</ref>  شاه‌سون‌ها در غذاهایی مانند کلکه، بولاما، خشیل و اپک‌آشی از شیر استفاده می‌کنند.<ref>قاسمی، مغان نگین آذربایجان، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۴-۱۲۶.</ref>  مردم تنکابن از مخلوط آب پنیر و شیر، غذایی به‌نام «لور» طبخ می‌کنند.<ref>مشایخی، نگاهی همه‌سویه به تنکابن، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۴-۲۷۵.</ref>  در گیلان در غذاهایی مانند دمی‌شیر، آش کویی و بنیه‌کدو از شیر استفاده می‌کنند.<ref>برومبرژه، «آشپزی در گیلان»، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۸و۱۲۴-۱۲۵؛ دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۱۹-۸۲۰.</ref>  در رودبار از شیر، شکر و آرد نوعی نان به‌نام «شیرنن» تهیه می‌کنند.
+در دوران [[صفویه]]، آشپزها از شیر، غذاهایی مانند شیربرنج، شیر و رشته، شیرپلاو و بریان‌پلاوشیر، طبخ می‌کردند.<ref>باورچی بغدادی، «کارنامه در باب طباخی و صنعت آن»، ۱۳۶۰ش، ص۷۸و۷۹و۹۵؛ نورالله، «مادة الحیاة»، ۱۳۶۰ش، ص۲۱۵.</ref>  در دوران قاجاریه نیز از شیر، غذاهایی مانند ترخینه، قیماق، شیرپلو، حلوای ماست و یخ در بهشت تهیه می‌کردند.<ref>جامع الصنایع، ۱۳۸۹ش، ص۱۰و۱۲و۱۶و۲۶و۵۲؛ آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۶و۱۷و۳۳.</ref>  شاه‌سون‌ها در غذاهایی مانند کلکه، بولاما، خشیل و اپک‌آشی از شیر استفاده می‌کنند.<ref>قاسمی، مغان نگین آذربایجان، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۴-۱۲۶.</ref>  مردم تنکابن از مخلوط آب پنیر و شیر، غذایی به‌نام «لور» طبخ می‌کنند.<ref>مشایخی، نگاهی همه‌سویه به تنکابن، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۴-۲۷۵.</ref>  در [[گیلان]] در غذاهایی مانند دمی‌شیر، آش کویی و بنیه‌کدو از شیر استفاده می‌کنند.<ref>برومبرژه، «آشپزی در گیلان»، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۸و۱۲۴-۱۲۵؛ دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۱۹-۸۲۰.</ref>  در [[رودبار]] از شیر، شکر و آرد نوعی نان به‌نام «شیرنن» تهیه می‌کنند.
 ==شیر در طب قدیم==
 شیر در طب سنتی، بر اساس نوع، سن، غذا و زمان زاد و ولد حیوان، ماهیت سه‌گانه دارد: جبنی (ماده و جوهرپنیری)، مایی (ماده و جوهر آبی) و دسمی (ماده و جوهر چربی).<ref>موفق هروی، الابنیة عن حقائق الادویه، ۱۳۴۶ش، ص۲۸۰-۲۸۲؛ عقیلی علوی شیرازی، مخزن الدویة، ۱۳۷۱ش، ص۷۷۶. </ref>  در طب قدیم، مخلوط شیر و کندر برای رفع کبودی چشم مفید دانسته شده است.<ref>رازی، الحاوی،‌ ۱۳۸۴ش، ج۲۱، ص۲۵۱-۲۵۲و۲۵۴.</ref>  شیر شتر باعث افزایش رطوبت بدن سال‌خوردگان، زیبایی پوست، از بین رفتن خارش و درمان بواسیر می‌شود. شیر بز برای درمان سرفه و سل، مفید است.<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۶۶-۱۳۷۰ش، ج۲، ص۲۰۷و۲۰۹-۲۱۰.</ref>  شیر برای دفع سم گیاهان و جانوران،<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۶۶-۱۳۷۰ش، ج۵، ص۲۸و۳۲و۳۳و۳۴و۱۰۲.</ref>  درد چشم و ضعف دید موثر است.<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۶۶-۱۳۷۰ش، ج۳، ص۹۲و۲۱۵-۲۱۶.</ref>