ابرابزار |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =آبروی مومن.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =فیلم رسوایی|بندانگشتی|سکانسی از فیلم رسوایی به کارگردانی مسعود دهنمکی | |||
|image_alt= | |||
| فایل پادکست =آبروی مومن.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۲/۹۱ | |||
| تاریخ پادکست =۲۸-۱۱-۱۴۰۴ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = آبروی مؤمن | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = [[اخلاق اسلامی]]، [[فقه]]، [[جامعهشناسی دینی]] | |||
| نوع مفهوم = حکم اخلاقی/دینی | |||
| معنای اصطلاحی = حفظ کرامت، احترام و حیثیت فرد مؤمن در جامعه و نزد خداوند. | |||
| حوزه کاربرد = روابط میانفردی، فرهنگ عمومی، فقه و حقوق اسلامی، فضای مجازی | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = [[کرامت انسانی]]، [[حقوقالناس]]، [[غیبت]]، [[عیبجویی]] | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = مسلمانان، بهویژه شیعیان دوازده امامی | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''آبروی مؤمن'''}}؛ شخصیت و احترام اجتماعی انسان باایمان. | {{درشت|'''آبروی مؤمن'''}}؛ شخصیت و احترام اجتماعی انسان باایمان. | ||
آبروی مؤمن بهمعنای حفظ [[کرامت]]، احترام و حیثیت فرد مؤمن، در [[دین]] [[اسلام]] از واجبات اخلاقی و دینی محسوب میشود. در چارچوب سبک زندگی | آبروی مؤمن بهمعنای حفظ [[کرامت]]، احترام و حیثیت فرد مؤمن، در [[دین]] [[اسلام]] از واجبات اخلاقی و دینی محسوب میشود. در چارچوب [[سبک زندگی اسلامی]]، همگان موظف هستند هم آبروی خود را حفظ کنند و هم از آبروی دیگران دفاع کرده و از هرگونه رفتار یا گفتاری که به حیثیت و کرامت دیگران لطمه بزند، پرهیز کنند. [[آبروی مؤمن]] از این منظر، علاوهبر حفظ کرامت فردی، نشاندهندهٔ تعهد اخلاقی و دینی هر فرد در قبال جامعه است. در [[فرهنگ اسلامی]]، بسیاری از ارزشهای اخلاقی مانند [[مدارا]] و [[بردباری|بردباری اجتماعی]] و نیز حرمت [[غیبت]] و [[عیب جویی|عیبجویی]]، بر مبنای حفظ آبروی مؤمن، وضع و صورتبندی شده است. حفظ آبروی مؤمن در فرهنگ اسلامی برتر از حرمت [[خانه کعبه|خانهٔ کعبه]] شمرده شده است. | ||
== تعریف آبروی مؤمن == | == تعریف آبروی مؤمن == | ||
آبرو بهمعنای اعتبار، عِرض، اَرج، شرف، [[ناموس]]، قَدر و مایهٔ سرفرازی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/آبرو-2?q=آبرو دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ آبرو.]</ref> در | آبرو بهمعنای اعتبار، عِرض، اَرج، شرف، [[ناموس]]، قَدر و مایهٔ سرفرازی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/آبرو-2?q=آبرو دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ آبرو.]</ref> در [[شیعه|فقه شیعه]]، ناظر به انسانهای مؤمن، مورد توجه قرار گرفته است که مصداق آن، شیعیان دوازدهامامی دانسته میشود.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۳۳۸.</ref> در بسیاری از منابع دینی علاوهبر آبروی مؤمن، بهطور کلی بر اهمیت حفظ حرمت و آبروی [[مسلمان]] تأکید شده است.<ref>شیخ صدوق، ثواب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۴۵؛ دیلمی، إرشاد القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۱۷</ref> در ادبیات و فرهنگ عمومیِ مسلمانان، دایرهٔ مفهومی آبروی مؤمن بازتر بوده و فراتر از دقت و ظرافت معنای فقهی، آبروداری و حفظ آبروی خود و دیگران بهصورت همگانی مورد توجه قرار میگیرد.<ref>حسینی و دیگران، «وجهه در فرهنگ ایرانی: بررسی قومنگارانه مفهوم آبرو»، 1396ش، ص121.</ref> | ||
== اهمیت آبروی مؤمن == | == اهمیت آبروی مؤمن == | ||
[[پرونده: | [[پرونده:آبروی مومن.png|جایگزین=آیه ۵۸ سوره أحزاب-هتک حرمت مومن|بندانگشتی|آیه ۵۸ سوره أحزاب که هتک حرمت مؤمن از طریق آزار رساندن به او را گناهی آشکار میداند.]] | ||
=== در قرآن کریم === | === در قرآن کریم === | ||
| خط ۱۴: | خط ۴۱: | ||
=== در روایات === | === در روایات === | ||
در روایات، ارزش آبروی مؤمن بیش از حرمت خانهٔ کعبه معرفی شده است.<ref>قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۹، ص۱۶۲.</ref> [[حضرت محمد|رسول خدا]] بر برتری آبروی مؤمن نسبت به خانهٔ خدا، سوگند یاد کرده است.<ref>نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۲۹۳.</ref> [[ | در روایات، ارزش آبروی مؤمن بیش از حرمت خانهٔ کعبه معرفی شده است.<ref>قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۹، ص۱۶۲.</ref> [[حضرت محمد|رسول خدا]] بر برتری آبروی مؤمن نسبت به خانهٔ خدا، سوگند یاد کرده است.<ref>نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۲۹۳.</ref> [[امام کاظم]] نیز در تکریم مؤمن، حق او را از حق کعبه بزرگتر معرفی کرده است.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج2، ص292.</ref> [[امام علی]] [[مصرف]] مال برای حفظ آبرو را نشانهٔ بزرگواری و دادن آبرو برای حفظ مال را نشانهٔ پَستی انسان دانسته است.<ref>بروجردی، جامع أحادیث الشیعه، ۱۳۸۶ش، ج۲۲، ص۲۳۲.</ref> | ||
[[ | [[امام محمد باقر]] جهت رعایت آبروی فقیر مؤمن، پرداخت زکات به او با عنوانهای دیگر مانند [[هدیه]] را جایز دانسته و هشدار داده است که مبادا پرداخت زکات مال موجب خواری یا تحقیر دریافتکننده شود.<ref>شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳</ref> کسب [[عزت نفس|عزت]]،<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۸۸.</ref> بخششِ لغزشها،<ref>ابنشعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۳۹</ref> ورود به [[بهشت]]<ref>کوفی، الجعفریات، بیتا، ص۱۹۸.</ref> و نجات از دوزخ، پاداش کسانی دانسته شده است که از ریختن آبروی مؤمنی جلوگیری کنند.<ref>دیلمی، إرشاد القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۸۶.</ref> | ||
=== در فرهنگ ایرانی === | === در فرهنگ ایرانی === | ||
آبرو در فرهنگ | آبرو در [[فرهنگ ایرانی]]، منزلت و اعتباری است که هر فرد نزد دیگران دارد. این اعتبار و احترام با توجه به جایگاه دینی و اجتماعی فرد برمبنای رفتارهای او هنگام تعامل با دیگران ساخته میشود و معنی پیدا میکند. حفظ آبرو، کسب آبرو، قرضدادن آبرو، گروگذاشتن آبرو، به حراج گذاشتن آبرو و رفتن یا ریختن آبرو، از مفاهیمی است که با آنها بر حفظ تعادل [[زندگی]] اجتماعی و تداوم ارزشهای دینی و اخلاقی و هنجارهای اجتماعی در فرهنگ ایرانی تأکید میشود.<ref>حسینی و دیگران، «وجهه در فرهنگ ایرانی: بررسی قومنگارانه مفهوم آبرو»، 1396ش، ص147.</ref> در فرهنگ ایرانی، شخصیت هر فرد به نحوهٔ رفتار و [[تربیت اجتماعی]] او بستگی دارد و نشان میدهد او چه میزان برای خود احترام قایل است. این احترام، در چارچوب هنجارهای اجتماعی بازنمایی میشود.<ref>حسینی و دیگران، «وجهه در فرهنگ ایرانی: بررسی قومنگارانه مفهوم آبرو»، 1396ش، ص127.</ref> | ||
=== در فقه و حقوق === | === در فقه و حقوق === | ||
| خط ۵۷: | خط ۸۴: | ||
=== پاکدامنی === | === پاکدامنی === | ||
{{اصلی|پاکدامنی}} | |||
رفتارهای نادرستی مانند فحشا، به آسانی موجب هتک حرمت انسان در جامعه میشود. انسان مؤمن و پرهیزگار با حفظ پاکدامنی میتواند آبروی خود را حفظ کند و حتی خدا به صیانت از آبروی او میپردازد، همانگونه که پس از تولد حضرت عیسی، خداوند آبروی مریم را در برابر قوم یهود حفظ کرد.<ref>سورهٔ مریم، آیهٔ 27-35.</ref> | رفتارهای نادرستی مانند فحشا، به آسانی موجب هتک حرمت انسان در جامعه میشود. انسان مؤمن و پرهیزگار با حفظ پاکدامنی میتواند آبروی خود را حفظ کند و حتی خدا به صیانت از آبروی او میپردازد، همانگونه که پس از تولد حضرت عیسی، خداوند آبروی مریم را در برابر قوم یهود حفظ کرد.<ref>سورهٔ مریم، آیهٔ 27-35.</ref> | ||
| خط ۸۵: | خط ۱۱۳: | ||
== آبروی مؤمن در فضای مجازی == | == آبروی مؤمن در فضای مجازی == | ||
ملاکها و اصولی که در مبانی و منابع مربوط به آبروی مؤمن وجود دارد، شامل تمام کنشهای انسان در فضای مجازی نیز میشود. امروزه گفتن و نوشتن دربارهٔ دیگران و ریختن آبروی دیگران در فضای رسانهها و محیطهای مجازی رایج شده و سرمایهٔ اجتماعی را به چالش کشیده است.<ref>عیسیزاده، «حفظ حرمت و آبروی مسلمان از منظر قرآن و روایات»، 1401ش، ص59.</ref> | ملاکها و اصولی که در مبانی و منابع مربوط به آبروی مؤمن وجود دارد، شامل تمام کنشهای انسان در [[فضای مجازی]] نیز میشود. امروزه گفتن و نوشتن دربارهٔ دیگران و ریختن آبروی دیگران در فضای رسانهها و محیطهای مجازی رایج شده و سرمایهٔ اجتماعی را به چالش کشیده است.<ref>عیسیزاده، «حفظ حرمت و آبروی مسلمان از منظر قرآن و روایات»، 1401ش، ص59.</ref> | ||
گاهی به اشتباه یا عمدی، عکس، فیلم یا نوشتهای منسوب به یک نفر در فضای مجازی منتشر میشود که آبروی او را میبرد. این در حالی است که انتشار چنین محتوایی حتماً مصداق [[هتک حرمت مومن|هتک حرمت مؤمن]] و بردن آبروی او محسوب میشود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/461534/بردن-آبروی-دیگران-یکی-از-معضلات-فضای-مجازی-است «بردن آبروی دیگران یکی از معضلات فضای مجازی است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | گاهی به اشتباه یا عمدی، عکس، فیلم یا نوشتهای منسوب به یک نفر در فضای مجازی منتشر میشود که آبروی او را میبرد. این در حالی است که انتشار چنین محتوایی حتماً مصداق [[هتک حرمت مومن|هتک حرمت مؤمن]] و بردن آبروی او محسوب میشود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/461534/بردن-آبروی-دیگران-یکی-از-معضلات-فضای-مجازی-است «بردن آبروی دیگران یکی از معضلات فضای مجازی است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | ||
| خط ۱۰۰: | خط ۱۲۸: | ||
== آبروی مؤمن در حریم خانواده == | == آبروی مؤمن در حریم خانواده == | ||
در سبک زندگی اسلامی-ایرانی بر حفظ آبروی مؤمن در حریم | در سبک زندگی اسلامی-ایرانی بر حفظ آبروی مؤمن در حریم خانواده تأکید شده است. برای مثال حفظ آبروی همسر در خانوادهٔ اسلامی نه تنها تکلیف شرعی، بلکه مهمترین اصل [[زندگی]] مشترک است. بر همین مبنا هرگونه تحقیر، توهین یا افشای عیوب همسر (حتی بهصورت شوخی) حرام بوده و از مصادیق هتک حرمت مؤمن محسوب میشود.<ref>مکارم شیرازی، رساله آموزشی حقوق زن، 1400ش، ص87.</ref> [[روانشناسی|روانشناسان]] نیز تأکید میکنند احترام متقابل میان زن و شوهر، مهمترین عامل پایداری [[ازدواج]]ها است.<ref>گاتمن، اصول هفتگانه برای پایداری ازدواج، 2015م، ص123.</ref> | ||
== تهدید به آبروریزی == | == تهدید به آبروریزی == | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۱۳۴: | ||
== {{درشت|هتک حرمت مؤمن}} == | == {{درشت|هتک حرمت مؤمن}} == | ||
[[پرونده: | [[پرونده:آبروی مومن۱.jpg|جایگزین=نگین انگشتر - ذکر «یا ستار العیوب»|بندانگشتی|254x254پیکسل|نگین انگشتری منقش به ذکر «یا ستار العیوب» که در فرهنگ مسلمانان، یکی از صفات خد ا برای اشاره به حفظ آبروی انسان است.]] | ||
در فرهنگ اسلامی، مؤمنان از جایگاه ویژهای برخوردار هستند و حرمتشکنی و آبروریزی انسانهای باایمان عملی ناپسند و گناه تلقی میشود. هتک حرمت در لغت به معنای اهانت، توهین، حرمتشکنی و [[آبروریزی]] است؛ در اصطلاح نیز به معنای بیاحترامی و حرمتشکنی است.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه هتک.</ref> هتک حرمت مؤمن به معنای زیر پا گذاشتن احترام و حقوق یک فرد مؤمن است. بر اساس آموزههای دینی، حفظ [[آبروی مؤمن]] واجب است و ریختن آبروی او حرام بوده و وعده عذاب داده شده است. هتک حرمت مؤمن شامل تمسخر، دشنام، طعن، خوار کردن، اهانت، سرزنش و ملامت، هجو و اذیت کردن او میشود.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج2، ص291.</ref> هتک حرمت مؤمن میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که برخی از آنها ریشه در رفتارهای فردی، اجتماعی یا فرهنگی دارند. گاهی فرهنگ یا محیطی که فرد در آن رشد کرده است، به گونهای است که هتک حرمت دیگران را عادیسازی میکند. آموزههای قرآنی استهزا و تمسخر،<ref>سوره حجرات، آیه 11.</ref> اشاعهٔ فحشا،<ref>سوره نور، آیه 19.</ref> افشای اسرار،<ref>سوره نساء، آیه 148.</ref> تجسس و کنکاش در امور دیگران،<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> [[غیبت]]،<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> [[تهمت]]،<ref>سوره نساء، آیه 112؛ سوره أحزاب، آیه 58.</ref> [[سوءظن]]،<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> [[عیب جویی|عیبجویی]]<ref>سورههای توبه، آیه 79؛ حجرات، آیه 11؛ همزه، آیه 1.</ref> و قذف<ref>سوره نور، آیه 4-5.</ref> را بهعنوان عوامل آبروریزی دانسته است. | در فرهنگ اسلامی، مؤمنان از جایگاه ویژهای برخوردار هستند و حرمتشکنی و آبروریزی انسانهای باایمان عملی ناپسند و گناه تلقی میشود. هتک حرمت در لغت به معنای اهانت، توهین، حرمتشکنی و [[آبروریزی]] است؛ در اصطلاح نیز به معنای بیاحترامی و حرمتشکنی است.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه هتک.</ref> هتک حرمت مؤمن به معنای زیر پا گذاشتن احترام و حقوق یک فرد مؤمن است. بر اساس آموزههای دینی، حفظ [[آبروی مؤمن]] واجب است و ریختن آبروی او حرام بوده و وعده عذاب داده شده است. هتک حرمت مؤمن شامل تمسخر، دشنام، طعن، خوار کردن، اهانت، سرزنش و ملامت، هجو و اذیت کردن او میشود.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج2، ص291.</ref> هتک حرمت مؤمن میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که برخی از آنها ریشه در رفتارهای فردی، اجتماعی یا فرهنگی دارند. گاهی فرهنگ یا محیطی که فرد در آن رشد کرده است، به گونهای است که هتک حرمت دیگران را عادیسازی میکند. آموزههای قرآنی استهزا و تمسخر،<ref>سوره حجرات، آیه 11.</ref> اشاعهٔ فحشا،<ref>سوره نور، آیه 19.</ref> افشای اسرار،<ref>سوره نساء، آیه 148.</ref> تجسس و کنکاش در امور دیگران،<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> [[غیبت]]،<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> [[تهمت]]،<ref>سوره نساء، آیه 112؛ سوره أحزاب، آیه 58.</ref> [[سوءظن]]،<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> [[عیب جویی|عیبجویی]]<ref>سورههای توبه، آیه 79؛ حجرات، آیه 11؛ همزه، آیه 1.</ref> و قذف<ref>سوره نور، آیه 4-5.</ref> را بهعنوان عوامل آبروریزی دانسته است. | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۵۰: | ||
==== سرزنش و ملامت ==== | ==== سرزنش و ملامت ==== | ||
[[ | [[امام باقر]] و [[امام صادق]] گفتهاند نزدیکترین حالت بنده به کفر آن است که عیوب برادر ایمانی خود را در خاطر خود نگه دارد تا روزی به واسطه آنها او را مورد ملامت و سرزنش قرار دهد.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص354.</ref> همچنین امام صادق گفته است کسی که مؤمنی را به چیزی سرزنش کند، خودش نیز گرفتار همان عیب خواهد شد.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص356.</ref> | ||
==== هجو ==== | ==== هجو ==== | ||
| خط ۱۸۳: | خط ۲۱۱: | ||
* هاشمی، سیدمحمود، «اخلاق حرفهای در خبررسانی»، فصلنامه رسانه، شمارهٔ ۴، ۱۴۰۰ش. | * هاشمی، سیدمحمود، «اخلاق حرفهای در خبررسانی»، فصلنامه رسانه، شمارهٔ ۴، ۱۴۰۰ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{اخلاق}} | |||
[[رده:چالشهای اخلاقی]] | |||
[[رده:مدیریت اعتبار]] | |||
[[رده:مفهومهای اخلاقی]] | |||
