نخل‌گردانی: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:مراسم نخل برداری.jpg|جایگزین=مراسم نخل برداری|بندانگشتی|مراسم نخل‌برداری ظهر روز عاشورا در حسینه شاه‌ولی تفت]]

{{درشت|'''آیین نخل‌گردانی؛'''}} مراسم آیینی ویژهٔ روز عاشورا در برخی مناطق ایران.

آیین نخل‌گردانی، مراسم آیینی ویژه روز [[عاشورا]] در برخی مناطق [[ایران]]، نمادی از سوگواری [[شهادت]] [[امام حسین]] است. در این مراسم، نخل‌های چوبی سیاه‌پوش و آذین‌بسته با مشارکت جوانان و همراه با سینه‌زنی، زنجیرزنی، نوحه‌سرایی و [[قربانی کردن|قربانی]]، در محله‌ها و اماکن مذهبی به گردش در می‌آیند. قدمت این آیین به پیش از [[صفویه]] بازمی‌گردد و علاوه بر جنبه مذهبی، نقش اجتماعی و فرهنگی برجسته‌ای دارد؛ ازجمله ترویج [[مسئولیت‌پذیری]]، همبستگی اجتماعی و نگهداری سنت‌های محلی. آیین نخل‌گردانی در شهرهایی مانند [[شهر یزد|یزد]]، [[خراسان]]، سمنان و [[کاشان]] برگزار می‌شود و برخی باورهای عامیانه دربارهٔ شفا و برآورده شدن حاجات نیز با آن همراه است.

مراسم نخل‌گردانی از آیین‌های کهن ایرانی است که با ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، محتوایی مذهبی به خود گرفت<ref>[https://www.sid.ir/paper/225157/fa محتشم و سامانیان، «کارکردشناسی نخل در آیین نخل‌گردانی از منظر حفاظت از گنجینه‌های فرهنگی ایران»، 1396ش، ص1.]</ref> و به‌عنوان نمادی از سوگواری در روز [[عاشورا]] شناخته می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/7/23/192131/palm-tree-muharram-rituals-and-events/ «نخل‌گردانی؛ جلوه داغ بر دل نشسته»، وب‌سایت کجارو.]</ref> کارشناسان، قدمت رویکرد دینی در آیین نخل‌گردانی را به دوره‌های پیش از [[صفویه]] بازمی‌گردانند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/238682/آشنایی-با-تاریخچه-آئین-نخل-گردانی-در-عاشورا «آشنایی با تاریخچه آئین نخل‌گردانی در عاشورا»، همشهری آنلاین.]</ref> برخی معتقدند رسم نخل‌بندی و نخل‌گردانی از بدعت‌های صفویان در [[ایران]] است.<ref>آیتی، تاریخ یزد، ۱۳۱۷ش، ص۲۴۴.</ref>

درخت [[خرما]] را نخل می‌گویند و در اصطلاح عامیانه به هر درخت و درختچهٔ تزیینی هم نخل گفته می‌شود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/238682/آشنایی-با-تاریخچه-آئین-نخل-گردانی-در-عاشورا «آشنایی با تاریخچه آئین نخل‌گردانی در عاشورا»، همشهری آنلاین.]</ref> نخل در گویش یزدی؛ «نقل» هم گفته می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/7/23/192131/palm-tree-muharram-rituals-and-events/ «نخل‌گردانی؛ جلوه داغ بر دل نشسته»، وب‌سایت کجارو.]</ref> مراسم نخل‌گردانی با سازه‌ای از چوب و برگ درخت خرما صورت می‌گیرد.<ref>جمشیدی گوهرریزی، «نخل و نخل‌گردانی در استان یزد»، 1389ش، ص۵۹.</ref> برخی علت نام‌گذاری این آیین را تقدس و حرمت درخت خرما در فرهنگ ایرانیان دانسته‌اند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/7/23/192131/palm-tree-muharram-rituals-and-events/ «نخل‌گردانی؛ جلوه داغ بر دل نشسته»، وب‌سایت کجارو.]</ref> برخی دیگر، آیین نخل‌گردانی را نمادی از مفهوم مرگ و بازآفرینی می‌دانند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/518557/fa زارع‌زاده و رهبرنیا، «نخل‌گردانی؛ روایت مردمی اجتماعی هنرمندانه از مرگ»، 1397ش، ص1.]</ref>

# آزین‌بندی: نخل یا سازهٔ چوبی توسط فردی به نام بابای نخل تزئین می‌شود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/238682/آشنایی-با-تاریخچه-آئین-نخل-گردانی-در-عاشورا «آشنایی با تاریخچه آئین نخل‌گردانی در عاشورا»، همشهری آنلاین.]</ref> در آزین‌بندی، انواع پارچه‌های سیاه و شال‌های رنگی به نخل بسته می‌شوند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/7/23/192131/palm-tree-muharram-rituals-and-events/ «نخل‌گردانی؛ جلوه داغ بر دل نشسته»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

# نخل‌گردانی: در روز [[عاشورا]]، نخل در میان مناطق خاصی که محل تجمع اهالی شهر یا روستا است، به گردش در می‌آید. جوانان تنومند این سازهٔ چوبی را با آداب خاصی حمل می‌کنند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/238682/آشنایی-با-تاریخچه-آئین-نخل-گردانی-در-عاشورا «آشنایی با تاریخچه آئین نخل‌گردانی در عاشورا»، همشهری آنلاین.]</ref> آنها نخل را همراه دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در گذرگاه‌ها و محله‌ها عبور می‌دهند. همچنین در برخی موارد این نخل‌ها را به مکان‌های خاصی مانند زیارتگاه، [[امام‌زاده]]، مجلس [[عزاداری]] و [[روضه‌خوانی]] یا در خانه روحانی محل حمل می‌کنند.<ref>جمشیدی گوهرریزی، «نخل و نخل‌گردانی در استان یزد»، 1389ش، ص۶۴.</ref>

# مراسم نخل‌گردانی همراه با [[قربانی کردن|قربانی]]، دودکردن اسفند، سینه‌زنی و نوحه‌سرایی است.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/7/23/192131/palm-tree-muharram-rituals-and-events/ «نخل‌گردانی؛ جلوه داغ بر دل نشسته»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

آیین نخل‌گردانی در شهرها و روستاهای مناطق کویری [[ایران]]، رواج دارد. این مراسم در شهرهای جنوب [[خراسان]]، سمنان، دامغان، خمین، قم، [[کاشان]]، ابیانه، خور و بیابانک، زواره، [[اردستان]] و نائین برگزار می‌شود. معروف‌ترین و باشکوه‌ترین مراسم نخل‌گردانی در [[شهر یزد|یزد]] برگزار می‌شود؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از مردم، عزاداری [[ماه محرم|محرم]] در یزد را با آیین نخل‌گردانی آن می‌شناسند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/7/23/192131/palm-tree-muharram-rituals-and-events/ «نخل‌گردانی؛ جلوه داغ بر دل نشسته»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

نخل‌گردانی در میان مردم، با باورها و سنت‌هایی که پایهٔ دینی ندارد، آمیخته شده است. برخی معتقدند شرکت در مراسم نخل‌گردانی و عبور زن نازا از زیر نخل و [[کودک]] بیمار از روی نخل، سبب شفایافتن آنها می‌شود. برخی دیگر معتقدند برخورد نخل با دیوار یک [[خانه]]، سبب بروز حوادث ناگوار و مصیبت در آن خانه می‌شود که صاحب‌خانه برای جلوگیری از این امر لازم است، قربانی بدهد. برخی زنان برای برآورده‌شدن حاجات خود، شب [[تاسوعا]] و [[عاشورا]] تا صبح در کنار نخل، چراغ نفتی یا شمع روشن می‌کنند.<ref>جمشیدی گوهرریزی، «نخل و نخل‌گردانی در استان یزد»، 1389ش، ص۶۸.</ref>

بازنمایی تشییع پیکر [[امام حسین]] در قالب مراسم نمادین نخل‌گردانی، سبب زنده‌ماندن رویکردهای مذهبی در جامعه شده و بستر مناسبی را برای اجتماع مردم در مراسم مذهبی فراهم می‌کند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/518557/fa زارع‌زاده و رهبرنیا، «نخل‌گردانی؛ روایت مردمی اجتماعی هنرمندانه از مرگ»، 1397ش، ص1.]</ref> همچنین آیین نخل‌آرایی و نگهداری از اشیای تزیینی نخل، مسئولیت ویژه‌ای است که به یک [[خانواده]] مشخص، محول می‌شود. مراسم نخل‌گردانی، نوعی تقسیم کار، ترویج [[مسئولیت‌پذیری]] و احترام به حقوق اجتماعی نیز دانسته شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/238682/آشنایی-با-تاریخچه-آئین-نخل-گردانی-در-عاشورا «آشنایی با تاریخچه آئین نخل‌گردانی در عاشورا»، همشهری آنلاین.]</ref>