حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
ایجاد لینک داخلی |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
'''{{درشت|لوطیگری؛}}''' خصلت و مرام پهلوانی و جوانمردی. | '''{{درشت|لوطیگری؛}}''' خصلت و مرام پهلوانی و جوانمردی. | ||
لوطیگری در فرهنگ | لوطیگری در [[فرهنگ ایرانی]]، مفهومی دیرپا با ریشه در آیین [[جوانمردی]] است. این واژه از اواسط دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]] به پهلوانان محلی اطلاق میشد، اما در طول زمان، مصادیق گوناگونی یافت: از عیاران و باباشملها تا اراذل و اوباش. لوطیگری، دوگانهای پدید آورد: پهلوانانی که حامی ضعیفان بودند و اوباشی که با حاکمان همدست شدند. این پدیده با آداب ویژه، نظام طبقاتی، مشاغل خاص، پوشش متمایز و پیوند با [[ورزش زورخانهای|زورخانه]] همراه بود. لوطیگری پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، تحولاتی را تجربه کرد؛ امروزه نیز شکلهای تحریفشدهٔ آن در برخی مناطق ایران دیده میشود. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
لوطیگری در لغت، به معنای | لوطیگری در لغت، به معنای [[جوانمردی]]، [[بخشندگی]] و [[آزادگی]] است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/لوطی-گری دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ لوتیگری.]</ref> لوطیگری در [[فرهنگ ایرانی]] قدمت طولانی دارد و ریشهٔ آن به باورهای کهن و منش اخلاقی ایرانیان در دوران باستان برمیگردد.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامۀ آفتاب یزد.]</ref> نام لوطی از اواسط دوران قاجار به پهلوانان محلی اطلاق میشد،<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-طنز-سرگرمی-39/2957508-مروری-بر-تاریخ-لوطی-گری-در-ایران-از-رابین-هودهای-سیستان-تا-شورشیان-اصفهان-لوطی-پهلوان-است-یا-شرور «مروری بر تاریخ لوطیگری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> اما از این واژه در شرایط مختلف اجتماعی، مفاهیم و مصادیق متفاوتی اراده شده است، مانند پهلوانهای شهری، جوانمردان، اراذل و اوباش، الوات، دورهگردان و لولیان (کولیان)، دلقکهای درباری و اوباشی که در خدمت حکومت بودهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12636 «گفتوگو با ناصر فکوهی: لوتیگری یا لومپنیسم/ پژمان موسوی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== لوطی == | == لوطی == | ||
لوطیگری یکی از خصوصیات بارز جماعتی است که مدعی پهلوانی بوده و گاهی نهادی اجتماعی را شکل دادهاند، مانند عیاران، شطاران، شاطران، باباشملها و داشمشدیها. مردم مناطق مختلف بهخصوص تهرانیهای قدیم، لوطیها را جوانمردانی میدانستند که بهویژه دربارهٔ | لوطیگری یکی از خصوصیات بارز جماعتی است که مدعی پهلوانی بوده و گاهی نهادی اجتماعی را شکل دادهاند، مانند عیاران، شطاران، شاطران، باباشملها و داشمشدیها. مردم مناطق مختلف بهخصوص تهرانیهای قدیم، لوطیها را جوانمردانی میدانستند که بهویژه دربارهٔ [[ناموس]]، تعصب داشتهاند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> آنها در خردهفرهنگ ویژهٔ خود، به بسیاری از آدابورسوم و منشهای [[عیاران]] پایبند بودهاند،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2065422/ویژگی-های-زبانی-لوطی-ها راستگوفر و همکاران، «ویژگیهای زبانی لوطیها»، 1398ش، ص95.]</ref> اما در طول زمان و تحت تأثیر عوامل محیطی به دو گروه تقسیم شدهاند: | ||
۱) خوشنام و یاریگر ضعیفان، که از جان و مال افراد محله محافظت میکردند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ۱) خوشنام و یاریگر ضعیفان، که از جان و مال افراد محله محافظت میکردند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ||
۲) بدنام و همدست حاکمان، که در مناطق شهر به گردنکلفتی، زورگویی و اخاذی میپرداختند، آرامش محلهها را برهمزده و موجب آزار اهالی میشدند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> در این فرایند، مردم گاهی افراد غلامباره، هرزهکار، قمارباز و دائمالخمر را نیز لوطی میگفتند. در دورهٔ | ۲) بدنام و همدست حاکمان، که در مناطق شهر به گردنکلفتی، زورگویی و اخاذی میپرداختند، آرامش محلهها را برهمزده و موجب آزار اهالی میشدند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> در این فرایند، مردم گاهی افراد غلامباره، هرزهکار، قمارباز و دائمالخمر را نیز لوطی میگفتند. در دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]]، گروههای دیگری مانند خرسبازان و میمون چرخانها، شیرگردانها و مارگیران، شعبدهبازان و نوازندگان دورهگرد نیز به لوطی مشهور بودند.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامه آفتاب یزد.]</ref> | ||
== ویژگیها == | == ویژگیها == | ||
[[پرونده:لوطیگری (3).jpg|جایگزین=خروس بازی- خروس جنگی|بندانگشتی|دو خروس جنگی درگیر در حال پیکار]] | [[پرونده:لوطیگری (3).jpg|جایگزین=خروس بازی- خروس جنگی|بندانگشتی|دو خروس جنگی درگیر در حال پیکار]] | ||
لوطیها در گذر زمان برای خود آداب ویژهای پدیدآوردند که آنها را از دیگران متمایز ساخت. ازجمله ویژگیهای بارز لوطیها، داشتن لحن خاصی معروف به داشمشدی یا | لوطیها در گذر زمان برای خود آداب ویژهای پدیدآوردند که آنها را از دیگران متمایز ساخت. ازجمله ویژگیهای بارز لوطیها، داشتن لحن خاصی معروف به داشمشدی یا داشمشتی بود.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> اصطلاحات خاص لوطیگری بهمرور زمان در فرهنگ زبانی عموم مردم تأثیر گذاشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2065422/ویژگی-های-زبانی-لوطی-ها راستگوفر و همکاران، «ویژگیهای زبانی لوطیها»، 1398ش، ص95.]</ref> در منش لوطیگری، رفیقبازی و با هم بودن افراد نیز رایج بود. آنها در محلههای مختلف شهر، پاتوقهای مخصوصی برای دورهمی با نوچهها داشتند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> در منش آنها لازم بود که فرد به حمایت از ضعیفان و مخالفت با ستمگران بپردازد، راستگو باشد، فریفتهٔ مطامع دنیوی نشود و از دوستان خود چیزی را مضایقه نکند.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامۀ آفتاب یزد.]</ref> برخی لوطیها نیز گرفتار انحراف شده و بر سر هر کوی و برزن بساط [[خروسجنگی]] راه میانداختند یا بر پشت بام خانه، [[کفتربازی]] میکردند تا جلب توجه کنند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> | ||
== قوانین لوطیگری == | == قوانین لوطیگری == | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
== نظام طبقهبندی لوطیها == | == نظام طبقهبندی لوطیها == | ||
اولین مرحلهٔ لوطیگری، چغالهمشدی بود و این اصطلاح برای تازهواردها به کار میرفت. سپس فرد با ثابت کردن خود در مراحل لوطیگری و انجام کارهای خاص و اثبات قدرت بدنی، فکری و اخلاقی خود به منش لوطیگری و جوانمردی رسیده و مورد تأیید لوطیها قرار میگرفت.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> پس از گذراندن این مراحل، شخص به داشمشدی و پس از آن به مرحلهٔ باباشمل میرسید.<ref>[https://tehrannameh.com/list/ل/لوطی «لوطی»، وبسایت تهراننامه.]</ref> | اولین مرحلهٔ لوطیگری، چغالهمشدی بود و این اصطلاح برای تازهواردها به کار میرفت. سپس فرد با ثابت کردن خود در مراحل لوطیگری و انجام کارهای خاص و اثبات قدرت بدنی، فکری و اخلاقی خود به منش لوطیگری و جوانمردی رسیده و مورد تأیید لوطیها قرار میگرفت.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> پس از گذراندن این مراحل، شخص به داشمشدی و پس از آن به مرحلهٔ [[باباشمل]] میرسید.<ref>[https://tehrannameh.com/list/ل/لوطی «لوطی»، وبسایت تهراننامه.]</ref> | ||
== شغل لوطیها == | == شغل لوطیها == | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۱: | ||
== پوشش لوطیها == | == پوشش لوطیها == | ||
لوطیها اغلب دارای پوشش و ظاهر خاص بودند. داشتن | لوطیها اغلب دارای پوشش و ظاهر خاص بودند. داشتن [[دستمالیزدی]] و زنجیر کاشانی از خصوصیات ظاهری لوطیها بود.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> پوشش آنها متشکل از کلاه مخملی یا کلاه پهلوی، کتوشلوار مشکی، پیراهن سفید یقهدار و کفش نوکتیز بود. آنها در شرایط عادی دستمالیزدی را دور یقه یا دور دست میپیچیدند؛ اما در شرایط اضطراری برای اعلان درگیری، دستمال یزدی یا زنجیر را میچرخاندند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> | ||
== نقش زورخانه در تقویت لوطیگری == | == نقش زورخانه در تقویت لوطیگری == | ||
خصلت پهلوانی و جوانمردی | خصلت پهلوانی و جوانمردی در قالب لوطیگری در دوران [[صفویه]] و [[قاجاریه]] رونق گرفت. در گذشته که [[ورزش زورخانهای]] میان مردان ایرانی در محلههای مختلف رونق داشت، زمینه تقویت منش پهلوانی در جامعه را فراهم میکرد. بسیاری از ورزشکاران زورخانه، علاوه بر تقویت قوای بدنی و آمادگی جسمانی به تقویت و پرورش خصلتهای نیکوی رفتاری میپرداختند. لوطیها ازجمله افرادی بودند که همواره در زورخانهها ورزش کرده و به تقویت منش پهلوانی میپرداختند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ||
== | == لوطیگری در سینما == | ||
[[پرونده:لوطیگری (2).jpg|جایگزین=فیلم ایرانی قیصر-بهروز وثوقی-ناصر ملک مطیعی|بندانگشتی|صحنه ای از فیلم ایرانی قیصر در سال ۱۹۶۹م؛ ناصر ملکمطیعی (سمت چپ) و بهروز وثوقی (سمت راست)]] | [[پرونده:لوطیگری (2).jpg|جایگزین=فیلم ایرانی قیصر-بهروز وثوقی-ناصر ملک مطیعی|بندانگشتی|صحنه ای از فیلم ایرانی قیصر در سال ۱۹۶۹م؛ ناصر ملکمطیعی (سمت چپ) و بهروز وثوقی (سمت راست)]] | ||
از سال ۱۳۳۷ش، لوطیگری بهعنوان یک الگوی رفتاری پسندیده در فرهنگ ایرانی پا به عرصهٔ | از سال ۱۳۳۷ش، لوطیگری بهعنوان یک الگوی رفتاری پسندیده در فرهنگ ایرانی پا به عرصهٔ [[سینمای ایران]] گذاشت. در فیلمهای متعدد ایرانی، منش لوطیگری با دفاع از ناموس مردم و نوعی منش جوانمردی و رفاقت به عموم معرفی شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1028657/بررسی-تقابل-سنت-و-مدرنیته-در-فیلم-های-جاهلی-با-تاکید-بر-الگوهای-لات-و-لوطی-در-دو-فیلم-لات-جوانمرد-و-قیصر اباذری و پاپییزدی، «بررسی تقابل سنت و مدرنیته در فیلمهای جاهلی با تأکید بر الگوهای لات و لوطی در دو فلیم لات جوانمرد و قیصر»، 1392ش، ص11-12.]</ref> در آن دوران، سنت پهلوانی ایرانی در قالب لوطیگری وارد [[سینما]] شد و چنان قدرت گرفت که تبدیل به نوعی فرهنگ همگانی شد.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-طنز-سرگرمی-39/2957508-مروری-بر-تاریخ-لوطی-گری-در-ایران-از-رابین-هودهای-سیستان-تا-شورشیان-اصفهان-لوطی-پهلوان-است-یا-شرور «مروری بر تاریخ لوطیگری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> با گذشت زمان و متأثر از شرایط محیطی، سینماگران در فیلمها، تصویر دیگری از لوطیها به نمایش گذاشتند. در برخی از فیلمهای سینمایی [[دوران پهلوی]] با تخریب مرام لوطیگری، لوطیها را افرادی منفور معرفی کردند. برخی معتقدند این امر با انگیزههای اجتماعی و سیاسی صورت گرفته است تا در افکار عمومی جایگاه اجتماعی لوطیها را خدشهدار کرده و پاسبانها و نیروهای امنیتی حکومت، قدرت بگیرند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1028657/بررسی-تقابل-سنت-و-مدرنیته-در-فیلم-های-جاهلی-با-تاکید-بر-الگوهای-لات-و-لوطی-در-دو-فیلم-لات-جوانمرد-و-قیصر اباذری و پاپییزدی، «بررسی تقابل سنت و مدرنیته در فیلمهای جاهلی با تأکید بر الگوهای لات و لوطی در دو فلیم لات جوانمرد و قیصر»، 1392ش، ص11-12.]</ref> | ||
== دگرگونی در مرام لوطیگری == | == دگرگونی در مرام لوطیگری == | ||
اگرچه لوطیگری در مفهوم اصلی خود، یک منش پهلوانی، مردانگی و جوانمردی است،<ref>[https://tehrannameh.com/list/ل/لوطی «لوطی»، وبسایت تهراننامه.]</ref> اما در طول زمان متأثر از | اگرچه لوطیگری در مفهوم اصلی خود، یک منش پهلوانی، مردانگی و جوانمردی است،<ref>[https://tehrannameh.com/list/ل/لوطی «لوطی»، وبسایت تهراننامه.]</ref> اما در طول زمان متأثر از شرایط اجتماعی و فرهنگی رایج در جامعه دچار دگرگونی شده و از مفهوم و عملکرد حقیقی خود فاصله گرفته است. مرام لوطیگری ابتدا بر پایهٔ بخشندگی، گذشت، کمک و دفاع از حق مظلوم در مقابل ظالم و کمکرسانی به فقرا و ضعیفان شکل گرفت. عملکرد اجتماعی لوطیها سبب شد که آنها، امین مردم محلههای مختلف شهر باشند. اعتبار اجتماعی آنها بهگونهای بود که اگر سرپرست و پدر یک خانواده قصد سفر داشت خانوادهٔ خود را به لوطی محله میسپرد.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | ||
در آغاز دههٔ ۱۳۲۰ش، همزمان با ضعیفشدن حکومت مرکزی و قدرت گرفتن منش لوطیگری در جامعه، سیاست دولت وقت، تضعیف جایگاه اجتماعی لوطیها و منش لوطیگری در جامعه بود و هر گروه از لوطیها به خدمت یک جریان سیاسی درآمد.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطیگری و بایدها و نبایدهای آنها»، وبسایت ساعدنیوز.]</ref> بسیاری از لوطیها در دام قدرت و ثروت گرفتار شدند و بهعنوان نیروی ضدمردم با گرفتن جیره و مواجب از حکومت، مانع اعتراض مردم علیه حکومت میشدند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> در این روند، بسیاری از آنها با فاصلهگرفتن از مرام لوطیگری، به فساد گرویدند<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 «لوطیگری مرامی از یاد رفته در ایران»، وبسایت روزنامۀ آفتاب یزد.]</ref> و گروههایی از لوطیها به دزدی و راهزنی و عیاشی روی آوردند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/تاریخچه-لوطی «تاریخچه لوطی و لوطیگری»، وبسایت داریوش شهبازی.]</ref> | |||
پس از | [[انقلاب اسلامی ایران]] در سال ۱۳۵۷ش، تحول جدیدی در لوطیگری ایجاد کرد.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-طنز-سرگرمی-39/2957508-مروری-بر-تاریخ-لوطی-گری-در-ایران-از-رابین-هودهای-سیستان-تا-شورشیان-اصفهان-لوطی-پهلوان-است-یا-شرور «مروری بر تاریخ لوطیگری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> برخی از آنها به فعالیتهای انقلابی مانند پخش اعلامیههای [[امام خمینی]] میپرداختند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402070502891/روایتی-از-لوطی-ها-و-داش-مشتی-های-جنگ-فیلم «روایتی از لوطیها و داشمشتیهای جنگ»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> پس از پیروزی انقلاب، وضع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی در ایران، مانع از اخاذی و بزهکاری آنها شد و سبب شد لوطیگری به مفهوم جوانمردی، پهلوانی و دستگیری از مستحقان و ضعیفان برگردد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12636 «گفتوگو با ناصر فکوهی: لوتیگری یا لومپنیسم»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> با توبه کردن بسیاری از لوطیها، برخی از آنها مانند [[شاهرخ ضرغام]] به دفاع مقدس ایرانیان در [[جنگ ایران و عراق]] پیوستند و در این راه شهید شدند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402070502891/روایتی-از-لوطی-ها-و-داش-مشتی-های-جنگ-فیلم «روایتی از لوطیها و داشمشتیهای جنگ»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> | ||
امروزه اما بهدلیل افزایش بیکاری و فقر و دگرگونیهای [[سبک زندگی]]، افرادی با شکل تحریفشدهٔ لوطیگری به دزدی، زورگیری و ایجاد ناامنی در برخی مناطق میپردازند. این امر در طردشدگی اجتماعی آنها تأثیر گذاشته و پیامدهای متعددی مانند فرودستی اقتصادی، منع ازدواجهای برونگروهی، [[مهاجرت]] به شهرهای دیگر، کتمان هویت خویش و احساس زائد بودن را برای آنها بهدنبال داشته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1838428/خرده-فرهنگ-لوطی-ها-و-تجربه-طرد-اجتماعی-مطالعه-موردی-لوطی-های-شهر-خرم-اباد محمدی و همکاران، «خردهفرهنگ لوطیها و تجربۀ طرد اجتماعی»، 1400ش، ص105-107]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
