زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «بندانگشتی|سفره سنتی ایرانی که آبگوشت در وسط سینی درون قابلمه مسی قرار دارد {{درشت|'''آبگوشت'''}}؛ غذای اصیل ایرانی به‌صورت آب‌دار و تهیه شده از گوشت، با ریشه‌های تاریخی و فرهنگی. {{سخ}}آبگوشت، یکی از غذاهای سنتی و اصیل ایرانی ا...» ایجاد کرد
 
پالایش متن
 
(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:آبگوشت۱.jpg|بندانگشتی|سفره سنتی ایرانی که آبگوشت در وسط سینی درون قابلمه مسی قرار دارد]]
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{درشت|'''آبگوشت'''}}؛ غذای اصیل ایرانی به‌صورت آب‌دار و تهیه شده از گوشت، با ریشه‌های تاریخی و فرهنگی. {{سخ}}آبگوشت، یکی از غذاهای سنتی و اصیل ایرانی است که نه‌تنها به‌عنوان یک وعده غذایی مقوی و لذیذ شناخته می‌شود، بلکه نمادی از فرهنگ و تاریخ غنی ایران به‌شمار می‌رود. این غذا با ترکیبی ساده اما پرخاصیت، قرن‌ها است که در سفره ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد. آبگوشت که در خاطرهٔ ایرانیان همواره به‌عنوان غذایی لذیذ ثبت شده است در [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] و مراسم‌های آیینی ایرانیان نیز مورد توجه است.
| تصویر            =آبگوشت۱.jpg
| زیرنویس تصویر    =سفره سنتی ایرانی که آبگوشت در وسط سینی درون قابلمه مسی قرار دارد
| image_alt        =
| فایل پادکست      =آبگوشت.ogg 
| حجم فایلپادکست    =9/63 
| تاریخ پادکست      =30-2-1405 
| زیرنویس عنوان    = 


==تاریخچه آبگوشت==
| عنوان اصلی        =
آبگوشت یکی از قدیمی‌ترین [[غذای ایرانی|غذاهای ایرانی]] است که ریشه‌های آن به دوران باستان بازمی‌گردد. در گذشته، این غذا به دلیل سادگی در پخت و در دسترس بودن مواد اولیه، به‌عنوان غذای اصلی مردم عادی و حتی شاهان مورد استفاده قرار می‌گرفت. در متون تاریخی و ادبیات فارسی نیز به آبگوشت اشاره‌هایی شده است که نشان‌دهندهٔ قدمت و محبوبیت این غذا در فرهنگ ایرانی است.
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
 
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''آبگوشت'''}}؛ غذای اصیل ایرانی به‌صورت آب‌دار و تهیه شده از گوشت.
 
آبگوشت، از غذاهای سنتی و اصیل ایرانی است که نه‌تنها به‌عنوان یک وعده غذایی مقوی و لذیذ شناخته می‌شود، بلکه نمادی از فرهنگ و تاریخ غنی ایران به‌شمار می‌رود. این غذا با ترکیبی ساده اما پرخاصیت، قرن‌ها است که در سفره ایرانی، جایگاه ویژه‌ای دارد. آبگوشت که در خاطرهٔ ایرانیان همواره به‌عنوان غذایی لذیذ ثبت شده است در [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] و مراسم‌های آیینی ایرانیان نیز استفاده می‌شود.
 
== تاریخچه ==
آبگوشت، از قدیمی‌ترین [[غذای ایرانی|غذاهای ایرانی]] است که ریشه‌های آن به دوران باستان بازمی‌گردد. در گذشته، این غذا به‌دلیل سادگی در پخت و در دسترس بودن مواد اولیه، به‌عنوان غذای اصلی مردم عادی و حتی شاهان، مورد استفاده قرار می‌گرفت. در متون تاریخی و [[ادبیات فارسی]] نیز به آبگوشت اشاره‌هایی شده است که نشان‌دهندهٔ قدمت و محبوبیت این غذا در [[فرهنگ ایرانی]] است.<ref>شهری، طهران قدیم، ج5، 1371ش، ص 105-113.</ref>
[[پرونده:آبگوشت (4).jpg|جایگزین=آبگوشت‌خوری کودکان در دوره قاجار|بندانگشتی|آبگوشت‌خوری کودکان در دوره قاجار؛ ابراهیم، اسمعیل و معصومه، نوادگان حسین قاطرچی و سکینه در آلبوم ظل‌السلطان]]
[[پرونده:آبگوشت (4).jpg|جایگزین=آبگوشت‌خوری کودکان در دوره قاجار|بندانگشتی|آبگوشت‌خوری کودکان در دوره قاجار؛ ابراهیم، اسمعیل و معصومه، نوادگان حسین قاطرچی و سکینه در آلبوم ظل‌السلطان]]
در گذشته، آبگوشت از خوراکی‌های ساده و کم‌هزینه در میان خانوارهای ایرانی محسوب می‌شد و در خانواده‌های عیال‌وار [[تهران]] و شهرستان‌های مرکزی ایران رایج بود. نام آبگوشت قدمتی بیش از دو سده ندارد. در [[صفویه|دوره صفوی]] و بعد از آن در [[قاجاریه|دوره قاجار]]، این نوع خوراک را «یخنی» و «[[شوروا|شوربای گوشت]]» می‌نامیده‌اند.<ref>شهری، طهران قدیم، ج5، 1371ش، ص 105-113.</ref> همچنین نوع [[دیزی]] آن در [[قهوه‌خانه]]‌ها، دیزی‌پزخانه و نانوایی‌ها بسیار شهرت داشته است. آبگوشت میان خانواده‌های ایرانی به‌عنوان غذای حفظ‌کنندهٔ [[آبرو]] نیز شناخته می‌شود، زیرا با رسیدن هر تعداد میهمان سرزده، کمی [[آب]] به این غذا می‌افزودند و آبروداری می‌کردند.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4 و ص581 و 582.</ref>
آبگوشت به‌صورت سنتی در خانواده‌های عیال‌وار [[تهران]] و شهرهای مرکزی ایران رایج بود. نام آبگوشت، قدمتی بیش از دو سده ندارد. در دوره [[صفویه|صفوی]] و بعد از آن در دوره [[قاجاریه|قاجار]]، این نوع خوراک را یخنی و شوربای گوشت می‌نامیدند.<ref>شهری، طهران قدیم، ج5، 1371ش، ص 105-113.</ref> همچنین نوع [[دیزی]] آن در [[قهوه‌خانه]]‌ها، دیزی‌پزخانه و نانوایی‌ها بسیار شهرت داشته است. آبگوشت میان خانواده‌های ایرانی به‌عنوان غذای حفظ‌کنندهٔ [[آبرو]] نیز شناخته می‌شود؛ زیرا با رسیدن هر تعداد میهمان سرزده، کمی [[آب]] به این غذا می‌افزودند و آبروداری می‌کردند.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4 و ص581 و 582.</ref>


==مواد اولیه و روش پخت آبگوشت==
== مواد اولیه و روش پخت ==
[[پرونده:آبگوشت۲.jpg|thumb|مواد خام آبگوشت در قابلمه پیش از طبخ]]
[[پرونده:آبگوشت۲.jpg|thumb|مواد خام آبگوشت در قابلمه پیش از طبخ]]
مواد اصلی [[آبگوشت]] شامل گوشت (معمولاً گوشت گوسفند)، نخود، لوبیا سفید، سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی و ادویه‌هایی مانند [[زردچوبه]]، نمک و [[فلفل]] است.
مواد اصلی آبگوشت شامل [[گوشت]] (معمولاً گوشت گوسفند)، [[نخود]]، [[لوبیاسفید]]، [[سیب‌زمینی]]، [[پیاز]]، [[گوجه‌فرنگی]] و [[ادویه|ادویه‌هایی]] مانند [[زردچوبه]]، نمک و [[فلفل]] است. روش پخت آبگوشت به این صورت است که ابتدا گوشت و حبوبات را به‌همراه پیاز و ادویه‌ها در آب می‌پزند تا کاملاً نرم شوند. سپس سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی اضافه می‌شوند. برای طعم‌دار شدن این غذا از [[چاشنی|چاشنی‌هایی]] مثل گوجه‌فرنگی، [[رب|رُب]] یا [[لیموعمانی]] استفاده می‌کنند.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، 1353ش، ص43-45، 75 و 82.</ref>
 
روش پخت آبگوشت به این صورت است که ابتدا گوشت و حبوبات را به همراه پیاز و ادویه‌ها در آب می‌پزند تا کاملاً نرم شوند. سپس سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی اضافه می‌شوند. برای طعم‌دار شدن این غذا نیز از [[چاشنی|چاشنی‌هایی]] مثل گوجه‌فرنگی، [[رب|رُب]] یا لیمو عمانی استفاده می‌کنند.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، 1353ش، ص43-45، 75 و 82.</ref>


==طرز خوردن آبگوشت==
== نحوه خوردن ==
[[پرونده:آبگوشت۱۱.jpg|thumb|گوشت کوبیده]]
[[پرونده:آبگوشت۱۱.jpg|thumb|گوشت کوبیده]]
ایرانی‌ها این غذا را معمولاً در دو مرحله می‌خورند؛ اول آب آن را با تکه‌های [[نان]] مخلوط کرده (تیلیت/ ترید) و میل می‌کنند و سپس بقیه مواد را با گوشت‌کوب کاملاً کوبیده (گوشت کوبیده) یا نکوبیده با نان و چاشنی می‌خورند.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/آبگوشت معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آبگوشت.]</ref> بر این اساس، زمانی‌که آبگوشت پخته و آماده می‌شود، دنبه‌های آن را در بادیه‌ای ریخته، با گوشت‌کوب می‌کوبند و آن را با آب آبگوشت در کاسه سفالی یا مسی می‌ریزند و در آن نان خُرد کرده و می‌خورند. گوشت، نخود، لوبیا و محتویات دیگر را هم جداگانه می‌کوبند و با نان و ترشی‌های گوناگون و گاهی [[سبزی]] خوردن میل می‌کنند. در برخی از نقاط [[ایران]] نیز گوشت را نمی‌کوبند و آن‌ها را در بشقابی جدا می‌ریزند و بعد از ترید می‌خورند.<ref>آل‌احمد، جلال، اورازان، تهران، فردوس، ۱۳۵۷ش، ص39 و 40.</ref> در مناطق شمالی کشور آبگوشت را مانند [[خورش|خورشت]] همراه با [[پلو]] میل می‌کنند.<ref>پاینده لنگرودی، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش، ص10.</ref>
ایرانی‌ها این غذا را معمولاً در دو مرحله می‌خورند؛ اول آب آن را با تکه‌های [[نان]] مخلوط کرده (تیلیت/ ترید) و میل می‌کنند و سپس بقیه مواد را با [[نان]] و [[چاشنی]] می‌خورند.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/آبگوشت معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه آبگوشت.]</ref> بر این اساس، زمانی‌ که آبگوشت پخته و آماده می‌شود، دنبه‌های آن را در بادیه‌ای ریخته، با گوشت‌کوب می‌کوبند و آن را با آب آبگوشت در کاسه سفالی یا مسی می‌ریزند و در آن نان خُرد کرده و می‌خورند. گوشت، نخود، لوبیا و محتویات دیگر را هم جداگانه می‌کوبند و با نان و ترشی‌های گوناگون و گاهی [[سبزی]] میل می‌کنند. در برخی نقاط نیز گوشت را نمی‌کوبند و آن‌ها را در بشقابی جدا می‌ریزند و بعد از ترید می‌خورند.<ref>آل‌احمد، اورازان، ۱۳۵۷ش، ص39 و 40.</ref> در مناطق شمالی کشور، آبگوشت را مانند [[خورش|خورشت]] همراه با [[پلو]] میل می‌کنند.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص10.</ref>


==خواص تغذیه‌ای آبگوشت==
== خواص تغذیه‌ای ==
آبگوشت به دلیل ترکیبات مغذی و متعادل، یک غذای کامل و مقوی محسوب می‌شود. برخی از خواص تغذیه‌ای آن عبارتند از:
آبگوشت به‌دلیل ترکیبات مغذی و متعادل، یک غذای کامل و مقوی محسوب می‌شود. برخی از خواص تغذیه‌ای آن عبارتند از:
*'''منبع پروتئین''': گوشت و حبوبات موجود در آبگوشت، منبع غنی از پروتئین هستند که برای رشد و ترمیم بافت‌های بدن ضروری است.
* '''منبع پروتئین''': گوشت و حبوبات موجود در آبگوشت، منبع غنی از پروتئین هستند که برای رشد و ترمیم بافت‌های بدن ضروری است.
*'''فیبر بالا''': نخود و لوبیا سفید حاوی فیبر هستند که به بهبود گوارش و سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند.
* '''فیبر بالا''': نخود و لوبیاسفید حاوی فیبر هستند که به بهبود گوارش و سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند.
*'''ویتامین‌ها و مواد معدنی''': سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی سرشار از ویتامین‌هایی مانند ویتامین C و پتاسیم هستند که برای تقویت سیستم ایمنی و سلامت قلب مفیدند.
* '''ویتامین‌ها و مواد معدنی''': سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی سرشار از ویتامین‌هایی مانند ویتامین C و پتاسیم هستند که برای تقویت سیستم ایمنی و سلامت قلب مفید هستند.
*'''انرژی‌زا''': آبگوشت به دلیل داشتن کربوهیدرات (از سیب‌زمینی و [[نان]]) و چربی (از گوشت)، یک غذای انرژی‌بخش است.
* '''انرژی‌زا''': آبگوشت به‌دلیل داشتن کربوهیدرات (از سیب‌زمینی و [[نان]]) و چربی (از گوشت)، یک غذای انرژی‌بخش است.<ref>[https://www.jarahzadeh.com/آبگوشت-بخورید،-اما-با-احتیاط/ «آبگوشت بخورید، اما با احتیاط»، وب‌سایت مریم جراح‌زاده.]</ref>


==جایگاه فرهنگی آبگوشت==
== جایگاه فرهنگی ==
آبگوشت نه‌تنها یک غذای خوشمزه، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان است. این غذا معمولاً در جمع‌های خانوادگی و مهمانی‌ها سرو می‌شود و نمادی از [[مهمان نوازی|مهمان‌نوازی]] و صمیمیت به‌شمار می‌رود. در بسیاری از مناطق ایران، آبگوشت به‌عنوان غذای اصلی در مراسم خاص مانند [[عزاداری|عزاداری‌ها]] یا [[جشن|جشن‌ها]] استفاده می‌شود. همچنین، آبگوشت در ادبیات و [[ضرب‌المثل|ضرب‌المثل‌های]] ایرانی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد و به عنوان نمادی از سادگی و [[قناعت]] شناخته می‌شود؛ به‌طور مثال، گفته می‌شود: «از نانش پیداست که غذا آبگوشت است» یا «اگر گوشتش نزاره، آب گوشتش بسیاره».<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/113699/آبگوشت-و-فرهنگ-كهن-ايراني «آبگوشت و فرهنگ کهن ایرانی»، وب‌سایت تابناک].</ref>
آبگوشت نه‌تنها یک غذای خوشمزه، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان است. این غذا معمولاً در جمع‌های خانوادگی و مهمانی‌ها سرو می‌شود و نمادی از [[مهمان‌نوازی]] و صمیمیت به‌شمار می‌رود. در بسیاری مناطق ایران، آبگوشت به‌عنوان غذای اصلی در مراسم‌های خاص مانند [[عزاداری]]‌ها یا [[جشن]]‌ها استفاده می‌شود. همچنین، آبگوشت در ادبیات و [[ضرب‌المثل]]‌های ایرانی نیز جایگاه ویژه‌ای داشته و به‌عنوان نمادی از سادگی و [[قناعت]] شناخته می‌شود؛ به‌طور مثال، گفته می‌شود: «از نانش پیداست که غذا آبگوشت است» یا «اگر گوشتش نزاره، آب گوشتش بسیاره».<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/113699/آبگوشت-و-فرهنگ-كهن-ايراني «آبگوشت و فرهنگ کهن ایرانی»، وب‌سایت تابناک].</ref>


==انواع آبگوشت در ایران==
== انواع آبگوشت در ایران ==
[[پرونده:آبگوشت.mp4|thumb|ویدیو آبگوشت درحال پخت]]
[[پرونده:آبگوشت.mp4|thumb|ویدیو آبگوشت درحال پخت]]
میرزا علی‌اکبرخان، آشپزپاشی ناصرالدین شاه قاجار، از ۱۴ نوع مختلف یخنی در «[[سفره اطعمه (کتاب)|سفره اطعمه]]» یاد کرده است.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، 1353ش، ص43-45.</ref> آبگوشت در هر منطقه‌ای از ایران به شیوه‌های گوناگون و با استفاده از مواد اولیه متنوع، طبخ می‌شود و دارای [[هویت فرهنگی خوراک|هویت فرهنگی]] است. آبگوشت لیمو (با چاشنی لیموعمانی)، آبگوشت [[برنج]]،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص580.</ref> آبگوشت غوره (با چاشنی غوره)، آبگوشت [[سبزی]]، آبگوشت [[کشک]] و [[بادمجان]]، آبگوشت گوجه‌فرنگی، آبگوشت نعناع، جعفری و گوجه<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص581.</ref> از انواع آبگوشت است که در مناطق مختلف ایران، تهیه می‌شود. در برخی نقاط ایران، آبگوشتی به‌نام آبگوشت مار هم طبخ می‌شود. پختن آبگوشت مار به‌قصد باطل کردن سحر با خواندن اوراد و عزائم و اجرای اعمالی خاص همراه بود که این اعمال را در تخصص جادوگران کلیمی می‌دانستند.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ۱۳۵۷ش، ج1، ص153 و 154.</ref>
آبگوشت یکی از غذاهای سنتی و ریشه‌دار در فرهنگ غذایی ایرانیان است. میرزا علی‌اکبرخان، آشپزباشیِ [[ناصرالدین‌شاه]] قاجار، در کتاب [[سفره اطعمه (کتاب)|سفره اطعمه،]] از ۱۴ نوع یخنی (آبگوشت) یاد کرده است.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، 1353ش، ص43-45.</ref> این غذا در هر منطقه از ایران به شیوه‌ای متفاوت و با مواد اولیه متنوع طبخ می‌شود و دارای [[هویت فرهنگی خوراک|هویت فرهنگی]] منطقه‌ای است. از انواع معروف آن می‌توان به آبگوشت لیمو، آبگوشت برنج،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص580.</ref> آبگوشت غوره، آبگوشت سبزی، آبگوشت کشک‌و‌بادمجان، آبگوشت گوجه‌فرنگی، آبگوشت نعناع، جعفری و گوجه اشاره کرد.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص581.</ref>  
 
در برخی نقاط ایران، آبگوشتی به نام آبگوشت مار نیز، طبخ می‌شود که پختن آن به قصد باطل کردن سحر و همراه با خواندن اوراد و اعمال خاصی بود که در تخصص جادوگران کلیمی دانسته می‌شد.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ۱۳۵۷ش، ج1، ص153 و 154.</ref>
 
برخی از معروف‌ترین آبگوشت‌های ایرانی عبارتند از:


===آبگوشت بزباش===
=== آبگوشت بزباش ===
از معروف‌ترین انواع آبگوشت‌های ایرانی، آبگوشت بزباش است. آبگوشت بزباش یک غذای سنتی و محلی در برخی مناطق ایران، به‌ویژه در استان‌های غربی و جنوبی مانند لرستان، [[خوزستان]] و ایلام است. این [[غذای ایرانی]] معمولاً از گوشت بز یا گوسفند، [[سبزی|سبزیجات]] معطر، حبوبات و ادویه‌های خاص تهیه می‌شود. گوشت بز نقش اصلی را در این غذا دارد و در کنار آن از پیاز، لوبیای سفید و قرمز، نخود، تره، جعفری، [[شنبلیله]] و لیموعمانی یا گرد غوره استفاده می‌شود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص580.</ref>
از معروف‌ترین انواع آبگوشت‌های ایرانی، آبگوشت بزباش است. آبگوشت بزباش یک غذای سنتی و محلی در برخی مناطق ایران، به‌ویژه در استان‌های غربی و جنوبی مانند لرستان، [[خوزستان]] و [[استان ایلام|ایلام]] است. این [[غذای ایرانی]] معمولاً از گوشت بز یا گوسفند، [[سبزی|سبزیجات]] معطر، حبوبات و ادویه‌های خاص تهیه می‌شود. گوشت بز نقش اصلی را در این غذا دارد و در کنار آن از پیاز، لوبیای سفید و قرمز، نخود، تره، جعفری، [[شنبلیله]] و لیموعمانی یا گرد غوره استفاده می‌شود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص580.</ref>


===آبگوشت قنبید===
=== آبگوشت قنبید ===
آبگوشت قُنَبید (قنبیط یا کلم‌قُمری)، از [[خوراک]]‌های محلی مردمان شهر قم است که پیشینهٔ طبخ آن تا [[قاجاریه|دورهٔ قاجار]] می‌رسد.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص581.</ref> قُمنَبیت یا قنبید به‌معنای نبات قم است. مردمان قم به‌خاطر شوری [[آب]] این منطقه، در بعضی از غذاها از کلم‌قمری استفاده می‌کنند. خوردن این کلم برای دفع املاح مضر آب و حفظ سلامتی، مفید است. مواد لازم برای تهیه آبگوشت قنبید عبارت است از: گوشت ماهیچه یا سردست با استخوان گوسفند، نخود، لوبیا سفید، پیاز، [[سیب زمینی|سیب‌زمینی]]، گندم، [[رب]] گوجه‌فرنگی، کلم‌قمری، [[ترخون]] خشک، نمک، [[فلفل]]، [[زردچوبه]] و لیمو عمانی. آبگوشت قنبید با [[سنگک|نان سنگک]] و [[سبزی|سبزی خوردن]] سرو می‌شود. آبگوشت قنبید در سال ۱۳۹۷ش به ثبت ملی رسیده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99080200902/آبگوشت-قمنبید-خورش-دیرین-اهل-قم «آبگوشت قمنبید، خورش دیرین اهل قم»، خبرگزاری ایسنا].</ref>
آبگوشت قُنَبید (قنبیط یا کلم‌قُمری)، از [[خوراک]]‌های محلی مردمان شهر قم است که پیشینهٔ طبخ آن تا دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]] می‌رسد.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص581.</ref> قُمنَبیت یا قنبید به معنای نبات قم است. مردمان قم به‌خاطر شوری [[آب]] این منطقه، در بعضی از غذاها از کلم‌قمری استفاده می‌کنند. خوردن این کلم برای دفع املاح مضر آب و حفظ سلامتی، مفید است. مواد لازم برای تهیه آبگوشت قنبید عبارت است از: گوشت ماهیچه یا سردست با استخوان گوسفند، نخود، لوبیا سفید، پیاز، [[سیب زمینی|سیب‌زمینی]]، گندم، [[رب]] گوجه‌فرنگی، کلم‌قمری، [[ترخون]] خشک، نمک، [[فلفل]]، [[زردچوبه]] و لیمو عمانی. آبگوشت قنبید با [[سنگک|نان سنگک]] و [[سبزی|سبزی خوردن]] سرو می‌شود. آبگوشت قنبید در سال ۱۳۹۷ش به ثبت ملی رسیده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99080200902/آبگوشت-قمنبید-خورش-دیرین-اهل-قم «آبگوشت قمنبید، خورش دیرین اهل قم»، خبرگزاری ایسنا].</ref>
[[پرونده:آبگوشت (1).jpg|جایگزین=آبگوشت‌خوری در دهه ۳۰|بندانگشتی|چند مرد جوان در یکی از خیابان‌های تهران هنگام آبگوشت‌خوری در دهه ۳۰ ؛ ثبت‌شده توسط عکاس ایتالیایی ماریو د بایاسی]]
[[پرونده:آبگوشت (1).jpg|جایگزین=آبگوشت‌خوری در دهه ۳۰|بندانگشتی|چند مرد جوان در یکی از خیابان‌های تهران هنگام آبگوشت‌خوری در دهه ۳۰؛ ثبت‌شده توسط عکاس ایتالیایی ماریو د بایاسی]]


===آبگوشت قاتقو===
=== آبگوشت قاتقو ===
آبگوشت قاتِقو که نام دیگر آن «قاتِقْ‌گوشت» یا «آبگوشت کرمانی» است، بیشتر در [[کرمان (شهر)|کرمان]]، طبخ می‌شود و شامل گوشت، نخودچی یا نخود خام کوبیده و [[سبزی]] است. کرمانی‌ها چند نوع آبگوشت دیگر هم طبخ می‌کنند ازجمله آبگوشت تُرشاله که با افزودن برگه زردآلو به آبگوشت ساده درست می‌شود، آبگوشت مُتَنْجِنه که با گوشت، مغز گردو، برگه زردآلو، خرمای قصب و [[شنبلیله]] تهیه می‌شود و آبگوشت قیمه که در [[تهران]] این نوع از غذا را «قیمه آب‌دار» می‌گویند.<ref>ستوده، فرهنگ کرمانی، ۱۳۵۵ش، ص2.</ref>
آبگوشت قاتِقو که نام دیگر آن قاتِقْ‌گوشت یا آبگوشت کرمانی است، بیشتر در [[کرمان]]، طبخ می‌شود و شامل گوشت، نخودچی یا نخود خام کوبیده و [[سبزی]] است. کرمانی‌ها چند نوع آبگوشت دیگر هم طبخ می‌کنند ازجمله آبگوشت تُرشاله که با افزودن برگه زردآلو به آبگوشت ساده درست می‌شود، آبگوشت مُتَنْجِنه که با گوشت، مغز گردو، برگه زردآلو، خرمای قصب و [[شنبلیله]] تهیه می‌شود و آبگوشت قیمه که در [[تهران|تهران،]] این نوع از غذا را قیمه آب‌دار می‌گویند.<ref>ستوده، فرهنگ کرمانی، ۱۳۵۵ش، ص2.</ref>


===آبگوشت مرغ===
=== آبگوشت مرغ ===
مردم [[کازرون]] آبگوشتی به‌نام آبگوشت مرغ طبخ می‌کنند. برای تهیه این غذا از گوشت پرندگانی مانند مرغ، خروس، غاز، کبک و کبوتر استفاده می‌شود. این نوع آبگوشت را با مرغی که شکم آن را خالی کرده و با دل و جگر آن، [[برنج]]، لیموعمانی و آلوبخارا، پیاز، نخود، لپه و [[سیب زمینی|سیب‌زمینی]] پر کرده و دوخته‌اند، درست می‌کنند.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج1، ص184.</ref>
مردم [[کازرون]] آبگوشتی به نام آبگوشت مرغ طبخ می‌کنند. برای تهیه این غذا از گوشت پرندگانی مانند مرغ، خروس، غاز، کبک و کبوتر استفاده می‌شود. این نوع آبگوشت را با مرغی که شکم آن را خالی کرده و با دل و جگر آن، [[برنج]]، لیموعمانی و آلوبخارا، پیاز، نخود، لپه و [[سیب زمینی|سیب‌زمینی]] پر کرده و دوخته‌اند، درست می‌کنند.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج1، ص184.</ref>


===آبگوشت نخودآب===
=== آبگوشت نخودآب ===
[[پرونده:آبگوشت (2).jpg|جایگزین=دیزی‌خوری حمید سوریان|بندانگشتی|دیزی‌خوری حمید سوریان، قهرمان کشتی فرنگی، همراه پدرش]]
[[پرونده:آبگوشت (2).jpg|جایگزین=دیزی‌خوری حمید سوریان|بندانگشتی|دیزی‌خوری حمید سوریان، قهرمان کشتی فرنگی، همراه پدرش]]
از دیگر آبگوشت‌های محلی در ایران نخودآب است که به دو صورت رقیق و غلیظ طبخ می‌شود. مواد اصلی نخودآب رقیق شامل مرغ و گوشتِ پهلو، پشت یا سینه گوسفند و نخود و پیاز و [[دارچین]] و مقداری [[اسفناج]] است.<ref>باورچی بغدادی، کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن: آشپزی دوره صفوی، ۱۳۶۰ش، ص74.</ref> نخودآب غلیظ نیز از مرغ و چرب‌روده آکنده با قیمه، گوشت، نخود پوست‌کنده، [[برنج]]، پیاز، اسفناج، [[زیره]]، [[دارچین]] و ادویه درست می‌شود.<ref>باورچی بغدادی، کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن: آشپزی دوره صفوی، ۱۳۶۰ش، ص74 و 75.</ref> در برخی مناطق ایران نیز آبگوشتی با نام نخودآب بره، رایج است. این آبگوشت از گوشت بره، نخود، بلغور پوست‌کنده، پیاز، [[دارچین]]، [[زنجبیل]] و گوشت به‌صورت کوفته‌ریزه یا کله‌گنجشکی، تهیه می‌شود.<ref>باورچی بغدادی، کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن: آشپزی دوره صفوی، ۱۳۶۰ش، ص75.</ref>
از دیگر آبگوشت‌های محلی در ایران، نخودآب است که به دو صورت رقیق و غلیظ طبخ می‌شود. مواد اصلی نخودآب رقیق، شامل مرغ و گوشتِ پهلو، پشت یا سینه گوسفند و نخود و پیاز و [[دارچین]] و مقداری [[اسفناج]] است. نخودآب غلیظ نیز از مرغ و چرب‌روده آکنده با قیمه، گوشت، نخود پوست‌کنده، [[برنج]]، پیاز، اسفناج، [[زیره]]، [[دارچین]] و ادویه درست می‌شود.<ref>باورچی بغدادی، کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن: آشپزی دوره صفوی، ۱۳۶۰ش، ص74 و 75.</ref> در برخی مناطق ایران نیز آبگوشتی با نام نخودآب بره، رایج است. این آبگوشت از گوشت بره، نخود، بلغور پوست‌کنده، پیاز، [[دارچین]]، [[زنجبیل]] و گوشت به‌صورت کوفته‌ریزه یا کله‌گنجشکی، تهیه می‌شود.<ref>باورچی بغدادی، کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن: آشپزی دوره صفوی، ۱۳۶۰ش، ص75.</ref>


===آبگوشت دیزی===
=== آبگوشت دیزی ===
[[دیزی]] نوعی آبگوشت ساده سنتی است که در ظرف مخصوصی به‌نام [[دیزی]] می‌پزند و در [[قهوه‌خانه]]‌ها و دیزی‌پزی‌ها بسیار متداول است. چند نوع دیزی در [[تهران]] و برخی از شهرهای ایران وجود دارد؛ ازجمله: دیزی صنّاری که ارزان‌قیمت و مخصوص مشتریان کم‌درآمد است،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص584.</ref> دیزی سنگکی که در [[سنگک|نانوایی‌های سنگکی]] پخته می‌شود،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص586 و 587 و 594.</ref> دیزی [[قهوه‌خانه|قهوه‌خانه‌ای]]<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص586 و 591.</ref> و دیزی قابلمه که چربی این نوع آبگوشت کم بوده و منحصر به دنبه گوشت آن است. این نوع دیزی ساده و بدون [[چاشنی]] پخته می‌شود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص585.</ref>
[[دیزی|دیزی،]] نوعی آبگوشت ساده سنتی است که در ظرف مخصوصی به نام [[دیزی]] می‌پزند و در [[قهوه‌خانه]]‌ها و دیزی‌پزی‌ها بسیار متداول است. چند نوع دیزی در [[تهران]] و برخی شهرهای ایران وجود دارد؛ ازجمله: دیزی صنّاری که ارزان‌قیمت و مخصوص مشتریان کم‌درآمد است،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص584.</ref> دیزی سنگکی که در [[سنگک|نانوایی‌های سنگکی]] پخته می‌شود،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص586 و 587 و 594.</ref> دیزی [[قهوه‌خانه|قهوه‌خانه‌ای]]<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص586 و 591.</ref> و دیزی قابلمه که چربی این نوع آبگوشت کم بوده و منحصر به دنبه گوشت آن است. این نوع دیزی ساده و بدون [[چاشنی]] پخته می‌شود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۶۸ش، ج4، ص585.</ref>


==آبگوشت در مراسم آیینی==
== آبگوشت در مراسم آیینی ==
[[پرونده:آبگوشت (3).jpg|جایگزین=آبگوشت نذری در کرمان|بندانگشتی|پخت آبگوشت نذری در شهر کرمان]]
[[پرونده:آبگوشت (3).jpg|جایگزین=آبگوشت نذری در کرمان|بندانگشتی|پخت آبگوشت نذری در شهر کرمان]]
آبگوشت از گذشته تاکنون همواره به‌عنوان یک غذای اصیل در مراسم مختلف ایرانیان از جمله [[مراسم عروسی|عروسی]]، عزا، [[ولیمه|ولیمه نوزاد]] و همچنین در آیین‌های مذهبی مانند [[عزاداری]] [[امام حسین]] و برای ماه [[رمضان]] پخته می‌شود. آبگوشت [[آجیل]] (گوشت گردن و سینه، یا ماهیچه و نخود پوست‌کنده، فندق، [[پسته]]، [[بادام]]، گردو، کشمش و حتی لواشک، یا گوجه بَرغانی، پیاز، [[زعفران]]) از جمله غذاهای مخصوص سحر مردم [[تهران]] در قدیم بوده است.<ref>شهری، طهران قدیم، ج5، 1371ش، ج3، ص319 و 320.</ref>
آبگوشت از گذشته تاکنون همواره به‌عنوان یک غذای اصیل در مراسم مختلف ایرانیان از جمله [[مراسم عروسی|عروسی]]، عزا، [[ولیمه نوزاد]] و همچنین در آیین‌های مذهبی مانند عزاداری [[امام حسین]] و برای ماه [[رمضان]] پخته می‌شود. آبگوشت [[آجیل]] ازجمله غذاهای مخصوص سحر در [[تهران]] قدیم بوده است که با مواد اولیه گوناگونی تهیه می‌شد، ازجمله گوشت گردن و سینه یا ماهیچه، نخود پوست‌کنده، فندق، [[پسته]]، [[بادام]]، گردو، کشمش، لواشک یا گوجه بَرغانی، پیاز و [[زعفران]].<ref>شهری، طهران قدیم، ج5، 1371ش، ج3، ص319 و 320.</ref>


آبگوشت مرغ کازرونی‌ها از جمله غذاهای مخصوص در سحر و شب بیست‌ویکم [[رمضان|ماه رمضان]] به‌عنوان یکی از [[شب قدر|شب‌های قدر]] است. یزدی‌ها نیز در روز آخر [[ماه شعبان]] (روز کلوخ‌اندازان)، رسم پختن آبگوشت کله (کله و پاچه گوسفند) دارند.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج1، ص31.</ref>
آبگوشت مرغ کازرونی‌ها ازجمله غذاهای مخصوص در سحر و شب بیست‌ویکم ماه [[رمضان]] به‌عنوان یکی از [[شب قدر|شب‌های قدر]] است. یزدی‌ها نیز در روز آخر ماه [[شعبان]] (روز کلوخ‌اندازان)، رسم پختن آبگوشت کله (کله‌پاچه گوسفند) دارند.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج1، ص31.</ref>


نوعی دیگر از آبگوشت‌های آیینی آبگوشت [[نذری]] (آبگوشت امام حسینی) است، که در [[عاشورا|روز عاشورا]] در برخی شهرهای ایران طبخ می‌شود. این غذا را از گوشت بره و برگه زردآلو و مغز گردو تهیه می‌کنند.<ref>صرافی، فرهنگ گویش کرمانی، ۱۳۵۷ش، ص30؛ ستوده، فرهنگ کرمانی، ۱۳۵۵ش، ص2.</ref>
نوعی دیگر از آبگوشت‌های آیینی، آبگوشت نذری (آبگوشت امام‌حسینی) است که در [[عاشورا|روز عاشورا]] در برخی شهرهای ایران طبخ می‌شود. این غذا را از گوشت بره و برگه زردآلو و مغز گردو تهیه می‌کنند.<ref>صرافی، فرهنگ گویش کرمانی، ۱۳۵۷ش، ص30؛ ستوده، فرهنگ کرمانی، ۱۳۵۵ش، ص2.</ref>


آبگوشت [[عقیقه]] همان آبگوشت ساده است<ref>کتیرایی، از خشت تا خشت، تهران، ۱۳۴۸ش، ص50؛ احمدپناهی سمنانی، آداب و رسوب مردم سمنان، ۱۳۷۴ش، ص263.</ref> با این تفاوت که نیت پختن آن متفاوت است. یکی از کارهای نیک در آموزه‌های [[دین]] [[اسلام]] این است که برای نوزاد، [[عقیقه]] کنند؛ لذا، ایرانیان معمولا آبگوشت عقیقه را به مناسبت تولد فرزندشان می‌پزند. درگذشته، گاهی کسانی که نوزاد پسرشان می‌مرد، برای زنده ماندن فرزند بعدی‌شان [[نذر]] می‌کردند و گوسفند دوساله‌ای را [[قربانی کردن|قربانی]] می‌کردند.
آبگوشت [[عقیقه]] نیز از انواع آبگوشت‌های آیینی است. ایرانیان مسلمان بر اساس فرهنگ دینی خود، به مناسبت تولد فرزند، [[عقیقه]] می‌کنند و با گوشت گوسفند قربانی، آبگوشت می‌پزند.<ref>کتیرایی، از خشت تا خشت، تهران، ۱۳۴۸ش، ص50؛ احمدپناهی سمنانی، آداب و رسوب مردم سمنان، ۱۳۷۴ش، ص263.</ref>


==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* «آبگوشت بخورید، اما با احتیاط»، وب‌سایت مریم جراح‌زاده، تاریخ بازدید: ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* «آبگوشت قمنبید، خورش دیرین اهل قم»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۹ش.
* «آبگوشت و فرهنگ کهن ایرانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۳۸۹ش.
* «آبگوشت و فرهنگ کهن ایرانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۳۸۹ش.
* «آبگوشت قمنبید، خورش دیرین اهل قم»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۹ش.
* آشپزباشی، میرزا علی‌اکبر خان، سفره اطعمه، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۳ش.
* آشپزباشی، میرزا علی‌اکبر خان، سفره اطعمه، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۳ش.
* آل‌احمد، جلال، اورازان، تهران، فردوس، ۱۳۵۷ش.
* آل‌احمد، جلال، اورازان، تهران، فردوس، ۱۳۵۷ش.
خط ۷۸: خط ۱۱۲:
* شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ج۵، ۱۳۷۱ش.
* شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ج۵، ۱۳۷۱ش.
* صرافی، محمود، فرهنگ گویش کرمانی، تهران، سروش، ۱۳۵۷ش.
* صرافی، محمود، فرهنگ گویش کرمانی، تهران، سروش، ۱۳۵۷ش.
* کتیرایی، محمود، از خشت تا خشت، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، ۱۳۴۸ش
* کتیرایی، محمود، از خشت تا خشت، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، ۱۳۴۸ش.
* معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، انتشارات زرین، ۱۳۸۲ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
* وکیلیان، احمد، رمضان در فرهنگ مردم، تهران، سروش، ۱۳۷۰ش
* وکیلیان، احمد، رمضان در فرهنگ مردم، تهران، سروش، ۱۳۷۰ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}