آندروژین (مد): تفاوت میان نسخه‌ها

مد آندروژین (Androgynous Fashion)، استایلی است که در آن از لباس‌های یونیسکس استفاده می‌شود و اغلب در افرادی با جنسیت متعارض طرفدار دارد. این مد تحت حمایت LGBTQ+ قرار دارد و با کمک افراد مشهور و استفادهٔ آنان از لباس‌هایی متضاد با جنسیت، در میان سایر افراد نیز عادی‌سازی و رایج شده است.

اصطلاح «آندروژین» تلفیقی از واژه‌های یونانی مرد (andras) و زن (gune) است. آندروژین به ترکیب ویژگی‌های زنانه و مردانه اشاره دارد و کیفیت و حالتی است که نه زنانه و نه مردانه است.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/373983405_In_what_ways_has_the_move_to_androgynous_fashion_in_the_late_2010s_and_2020s_destabilized_clothing's_association_with_gender_norms_in_fashion_design Berman, “In what ways has the move to androgynous fashion in the late 2010s and 2020s destabilized clothing's association with gender norms in fashion design?”,Fashion Design : (2).]</ref> مد آندروژینی در تلاش است لباس‌های دو جنس را ترکیب کند و انگاره جنسی همسان را برای زن و مرد به تصویر بکشد.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/350183914_Unisex_Clothing_A_Sustain_Ale_Way_of_Self_Expression Dikkar, “Unisex Clothing, A Sustain Ale Way of Self Expression”, Textile and Fashion Technology 11: (12)]</ref>

اگرچه آندروژین در برخی از سبک‌های لباس در طول تاریخ قابل مشاهده بوده؛ اما در مجموع در طولانی‌مدت از نظر اجتماعی قابل‌قبول نبوده است.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/373983405_In_what_ways_has_the_move_to_androgynous_fashion_in_the_late_2010s_and_2020s_destabilized_clothing's_association_with_gender_norms_in_fashion_design Berman, “In what ways has the move to androgynous fashion in the late 2010s and 2020s destabilized clothing's association with gender norms in fashion design?”,Fashion Design : (7).]</ref> جامعهٔ غربی تغییرناپذیری در لباس را نشانگر جامعهٔ بدون تغییر می‌پندارد. تا پیش از قرن هجدهم، پوشیدن لباس‌های مردان توسط زنان و بالعکس نوعی طغیان‌گری محسوب می‌شد. پس از توسعهٔ نسبی اقتصاد، پوشیدن لباس‌های مردانه، میان زنان رده‌های بالاتر طبقهٔ حاکم رایج شد و آندروژین اولیه با سبک بسیار ساده ظهور یافت.<ref>[https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=df278b9dec9e067854717852f14e9305ae869bdb Chen, “Androgynous style in fashion”, Advanced Materials Research 175: (976-977).]</ref> نخستین سبک آندروژین در اوایل قرن هجدهم در انگلستان و فرانسه دیده شد.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/350183914_Unisex_Clothing_A_Sustain_Ale_Way_of_Self_Expression Dikkar, “Unisex Clothing, A Sustain Ale Way of Self Expression”, Textile and Fashion Technology 11: (12)]</ref> در طول دههٔ ۱۸۰۰م به‌دلیل انقلاب صنعتی، لباس‌های کار در مقیاس وسیع تولید شدند که به پوشیدن یونیفرم‌هایی از شلوار و ژاکت از روی لباس انجامید. این مد، معیارهای هنجار جنسیتی مورد پذیرش جامعه برای زنان و مردان را تغییر داد و زنان را شیفتهٔ خود کرد. در دههٔ ۱۸۵۰م، «بلومرز» شکلی از شلوارهای مردانه بود که مورد توجه زنان قرار گرفت؛ زیرا زنان در پی حذف دامن‌های بلند از پوشش خود بودند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/350183914_Unisex_Clothing_A_Sustain_Ale_Way_of_Self_Expression Dikkar, “Unisex Clothing, A Sustain Ale Way of Self Expression”, Textile and Fashion Technology 11: (12-13)]</ref>

در دوران مدرن، انواع مختلفی از سبک‌های آندروژین به‌وجود آمد و لباس‌های غربی بر سبک لباس شرقی تأثیر گذاشت. صنعتی شدن، به‌سرعت ارزش‌های جامعهٔ اروپا را تغییر داد. زنان در مبارزه برای احقاق حقوق خود، سبک پوشش خود را به‌تدریج به مردان نزدیک و سبک آندروژین را پایه‌گذاری کردند. در جامعهٔ مدرن، زنان مشغول کار و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی شدند. در نظام صنعتی مدرن، زنان براساس ارزش‌ها و دیدگاه‌های مردانه ارزیابی و انتخاب می‌شدند؛ به‌طوری که زنانی که صفات و ظاهر مردانهٔ کمتری داشتند، حقوق خود در قبال مردان را از دست می‌دادند. پس از جنگ جهانی اول، زنان بریتانیایی و آمریکایی در انتخاب نوع پوشش، اولویت اصلی خود را راحتی آن در نظر گرفتند. زنان برای نشان دادن برابری با مردان و جا افتادن در نقش‌های اجتماعی جدید، از شیوهٔ زندگی مردان ازجمله لباس پوشیدن آنان تقلید و لباس زنانه را مشابه مردان، به‌شکل ساده طراحی می‌کردند. در طول جنگ جهانی دوم به‌دلیل کمبود امکانات، تفاوتی بین لباس مردانه و زنانه وجود نداشت. شلوار، پیراهن، لباس کار و موهای کوتاه در این دوره رایج شد.<ref>[https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=df278b9dec9e067854717852f14e9305ae869bdb Chen, “Androgynous style in fashion”, Advanced Materials Research 175: (977-978).]</ref>

توسعه مد آندروژین در جامعه پست‌مدرن به دو مرحلهٔ توسعه تقسیم شد:

از اواخر دههٔ ۱۹۴۰م جامعهٔ فوق مدرن شکل گرفت. در دهه‌های ۱۹۵۰م و ۱۹۶۰م، [[شلوار جین]] لیوایز (Levi’s) مد شد. در دههٔ ۱۹۷۰م، جنبش فمینیستی ساختار اجتماعی مردمحور را برهم زد و یک پایهٔ ذهنی برای لباس‌های آندروژین ایجاد کرد. در ابتدا فمینیسم موجب شد در سبک لباس آندروژین از سبک‌های لباس مردانه استفاده شود و در نهایت از مرزهای جنسیتی فراتر رفت. در این زمان، لباس‌های آندروژین از سبک پانک پیروی می‌کرد و پدیدآورندهٔ آن با پوشیدن تی‌شرتی شبیه تور ماهی، دامن مشکی کوتاه، چکمه‌هایی با ظاهر عجیب و استفاده از برخی اکسسوری‌ها به [[استایل آوانگارد]] و برجسته‌ترین زن مدرن تبدیل شده بود.

 

استایل مردانهٔ آندروژین به‌شیوه‌ای آرام تغییر می‌کرد و در آن از رنگ‌های ملایم‌تر و روشن‌تری نسبت به گذشته استفاده می‌شد. کت و شلوار جزو اقلام اصلی استایل آندروژین برای مردان و زنان شده بود. در دههٔ ۱۹۸۰م، هنجارهای سنتی اجتماعی در طراحی مد برای مردان کنار گذاشته شده و سبک آندروژین وارد لباس مردان شد و تفاوت جنسیتی بین لباس مردانه و زنانه حذف شد. در طراحی مد آندروژین برای مردان در برند کلاین از جنسیت مبهم و رنگ‌های آندروژینی، نوآوری‌های فراوان و نامحدود استفاده شد و اغلب از سبک لباس زنانه به‌طور مستقیم برای طراحی استفاده می‌شد. در سال ۱۹۸۴م کت و شلوارهای راه‌راه و گیره‌های براق، دامن و لباس توری شفاف برای مدل‌های مردانه طراحی شد. در این زمان پس از گذر از سبک‌های هیپی و پانک، سبک یاپی رایج شد.

 

==== از دههٔ ۱۹۹۰م تا اوایل قرن ۲۱ ====

در اثر ارتقای رسانه‌ها و با رواج رایانه‌ها و فرا رسیدن عصر اطلاعات، چرخه مد، سرعت گرفت و انگارهٔ برابری زن و مرد با شدت بیشتری دنبال شد. استایل‌های آندروژین با سبک‌های متنوعی عرضه شدند. سبک‌هایی مانند لباس‌های مربوط به ارتش، [[استایل پانک|پانک]]، [[هیپی]] و [[یاپی]] با هم ترکیب شدند و ترکیب جدید سبک‌های آندروژینی را تشکیل دادند. امروزه [[کفش کتانی]]، شلوار جین، چکمه، تی‌شرت دارای نوشته، جلیقه‌ها و کلاه‌های بیسبال، همگی با سبک‌های آندروژین ادغام شده‌اند و زنان و مردان آن را می‌پوشند. سبک آندروژین نه‌تنها سبک لباس پوشیدن زنان، بلکه نگرش آنها نسبت به زندگی را نیز تغییر داده است.<ref>[https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=df278b9dec9e067854717852f14e9305ae869bdb Chen, “Androgynous style in fashion”, Advanced Materials Research 175: (979-978).]</ref> در اوایل قرن ۲۱، مد آندروژینی در سطح جهانی رواج یافت و افراد مشهور زیادی از آن استفاده کردند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/350183914_Unisex_Clothing_A_Sustain_Ale_Way_of_Self_Expression Dikkar, “Unisex Clothing, A Sustain Ale Way of Self Expression”, Textile and Fashion Technology 11: (12-13)]</ref>

لباس‌های آندروژین را می‌توان به دو دستهٔ کلی [[مبدل پوشی|لباس‌های مبدل]]<ref>Cross-deressing</ref> و [[لباس یونیسکس|لباس‌های یونیسکس]]<ref>Unisex</ref> تقسیم کرد:

 

در گذشته، لباس‌های آندروژینی عمدتاً به لباس‌های مبدل اطلاق می‌شد. در جامعه مدرن، لباس‌های آندروژین به‌طور کلی به لباس‌های یونیسکس اطلاق می‌شود. بدون لباس‌های مبدل، لباس‌های یونیسکس هرگز تکامل نمی‌یافتند.<ref>[https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=df278b9dec9e067854717852f14e9305ae869bdb Chen, “Androgynous style in fashion”, Advanced Materials Research 175: (976).]</ref>

'''آندروژین مینیمالیستی؛''' این سبک بر پایهٔ سادگی و به دور از هر نوع تزئینات، اغلب دارای رنگ‌های خنثی و اکسسوری‌های ساده است.

 

'''آندروژین گِلَم؛<ref>Glam</ref>''' این سبک دارای آراستگی و تزئینات بیشتر و رنگ‌های روشن و اکسسوری‌های پرجلوه است.

 

'''آندروژین اسپورت؛''' این سبک دارای لباس‌های [[استایل اسپرت|اسپرت]]، مانند هودی، کفش‌ها و لباس‌های ورزشی خنثی است.

 

'''آندروژین گرانج؛''' این سبک از [[استایل گرانج|مد گرانج]] الهام گرفته است که شامل لباس‌هایی با اندازه‌های بزرگ، لایه‌ها و پارچه‌های ضخیم و زمخت است.

 

'''آندروژین ریترو؛''' این سبک از [[استایل وینتیج|مد وینتیج]] الهام گرفته و دارای اکسسوری‌های قدیمی و خاطره‌انگیز است. در این نوع آندروژین، عناصری از دهه‌های مختلف برای ایجاد ظاهری منحصربه‌فرد ترکیب می‌شوند.<ref>[https://nakysha.com/androgynous-fashion-guide/ Fernando, “Guide to Explore Gender Neutral Androgynous Fashion”, nakysha website.]</ref>

== اهداف مد آندروژینیتی ==

هدف از مد آندروژین از نظر سبک شناختی، حذف تمایز بصری بین ویژگی‌های فیزیکی مردانه و زنانه و در نتیجه بیان هویت جنسیتی غیر دوگانه است.<ref>[https://thevou.com/fashion/androgynous-fashion/ Russell, “Androgynous Fashion: How to Defy Gender Norms in Style”, thevou website.]</ref> ترویج لباس‌های آندروژین با هدف حرکت به‌سمت برابری جنسیتی و پذیرش هویت‌های جنسیتی مختلف و ناهنجار انجام می‌شود.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/373983405_In_what_ways_has_the_move_to_androgynous_fashion_in_the_late_2010s_and_2020s_destabilized_clothing's_association_with_gender_norms_in_fashion_design Berman, “In what ways has the move to androgynous fashion in the late 2010s and 2020s destabilized clothing's association with gender norms in fashion design?”,Fashion Design : (8-9).]</ref>

* '''جنسیت خنثی'''؛ مد آندروژینی برای پوشش افراد با هر جنسیتی طراحی شده است و با هنجارهای جنسیتی معمول، مطابقتی ندارد.

* '''مینیمالیستی'''؛ مد آندروژین اغلب دارای طرح‌های ساده است که بر عملکرد و کاربردی بودن تأکید دارد.

* '''گشاد'''؛ لباس‌های آندروژین اغلب گشاد و بدون سایز مشخص هستند.

* '''ترکیبی'''؛ مد آندروژینی معمولاً پارچه‌هایی از جنس‌های متضاد، مانند چرم و توری یا پشم و ابریشم را باهم ترکیب می‌کند.

* لباس‌های یونیسکس.<ref>[https://nakysha.com/androgynous-fashion-guide/ Fernando, “Guide to Explore Gender Neutral Androgynous Fashion”, nakysha website.]</ref>

این مد توسط بسیاری از افراد، از جمله افرادی که دارای جنسیت خنثی و غیر از زن و مرد هستند یا افراد دگرباشی جنسی یا افرادی که ناسازگاری جنسیتی دارند، پذیرفته شده است. بسیاری از این افراد از سبک‌های آندروژینی برای بیان هویت جنسی خود استفاده می‌کنند.<ref>[https://nakysha.com/androgynous-fashion-guide/ Fernando, “Guide to Explore Gender Neutral Androgynous Fashion”, nakysha website.]</ref> از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود لباس‌های آندروژین بین زنان رایج شود، عامل راحتی،<ref>[https://www.familyindustries.com/blog/the-rise-of-gender-neutral-clothing “THE RISE OF GENDER-NEUTRAL CLOTHING”, familyindustries website.]</ref> پوشانندگی و آزادی این نوع لباس‌ها است.<ref>[https://thevou.com/fashion/androgynous-fashion/ Russell, “Androgynous Fashion: How to Defy Gender Norms in Style”, thevou website.]</ref> لباس‌های زنانه عموماً میزان راحتی کمتری دارند.<ref>[https://www.familyindustries.com/blog/the-rise-of-gender-neutral-clothing “THE RISE OF GENDER-NEUTRAL CLOTHING”, familyindustries website.]</ref> راحت و کاربردی بودن مد آندروژین سبب شده است که در محیط‌های مختلف پوشیده شود؛<ref>[https://nakysha.com/androgynous-fashion-guide/ Fernando, “Guide to Explore Gender Neutral Androgynous Fashion”, nakysha website.]</ref> به همین دلیل بسیاری از زنان به‌دنبال لباس‌های راحت در بین لباس‌های مردانه هستند.<ref>[https://www.familyindustries.com/blog/the-rise-of-gender-neutral-clothing “THE RISE OF GENDER-NEUTRAL CLOTHING”, familyindustries website.]</ref>

* اجبار زنان به پوشیدن یونیفرم کار مشابه لباس مردان پس از انقلاب صنعتی در غرب؛

* محو شدن نقش‌های سنتی جنسیتی پس از شروع جنگ جهانی اول و اثرگذاری آن در صنعت مد؛

* جنبش آزادی زنان در طول دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰م؛<ref>[https://www.banimode.com/blog/what-is-androgynous-fashion/ «مد آندروژین چیست؛ شرح تاریخچۀ آن تا به امروز»، وب‌سایت بانی مد.]</ref>

* جنبش‌های مختلف؛ همچون پانک، گرانج، گِلَم، راک و فمینیسم.

* LGBTQ+؛ مد آندروژین تحت تأثیر و حمایت LGBTQ+ است که از مد برای بیان هویت جنسی خود استفاده می‌کند.

* موسیقی؛ آرایش صورت و پوشیدن لباس‌های زنانه و سبک‌های آندروژین توسط خواننده‌های مرد بر آندروژین اثرگذار بود.<ref>[https://moderoozmag.com/فشن-آندروژنی؛-هنر-فراجنسیتی/ آهنی‌زاد، «فشن آندروژنی؛ هنر فراجنسیتی»، وب‌سایت مد روز.]</ref>

* مینیمالیسم؛

* ورزش؛

برای عادی‌سازی این مد، افراد مشهور لباس‌هایی می‌پوشند که معمولاً مخالف هویت جنسی آنان است و بدین جهت بسیاری از افراد معمولی نیز که هویت جنسی متعارضی ندارند، لباس‌های آندروژین را در کمد لباس‌های خود دارند و از آن استفاده می‌کنند. عادی‌سازی لباس‌های آندروژین توسط افراد مشهور و برندهای معروف موجب می‌شود افراد به کلیشه‌های مبتنی بر جنسیت در مد توجهی نکنند و این موضوع امکان پذیرش گستردهٔ هویت‌های جنسیتی متفاوت در این مد را فراهم می‌کند. بسیاری از سلبریتی‌ها و [[اینفلوئنسر]]ها به‌دنبال نادیده‌انگاری هنجارهای جنسیتی و بیان هویت جنسیتی از طریق لباس برای عموم مردم هستند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/373983405_In_what_ways_has_the_move_to_androgynous_fashion_in_the_late_2010s_and_2020s_destabilized_clothing's_association_with_gender_norms_in_fashion_design Berman, “In what ways has the move to androgynous fashion in the late 2010s and 2020s destabilized clothing's association with gender norms in fashion design?”,Fashion Design : (8-9).]</ref>

از سال ۲۰۲۰م در ایالات متحده، میانگین محصولات عرضه شده به‌صورت تک‌جنسیتی یا بدون جنسیت، ۵۰۰درصد رشد داشته است و بازار اروپا نیز شاهد روند مشابهی با نرخ رشد ۳۲۵درصدی است. با توجه به اینکه تاجران، دیگر لباس‌ها را به لباس‌های مردانه یا زنانه دسته‌بندی نمی‌کنند، مشتریان ناچارند از گروه لباس‌های مشترک خرید کنند.<ref>[https://stylesage.co/blog/is-fashions-future-genderless/ Herrmann, “Is Fashion's Future Genderless?”, stylesage website.]</ref>

امروزه سبک‌های مختلف مد آندروژین در صنعت مد آسیا فراگیر شده است و سبک آندروژین در انیمیشن‌ها، داستان و رمان تصویری، کی‌پاپ و جی‌پاپ به تصویر کشیده شده است.<ref>[https://shikooopik.com/تاریخچه-مد-آندروژین-تا-زمان-حال/ «تاریخچۀ مد آندروژین تا زمان حال»، وب‌سایت شیک و پیک.]</ref>

* تضعیف نقش‌های جنسیتی؛<ref>[https://the-rosenrot.com/defining-androgyny-in-fashion/ “DEFINING ANDROGYNY AND ELIMINATION OF GENDER CODES IN FASHION”, rosenrot website.]</ref>

* درهم شکستن کلیشه‌های جنسیتی در صنعت مد؛<ref>[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-16-0041-8_60 Saha et al, “Androgynous Fashion from the Concept to Consumers: An Empirical Study”, Design for Tomorrow 1.]</ref>

* شکستن هنجارهای جنسیتی در صنعت پوشاک؛<ref>[https://www.closetedstance.org/post/what-is-the-positive-impact-of-androgynous-fashion “What is the positive impact of Androgynous Fashion?”, closetedstance website.]</ref>

** Chen, Si. 2011. “Androgynous style in fashion”. Advanced Materials Research 175.

** “DEFINING ANDROGYNY AND ELIMINATION OF GENDER CODES IN FASHION”, rosenrot website, Date of Upload: 24 August 2019.

** DIKKAR, CHETNA. 2021. “UNISEX CLOTHING: A SUSTAIN ALE WAY OF SELF EXPRESSION”. International Journal of Textile and Fashion Technology 2.

** Fernando, Anne, “Guide to Explore Gender Neutral Androgynous Fashion”, nakysha website, Date of Upload: 20 March 2023.