پنج‌تن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:پنج تن.jpg|جایگزین=پنج تن آل عبا|بندانگشتی|نگاره ای از پنج تن آل عبا؛ چهره‌های اصلی زیر عبا:  حضرت محمد (ص)، دخترش فاطمه (س)، دامادش علی (ع) و نوه‌هایش حسن و حسین (ع).]]

شیعیان با استناد به حدیث کِساء، حضرت محمد، امام علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین را با عنوان پنج تن یاد می‌کنند. در این حدیث آمده که پیامبر آنان را زیر عبای خود گرد آورد و از خدا خواست تا پاک و منزّه شوند؛ آیه‌ی تطهیر و دیگر آیاتی از قرآن فضیلت معنوی پنج تن را تأیید می‌کنند. در باور ایرانیان، پنج تن جایگاهی فرهنگی و معنوی دارد؛ از قسم و نذر گرفته تا حک نامشان روی نذری‌ها، شعائر دینی، ضریح‌ها و انگشترها. در تعزیه نیز گوشه پنج تن داستان کوتاه و مستقلی درباره آنان روایت می‌کند.

شیعیان با استناد به حدیث کِساء، [[حضرت محمد]]، [[امام علی]]، [[حضرت فاطمه]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] را با عنوان کلی [[پنج تن]]، یاد می‌کنند. از این پنج نفر با عنوان آل عبا، اصحاب کسا و خمسه طیبه نیز یاد می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D9%BE%D9%86%D8%AC+%D8%AA%D9%86 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پنج تن، سایت واژه‌یاب.]</ref>   

==حدیث کِساء==

در حدیث کساء نقل شده است که روزی پنج تن، در [[خانه]] امام علی، زیر عبای پیامبر خدا گِرد آمدند و پیامبر در آن لحظه، دست به [[دعا]] برداشت و از خداوند خواست تا پلیدی را از آن‌ها دور کرده و آن‌ها را پاک و منزّه کند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج5، ۱۳۳۹ش، ص138.</ref>  مفسران، زمان نزول آیه‌ی تطهیر را بلافاصله پس از این دعا می‌دانند که خداوند در این آیه به پیامبر خود وعده داده است که [[اهل‌بیت|اهل بیت]] او را از همه آلودگی‌ها دور گرداند.<ref>سوره احزاب، آیه 33.</ref>   

علاوه ‌بر آیه تطهیر، مفسران، آیاتی دیگر از [[قرآن]] را ناظر به فضیلت و جایگاه معنوی پنج تن می‌دانند. برای مثال، در آیه [[مباهله]]، از امام علی به‌عنوان نفس پیامبر خدا، از فاطمه زهرا به‌عنوان زن برگزیده خاندان پیامبر و از امام حسن و امام حسین به‌عنوان فرزندان پیامبر، یاد شده است.<ref>سوره آل عمران، آیه 61.</ref>  آیه اطعام نیز [[اخلاص]] و [[ایثار]] اهل‌بیت پیامبر خدا را هنگام [[روزه|روزه‌داری]] بیان کرده است.<ref>سوره انسان، آیات 5-9.</ref>  

سوره شوری، آیه 23.</ref>  همچنین در تفسیر آیات ۱۹ تا ۲۲ سوره الرحمن، از علی و فاطمه، به‌عنوان دو دریا تعبیر شده که حسنین همچون لؤلؤ و مرجان از ملاقات این دو دریا، حاصل شده‌اند.<ref>شوشتری، احقاق الحق و ازهاق الباطل، 1377ش، ج3، ص274-279، ج9، ص107-109؛ <br>

مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج24، ص97-99 و ج37، ص64 و 73 و 96.</ref>  آیات دیگری نیز مطابق بعضی از روایات به مقام معنوی پنج تن اشاره دارد.

باورهای فرهنگی شیعیان ایران، پیوندی ژرف با جایگاه معنوی پنج تن دارد. پنج تن در قسم، نفرین و دعای مردم ایران، همواره حضور داشته است.<ref>فروتن، فندرسک (تاریخ، سرزمین و فرهنگ)، ۱۳۹۰ش، ص۳۲۷؛ <br>

شاملو، کتاب کوچه، دفتر سوم، ۱۳۶۱-۱۳۱۷ش، ص۷۹۵</ref>  مردم [[بروجرد]]، از لفظ پنج تن، برای [[شهادت]] بر حق بودن خود استفاده می‌کنند.<ref>کرز‌بر یار‌احمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۱۸.</ref>  شاهرودی‌ها، اسامی پنج تن را روی غذاهای [[نذری]] خود، به‌ویژه [[شله‌زرد|شله زرد]] نذری، حک می‌کنند.<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ج2، ۱۳۷۱ش، ص389.</ref>   

مردم شاهرود، مراسمی به‌نام «شمع و چراغ» دارند که در شب‌های شهادت امام حسین و امام حسین برگزار کرده و در طی آن، خدا را به حق پنج تن قسم می‌دهند تا اموات آن‌ها را بیامرزد.<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ج2، ۱۳۷۱ش، ص407-408.</ref>  در الموت، هنگام دفن میت، دو قطعه چوب مزین به‌نام پنج تن را در زیر بغل‌های میت قرار می‌دهند. آن‌ها بر این باورند که این دو قطعه چوب، در شب اول قبر و نیز در روز قیامت، عصای مردگان خواهند بود.<ref>حمیدی، مردم‌نگاری الموت، ۱۳۸۴ش، ص۳۰۵.</ref>  همچنین ایرانیان برای درمان بیماری‌های سخت، به پنج تن متوسل می‌شوند و خدا را به حق پنج تن [[سوگند]] می‌دهند تا بیمار را شفا دهد.<ref>شهری، طهران قدیم، ج4، ۱۳۸۳ش، ص248.</ref>  

مردم شیعه، همواره نام پنج تن را بر نمادها و شعائر دینی، حک می‌کنند. عَلَم‌ها، پرچم‌های سوگواری، گنبدها، گلدسته‌ها، منبرها، پیاله‌ها و جام‌های سقاخانه، در و دیوار امام‌زاده‌ها و مکان‌های مقدس ، ضریح امام‌ها و امامزادگان، جانمازها و پوشش نخل‌های سوگواری، همواره منقش به‌نام پنج تن است. از دیگر وسایلی که مورد استقبال مردم ایران است، انگشترهای نقره‌ی مزین به نام پنج تن است.<ref>شاملو، کتاب کوچه، دفتر چهارم، ۱۳۶۱-۱۳۱۷ش، ص1026.</ref>   

از مهم‌ترین گوشه‌های تعزیه، گوشه پنج تن است. گوشه، نسخه‌ای شامل داستانی فرعی، مستقل و کوتاه است که در آغاز یا میانه‌ی [[تعزیه]]، خوانده می‌شود.<ref>نصری اشرفی، نمایش و موسیقی در ایران، ج3، ۱۳۸۳ش، ص294 و 297.</ref> <br>

==پانویس==