تخمه

تخمه؛ انواع دانه‌های گیاهی سرشار از پروتئین و چربی با مصارف خوراکی و درمانی

تخمه، دانه‌های گیاهی است که معمولا به‌صورت بوداده و یا خام، خورده می‌شود و در گروه تنقلات ایرانیان جای دارد. انواع تخمه، علاوه‌بر خاصیت سرگرم‌کنندگی، دارای فواید بسیاری برای سلامتی بدن هستند. تخمه‌ها از جمله مواد بسیار مغذی، دارای کلسیم فراوان، پروتئین و پتاسیم بوده و در رژیم غذایی ورزشکاران نیز، جایگاهی ویژه را به خود اختصاص داده‌اند.

انواع تخمه

تخمه‌ها در سراسر دنیا، انواع مختلفی دارند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. تخمه آفتابگردان: این تخمه، دارای مواد مغذی ضروری از جمله سلنیوم است. این ماده، خاصیت آنتی‌اکسیدانی بالایی داشته، به کاهش تورم در بدن کمک کرده و تأثیر زیادی در سوخت و ساز تیروئید دارد. برخی از محققان، بر این باورند که تخمه آفتابگردان، در ترمیم دی‌ ان ای (DNA)، در سلول‌های آسیب‌دیده، أثرگذار است.
2. تخمه کدو: این نوع از تخمه‌ها، دارای پوسته‌ای زرد و مغزی سبزرنگ هستند. تخمه‌های کدو حاوی مقدار زیادی آنتی‌اکسیدان، اسیدهای چرب، فیبر، کربوهیدرات، ویتامین K، فسفر، منگنز، منیزیم، زینک (روی)، مس، پتاسیم، ویتامین B12 و فولات است. این دانه‌های روغنی که از میوه کدو حاصل می‌شوند، دارای روغنی بسیار مفید برای سلامتی بدن هستند. از دیگر خواص تخمه کدو می‌توان به کاهش ابتلا به برخی از انواع سرطان، کمک به سلامت پروستات و مثانه، کنترل فشار خون، کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، کاهش قند خون و کمک به خواب راحت اشاره کرد.
3. تخمه جابانی: تخمه جاپانی یا ژاپنی، تخم نوعی هندوانه است که قابل خوردن نبوده و به «هندوانه آجیلی» معروف است. این هندوانه، در منطقه جابان (از توابع شهرستان دماوند) پرورش می‌یافت و به‌همین دلیل، تخمه آن را تخمه جابانی نامیده‌اند که بعدها به تخمه ژاپنی معروف شده است. این تخمه دارای خواصی مانند پیش‌گیری از کم‌خونی، بی‌اشتهایی، سوء جذب و التهاب است. کلسیم موجود در تخمه ژاپنی برای زنان یائسه بسیار مفید بوده و از مبتلا شدن به پوکی استخوان، جلوگیری می‌کند. این تخمه‌ همچنین دارای اسیدهای آمینه است که برای سلامت ماهیچه‌ها و تنظیم ترشح آنزیم‌ها مفید است.
4. تخم هندوانه: این تخمه، که از میوه شیرین و آب‌دار هندوانه به‌دست می‌آید، سرشار از ویتامین‌ها و مواد معدنی، ویتامین B، منیزیم، روی، مس، آهن و پتاسیم است و همچنین در زیبایی و مراقبت از پوست و مو بسیار مفید است. محققان معتقدند که با مصرف یک فنجان تخم هندوانه‌ی خشک‌شده، حدود 60 درصد از نیاز بدن به پروتئین و آمینواسید تأمین می‌شود.
5. تخم خربزه: این دانه گیاهی، سرشار از ویتامین A است که در نتیجه خوردن آن برای سلامت چشم، توسط پزشکان، توصیه می‌شود. تخم خربزه مُلَیِّن، دارای مزاج گرم، مُدِرّ و نیز حاوی ویتامین C است.

تخمه در اقتصاد ایران

بنابر گزارش‌های جهاد کشاورزی، حدود 15 هزار خانوار در ایران (شهری و روستایی)، به‌ویژه در استان آذربایجان غربی، از طریق کشت و فروش تخم کدو و آفتابگردان، به‌صورت مستقیم، امرار معاش می‌کنند. بزرگ‌ترین میدان تولید تخمه و خشکبار در خوی (بزرگ‌ترین شهر استان آذربایجان غربی)، وجود دارد که این شهرستان را به بهترین و بزرگ‌ترین تولیدکننده تخمه و صادرات آن در خاورمیانه، تبدیل کرده است.

منابع

• فروحی، میلاد، «خواص تخم کدو»، سایت چطور، تاریخ بارگذاری: بهمن 1396ش.
• «تخمه ژاپنی یا جابونی؟»، سایت شفاف، تاریخ بارگذاری: 20 اردیبهشت 1391ش.
• «کدام نوع تخمه سالم‌تر است؟»، سایت پارس نیوز، تاریخ بارگذاری: 18 آذر 1392ش.
• رحمانی، محمد، «خواص تخم هندوانه»، سایت چطور، تاریخ بارگذاری: مرداد 1397ش.
• «تخمه»، سایت سبز افروز (سرزمین مواد غذایی)، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1401ش.