خودارضایی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۵۷: / خط ۱۵۷: @@
 *ley, David &  Ma, Lybi , " Masturbation and Marriage", Psychology Today,  Data of Upload: 17 May 2017.
 {{پایان منابع}}
+ویکی ر
+'''<big>استمنا</big>'''، خودارضایی و خارج کردن منی بدون مقاربت جنسی.<br>
+استمنا یا خودارضانی در لغت<ref>[https://www.ashja.com/fa/amidonliedictionary/?srchamid,%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%85%d9%86%d8%a7|d,2514|o,1/%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af-%d9%88-%d9%84%d8%ba%d8%aa%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%85%db%8c%d8%af.html عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژه استمنا.]</ref> و در فقه<ref>[http://lib.eshia.ir/27793/1/300/اسْتَمْنَى فیومی، المصباح المنیر، 1418ق، ج ۱، ص300.] </ref> به‌معنای خارج کردن منی، بدون مقاربت است. این اصطلاح درباره مردان به‌کار می‌رود و خودارضایی زنان در فقه اسلامی با عنوان «استشها» شناخته می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/11679/1/303/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7 فقیهی، «تربيت جنسى: مبانى، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حديث»، 1387ش، ص303.]</ref> در [[فقه]] اسلامی با استفاده از روایات، خودارضایی حرام دانسته شده<ref>[https://lib.eshia.ir/10369/2/835 توضیح المسائل مراجع، بخش مسائل متفرقه، مسأله 38.]</ref> و تنها استمنا به‌وسیله همسر جایز است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10369/2/835 توضیح المسائل مراجع، بخش مسائل متفرقه، مسأله 38.]</ref> البته برای کسی که به نیت حج خانه خدا، مُحرِم شده است استمنا به‌وسیله همسر [[حرام]] است و موجب [[کفاره]] می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/20/368 نجفی، جواهر الکلام، ج۲۰، ص368.]</ref>
+==عوامل و زمینه‌های استمنا==
+تربیت جنسی نادرست در [[خانواده]]، بیکاری و نداشتن برنامه مناسب برای اوقات فراغت، چشم‌چرانی، [[رفاقت]] با همسالان ناباب، مشاهده عکس‌ها و فیلم‌های تحریک‌کننده و ضعف فرهنگی از عوامل و زمینه‌های روی‌آوری به استمناء است.<ref>[https://repository.uma.ac.ir/id/eprint/10865/1/H-00182-AB.pdf احمدپور، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، 1398ش، ص4-7.]</ref>
+==آثار جسمی استمنا==
+از دیدگاه پزشکی استمنا آثار و عوارض سوئی بر جسم افراد می‌گذارد. کم‌خونی، کم‌اشتهایی و مشکلات گوارشی، کم‌خوابی و اختلال در خواب، تنگی نفس، سردرد و سرگیجه، پیدایش تغییرات در نخاع و ستون فقرات و تأثیر بر دستگاه تناسلی از عوارض استمنا شمرده شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/95268/%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «خودارضائی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 6 شهریور 1400ش.]</ref> بسیاری از ناراحتی‌های مربوط به دستگاه تناسلی از آثار خودارضایی است؛ برخی از این آثار عبارت‌اند از: تورم غدد وَذی، تورم کانال نطفه، تورم قسمت پایینی و عقب کانال ادرار، شل شدن عضلات تناسلی، خروج بی‌اختیار منی با کوچک‌ترین تحریک، ایجاد قاعدگی نامنظم و خروج ترشحات چرکی و احساس درد هنگام قاعدگی در دختران، از بین رفتن پرده بکارت، ناکامی جنسی و از دست دادن لذّت مقاربت بعد از ازدواج، ناتوانی و تأخیر تولید مثل به خاطر ضعف مکرّر دستگاه تناسلی و انزال زودهنگام و بیماری‌های مقاربتی.<ref> [https://hawzah.net/fa/Article/View/95268/%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «خودارضائی آسیب ها و درمان ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 6 شهریور 1400ش.]</ref>  ضعیف شدن بینایی، پیری زودرس، ضعف مفاصل و لرزش دست نیز از آثار استمنا بر بدن انسان است.
+==آثار روانی استمنا==
+# ضعف حافظه، حواس‌پرتی و ناتوانی در تمرکز فکری؛ خودارضایی، هیپوتالاموس را دچار آسیب می‌کند لذا مغز و مراکز حساس دچار کاهش نسبی جریان خون می‌شوند. کاهش جریان خون باعث اختلال در عملکرد سیستم مغز و اعصاب شده و قوای جسمی را تحلیل می‌برد و این امر موجب ضعف حافظه می‌شود. همچنین خودارضایی به‌دلیل متمرکز  کردن دائمی شخص بر موضوعات جنسی، تمرکز فکری او را از بین می‌برد.
+# اضطراب؛ وجود برخی دغدغه‌ها و وسوسه‌های فکری در فرد خودارضا موجب می شود تا همواره [[اضطراب]] فکری، او را به‌خود مشغول کند. ترس از آشکار شدن خودارضایی و از بین رفتن آبرو، دغدغه زمان و مکان مناسب برای تکرار خودارضایی، سرزنش و تحقیر خود به‌دلیل پشیمانی بعد از انجام عمل، امکان یا عدم امکان ترک استمنا و دغدغه‌های بعد از ترک، مسائلی است که فرد خودارضا را دچار اضطراب‌های دائمی می‌کند.
+# افسردگی؛ یکی از اثرات استمنا ایجاد افسردگی در شخص خودارضا است. برخی از نشانه‌های افسردگی که در افراد مبتلا به استمنا مشاهده می‌شود عبارت‌اند از بی‌احساسی و بی‌تفاوتی، بی‌نشاطی و بی‌ذوقی، سستی و گوشه‌گیری.
+#  پرخاش‌گری و بداخلاقی؛
+# از بین رفتن خلاقیت‌ها، توانایی‌ها و سرکوب شدن استعدادها؛
+# عدم میل به تحصیل، مطالعه، تحقیقات علمی و فعالیت‌های فکری؛
+# بی‌بندوباری و اعتیاد به ارضای جنسی نامشروع؛
+# کم‌رویی و خجالت؛
+# عدم اعتماد به نفس<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/95268/%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «خودارضائی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 6 شهریور 1400ش.] </ref>
+==آثار شرعی==
+در [[فقه]] اسلامی، استمنا سبب ترک برخی از اعمال و نیز باطل‌کننده تعدادی از واجبات است. با استمنا و خروج منی، شخص خودارضا «جُنُب» می‌شود که در این صورت انجام «غسل جنابت» بر او واجب است<ref>[https://lib.eshia.ir/10369/1/208 توضیح المسائل مراجع، بخش جنابت، مسأله 345.]</ref> و لمس کلمات [[قرآن]] بر او حرام می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/10369/1/212 توضیح المسائل مراجع، بخش جنابت، مسأله 355.]</ref> همچنین استمنا، «روزه» را باطل می‌کند<ref>[https://lib.eshia.ir/10369/1/891 توضیح المسائل مراجع، بخش روزه، مسأله 1572.]</ref> و هر چیزی که [[روزه]] در آن شرط صحت باشد، مانند اعتکاف را باطل می‌کند.<ref> [[ توضیح المسائل مراجع، بخش اعتکاف، مسأله 18.|توضیح المسائل مراجع، بخش اعتکاف، مسأله 18.]]</ref>
+==پیشگیری و درمان استمنا==
+تقویت ایمان و حیا، خویشتن‌داری جنسی، [[ازدواج]] و توجه به آسیب‌ها و عواقب خودارضایی چهار عامل مؤثر در پیشگیری و درمان استمنا است.<ref>[https://repository.uma.ac.ir/id/eprint/10865/1/H-00182-AB.pdf احمدپور، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، 1398ش، ص8-9.]</ref> همچنین توجه به نکات زیر می‌تواند در درمان استمنا مؤثر باشد:
+نپوشیدن لباس‌های تنگ و چسبان، خودداری از دیدن تصاویر و فیلم‌های تحریک‌کننده، مطالعه نکردن مباحث و مطالب جنسی، خودداری از دست‌ورزی با اندام جنسی، دوری از خیال‌پردازی، سرگرم کردن خود با کارهای مفید و تفریحات سالم مانند مطالعه و ورزش، دوری از مکان‌های خلوت و تنهایی، عریان نشدن به‌صورت کامل.<ref>بشیری، اختلالات رفتاری، 1390 ش، ص219-221.</ref>
+==کیفر استمناء==
+برای استمنا کیفر خاصی در قوانین مطرح نشده و در ذیل تعزیرات قرار گرفته است. لذا مقدار تعزیر و چگونگی انجام آن بر عهده قاضی گذاشته شده است.
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* احمدپور، علی، «استمناء؛ علل و عوامل و راه‌های پیشگیری و درمان»، در دومین همایش ملی آسیب های اجتماعی، 1398ش.
+* بشیری، ابوالقاسم، اختلالات رفتاری، قم، نشر معارف، چاپ پنجم، 1390ش.
+* بنی‌هاشمی خمینی، محمدحسن، رساله توضیح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ بیستم، 1392ش.
+* «خودارضایی آسیب‌ها و درمان‌ها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 26 مرداد 1396ش.
+* عمید، حسن، فرهنگ عمید، سایت کتابسرای اشجع، تاریخ بازدید: 8 شهریور 1400ش.
+* فقیهی، علی‌نقی، «تربيت جنسى: مبانى، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حديث»، قم، موسسه علمى فرهنگى دارالحديث، چاپ اول، 1387ش.
+* فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنير فى غريب الشرح الكبير للرافعى‏، محقق یوسف الشیخ محمد، بی‌جا، المطبعة العصريّة، چاپ دوم، 1418ق.
+* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، محقق محمود قوچانی، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
+ویکی ز
+'''<big>خودارضایی؛</big>''' کسب لذت جنسی از طریق دست‌کاری و تحریک اندام جنسی خود.
+خودارضایی، معمولا آسیب‌هایی مانند ضعف حافظه، کاهش اراده، یاس و غم را در پی دارد. شخص خودارضا از جنون، کوری و عقیم‌شدن می‌ترسد. خودارضایی در پسران شایع‌تر و در دختران مخرب‌تر است. [[اسلام]] آن را گناه بزرگ می‌داند و علوم جدید از پیامدهای زیان‌بار آن می‌گویند. خودکنترلی، ورزش کردن، پرمشغله بودن و تقوای الهی، از راه‌های پیشگیری آن است.
+==مفهوم‌شناسی==
+خودارضایی (masturbation) که با اصطلاح جلق، [[استمنا|استمناء]] و طبق<ref>خداپرستی، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، ذیل واژه جلق.</ref> نیز شناخته می‌شود به کسب لذت جنسی از راه دست‌کاری اندام جنسی خود<ref>[http://wiki.apll.ir/word/index.php?title=Masturbation&oldid=21331 مشارکت‌کنندگان واژه‌های مصوب، «Masturbation»، واژه‌های مصوب.]</ref> و نیز تحریک دستگاه تناسلی با هدف تخلیه هیجانی،<ref>محمدخانی و ابراهیم‌زاده، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، 1392ش، ص212.</ref> تعریف شده است. در دانش فقه، خودارضایی به دو گونۀ مردانه (اِستِمناء)<ref>شهید ثانی، الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية، 1412ق، ج2، ص390.</ref> و زنانه (اِستِشهاء)<ref>فقیهی، تربیت جنسی (مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث)، 1387ش، ص301.</ref> تفکیک شده است.<ref>[https://fa.wikishia.net/index.php?title=استمناء&oldid=722194 «استمناء»، ویکی شیعه.]</ref> اندیشمندان [[مسلمان]] نیز در دانش اخلاق، بیرون کردن منی از راه غیرطبیعی، مانند مالیدن به دست یا سایر اعضای خود یا به اعضای شخص دیگری غیر از همسر را خودارضایی تعریف کرده‌اند.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1386ش، ص332.</ref>
+==پیامدهای خودارضایی==
+دربارۀ خودارضایی به پیامدهای زیر توجه شده است:
+•	تقویت خیال‌پردازی جنسی و کاهش قدرت کنترل قوه خیال.
+•	حساسیت دستگاه تناسلی و افزایش تحریک‌پذیری آن.<ref>متقی‌فر، درآمدی بر نظام اخلاق جنسی در اسلام، 1389ش، ص199.</ref>
+•	رکود فکری.
+•	اختلال و ضعف حافظه.
+•	ضعف اراده.
+•	ضعف بینایی.
+•	بی‌اشتهایی.
+•	ضعف استخوانی و افزایش ناراحتی‌های مفصلی.
+•	تحریک فزایندۀ هیپوتالاموس و پرکاری غدد جنسی.
+•	بلوغ زودرس.
+•	گوشه‌گیری، یأس و بی‌تفاوتی نسبت به مسائل مهم و حیاتی و غم و کدورت روانی.
+•	خودآزاری در موارد شدید و لذت بردن از آزار رساندن به خود.
+•	ایجاد مشکل در امور زناشویی بعد از [[ازدواج]].<ref>صبور اردوبادی، نگاه پاک زن و نگاه‌های آلوده به او، 1367ش، ص124.</ref>
+==نشانه‌های خودارضایی==
+افراد  خودارضا غالباً رنگ چهره‌شان پریده است. تندخو و حساس‌اند و زود عصبانی می‌شوند. سستی و ضعف عمومی بر آن‌ها حاکم است. غمگین، افسرده و مضطرب‌اند. به دیگران بدبین‌اند و با مشکلات سازگاری دارند. دست‌شان می‌لرزد. شورونشاط بازی و تحرک در آن‌ها دیده نمی‌شود.<ref>محمدخانی و ابراهیم‌زاده، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، 1392ش، ص214.</ref> خسته و خواب‌آلوده‌اند و دور چشم‌شان حلقه‌ای سیاه است. شرم اغراق‌آمیز و کاذب، گوشه‌گیری و آشفتگی در خواب دارند. از جنون، کوری، عقیم شدن و ناتوانی جنسی می‌ترسند. احساس نفرت از خویش و احساس گناه دارند.<ref>احمدی، روانشناسی نوجوانان و جوانان، 1373ش، ص121.</ref>
+==جنسیت و خودارضایی==
+پژوهش‌ها حاکی است خودارضایی در هر دو جنس [[دختر]] و [[پسر]] وجود دارد ولی در پسران هم زودتر شروع می‌شود و هم شایع‌تر است.<ref>محمدخانی و ابراهیم‌زاده، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، 1392ش، ص214.</ref> البته خودارضایی دختران مخرب‌تر از پسران است. علم پزشكی، خودارضایی ابتدایی (Fonic) و پیشرفته (Metic) را در زنان تفکیک کرده است. در روش ابتدایی كه در دختران رایج‌تر است، فرد از طریق تحریك خارجی ِ پایانه‌های عصبی ِ موجود در اندام جنسی خود، به حالت انزال می‌رسد برخلاف روش پیشرفته که با تحریك ِ داخلیِ پایانه‌های عصبی ناحیه‌ی تناسلی صورت می‌گیرد. پزشکان متخصص، هر دو روش را برای سلامت جسم و روان زن، زیان‌بار دانسته و دستور به اجتناب می‌دهند.<ref>[https://setare.com/fa/news/6376 «دلایل خودارضایی زنان و عوارض آن»، وب‌سایت ستاره.]</ref>
+==زمینه‌های خودارضایی==
+رشد اعضای تناسلی،<ref>ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص152.</ref> پرخوری یا مصرف غذاهای شهوت‌زا<ref>فرهادیان، والدین و مربیان مسئول، 1392ش، ص141.</ref> و محیط خواب و بستر نامناسب<ref>ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص156.</ref> از زمینه‌های این کژکاری جنسی در نوجوانان است.
+==خودارضایی در نگاه اسلام==
+[[قرآن]]، رفتار جنسی فراتر از [[ازدواج]] و روابط زناشویی را تجاوز از حدود الهی می‌داند.<ref>سوره مؤمنون، آیه 5-7.</ref> از منظر فقهی، خودارضایی عمل حرامی است که موجب «تعزیر» می‌شود<ref>شهید ثانی، الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية، 1412ق، ج2، ص390.</ref> و گناهی است که بر آن وعده عذاب داده ‌شده است.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، 1386ش، ص332.</ref> در نگاه پیشوایان دینی، فاعل اين گناه همانند کسي است که با خودش آميزش مي‌کند؛ آن‌ها با چنین شخصی معاشرت نکرده و غذا نمي‌خورند.<ref>محدث نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج14، ص356.</ref>
+==خودارضایی در نگاه روان‌شناسی و پزشکی==
+در نگاه [[روانشناسی]]، خودارضایی صرفاً ارضای جسم است و فرد را به آرامش نمی‌رساند. شخص خودارضا، در خود حس گناه و حقارت، کم شدن [[اعتمادبه‌نفس]]، افسردگی، تنش و تعارض‌های ذهنی و وابستگی به پورن را می‌بیند. از دیدگاه پزشکی نیز اعتیاد به خودارضایی عوارض جسمی زیادی دارد. کاهش وزن، به هم ریختن سیستم سوخت‌وساز، عفونت و یا آسیب به اندام تناسلی، زود انزالی، مشکلات پوستی و درد‌های کمر از عواقب این کار است.<ref>[https://shokranehcc.com/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ «مشاوره ترک خودارضایی»، وب‌سایت مرکز مشاوره شکرانه.]</ref>
+==پیشگیری و درمان==
+در آموزه‌های اسلامی، برای پیشگیری و درمان انحرافات جنسی و خودارضایی به کنترل نگاه،<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج72، ص199.</ref> کنترل حس لامسه،<ref>متقی‌فر، درآمدی بر نظام اخلاق جنسی در اسلام، 1389ش، ص136.</ref> کنترل قوه خیال،<ref>ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص223.</ref> رعایت اعتدال در خوراک،<ref>کلینی، الفروع من الکافی، 1367ش، ج4، ص180.</ref> پرهیزگاری و ترس از عذاب الهی<ref>سوره طلاق، آیه (2 و 4).</ref> اشاره شده است. در کنترل حس لامسه نیز به لمس نکردن برخی نقاط بدن خود و لمس نکردن بدن دیگری با بوسیدن،<ref>ثابت، تربیت جنسی در اسلام، 1387ش، ص254.</ref> یا بغل کردن و معانقه،<ref>مجموعه نویسندگان، مجموعه مقالات جنسیت از منظر دین و روان‌شناسی، 1390ش، ص135.</ref> یا در یک بستر خوابیدن،<ref>شیخ صدوق، الخصال، 1403ق، ج2، ص632.</ref> اشاره شده است. علم روانشناسی نیز برای درمان خودارضایی؛ سرزنش نکردن خود، پرمشغله بودن، ورزش کردن، زمان بیشتری را با اطرافیان گذراندن، لباس تنگ نپوشیدن و کمک گرفتن از متخصص روانشناس را پیشنهاد می‌دهد.<ref>[https://shokranehcc.com/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ «مشاوره ترک خودارضایی»، وب‌سایت مرکز مشاوره شکرانه.]</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* - قرآن
+* - «استمناء»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: 5 دی 1401ش.
+* - «دلایل خودارضایی زنان و عوارض آن»، وب‌سایت ستاره، تاریخ انتشار: 6 اردیبهشت 1401ش.
+* -	«مشاوره ترک خودارضایی»، وب‌سایت مرکز مشاوره شکرانه، تاریخ بازدید: 8 دی 1401ش.
+* -	احمدی، سید احمد، روان‌شناسی نوجوانان و جوانان، قم، نهضت، 1373ش.
+* -	ثابت، حافظ، تربیت جنسی در اسلام، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1387ش.
+* -	خداپرستی، فرج‌الله، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، شیراز، دانشنامه فارس، 1376ش.
+* -	دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، قم، جامعه مدرسین،  1386ش.
+* -	شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1412ق.
+* -	شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، جامعه مدرسین، 1403ق.
+* -	صبور اردوبادی، احمد، نگاه پاک زن و نگاه‌های آلوده به او، تهران، امیرکبیر، 1367ش.
+* -	فرهادیان، رضا، والدین و مربیان مسئول، قم، بوستان کتاب، 1392ش.
+* -	فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی (مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث)، قم، دارالحدیث، 1387ش.
+* -	كلينى، محمد بن يعقوب،‏ «الفروع من الكافي»، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1367ش.
+* -	متقی‌فر، غلامرضا، درآمدی بر نظام اخلاق جنسی در اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389ش.
+* -	مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، 1403ق.
+* -	مجموعه نویسندگان، مجموعه مقالات جنسیت از منظر دین و روان‌شناسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1390ش.
+* -	محدث نورى، ميرزا حسين، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل البيت، 1408ق.
+* -	محمدخانی، شهرام و ابراهیم‌زاده، ناهید، مشکلات روانی و رفتاری دانش‌آموزان: شناسایی و مداخله، تهران، ورای دانش، 1392ش.
+* -	مشارکت‌کنندگان واژه‌های مصوب، «Masturbation»، واژه‌های مصوب، تاریخ بازدید: 5 دی 1401ش.
+ویکی ج