رضا پهلوی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>رضا پهلوی؛</big>''' <big>فرزند ارشد آخرین پادشاه ایران، محمدرضا پهلوی و از چهره‌های شناخته‌شده اپوزیسیون جمهوری اسلامی.</big>

رضا پهلوی زادهٔ ۱۳۳۹ش در تهران، فرزند ارشد محمدرضا پهلوی و فرح پهلوی، آخرین ولیعهد نظام پادشاهی در ایران و از برجسته‌ترین چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی ایران است. او که در جریان انقلاب ۱۳۵۷ش در نوجوانی و به‌عنوان خلبان‌ آموزش‌دیده در خارج از کشور به سر می‌بُرد، از بازگشت به ایران محروم ماند و از آن زمان تاکنون در تبعید زندگی می‌کند. رضا پهلوی طی چهار دهۀ گذشته به‌عنوان یک فعال سیاسی، نویسنده و مدافع دموکراسی سکولار، خواهان تغییر نظام حکومتی ایران از طریق روش‌های مختلف و برگزاری همه‌پرسی برای تعیین نوع حکومت آینده توسط مردم ایران بوده است. حامیان رضا پهلوی او را در تداوم سلسله پهلوی و به‌عنوان جانشین پدر و پدربزرگش، یعنی آخرین شاهان ایران، می‌شناسند و در مقابل، منتقدان برای تحقیر سیاسی، از لقب ربع پهلوی، استفاده کرده و او را از نظر جایگاه و تأثیرگذاری، به‌هیچ‌ وجه هم‌تراز محمدرضا شاه و رضاشاه ارزیابی نمی‌کنند. در پی تشدید تنش و درگیری‌های اخیر میان ایران، اسرائیل و آمریکا، حضور رسانه‌ای و فعالیت سیاسی او و هوادارانش بار دیگر پررنگ شده و نام او دوباره در کانون بحث‌های مربوط به اپوزیسیون و آینده نظام سیاسی ایران قرار گرفته است.

رضا پهلوی در ۹ آبان ۱۳۳۹ خورشیدی در خیابان مولوی تهران چشم به جهان گشود. او فرزند ارشد محمدرضا شاه پهلوی، آخرین شاه ایران و فرح پهلوی، شهبانوی وقت ایران است. رضا پهلوی چهار خواهر و برادر دارد:   

# علیرضا پهلوی زادۀ ۱۳۴۵ش که در سال 1389ش با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داد.<ref>[https://farahpahlavi.org/fa/prince-alireza-pahlavi/ «شاهزاده علیرضا پهلوی»، وب‌سایت فرح پهلوی.]</ref>

# لیلا پهلوی زادۀ ۱۳۴۹ش که در سال 1380ش، بر اثر افسردگی و مصرف بیش از حد دارو درگذشت.<ref>[https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1184199-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82-%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%84-%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B4-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7 «علت خودکشی لیلا پهلوی دختر عاشق و ناکام شاه پهلوی چه بود؟ محل قبرش کجاست؟»، خبرگزاری رکنا.]</ref>

# شهناز پهلوی خواهر ناتنی رضا پهلوی، زادۀ ۱۳۱۹ش که از ازدواج نخست محمدرضا شاه است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1045009/%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%AC%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «سرنوشت شهناز پهلوی دختر محجبه محمدرضا در آیینه تصاویر»، وب‌سایت تحلیلی خبری  عصر ایران.]</ref>

تولد او به‌عنوان نخستین پسر شاه، که پیش از آن، از دو ازدواج پیشین خود صاحب فرزند پسر نشده بود، با استقبال گستردۀ مردم و مقامات مواجه شد و جشن‌های ملی برپا شد. تنها پنج روز پس از تولد، پدرش فرمان ولیعهدی او را صادر کرد و در مراسم تاج‌گذاری پدرش در ۴ آبان ۱۳۴۶ش، رضا پهلویِ ۷ساله به‌طور رسمی به‌عنوان ولیعهد ایران معرفی شد.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>

خانوادۀ پهلوی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ش، از ایران خارج شدند و عمدتاً در مراکش، مکزیک، ایالات متحده و سپس مصر و دیگر کشورها اقامت موقت یا طولانی داشتند. پس از درگذشت محمدرضا شاه در قاهره در سال ۱۹۸۰م، رضا پهلوی به‌عنوان بزرگ‌ترین پسر او در میان هواداران نظام سلطنتی، جایگاه نمادین وارث تاج و تخت را به‌دست آورد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/561940/%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%AA «شاه بعد از فرار به کجاها رفت»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

رضا پهلوی، دوران کودکی و نوجوانی را در فضایی ویژه برای تربیت پادشاه آینده سپری کرد. از شش‌سالگی در کاخ اختصاصی خود، کوشک احمدشاهی در مجموعه نیاوران، سکونت گزید و زیر نظر معلمانی خصوصی از جمله یک مربی فرانسوی به آموزش زبان، تاریخ و آداب درباری پرداخت.<ref>[https://rooziato.com/1404702375/reza-pahlavi-biography/ «بیوگرافی رضا پهلوی؛ شاهزاده‌ای با جنجال‌های فراوان در سودای بازگشت به قدرت در ایران»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>

== آموزش نظامی و خلبانی ==

علاقه به هوانوردی از ویژگی‌های برجستۀ خانوادۀ پهلوی بود. محمدرضا شاه، شخصاً از ۱۳سالگی پرواز را به پسرش آموخت. رضا پهلوی در ۲۳ اسفند ۱۳۵۶ش و در سن ۱۷سالگی، نخستین پرواز انفرادی خود را با جنگنده اف-۵ در پایگاه شکاری دزفول انجام داد و به‌عنوان جوان‌ترین خلبان جت جنگندۀ ایران شناخته شد. در تابستان ۱۳۵۷ش و با شدت‌گرفتن ناآرامی‌های انقلابی در ایران، او برای تکمیل دوره‌های پیشرفته خلبانی راهی ایالات متحده آمریکا شد و در پایگاه نیروی هوایی ریس در تگزاس به آموزش با جنگنده‌های اف-۱۶ مشغول شد. با پیروزی انقلاب و خروج خانواده سلطنتی از ایران در دی‌ماه ۱۳۵۷ش، او دیگر نتوانست به کشور بازگردد و این دوره را در تبعید به پایان رساند.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>

 

== تحصیلات دانشگاهی ==

​پس از استقرار در تبعید، رضا پهلوی ابتدا در سپتامبر ۱۹۷۹م، تحصیل در کالج ویلیامز در ماساچوست را آغاز کرد، اما به‌دلیل بیماری و درگذشت پدرش در قاهره، آن را نیمه‌کاره رها کرد. مدتی به‌صورت نامنظم در دانشگاه آمریکایی قاهره حضور یافت و نهایتاً به‌صورت مکاتبه‌ای توانست مدرک کارشناسی خود را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) در سال ۱۹۸۵م دریافت کند. او به زبان‌های فارسی، انگلیسی و فرانسوی تسلط کامل دارد و از این زبان‌ها در ارتباطات بین‌المللی و رسانه‌ای خود استفاده می‌کند.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>

 

رضا پهلوی در ۲۲ خرداد ۱۳۶۵ش، با یاسمین اعتماد امینی ازدواج کرد. یاسمین پهلوی، زادۀ ۱۳۴۷ش، فارغ‌التحصیل دکترای حقوق از دانشگاه جرج واشنگتن است و سال‌ها به‌عنوان وکیل در مرکز حقوق کودکان در واشنگتن فعالیت داشته است. او همچنین بنیاد خیریه بنیاد کودکان ایران را برای کمک به کودکان نیازمند ایرانی تأسیس کرده است. این زوج صاحب سه دختر هستند: نور پهلوی زادۀ فروردین ۱۳۷۱ش، ایمان پهلوی زادۀ شهریور ۱۳۷۲ش، فرح پهلوی زادۀ دی ۱۳۸۲ش. فرزندان رضا پهلوی گهگاه در رسانه‌های فارسی و بین‌المللی حضور عمومی دارند.<ref>[https://farahpahlavi.org/fa/prince-alireza-pahlavi/ «شاهزاده علیرضا پهلوی»، وب‌سایت فرح پهلوی.]</ref>

 

رضا پهلوی هم‌اکنون در خارج از ایران زندگی می‌کند و مقیم ایالات متحده است. رضا پهلوی در اقدامی بی‌سابقه در سنت خاندان سلطنتی ایران، اعلام کرده که با اعتقاد به برابری زن و مرد، دخترانش را وارثان خود می‌داند.<ref>[https://iranfacts.org/en/post/hrh-reza-pahlavi-bio/ «والاحضرت رضا پهلوی»، وب‌سایت ایران فکتز.]</ref>

=== دهۀ 1360 ===

رضا پهلوی فعالیت سیاسی خود را بلافاصله پس از مرگ پدرش در سال ۱۹۸۰م (مرداد ۱۳۵۹ش)، آغاز کرد. او در ۹ آبان ۱۳۵۹ش، هم‌زمان با ۲۱ سالگی‌اش، طی بیانیه‌ای، خود را پادشاه قانونی ایران خواند، اما شرط احراز این مقام را به رأی و خواست مردم در آینده موکول کرد.<ref>[https://iranfacts.org/en/post/hrh-reza-pahlavi-bio/ «والاحضرت رضا پهلوی»، وب‌سایت ایران فکتز.]</ref> در همان سال‌ها و با شروع جنگ ایران و عراق، او که یک خلبان جنگی ماهر بود، از طریق سفارت سوئیس به نیروی هوایی ایران پیشنهاد داد تا برای دفاع از کشور در جنگ شرکت کند، اما این درخواست هرگز پاسخی دریافت نکرد.<ref>[https://thinkglobalschool.org/guest-speakers/reza-pahlavi/ «رضا پهلوی»، وب‌سایت مدرسه جهانی فکر.]</ref>

=== دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ ===

پهلوی در دهه‌های اخیر تلاش کرده است تا طیفی وسیع از مخالفان جمهوری اسلامی را گرد هم آورد. او کنفرانس‌ها و ائتلاف‌هایی مانند کنفرانس همکاری ملی برای نجات ایران را سازماندهی کرد و از جمله امضاکنندگان بیانیه ائتلاف برای دموکراسی و آزادی در ایران، بوده است.<ref>[https://fa.opensocietyalliance.org/five-step-plan-for-overthrow/ «طرح پنج مرحله‌ای شاهزاده برای براندازی»، وب‌سایت مؤسسه جامعه باز.]</ref> پس از جنبش‌های اعتراضی ۱۳۸۸ش،<ref>[https://thinkglobalschool.org/guest-speakers/reza-pahlavi/ «رضا پهلوی»، وب‌سایت مدرسه جهانی فکر.]</ref> ۱۳۹۶ش و ۱۳۹۸ش، جایگاه او به‌عنوان نمادی برای بخشی از معترضان پررنگ‌تر شد.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>  

=== پذیرش رهبری خیزش ملی ===

در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ش که پس از مرگ مهسا امینی آغاز شد، نام و شعارهای هواداران پهلوی مانند «جاوید شاه» در برخی از راهپیمایی‌ها طنین‌انداز شد.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref> اگرچه سنجش دقیق میزان محبوبیت او در داخل ایران دشوار است، اما نظرسنجی‌های بین‌المللی او را دارای پایگاه اجتماعی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد، در میان گزینه‌های مختلف سیاسی معرفی کرده‌اند. در واکنش به درخواست‌های مکرر معترضان، او سرانجام در ۲۴ آبان ۱۴۰۳ش، طی یک بیانیۀ تصویری، رسماً آمادگی خود را برای هدایت انقلاب ملی و رهبری دوران گذار، اعلام کرد و استراتژی پنج‌ستونی خود را برای گذار دموکراتیک معرفی کرد.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85/a-71664683 «رضا پهلوی: برای گذار از جمهوری اسلامی گام برمی‌دارم»، وب‌سایت دویچه وله.]</ref> با این حال، تلاش‌های او برای ایجاد ائتلافی پایدار میان گروه‌های مختلف اپوزیسیون از سلطنت‌طلبان تا جمهوری‌خواهان، با دشواری‌هایی همراه بوده و برخی از این ائتلاف‌ها مانند جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال 2022م، دوام چندانی نیاورده‌اند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1071164/%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «رضای انگلیسی‌ها و رضای اسرائیلی‌ها؛ از بوی نفت تا رد خون / وقتی یک جنایتکار جنگی آخرین امید شاه خود خوانده می‌شود»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

=== دیدارها و روابط علنی با اسرائیل ===

رابطه رضا پهلوی با اسرائیل در سال‌های اخیر از سطح موضع‌گیری سیاسی به دیدارهای رسمی و ارتباط آشکار با مقامات این کشور ارتقا یافته است. به‌طور مثال:

 

== دیدگاه‌ها و اصول سیاسی ==

* '''مخالفت با جمهوری اسلامی''': او خواستار برچیده شدن نظام جمهوری اسلامی و جایگزینی آن با یک دموکراسی سکولار و پارلمانی است.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>

* '''روش مبارزه''': او در صحبت‌های خود قاطعانه بر مبارزه مسالمت‌آمیز و غیرخشونت‌آمیز از طریق نافرمانی مدنی و اعتصابات تأکید داشته و خواستار همراهی ارتش و نیروهای امنیتی با مردم بوده است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/01/11/who-is-reza-pahlavi-the-heir-to-the-persian-throne-and-his-vision-for-irans-future «رضا پهلوی، وارث تاج و تخت ایران کیست و در مورد حکومت آینده چه می‌گوید؟»، وب‌سایت یورونیوز.]</ref> رضا پهلوی پیش از آغاز حملات گسترده به ایران در تاریخ 9 اسفند 1404ش و ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران،<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2123124/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D9%86%D9%87%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D8%AF «گزارش جنگ»، اقتصادآنلاین.]</ref> در پیام‌ها و مصاحبه‌هایی، از جمله خطاب مستقیم به دونالد ترامپ، خواستار آمادگی برای مداخله و کمک به مردم ایران در برابر سرکوب حکومتی شد و مداخلۀ خارجی را بخشی از حمایت از خیزش ملی معرفی کرد. وی در مصاحبه با سی‌ان‌ان پیش از تشدید درگیری، صریحاً از ایالات متحده خواست با حملات هوایی ابزار سرکوب جمهوری اسلامی به‌ویژه سپاه پاسداران را هدف قرار دهد و گفت تنها راه کمک به مردم غیرمسلح، خنثی‌کردن این توان سرکوب با پوشش هوایی است. رسانه‌ها و تحلیل‌گران داخلی و خارجی یادآوری کرده‌اند که او طی سال‌های اخیر چند بار در مصاحبه‌ها و تریبون‌های مختلف، از جمله فاکس‌نیوز و کنفرانس امنیتی مونیخ از تحریم حداکثری عبور کرده و تلویحاً یا صریحاً توصیه به حمله نظامی برای تغییر نظام در ایران کرده است. در روایت موافقان، این درخواست‌ها به‌عنوان تلاش برای خنثی کردن ماشین سرکوب و نجات جان معترضان توصیف شده، اما در طیف گسترده‌ای از رسانه‌ها و منتقدان، این مواضع، معادل دعوت به بمباران و جنگ علیه مردم ایران ولو با هدف تغییر رژیم، ارزیابی شده است.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-02-27/reza-pahlavi-on-military-intervention-in-iran-and-his-transition/106382722 خادم، «ولیعهد رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا در ایران و چگونگی «گذار» پس از جمهوری اسلامی»، ای بی سی نیوز.]</ref>

* '''جدایی دین از سیاست''': او مدافع سرسخت جدایی نهاد دین از حکومت، برابری حقوقی همه شهروندان، آزادی‌های فردی و اجتماعی و حقوق برابر برای زنان است.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>

رضا پهلوی تاکنون چند اثر مکتوب و ده‌ها مقاله و یادداشت سیاسی منتشر کرده است؛ مهم‌ترین آثار او سه کتاب درباره اوضاع ایران و آینده نظام سیاسی آن است.

=== کتاب‌های اصلی ===

# '''«گذشته و آینده»، (Gozashteh va Ayandeh)''': کتابی به زبان فارسی، منتشرشده توسط انتشارات کیهان در سال ۲۰۰۰ میلادی، که به نقد جمهوری اسلامی، تحلیل وضعیت پس از انقلاب ۱۳۵۷ و طرح کلی مسیر گذار به مردم‌سالاری در ایران می‌پردازد.

# '''«نسیم دگرگونی: آینده دموکراسی در ایران»، (Winds of Change: The Future of Democracy in Iran)''': کتابی به زبان انگلیسی، منتشرشده توسط Regnery Publishing در سال ۲۰۰۲م، که در آن رضا پهلوی از مبارزۀ بدون خشونت، نافرمانی مدنی، سکولاریسم، حقوق بشر و همه‌پرسی درباره شکل نظام آینده ایران دفاع می‌کند و سناریوهای مختلف حکومت در ایرانِ پس از جمهوری اسلامی را بررسی می‌کند.

# '''«زمان انتخاب»، (Iran: L’Heure du Choix / The Deciding Hour)''': کتابی به زبان فرانسوی، منتشرشده توسط انتشارات Denoël در سال ۲۰۰۹م، که به تحلیل وضعیت ایران، نقد ساختار جمهوری اسلامی، خطرات سیاست‌های حاکمیت و ضرورت انتخاب تاریخی مردم ایران میان تداوم وضع موجود و گذار به دموکراسی سکولار می‌پردازد.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/about «درباره رضا پهلوی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>

همچنین برخی منابع به ستون یا یادداشت‌های رضا پهلوی در رسانه‌هایی مانند هافینگتون پست اشاره دارند که در آن‌ها دیدگاه‌های وی دربارۀ سیاست ایران، منطقه و نقش جامعه جهانی را طرح کرده است.<ref>[https://iranfacts.org/en/post/hrh-reza-pahlavi-bio/ «والاحضرت رضا پهلوی»، وب‌سایت ایران فکتز.]</ref>

== جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل ==

پس از انقلاب ۱۳۵۷ش و اشغال سفارت آمریکا در تهران، روابط ایران و آمریکا قطع شد<ref>[https://irdc.ir/fa/news/276/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7 «بازخوانی دلایل قطع كامل رابطه ایران و آمریكا»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.] </ref> و در دهه‌های بعد، مسئله برنامه هسته‌ای ایران، نفوذ منطقه‌ای تهران و حمایت از گروه‌های مسلح مانند حزب‌الله و حماس، محور اصلی رویارویی شد. اسرائیل نیز برنامه هسته‌ای و نفوذ منطقه‌ای ایران را تهدیدی مستقیم برای امنیت خود قلمداد کرده و در همین چارچوب، علاوه‌ بر ترور شماری از دانشمندان هسته‌ای و نظامی ایران، طی سال‌های اخیر چندین بار پایگاه‌ها و نیروهای وابسته به ایران را در سوریه، لبنان، عراق و سپس در داخل خاک ایران هدف حمله قرار داده است.<ref>[https://revayataf.com/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7/ «ریشه‌های دشمنی اسرائیل با ایران؛ از ایدئولوژی تا ترور»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.]</ref> از سال ۲۰۲۳ میلادی، هم‌زمان با جنگ غزه، سطح درگیری‌های نیابتی و مستقیم میان ایران و اسرائیل به‌طور چشمگیری افزایش یافت و سرانجام در سال ۲۰۲۵م، جنگی دوازده‌روزه به وقوع پیوست که در آن، حملات گسترده اسرائیل و نیز یک حمله هوایی آمریکا به برخی تأسیسات هسته‌ای ایران انجام شد. این سلسله تحولات، زمینه‌ساز گسترش تنش‌ها و بروز رویارویی بزرگ‌تری در سال ۲۰۲۶م میلادی شد.<ref>[https://www.jahannews.com/news/941389/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%AF «ریشه‌های دشمنی ایران و اسرائیل کدامند؟»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref> رضا پهلوی به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص اپوزیسیون در خارج از کشور، آشکارا این فشارها و به‌ویژه حملات هدفمند نظامی علیه حاکمیت ایران را کمک و مداخله بشردوستانه توصیف کرد.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-02-27/reza-pahlavi-on-military-intervention-in-iran-and-his-transition/106382722 خادم، «ولیعهد رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا در ایران و چگونگی «گذار» پس از جمهوری اسلامی»، ای بی سی نیوز.]</ref>

=== جنگ ۲۰۲۶ ایران با آمریکا و اسرائیل ===

در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، آمریکا و اسرائیل در حالی‌که مذاکرات هسته‌ای با ایران با میانجیگری عمان در حال انجام بود، در یک عملیات از پیش طراحی‌شده، مجموعه‌ای از اهداف در ایران را هدف قرار دادند؛ از جمله تأسیسات موشکی و نظامی و نیز ساختار رهبری سیاسی، که به کشته‌شدن آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی و چند تن از نزدیکان او منجر شد. هدف اعلام‌شدۀ این عملیات، تضعیف جدی توان هسته‌ای و موشکی ایران و در عین حال، ضربه‌زدن به ستون‌های اصلی حکومت بود. ایران نیز در واکنش، با موشک‌ها و پهپادهای متعدد به اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های مرتبط با آمریکا و زیرساخت‌های انرژی و غیرنظامی در منطقه حمله کرد و در نتیجه، جنگ به چند کشور کشیده شد. طبق برآوردها، هزاران نفر از غیرنظامیان و نظامیان در ایران، اسرائیل و منطقه کشته شده‌اند و افق روشنی برای پایان سیاسی درگیری دیده نمی‌شود.<ref>[https://www.pana.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-22/1677935-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF «اسرائیل عامل آغاز جنگ با ایران بود»، خبرگزاری پانا.]</ref>

== نقش رضا پهلوی در ناآرامی‌های ایران ==

رضا پهلوی در خیزش‌ها و ناآرامی‌های سال ۱۴۰۴ش، خود را حامی و همراه انقلاب ملی، معرفی کرد و با صدور چند فراخوان علنی، مردم را به حضور هماهنگ و میلیونی در خیابان‌ها، ایجاد راه‌بندان در محورهای اصلی شهرها و سردادن شعار در ساعات مشخص از جمله ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ش در ساعت ۸ شب دعوت کرد. در روایت او، این فراخوان‌ها ابزاری برای فلج‌کردن ماشین سرکوب و واداشتن بخشی از نیروهای امنیتی به عقب‌نشینی یا پیوستن به مردم قلمداد می‌شود، در حالی‌که منتقدان، همین نقش و فراخوان‌ها را از عوامل تشدید ناآرامی‌ها و در نتیجه افزایش سرکوب می‌دانند.<ref>[https://www.iranintl.com/202601063628 «فراخوان شاهزاده رضا پهلوی: پنج‌شنبه و جمعه ۸ شب همه از خیابان‌ها و خانه‌ها شعار سر بدهید»، وب‌سایت ایران اینترنشنال.]</ref>  

در سطح بین‌المللی، رضا پهلوی که به‌عنوان ولیعهد پیشین و یکی از چهره‌های شناخته‌شده اپوزیسیون در تبعید شناخته می‌شود، سال‌هاست در رسانه‌های غربی و منطقه‌ای خود را مدافع گذار به دموکراسی سکولار در ایران معرفی کرده و از دولت‌های غربی خواسته است به‌جای معامله و تنش‌زدایی با حکومت ایران، از مردم و نیروهای اپوزیسیون حمایت سیاسی و دیپلماتیک کنند. او از مخالفان جدی مذاکرات هسته‌ای میان آمریکا و جمهوری اسلامی بوده و بارها تأکید کرده که ایرانیان جان نداده‌اند تا نتیجه‌اش فقط یک توافق هسته‌ای باشد و به‌زعم او، تمرکز باید بر تغییر کلی نظام سیاسی باشد نه صرفاً محدودسازی برنامه هسته‌ای. در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶م، هم‌زمان با اوج‌گیری اعتراضات داخلی و سپس جنگ و تنش‌های نظامی، تماس‌ها و مصاحبه‌های او با رسانه‌ها و برخی سیاست‌مداران غربی و اسرائیلی افزایش یافت و در پاره‌ای از تجمعات حامیانش، شعارها و نمادهایی دیده شد که نوعی پیوند نمادین میان اپوزیسیون سلطنت‌طلب و طرفداران سیاست فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی را برجسته می‌کرد.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-02-27/reza-pahlavi-on-military-intervention-in-iran-and-his-transition/106382722 خادم، «ولیعهد رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا در ایران و چگونگی «گذار» پس از جمهوری اسلامی»، ای بی سی نیوز.]</ref>

== مواضع رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل ==

رضا پهلوی در مصاحبه‌ها و بیانیه‌های گوناگون، ایدۀ مداخله خارجی را به‌عنوان یک اقدام بشردوستانه برای نجات معترضان و مردم از خشونت حکومت ایران توصیف کرده است. او بارها گفته که اگر حملات محدود آمریکا یا اسرائیل توان سپاه پاسداران و ماشین سرکوب را تضعیف کند، می‌تواند فرصتی برای قیام نهایی مردم ایجاد کند و این را کمکی به مردم ایران، دانسته است. در گفت‌وگوهایی، او خواستار حداکثر فشار از جمله تحریم‌های شدید، مسدودسازی دارایی‌ها و هدف قراردادن زیرساخت‌های نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی شده و تأکید کرده که هدف، حکومت است نه ملت ایران.<ref>[https://rezapahlavi.org/fa/events/prince-reza-pahlavis-press-conference-with-global-media-on-irans-national-revolution «نشست مطبوعاتی با رسانه‌های جهانی درباره انقلاب ملی»، وب‌سایت رضا پهلوی.]</ref>  

== واکنش رضا پهلوی به حملات ۲۰۲۶ ==

پس از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، رضا پهلوی در بیانیه‌ها و مصاحبه‌هایی این حملات را کمکی که رئیس‌جمهور آمریکا وعده‌اش را داده بود و نوعی مداخله بشردوستانه توصیف کرد و از دونالد ترامپ به‌خاطر ایستادن در کنار مردم ایران، تشکر کرد. او تأکید کرد که این حملات باید تا حد امکان از تلفات غیرنظامی پرهیز کند و هدف را ماشین سرکوب رژیم معرفی کرد، نه خود کشور ایران. در عین حال، او از مردم ایران خواست هوشیار بمانند و تا زمانی که زمان مناسب برای حضور در خیابان‌ها را اعلام نکرده، از به‌خطر انداختن جان خود خودداری کنند؛ اما از ارتش، پلیس و نیروهای امنیتی خواست صف خود را از حکومت جدا کرده، به مردم بپیوندند و از جان غیرنظامیان حفاظت کنند.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/cwy6r4wgrg2o «واکنش‌ها به پیام رضا پهلوی درباره کشته شدن نظامیان آمریکایی»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref> او در نوشته‌ها و مصاحبه‌های دیگر هم گفته است که اگر رژیم سقوط کند، خود را آماده می‌بیند که در دوره گذار به استقرار یک نظام دموکراتیک سکولار کمک کند.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-02-27/reza-pahlavi-on-military-intervention-in-iran-and-his-transition/106382722 خادم، «ولیعهد رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا در ایران و چگونگی «گذار» پس از جمهوری اسلامی»، ای بی سی نیوز.]</ref>  

در جریان این تحولات، رضا پهلوی در پیامی به زبان انگلیسی، با خانواده‌های سه سرباز آمریکایی که در درگیری با نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی کشته و پنج نفر دیگر زخمی شده بودند، ابراز همدلی کرد و آن‌ها را قهرمانان، خواند، ضمن اینکه مردم ایران را تا ابد مدیون آنان، دانست. این موضع‌گیری، که بر تسلیت‌گویی به قربانیان آمریکایی تمرکز داشت و از اشاره به کشته‌شدگان ایرانی مانند 168 دانش‌آموز دختر حادثۀ مدرسۀ شجره طیبه میناب غفلت ورزید، واکنش‌های گسترده‌ای در میان هواداران و منتقدانش برانگیخت<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6768908/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%88%DB%8C%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%88%DA%A9 «واکنش‌های جهانی به توییت پرسروصدای پهلوی؛شباهت عجیب به یک خوک آمریکایی»، خبرگزاری مهر.]</ref> و به یکی از نقاط کانونی اختلافات درونی اپوزیسیون بدل شد.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/cwy6r4wgrg2o «واکنش‌ها به پیام رضا پهلوی درباره کشته شدن نظامیان آمریکایی»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref> منتقدان این پیام را نشانه‌ای از اولویت‌بندی منافع خارجی بر مصائب داخلی دانستند، در حالی که حامیان، آن را تلاشی دیپلماتیک برای جلب حمایت بین‌المللی تفسیر کردند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6768908/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%88%DB%8C%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D9%88%DA%A9 «واکنش‌های جهانی به توییت پرسروصدای پهلوی؛ شباهت عجیب به یک خوک آمریکایی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

== واکنش‌ها و داوری‌های متفاوت درباره رضا پهلوی ==

حامیان رضا پهلوی استدلال می‌کنند که او در شرایطی که حکومت ایران به‌زعم آن‌ها به‌سوی کشتار گسترده‌تر می‌رفت، با درخواست از آمریکا و اسرائیل برای اعمال فشار و حتی حملات هدفمند، تلاش کرده جان شمار زیادی از معترضان را نجات دهد و زمینه را برای فروپاشی سریع‌تر حکومت فراهم کند. آن‌ها تأکید می‌کنند که او بارها خواسته است تا حد امکان از آسیب به غیرنظامیان جلوگیری شود و تفاوت میان رژیم و ملت ایران را برجسته کرده است.<ref>[https://www.foxnews.com/world/exiled-crown-prince-calls-on-iranian-people-finish-job-cheers-trump-humanitarian-intervention «ولیعهد تبعیدی از مردم ایران خواست کار را تمام کنند و از مداخله بشردوستانه ترامپ استقبال کرد»، فاکس‌نیوز.]</ref>  

در مقابل، منتقدان از طیف‌های مختلف جمهوری‌خواه، چپ، ملی‌گرا و حتی برخی مخالفان سلطنت، می‌گویند درخواست و استقبال او از حملات نظامی خارجی، عملاً به‌معنای دعوت به جنگ علیه خاک ایران است و فارغ از نیت اعلامی، پیامد آن، تلفات انسانی گسترده و ویرانی زیرساخت‌های کشور است. همچنین بخش مهمی از افکار عمومی و نیروهای سیاسی مخالف حکومت، همین موضع را مصداق اتکای خطرناک به قدرت‌های خارجی<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1357531/%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF#:~:text=%D8%B1%D8%B6%D8%A7%20%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%20%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%B4%D8%AF!%20%2D%20%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%DA%A9%20%7C%20TABNAK. «رضا پهلوی دوباره خواستار حمله به ایران شد!»، وب‌سایت تابناک.]</ref> و بی‌اعتنایی به هزینه‌های انسانی جنگ برای مردم عادی دانسته و به گزارش‌هایی مانند کشته‌شدن صدها غیرنظامی ایرانی در حملات ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶م اشاره می‌کنند و می‌گویند از منظر اخلاق سیاسی، یک چهره اپوزیسیون نباید از بمباران کشور خود هرچند با هدف تغییر رژیم حمایت کند.<ref>[https://www.middleeasteye.net/news/reza-pahlavis-supporters-iran-are-turning-against-him «هواداران رضا پهلوی در ایران علیه او شوریده‌اند»، خبرگزاری میدل‌ایست‌آی.]</ref>

=== شاهزاده بازنده ===

اصطلاح '''شاهزاده بازنده''' در روزهای اخیر بیشتر به‌عنوان برچسبی رسانه‌ای و سیاسی علیه رضا پهلوی به‌کار رفته و به ارزیابی منفی از توان او برای بسیج نیرو در داخل ایران اشاره دارد. در گزارش‌های منتشرشده، این تعبیر به فضای بدبینانه‌ای نسبت به نقش او در محافل آمریکایی و نیز به این ادعا پیوند خورده که او فاقد پایگاه سازمانی کافی در داخل کشور است.<ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D9%88%DB%8C%D9%88%D8%B1%DA%A9%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «افشای گزارش اطلاعاتی آمریکا در نیویورکر؛ از رضا پهلوی با عنوان شاهزاده بازنده یاد می‌کنند»، وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران.]</ref>

در روایت برخی رسانه‌ها، این تعبیر پس از آن برجسته شد که دونالد ترامپ و برخی نزدیکانش در محافل خصوصی، رضا پهلوی را گزینه‌ای ضعیف برای نقش‌آفرینی در آیندۀ ایران دانستند و از او با عنوان شاهزاده بازنده، یاد کردند. این اصطلاح در رسانه‌های فارسی‌زبان و شبکه‌های اجتماعی نیز بازتاب گسترده پیدا کرد و به سرعت وارد جدل‌های سیاسی میان هواداران و مخالفان او شد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1546821/%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%81-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «شاهزاده بازنده؛ توصیف ترامپ از رضا پهلوی»، جام‌جم آنلاین.]</ref>

 

بر اساس برخی منابع میدانی، جنگ و حملات خارجی نه‌تنها به تضعیف فوری و قطعی مشروعیت جمهوری اسلامی منجر نشده، بلکه در بخش قابل توجهی از افکار عمومی ایران، به کاهش اعتماد به چهره‌هایی مانند رضا پهلوی نیز انجامیده است. بسیاری از کسانی که پیش‌تر او را گزینه‌ای برای رهبری اپوزیسیون می‌دیدند، اکنون به‌دلیل فراخوان‌هایش برای اعتراض در فضای جنگ، سکوت او در برابر کشته‌شدن غیرنظامیان ایرانی، و هم‌زمانی مواضعش با خواست قدرت‌های خارجی، نسبت به او دچار تردید یا فاصله شده‌اند و  توان او برای تبدیل شدن به رهبر واحد اپوزیسیون را شکننده و محل مناقشه می‌دانند.<ref>[https://www.middleeasteye.net/news/reza-pahlavis-supporters-iran-are-turning-against-him «هواداران رضا پهلوی در ایران علیه او شوریده‌اند»، خبرگزاری میدل‌ایست‌آی.]</ref>

 

{{پانویس}}

* خادم، نسیم، «ولیعهد رضا پهلوی درباره مداخله نظامی آمریکا در ایران و چگونگی «گذار» پس از جمهوری اسلامی»، ای بی سی نیوز، تاریخ درج مطلب: 26 فوریه 2026م.

* «دیدار شاهزاده رضا پهلوی با رییس‌جمهوری اسرائیل؛ جمهوری اسلامی عامل کشتار در منطقه است»، وب‌سایت ایران اینترنشنال، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1402ش.