اولین فاکس کلر: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =ایولین فاکس کلر.jpg

| حجم فایلپادکست    =2/92

{{درشت|'''اولین فاکس کلر'''؛}} فمینیست آمریکایی و آشنا به فیزیک، فلسفه و تاریخ علم.

اولین فاکس کلر (Evelyn Fox Keller) فیلسوف، فیزیک‌دان و فمینیست آمریکایی بود که با نقدهای عمیق خود به رابطه [[جنسیت]] و دانش علمی، تأثیر ماندگاری بر مطالعات علم و [[فمینیسم]] گذاشت. او که در خانوادهای یهودی-روسی در [[نیویورک]] به دنیا آمده و دکترای فیزیک از [[دانشگاه هاروارد]] داشت، بعداً به زیست‌شناسی مولکولی و نقد فلسفی علم گرایش پیدا کرد. کار اصلی کلر معطوف به آشکارسازی [[پیش‌فرض‌های جنسیتی]] در بنیان‌های علم مدرن بود؛ او استدلال می‌کرد که استعاره‌هایی چون سلطه مردانه بر طبیعت زنانه از دوران [[فرانسیس بیکن]]، نه‌تنها [[علوم طبیعی]]، بلکه [[علوم اجتماعی]] را نیز تحت تأثیر قرار داده و به حذف تجربیات زنان انجامیده است. دیدگاه‌های کلر از سوی برخی مورخان و دانشمندان به‌دلیل تعمیم‌های تاریخی یا تأثیر عملی، مورد پرسش یا تردید قرار گرفته است. کلر، برنده کمک‌هزینه مک‌آرتور و عضو [[آکادمی علوم و هنر آمریکا|آکادمی]] [[آکادمی علوم و هنر آمریکا|علوم و هنر آمریکا]] بود. او همچنین تا واپسین روزهای عمر به حمایت از [[صلح]] در [[فلسطین]]، وفادار بود.

اولین فاکس کلر در یکی از محلات شهر نیویورک از والدین یهودی [[مهاجر]] از [[روسیه]] به دنیا آمد (۱۹۳۶م).<ref>[https://www.nytimes.com/2005/04/12/science/theorist-drawn-into-debate-that-will-not-go-away.html Dean, Cornelia, "Theorist Drawn Into Debate 'That Will Not Go Away'", ''The New York Times'',]</ref> او در ۱۹۵۷م مدرک کارشناسی خود را در فیزیک از دانشگاه براندایس دریافت کرد و سپس مطالعاتش را در فیزیک نظری در دانشگاه هاروارد ادامه داد و در ۱۹۶۳م با اخذ مدرک دکتری فارغ‌التحصیل شد. علاقه او به زیست‌شناسی مولکولی در حین تکمیل رساله دکترایش و طی بازدیدی از آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر در او شکل گرفت. کلر در دانشگاه‌های نورث ایسترن، کرنل، مریلند، نورث وسترن، پرینستون، دانشگاه ایالتی نیویورک در پورچیس، دانشگاه نیویورک و همچنین در بخش رتوریک دانشگاه کالیفرنیا در برکلی تدریس کرده است.<ref>[http://web.mit.edu/newsoffice/1992/keller-0715.html "Evelyn Fox Keller To Join STS Faculty". ''MIT News''. Massachusetts Institute of Technology. 15 July 1992. Retrieved 7 February 2013.]</ref> کار اولیه او در علم با تشویق برادرش موریس سانفورد فاکس همراه بود.<ref>[http://www.methodquarterly.com/2014/11/conversations-with-evelyn-fox-keller/ Keller, Evelyn Fox. (2014). "Conversations with Evelyn Fox Keller". Method Quarterly: Science in the Making.]</ref>

وی در ۲۰۰۷م در هیئت مشورتی ایالات متحده سازمان FFIPP (استادان فعال در زمینه صلح [[اسرائیل]] و [[فلسطین]]) عضویت داشت. این شبکه، متشکل از اساتید و دانشجویان فلسطینی، اسرائیلی و بین‌المللی است که برای پایان‌دادن به [[اشغال فلسطین|اشغال سرزمین‌های فلسطینی]] توسط اسرائیل و تحقق صلح عادلانه فعالیت می‌کند.<ref>[https://web.archive.org/web/20130123054650/http://www.ffipp.org/about_us "Who is FFIPP – Faculty For Israeli-Palestinian Peace". Faculty For Israeli-Palestinian Peace.]</ref> اولین فاکس کلر در [[۲۲ سپتامبر]] ۲۰۲۳م در [[کمبریج]] و در سن ۸۷ سالگی درگذشت.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/09/30/science/evelyn-fox-keller-dead.html Risen, Clay (30 September 2023). "Evelyn Fox Keller, Who Turned a Feminist Lens on Science,]</ref>

اولین فاکس کلر فعالیت خود را به‌عنوان منتقد فمینیست علم با تدریس اولین دوره [[مطالعات زنان]] در سال ۱۹۷۴م و ارائه یک سلسله سخنرانی دربارهٔ تجربه زیستهٔ خود به‌عنوان یک زن در علم آغاز کرد. او با تألیف مقاله‌ای کلیدی در کتاب «خوانش جنسیت و علم» و انجام پژوهش‌های تاریخی عمیق، به تحلیل ریشه‌های تصویرسازی جنسیتی از طبیعت در انقلاب علمی پرداخت.<ref>Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (2001). ''The Gender and Science Reader''. New York: Routledge.</ref> فعالیت بعدی او معطوف به نقد حوزه‌های خاص علمی مانند ژنتیک جمعیت و اکولوژی ریاضی از این منظر بود. او در کتاب «معنا بخشیدن به زندگی» به بررسی فلسفی نقش مدل‌ها، استعاره‌ها و ماشین‌ها در تبیین زیست‌شناسی تکاملی پرداخت و موضع «کثرت‌گرایی تبیینی» را تبلیغ کرد.<ref>Shook, John R. , Ed [entry by Phillip Honenberger] (2016).</ref>

فاکس کلر استدلال می‌کند که بنیان‌های [[علم مدرن]]، تحت تأثیر فلاسفه‌ای شکل گرفته که پیش‌فرض‌های مردانه را در مفاهیم اساسی علم تزریق کرده‌اند. در این نگاه، ارزش‌هایی مانند [[عقلانیت ابزاری]] و [[پوزیتویسم افراطی]] به‌عنوان [[ارزش‌های مردانه]] معرفی و در مقابل طبیعت، احساسات و ذهنیت به‌عنوان اموری زنانه قرار داده شده‌اند.<ref>[https://jahanezan.wordpress.com/2013/09/22/12345-1107/ معرفت‌شناسی فمینیستی (2)/ نسرین قوامی/ اولین فاکس کلر، وب‌سایت جهان زن.]</ref> این دوگانگی، به این استعارهٔ جنسیتی کلان منجر شده است که [[علم]]، امری مردانه و مسلط است و [[طبیعت]]، امری زنانه و مطیع است که باید کشف و کنترل شود. از نظر فاکس کلر، [[فرانسیس بیکن]] این رابطه را با استعاره «علم به‌مثابه داماد طبیعت عروس» تشریح کرد که هدفش اعمال سلطه بر طبیعت بود.<ref>اعزازی، «ضرورت استفاده از رویکرد جنسیتی در پژوهشها»، 1385ش، ص38-40.</ref>

فاکس کلر معتقد است که این انگاره جنسیت‌زده تنها به [[علوم طبیعی]] محدود نماند و بر [[علوم اجتماعی]] نیز سایه افکند. علوم اجتماعی نیز عقلانیت و عینیت‌گرایی را الگو قرار داد و به دنبال آن، تقسیم‌بندی [[جامعه]] به حوزه عمومی مردانه شامل فعالیت‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و حوزه خصوصی زنانه شامل خانه‌داری و مراقبت، مبتنی بر تفاوت‌های ذاتی قلمداد شد. این تقسیم‌بندی باعث شد نظریه‌پردازی‌های علوم اجتماعی مانند [[روان‌شناسی فروید]] یا نظریه‌های طبقاتی جامعه‌شناسی عمدتاً بر تجربه مردان متمرکز شوند و حضور، فعالیت‌ها و تجارب زنان در حوزهٔ عمومی دیده نشوند یا با معیارهای مردانه سنجیده شوند. حتی مفاهیمی مانند [[جامعه‌پذیری]]، پیش از ورود [[جنسیت]] به‌عنوان یک مقوله تحلیلی، تفاوت‌های بین دختران و پسران را طبیعی و غیرقابل بررسی می‌پنداشتند.<ref>اعزازی، «ضرورت استفاده از رویکرد جنسیتی در پژوهشها»، 1385ش، ص38-40.</ref>

نظریه جنسیت و علم اِولین فاکس کِلِر، با وجود تأثیرگذاری، از سوی برخی صاحب‌نظران به‌دلیل نداشتن پیچیدگی تاریخی و عملی کافی مورد نقد قرار گرفته است. برخی استدلال کرده‌اند که این چارچوب، تنوع گستردهٔ موقعیت زنان در علوم را در دوره‌ها و فرهنگ‌های مختلف نادیده می‌گیرد و با ارائه مثال‌هایی مانند استقبال نسبی از زنان در علوم طبیعی قرن نوزدهم [[اروپا]]، ادعای کلیِ مردانه‌بودن ذاتی علم را به چالش می‌کشد.<ref>Ann Hibner Koblitz, "A historian looks at gender and science," International Journal of Science Education, vol. 9 (1987), p. 399-407.</ref> دربارهٔ پیامد عملی این نظریه نیز برخی منتقدان استدلال می‌کنند که تأکید رادیکال کِلِر بر لزوم «عدم شناسایی از خویشتن» برای زنان دانشمند، به جای ایجاد [[انگیزه]]، می‌تواند احساس بیگانگی و دوری از حوزه علم را تقویت کرده و ناخواسته به اهداف افزایش مشارکت زنان آسیب برساند.<ref>Ann Hibner Koblitz, Science, Women and Revolution in Russia, Routledge, 2000.</ref>

این انتقادات علاوه‌بر مورخان، از سوی جامعه علمی فیزیکدانان و ریاضی‌دانان زن نیز مطرح شده است. از این منظر، بین تحلیل موانع حرفه‌ای زنان در علم با هدف افزایش عدالت و نقد فلسفی انگاره‌های جنسیتی در بنیان‌های دانش علمی، خلط شده است که هم به پیشبرد اهداف عملی لطمه می‌زند و هم غنای تاریخی موقعیت زنان در علم را نادیده می‌گیرد.<ref>Evelyn Fox Keller, Reflections on Gender and Science, Yale University Press, 1985, p. 174-175.</ref>

اِولین فاکس کلر در طول حیات علمی خود جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرد، ازجمله کمک‌هزینه استعداد درخشان مک‌آرتور (۱۹۹۲م)<ref>[http://www.macfound.org/fellows/search/?fellow_class=26 "MacArthur Fellows Program – July 1992". MacArthur Foundation. 2012. Retrieved 1 January 2013.]</ref> و کمک‌هزینه گوگنهایم (۲۰۰۰م). او همچنین به عضویت [[انجمن فلسفی آمریکا]] (۲۰۰۶م) و [[آکادمی علوم و هنر آمریکا]] (۲۰۰۷م) درآمد.<ref>[https://web.archive.org/web/20160303213417/http://www.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Keller&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=2006&year-max=2006&dead=&smode=advanced "American Philosophical Society Member History". American Philosophical Society]</ref> از دیگر افتخارات وی می‌توان به دریافت جایزهٔ «John Desmond Bernal Prize» (۲۰۱۱م) برای مشارکت‌های پیشگامانه‌اش در مطالعات اجتماعی علم اشاره کرد.<ref>"John Desmond Bernal Prize". ''Society for Social Studies of Science''. Archived from the original on 6 August 2017. Retrieved 13 October 2014.</ref>

 

== منابع ==

* اعزازی، شهلا، «ضرورت استفاده از رویکرد جنسیتی در پژوهشها»، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره ۸، ۱۳۸۵ش.

* معرفت‌شناسی فمینیستی (۲)/ نسرین قوامی/ اولین فاکس کلر، وب‌سایت جهان زن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۳م.

* «معرفت‌شناسی فمینیستی(۱): انتقادات فمینیسم بر معرفت‌شناسی معاصر»، پایگاه خبری فارس، بازدید ۲۵بهمن ۱۴۰۱ش.

* "American Philosophical Society Member History". American Philosophical Society. 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 1 January 2013.

* Dean, Cornelia, "Theorist Drawn Into Debate 'That Will Not Go Away'", ''The New York Times'', April 12, 2005. Accessed November 27, 2017.

* "Evelyn Fox Keller To Join STS Faculty". ''MIT News''. Massachusetts Institute of Technology. 15 July 1992. Retrieved 7 February 2013.

* Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (2001). ''The Gender and Science Reader''. New York: Routledge.

* Keller, Evelyn Fox. (2014). "Conversations with Evelyn Fox Keller". Method Quarterly: Science in the Making.

* "Who is FFIPP – Faculty For Israeli-Palestinian Peace". Faculty For Israeli-Palestinian Peace. 2 December 2007. Archived from the original on 23 January 2013. Retrieved 1 January 2013.