علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
واژه جشن، برگرفته از واژه اوستایی «یَسنَه» بهمعنای ستایش، پرستش، [[قربانی کردن]] و جشن است.<ref>Bartholomae, Altiranisches Wörterbuch, 2004, P1270-1274.</ref> در فارسی میانه نیز واژه yastan بهمعنای جشن گرفتن بوده است.<ref>MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971, P46, 78, 97.</ref> امروزه، دو واژه جشن و عید نزد ایرانیان، رایج است و هر کدام، در موارد و مصادیق ويژهای بهکار میرود؛ واژه عید برای نوروز و بسیاری از جشنهای اسلامی (مانند [[عید فطر]] و [[عید قربان]])، استفاده میشود. واژه جشن نیز برای دیگر انواع مراسم شادی به کار میرود، مانند جشن عروسی، جشن مهرگان، جشن تولد و جشن سده.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی)، «جشن»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | واژه جشن، برگرفته از واژه اوستایی «یَسنَه» بهمعنای ستایش، پرستش، [[قربانی کردن]] و جشن است.<ref>Bartholomae, Altiranisches Wörterbuch, 2004, P1270-1274.</ref> در فارسی میانه نیز واژه yastan بهمعنای جشن گرفتن بوده است.<ref>MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971, P46, 78, 97.</ref> امروزه، دو واژه جشن و عید نزد ایرانیان، رایج است و هر کدام، در موارد و مصادیق ويژهای بهکار میرود؛ واژه عید برای نوروز و بسیاری از جشنهای اسلامی (مانند [[عید فطر]] و [[عید قربان]])، استفاده میشود. واژه جشن نیز برای دیگر انواع مراسم شادی به کار میرود، مانند جشن عروسی، جشن مهرگان، جشن تولد و جشن سده.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی)، «جشن»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
==آداب== | ==آداب== | ||
همهی جشنهای مرسوم بین ایرانیان، از دیرباز، با دعا و نیایش همراه بوده است. برای مثال، عید | همهی جشنهای مرسوم بین ایرانیان، از دیرباز، با دعا و نیایش همراه بوده است. برای مثال، [[عید نوروز]]، نهتنها در میان ایرانیان مسلمان، بلکه بین زردشتیان نیز همواره با دعا، همراه بوده است.<ref>نیکنام، از نوروز تا نوروز، ۱۳۸۲ش، ص۳۱-۳۳؛ <br> | ||
رازی، «نوروز سلطانی»، ۲۰۱۲م، ص۴۸-۵۰.</ref> جشنهای اسلامی، همچون عید قربان و عید | رازی، «نوروز سلطانی»، ۲۰۱۲م، ص۴۸-۵۰.</ref> جشنهای اسلامی، همچون [[عید قربان]] و [[عید فطر]]، دارای آدابی مذهبی همچون نماز و نیایش مخصوص هستند. از آنجایی که پاک بودن تن، از جمله آداب نیایش است، در روزهای جشن، همواره به غسل و شستن سر و تن توصیه شده است. در جشن ازدواج نیز، حمام بردن عروس و داماد، یکی از آداب کهن این جشن بوده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی)، «جشن»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در فرهنگ ایرانیان، پاک بودن تن، با پوشیدن لباس نو، تکمیل میشود. بنابراین، لباس نو یا لباس پاکیزه از اجزاء جدانشدنی جشن بوده و در بسیاری از مناطق ایران، مرسوم است.<ref>مختارپور، دو سال با بومیان جزیرۀ کیش، ۱۳۸۷ش، ص۴۶۲؛ <br> | ||
بالود، فرهنگ عامه در منطقۀ بستک، ۱۳۸۴ش، ص۱۸۹-۱۹۰؛ <br> | بالود، فرهنگ عامه در منطقۀ بستک، ۱۳۸۴ش، ص۱۸۹-۱۹۰؛ <br> | ||
تقوی، مردمشناسی ترکمنهای ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۶۱-۲۶۲.</ref><br> | تقوی، مردمشناسی ترکمنهای ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۶۱-۲۶۲.</ref><br> | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
شایستهرخ، جلوههای آیینی شب یلدا در فرهنگ مردم ایران، ۱۳۹۱ش، ص153-167.</ref> عید قربان<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۸۱.</ref> و جشن اسفندی نیز مرسوم است. همچنین، در بسیاری از روزهای جشن، هدایایی از طرف خانوادۀ داماد به عروس داده میشود.<ref>انجوی شیرازی، جشنها و آداب و معتقدات زمستان، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، ج1، ص43-53.</ref><br> | شایستهرخ، جلوههای آیینی شب یلدا در فرهنگ مردم ایران، ۱۳۹۱ش، ص153-167.</ref> عید قربان<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۸۱.</ref> و جشن اسفندی نیز مرسوم است. همچنین، در بسیاری از روزهای جشن، هدایایی از طرف خانوادۀ داماد به عروس داده میشود.<ref>انجوی شیرازی، جشنها و آداب و معتقدات زمستان، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، ج1، ص43-53.</ref><br> | ||
جشنها، همواره با آداب و رسوم مخصوصی همچون شادی، رقص، آوازخوانی و انواع بازی همراه بودهاند. برای مثال، در گذشته، در برخی از شهرهای ایران، ریسمانبازها، دلقکها، پهلوانان، کشتیگیران و معرکهگیران، در روزهای جشن به سرگرم کردن مردم مشغول میشدند.<ref>نجمی، تهران در یکصد سال پیش، ۱۳۶۸ش، ص۱۷۴-۱۷۶.</ref> | جشنها، همواره با آداب و رسوم مخصوصی همچون شادی، رقص، آوازخوانی و انواع بازی همراه بودهاند. برای مثال، در گذشته، در برخی از شهرهای ایران، ریسمانبازها، دلقکها، پهلوانان، کشتیگیران و معرکهگیران، در روزهای جشن به سرگرم کردن مردم مشغول میشدند.<ref>نجمی، تهران در یکصد سال پیش، ۱۳۶۸ش، ص۱۷۴-۱۷۶.</ref> | ||
==انواع جشن در ایران== | ==انواع جشن در ایران== | ||
برخی از پژوهشگران، به طبقهبندی انواع جشن در ایران پرداختهاند. آنها با بررسی انواع جشنهای باستانی، مذهبی و امروزی ایرانیان، آنها را در 5 گروه دستهبندی کردهاند: | برخی از پژوهشگران، به طبقهبندی انواع جشن در ایران پرداختهاند. آنها با بررسی انواع جشنهای باستانی، مذهبی و امروزی ایرانیان، آنها را در 5 گروه دستهبندی کردهاند: | ||
# جشنهای باستانی، اسطورهای و فصلی، مانند | # جشنهای باستانی، اسطورهای و فصلی، مانند [[نوروز]]، [[تیرگان]]، [[یلدا]]؛ | ||
# جشنهای دینی و مذهبی، مانند جشن تولد اشوزردشت نزد زردشتیان، تولد عیسی مسیح نزد مسیحیان، تولید حضرت محمد نزد مسلمانان، عید | # جشنهای دینی و مذهبی، مانند جشن تولد اشوزردشت نزد زردشتیان، تولد عیسی مسیح نزد مسیحیان، تولید حضرت محمد نزد مسلمانان، [[عید فطر]]، [[عید قربان]] و [[عید غدیر]]؛ | ||
# جشنها و آیینهای ملی، مانند جشن 22 بهمن؛ | # جشنها و آیینهای ملی، مانند جشن 22 بهمن؛ | ||
# جشنهای خانوادگی، مانند عروسی، تولد و ختنهسوران؛ | # جشنهای خانوادگی، مانند عروسی، تولد و ختنهسوران؛ | ||
# جشنهای محلی و منطقهای، مانند جشن برداشت خرمن و انگورچینی.<ref>روحالامینی، آیینها و جشنهای کهن در ایران امروز، ۱۳۷۶ش، ص15-18.</ref> | # جشنهای محلی و منطقهای، مانند جشن برداشت خرمن و انگورچینی.<ref>روحالامینی، آیینها و جشنهای کهن در ایران امروز، ۱۳۷۶ش، ص15-18.</ref> | ||
==جشن در ادبیات فارسی== | ==جشن در ادبیات فارسی== | ||
جشن، از جمله واژگان کهنی است که در نظم و نثر نویسندگان فارسیزبان، از دیرباز، حضور داشته است. برای مثال، عطار در شعری میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/attar/divana/ghazal-attar/sh535 عطار، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 535، سایت گنجور.]</ref><br> | جشن، از جمله واژگان کهنی است که در نظم و نثر نویسندگان فارسیزبان، از دیرباز، حضور داشته است. برای مثال، [[عطار نیشابوری]] در شعری میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/attar/divana/ghazal-attar/sh535 عطار، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 535، سایت گنجور.]</ref><br> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۷: | ||
{{ب|از این عید و جشن شد دل خسته شادمند|زهی عید دلفروز، زهی جشن ارجمند}} | {{ب|از این عید و جشن شد دل خسته شادمند|زهی عید دلفروز، زهی جشن ارجمند}} | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
