انجمن مخدرات وطن: تفاوت میان نسخه‌ها

| حجم فایلپادکست    =۹/۳۸

| تاریخ پادکست      =۲۱-۲-۱۴۰۵

انجمن مخدرات وطن، در تحقق نهضت مشروطه نقش بسزایی داشت. آنها با شرکت در تظاهرات و برگزاری سخنرانی‌های متعدد، خواهان خارج‌شدن ایران از یوغ استعمار خارجی‌ها بودند. از پیشگامان این انجمن، [[آغا بیگم نجم‌آبادی]]، دختر آقا شیخ هادی نجم‌آبادی بوده است. برخی این انجمن را میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی می‌دانستند.

== معرفی انجمن مخدرات وطن ==

انجمن مخدرات وطن از تشکل‌هایی بود که زمینهٔ فعالیت‌های اجتماعی زنان را در عصر قاجار فراهم ساخت.<ref>[https://tehrannameh.com/list/الف/انجمن-مخدرات-وطن شهبازی، «انجمن مخدرات وطن»، وب‌سایت تهران نامه.]</ref> این انجمن، در سال ۱۲۸۹ق به‌دنبال جنبش مشروطه‌خواهی و جنبش ملی پدید آمد.<ref>ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص62.</ref> برخی این انجمن را صرفاً متشکل از طرفداران حقوق زنان می‌دانند.<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»،  وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> انجمن مخدرات وطن، پس از انحلال انجمن آزادی زنان شکل گرفت و تحرکات سیاسی و ناسیونالیستی آن، بیش از انجمن آزادی زنان بود.<ref>بامداد، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1348ش، ج2، ص 15.</ref>

انجمن مخدرات وطن در ذی‌حجه ۱۳۲۸ق (دسامبر ۱۹۱۰ م)، یک سال پس از مشروطه دوم، توسط گروهی از زنان تجددطلب، با دعوت اولیه از زنان و دختران دربار و دولتمردان و اشراف تشکیل شد. ریاست این تشکل را آغابیگم، دختر شیخ هادی نجم‌آبادی، بر عهده داشت و چهره‌هایی نظیر دختر سپهسالار تنکابنی، دختر سردار افخم و همسران ناصرالدین‌شاه (عزالسلطنه و عزیزالسلطنه) از اعضا و مخاطبان آن بودند.<ref>[http://www.iichs.org/index.asp?id=1033&doc_cat=1 رنجبر عمرانی، حمیرا، «انجمن‌های سیاسی زنان در عصر مشروطه»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref>

این انجمن در ابتدا با استقبال محدود توسط زنان روبه‌رو شد؛ از این رو برای جذب مخاطب بیشتر، رویکرد جلسات به سمت برگزاری مجالس جشن و برنامه‌های تفریحی تغییر یافت.<ref>معتضد، سیاست و حرمسرا: زن در عصر قاجار، 1378ش، ص148.</ref> این برنامه‌ها شامل سخنرانی، نمایش و قطعات موسیقی و رقص (گاردن پارتی) بود که عمدتاً توسط ارمنیان اجرا می‌شد. برگزاری این نوع مراسم در یک کانون سیاسی زنانه، برای نخستین بار در ایران صورت می‌گرفت و مخالفت‌هایی را میان علما و قشر مذهبی برانگیخت. منابع مالی انجمن از طریق برگزاری گاردن پارتی‌های بزرگ در مکان‌هایی مانند باغ عزیزخان خواجه و اهدای زمین مشجر توسط سپهسالار تنکابنی تأمین می‌شد.<ref>بامداد، زن ایرانی: از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1347ش، ص16.</ref>

در نخستین جلسه انجمن مخدرات وطن، آغا بیگم نجم‌آبادی، دختر آقا شیخ هادی نجم‌آبادی، به‌عنوان رئیس،<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»، وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> آغا شاهزاده امین به‌عنوان خزانه‌دار و [[صدیقه دولت‌آبادی]] به‌عنوان منشی این انجمن، انتخاب شدند.<ref>بامداد، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1348ش، ج2، ص 15.</ref>

دیگر اعضای سرشناس انجمن مخدرات وطن عبارتند از: همسر میرزا سلیمان‌خان میکده، مادر دکتر مهدی‌خان میکده، همسر ملک‌المتکلمین، نزهت جهانگیر، عفت‌الملوک خواجه‌نوری، نظم‌الملوک خواجه‌نوری، همسر آقا سیدکاظم رشتی، زینت‌الدوله، گلشن‌الملوک قهرمانی،<ref>بامداد، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1348ش، ج2، ص 15.</ref> ایران‌خانم، همسر اعتلاءالملک دختر مشارالسلطنه قدیمی، همسر میرزا کاظم خوشنویس، همسر صدیق‌السلطنه، دختر سردار افخم، دختر سپهسالار تنکابنی، همسر مفخم‌الممالک، علویه‌خانم رشدیه، مؤسس مدرسه دخترانه عفاف و همسر میرزا حسن رشدیه، نطاق‌النسوان، خواهر شیخ الممالک اورنگ، درةالمعالی، مؤسس مدرسه درةالمدارس، هما محمودی، ماهرخ گوهرشناس، خواهر مدیر صنایع،<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»، وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> سکینه کنداشلو، همسر شیخ‌هادی<ref>ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص62.</ref> و ماه‌سلطان امیرصحی.<ref>ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص43.</ref>

اعضای انجمن مخدرات وطن، استثمار و کشورهای غربی را عامل اصلی موقعیت فرودست زنان ایران در آن دوره می‌دانستند، به‌همین منظور هدف اصلی آنها تأکید بر حقوق زنان نبود،<ref>ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص62.</ref> بلکه استقلال ایران از تسلط دیگر کشورها هدف اصلی این انجمن بود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/875350-دگرگونی-مخدرات-وطن «دگرگونی مخدرات وطن»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> آنها در قالب استقلال کشور، تقویت مشروطه و جلوگیری از نفوذ خارجیان، اقدامات متعددی انجام دادند.<ref>بامداد، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1348ش، ج2، ص 15.</ref> هدف اصلی این انجمن، سازمان‌دهی فعالیت‌های گوناگون به‌منظور خارج‌کردن ایران از تسلط کشورهای بیگانه و استقلال این کشور بود. اعضای فعال این انجمن، زنان شرکت‌کننده در تظاهرات جنبش مشروطه بودند و مشارکتی چشمگیر در این نهضت سیاسی داشتند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/875350-دگرگونی-مخدرات-وطن ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص62.]</ref> فعالان انجمن مخدرات وطن، بدبختی‌های ملت را نتیجهٔ اعمال نفوذ خارجی‌ها در ایران می‌دانستند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/875350-دگرگونی-مخدرات-وطن «دگرگونی «مخدرات وطن»»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> آنها با واردکردن کالاهای خارجی، قرض‌گرفتن از بیگانکان و هرگونه عملی که باعث دخالت آن‌ها در امور داخلی کشور شود، مخالف بودند.<ref>بامداد، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1348ش، ج2، ص 15.</ref>

== فعالیت سیاسی زنان عضو انجمن مخدرات وطن ==

زنان به‌عنوان نیمی از شهروندان جامعهٔ ایرانی در تحقق نهضت مشروطه نقش داشتند. تشکیل انجمن‌ها و تشکّل‌های زنانه در این دوران، عرصه‌ای بود که آنها اثر و حضور اجتماعی خود را نشان دادند.<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»، وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> در نهضت مشروطه، انجمن مخدرات وطن ازجمله انجمن‌های فعال در این دوران بود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/875350-دگرگونی-مخدرات-وطن «دگرگونی «مخدرات وطن»»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> در این انجمن، زنان ابتدا به‌طور مخفیانه به فعالیت سیاسی می‌پرداختند.<ref>ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص63.</ref>

ازجمله مهم‌ترین فعالیت سیاسی زنان فعال انجمن مخدرات وطن، مخالفت علیه برنامه‌های استعماری روسیه در ایران بود. زنان در پاسخ اولتیماتوم روسیه به ایران به حمایت مالی از دولت پرداختند.<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»، وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> همچنین آنها در ۸ ذیحجه ۱۳۲۹ق، با انجام تظاهرات بزرگی در اعتراض به اولتیماتوم دوم روس‌ها به ایران به سخنرانی در جلوی مجلس پرداخته و خواهان استقلال کشور و عدالت اجتماعی شدند. در این گردهمایی، هزاران زن محجبه [[مسلمان]] با چادر سیاه و روبند حضور یافتند. آن‌ها بر روی چادر، کفن سفید پوشیده و بر روی کفن جمله «یا مرگ یا استقلال» را نوشته بودند. این اقدام، جدیت آنها در جان‌نثاری برای ایران را نشان می‌داد. در این مراسم، آنها یکی پس از دیگری با سخنرانی‌های پر حرارت و منطقی به دفاع از مشروطیت پرداخته و خواهان استقلال کشور و عدالت اجتماعی شدند.<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»، وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> ‏

 

== دیگر اقدامات ==

# تشکیل جلسات متعدد به‌منظور نشان‌دادن نقش زنان در خارج ساختن انگلستان و روسیه از ایران؛

# درخواست کاهش مصرف قند و شکر وارداتی و در برخی موارد تعطیل‌کردن قهوه‌خانه‌ها؛

# ترویج استفاده از کالاهای ساخت داخل و منسوجات وطنی برای پوشاک [[خانواده]]؛

# تأسیس یتیم‌خانه.<ref>ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)، 1384ش، ص63.</ref>

انجمن مخدرات وطن، علی‌رغم فعالیت‌های گسترده در جهت حضور اجتماعی زنان، نتوانست به تشکیلات فراگیر زن ایرانی مبدل شود. کارشناسان علت این اتفاق را محدود بودن دایرهٔ فعالیت انجمن به زنان اقشار متوسط و بالای جامعه دانسته‌اند.<ref>[http://www.128askari.parsiblog.com/Posts/541/ باقری، «انجمن مخدرات وطن؛ میراث فکری شیخ هادی نجم‌آبادی»، وب‌سایت البرز پژوهی.]</ref> این امر سبب شد آنها نتوانند از حقوق زن ایرانی و زن اقشار تهی‌دست و محروم جامعه به‌صورت عام دفاع کنند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/875350-دگرگونی-مخدرات-وطن «دگرگونی «مخدرات وطن»»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>