حمید گلزار (بحث | مشارکتها) جز حمید گلزار صفحهٔ پیشنویس:جزیره خارک را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به جزیره خارک منتقل کرد |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =جزیره خارک.png | |||
| زیرنویس تصویر =تصویر هوایی از جزیره خارک | |||
| image_alt =تصویر هوایی از جزیره خارک | |||
| فایل پادکست =جزیره خارک.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =8/22 | |||
| تاریخ پادکست =30-1-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''جزیره خارک؛'''}} از جزایر مهم و بزرگترین پایانهٔ نفتی ایران در خلیج فارس. | {{درشت|'''جزیره خارک؛'''}} از جزایر مهم و بزرگترین پایانهٔ نفتی ایران در خلیج فارس. | ||
| خط ۴: | خط ۳۴: | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
نام جزیرهٔ خارک در متون تاریخی کهن به اشکال مختلف ثبت شده است. در نوشتههای [[استرابون]] از آن با نام ایکارهیا یا ایکاریوس و در آثار [[بطلمیوس]] با عنوان آراکیا یاد شده است. همچنین جغرافینویسان دورهٔ اسلامی از جمله جیهانی و [[ابنحوقل]] در آثار خود از خارک، یاد کردهاند. در تلفظ دریانوردان محلی، از واژگانی نظیر خاری یا ساکن الخاری یا میرمحمد استفاده میشده است. بومیان منطقه نام خارگ را برای این جزیره به کار بردهاند. [[جلال آلاحمد]] معتقد است که واژهٔ خارک برگرفته از خرمای نارس است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> برخی گفتهاند که این منطقه بهدلیل وجود بوتههای خارمانند، خار نامیده شده و پسوند «گ» نیز نشاندهندهٔ مکان است. بر پایهٔ روایت دیگر، در [[زبان پهلوی]] واژهٔ خار بهمعنای مکان بلند است که این معنا با ویژگی جغرافیایی جزیره؛ یعنی صخرهای مرتفع در آبهای [[خلیج فارس]]، همخوانی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | نام جزیرهٔ خارک در متون تاریخی کهن به اشکال مختلف ثبت شده است. در نوشتههای [[استرابون]] از آن با نام ایکارهیا یا ایکاریوس و در آثار [[بطلمیوس]] با عنوان آراکیا یاد شده است. همچنین جغرافینویسان دورهٔ اسلامی از جمله جیهانی و [[ابنحوقل]] در آثار خود از خارک، یاد کردهاند. در تلفظ دریانوردان محلی، از واژگانی نظیر خاری یا ساکن الخاری یا میرمحمد استفاده میشده است. بومیان منطقه نام خارگ را برای این جزیره به کار بردهاند. [[جلال آلاحمد]] معتقد است که واژهٔ خارک برگرفته از خرمای نارس است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> برخی گفتهاند که این منطقه بهدلیل وجود بوتههای خارمانند، خار نامیده شده و پسوند «گ» نیز نشاندهندهٔ مکان است. بر پایهٔ روایت دیگر، در [[زبان پهلوی]] واژهٔ خار بهمعنای مکان بلند است که این معنا با ویژگی جغرافیایی جزیره؛ یعنی صخرهای مرتفع در آبهای [[خلیج فارس]]، همخوانی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>برخی بر این باورند که وجه تسمیۀ نام خارک با نامهای برخی مناطق جنوبی دیگر در ایران، مانند خارکان در شیراز، وجود نوعی نخل خرما است که به «خارَک» یا «خرک» معروف است. برخی دیگر نیز این نام را برگرفته از خاره (نوعی سنگ) یا خارا میدانند. خارک در متون انگلیسی بهصورت «kharg» نوشته میشود، بههمین دلیل، گاهی، این املا در برخی متون فارسی نیز تأثیر گذاشته و برخی آن را خارگ میخوانند.<ref>[http://www.petromuseum.ir/content/25/%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%AA/3519/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
برپایهٔ یافتههای باستانشناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو [[ایلامیان]] قرار داشته است. جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد با کشتزارها و نخلستانها توصیف کردهاند که از توابع [[گناوه]] بوده، مرکز حکومتی محسوب میشده و از نظر [[صید مروارید]] ازجمله مروارید «درّ یتیم» اهمیت داشته است. این جزیره تا پیش از [[دوران صفویه|صفویه]] جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران بود. در سدهٔ دهم هجری پرتغالیها خارک را تصرف کردند اما بعد ساکنین محل آنان را بیرون راندند. در دورهٔ شاه سلیمان صفوی، هلندیها در ۱۶۸۴م خارک را تصرف کردند. در ۱۷۵۳م در دورهٔ [[کریمخان زند]]، هلندیها دوباره در جزیره استقرار یافتند تا اینکه میرمهنا آنان را بیرون کرد و نیروهای زندیه جزیره را به تصرف خود درآوردند. حکومتهای ایران دو بار؛ یک بار کریمخان زند و بار دیگر [[فتحعلیشاه]] قاجار، خارک را به [[فرانسه]] واگذار کردند، اما این امر محقق نشد. [[بریتانیا]] در ۱۸۳۸م و سپس در ۱۸۵۶م خارک را اشغال کرد و در جریان جنگ جهانی اول نیز جزیره تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود. جزیره خارک از ۱۳۱۲ش تا ۱۳۲۷ش در [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد. در ۱۳۳۷ش بهدلیل عمق مناسب سواحل، بهعنوان پایانهٔ صدور نفت خام برگزیده و در ۱۳۴۴ش به بندری بزرگ برای صدور نفت تبدیل شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | برپایهٔ یافتههای باستانشناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو [[ایلامیان]] قرار داشته است. جغرافینگاران مسلمان سدههای نخست هجری، خارک را جزیرهای آباد با کشتزارها و نخلستانها توصیف کردهاند که از توابع [[گناوه]] بوده، مرکز حکومتی محسوب میشده و از نظر [[صید مروارید]] ازجمله مروارید «درّ یتیم» اهمیت داشته است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
این جزیره تا پیش از [[دوران صفویه|صفویه]] جزو قلمرو حکومتهای محلی جنوب ایران بود. در سدهٔ دهم هجری پرتغالیها خارک را تصرف کردند اما بعد ساکنین محل آنان را بیرون راندند. در دورهٔ شاه سلیمان صفوی، هلندیها در ۱۶۸۴م خارک را تصرف کردند. در ۱۷۵۳م در دورهٔ [[کریمخان زند]]، هلندیها دوباره در جزیره استقرار یافتند تا اینکه میرمهنا آنان را بیرون کرد و نیروهای زندیه جزیره را به تصرف خود درآوردند. حکومتهای ایران دو بار؛ یک بار کریمخان زند و بار دیگر [[فتحعلیشاه]] قاجار، خارک را به [[فرانسه]] واگذار کردند، اما این امر محقق نشد. [[بریتانیا]] در ۱۸۳۸م و سپس در ۱۸۵۶م خارک را اشغال کرد و در جریان جنگ جهانی اول نیز جزیره تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود. جزیره خارک از ۱۳۱۲ش تا ۱۳۲۷ش در [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد. در ۱۳۳۷ش بهدلیل عمق مناسب سواحل، بهعنوان پایانهٔ صدور نفت خام برگزیده و در ۱۳۴۴ش به بندری بزرگ برای صدور نفت تبدیل شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
این جزیره، در طول تاریخ، یکی از پایگاههای دریانوردی بوده است. داریوش، پادشاه هخامنشی، پس از فتح هندوستان، به فرماندۀ نیروهای دریایی خود دستور داد تا ناوگانی را در این جزیره بسازند و از این طریق بر سواحل دریای عمان و خلیج فارس تا اروندرود حکمرانی کنند. پس از آن، دریانوردانی در دوران اسکندر مقدونی نیز برای رفتوآمد به هندوستان، از این جزیره عبور کردند. در همان روزگار، اسکندر، بهدلیل علاقه به آرتمیس از خدایان یونانیان، به یاران خود دستور داد تا معبدی بهنام او در این جزیره بنا کنند. آثاری از این معبد، هنوز در این جزیره وجود دارد.<ref>[http://www.petromuseum.ir/content/25/%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%AA/3519/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت.]</ref> | |||
== موقعیت ژئوپلیتیکی == | == موقعیت ژئوپلیتیکی == | ||
جزیره خارک بهعنوان محور ثقل صادرات [[نفت ایران]] و یکی از پیشرفتهترین پایانههای انرژی در [[خلیج فارس]]، موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه دارد و بههمین دلیل نقشی تعیینکننده در حفظ توازن بازار جهانی انرژی و تأمین منابع ارزی کشور ایفا میکند. به نظر تحلیلگران موقعیت جغرافیایی این جزیره در قلب خلیج فارس و نزدیکی به آبراههای حیاتی، آن را به گرهی ژئواستراتژیک تبدیل کرده که هرگونه تغییر در وضعیت عملیاتی آن بازتاب مستقیمی بر قیمتها و جریان انرژی بینالمللی دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783813/نقش-خارگ-در-معادلات-منطقه-ای-و-شکست-راهبردهای-اطلاعاتی-غرب «نقش خارگ در معادلات منطقهای و شکست راهبردهای اطلاعاتی غرب»، خبرگزاری مهر.]</ref> به نظر کارشناسان هرگونه حملهٔ نظامی به تأسیسات خارک میتواند روزانه ۱٫۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت را از عرضهٔ جهانی حذف کند که معادل ۳ تا ۴ درصد تجارت دریایی [[نفت خام]] جهان است و بهگفتهٔ تحلیلگران، میتواند [[قیمت نفت]] را در شرایط امروزی تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش داده و اقتصادهای آسیایی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد؛<ref>[https://parsi.euronews.com/business/2026/03/16/why-kharg-island-is-vital-to-iran-and-the-global-economy «چرا جزیره خارک برای ایران و اقتصاد جهان حیاتی است؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> اما طراحی چندلایه زیرساختی، انعطافپذیری عملیاتی و قابلیت بازیابی سریع در شرایط بحران، موجب شده خارک نمونهای از تابآوری عملیاتی در [[صنعت نفت]] محسوب شود. این ویژگیها ضمن ایجاد ابهام عملیاتی در فرایند صادرات، تلاشهای گسترده اطلاعاتی آمریکا و [[اسراییل]] برای شناسایی الگوهای صادرات نفت ایران را با شکست مواجه کرده است. بههمین دلیل، به نظر تحلیلگران امروزه جزیره خارک نهتنها ثبات انرژی کشور را تضمین میکند، بلکه به نقطهای غیرقابل نفوذ در برابر جنگ اطلاعاتی دشمنان و نمادی از اقتدار ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783813/نقش-خارگ-در-معادلات-منطقه-ای-و-شکست-راهبردهای-اطلاعاتی-غرب «نقش خارگ در معادلات منطقهای و شکست راهبردهای اطلاعاتی غرب»، خبرگزاری مهر.]</ref> | جزیره خارک بهعنوان محور ثقل صادرات [[نفت ایران]] و یکی از پیشرفتهترین پایانههای انرژی در [[خلیج فارس]]، موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه دارد و بههمین دلیل نقشی تعیینکننده در حفظ توازن بازار جهانی انرژی و تأمین منابع ارزی کشور ایفا میکند. به نظر تحلیلگران موقعیت جغرافیایی این جزیره در قلب خلیج فارس و نزدیکی به آبراههای حیاتی، آن را به گرهی ژئواستراتژیک تبدیل کرده که هرگونه تغییر در وضعیت عملیاتی آن بازتاب مستقیمی بر قیمتها و جریان انرژی بینالمللی دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783813/نقش-خارگ-در-معادلات-منطقه-ای-و-شکست-راهبردهای-اطلاعاتی-غرب «نقش خارگ در معادلات منطقهای و شکست راهبردهای اطلاعاتی غرب»، خبرگزاری مهر.]</ref> به نظر کارشناسان هرگونه حملهٔ نظامی به تأسیسات خارک میتواند روزانه ۱٫۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت را از عرضهٔ جهانی حذف کند که معادل ۳ تا ۴ درصد تجارت دریایی [[نفت خام]] جهان است و بهگفتهٔ تحلیلگران، میتواند [[قیمت نفت]] را در شرایط امروزی تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش داده و اقتصادهای آسیایی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد؛<ref>[https://parsi.euronews.com/business/2026/03/16/why-kharg-island-is-vital-to-iran-and-the-global-economy «چرا جزیره خارک برای ایران و اقتصاد جهان حیاتی است؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> اما طراحی چندلایه زیرساختی، انعطافپذیری عملیاتی و قابلیت بازیابی سریع در شرایط بحران، موجب شده خارک نمونهای از تابآوری عملیاتی در [[صنعت نفت]] محسوب شود. این ویژگیها ضمن ایجاد ابهام عملیاتی در فرایند صادرات، تلاشهای گسترده اطلاعاتی آمریکا و [[اسراییل|اسرائیل]] برای شناسایی الگوهای صادرات نفت ایران را با شکست مواجه کرده است. بههمین دلیل، به نظر تحلیلگران امروزه جزیره خارک نهتنها ثبات انرژی کشور را تضمین میکند، بلکه به نقطهای غیرقابل نفوذ در برابر جنگ اطلاعاتی دشمنان و نمادی از اقتدار ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783813/نقش-خارگ-در-معادلات-منطقه-ای-و-شکست-راهبردهای-اطلاعاتی-غرب «نقش خارگ در معادلات منطقهای و شکست راهبردهای اطلاعاتی غرب»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
== جغرافیا و اقلیم == | == جغرافیا و اقلیم == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۱.png|جایگزین=پوشش گیاهی و طبیعت جزیره خارک|بندانگشتی|پوشش گیاهی، آهو و پرنده در طبیعت جزیره خارک]] | |||
* '''موقعیت جغرافیایی:''' جزیره خارک با مساحت تقریبی ۳۲ کیلومتر مربع،<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.]</ref> در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> فاصلهٔ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری [[بندر ریگ]]، ۳۵ کیلومتری جنوب [[بندر گناوه]] و ۵ کیلومتری جنوب [[جزیره خارکو]].<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1690316/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%AB%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D9%88-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 حیدری، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی دربارهٔ انتساب دو گورصخرهای بزرگ و نام جزیرهٔ خارک»، 1399ش، ص107.]</ref> این جزیره از نظر تقسیمات کشوری از توابع شهرستان [[بوشهر]] محسوب میشود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1158416/پایانه-صادراتی-خارک «پایانه صادراتی خارک»، وبسایت تابناک.]</ref> | * '''موقعیت جغرافیایی:''' جزیره خارک با مساحت تقریبی ۳۲ کیلومتر مربع،<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.]</ref> در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> فاصلهٔ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری [[بندر ریگ]]، ۳۵ کیلومتری جنوب [[بندر گناوه]] و ۵ کیلومتری جنوب [[جزیره خارکو]].<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1690316/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%AB%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D9%88-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 حیدری، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی دربارهٔ انتساب دو گورصخرهای بزرگ و نام جزیرهٔ خارک»، 1399ش، ص107.]</ref> این جزیره از نظر تقسیمات کشوری از توابع شهرستان [[بوشهر]] محسوب میشود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1158416/پایانه-صادراتی-خارک «پایانه صادراتی خارک»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
* '''کوهها:''' کوه تخت در شمال، کوه گردن اشتر در جنوب، کوه لشکری و کوه دیدبان در غرب این جزیره قرار دارد. همچنین جزیرهای کوچکتر هم در شمال خارک وجود دارد که به خارگو شناخته میشود.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> | * '''کوهها:''' کوه تخت در شمال، کوه گردن اشتر در جنوب، کوه لشکری و کوه دیدبان در غرب این جزیره قرار دارد. همچنین جزیرهای کوچکتر هم در شمال خارک وجود دارد که به خارگو شناخته میشود.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> | ||
* '''آبوهوا:''' میانگین حداکثر دمای سالیانهٔ جزیره خارک °۲۹٫۶ و میانگین بارش سالیانهٔ آن حدود ۲۵۶٫۶ میلیمتر است. پربارانترین ماه در خارک [[آذر (ماه)|آذر]] بوده و چهار ماه از سال؛ یعنی [[خرداد (ماه)|خرداد]] تا [[شهریور]]، بدون بارش است. میانگین رطوبت نسبی ۶۱٫۶درصد و مرطوبترین ماه آن دی، ۷۲درصد و خشکترین آن خرداد، ۴۹درصد است.<ref>جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس، 1381ش، ص21-23.</ref> | * '''آبوهوا:''' خارک، بسیار گرم و شرجی است. هرچند، ارتفاعات موجود در این منطقه و وزش باد، هوای آن را نسبت به نقاط اطراف آن، کمی ملایمتر کرده است.<ref>سازمان نقشهبرداري كشور، اطلس زمينشناسي (اطلس ملّي ايران)، 1382ش، ص13.</ref> زمستانهای خارک بسیار کوتاه بوده و تابستان این جزیره در حدود 8 ماه طول میکشد.<ref>[https://gardeshgari724.com/attractions/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/1922 «جزیره خارک سرشار از زیباییهای دیدنی و تاریخی»، وبسایت گردشگر]ی.</ref> میانگین حداکثر دمای سالیانهٔ جزیره خارک °۲۹٫۶ و میانگین بارش سالیانهٔ آن حدود ۲۵۶٫۶ میلیمتر است. پربارانترین ماه در خارک [[آذر (ماه)|آذر]] بوده و چهار ماه از سال؛ یعنی [[خرداد (ماه)|خرداد]] تا [[شهریور]]، بدون بارش است. میانگین رطوبت نسبی ۶۱٫۶درصد و مرطوبترین ماه آن دی، ۷۲درصد و خشکترین آن خرداد، ۴۹درصد است.<ref>جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس، 1381ش، ص21-23.</ref> | ||
* '''منابع آبی:''' جزیره خارک از معدود [[جزایر خلیج فارس]] است که دارای [[آب شیرین]] فراوان بوده و آب مورد نیاز آن در طول تاریخ از طریق گودالهای طبیعی، چاهها، [[قنات|قناتها]] و هدایت [[آب باران]] به سدهای کوچک تأمین میشده است. بازماندههای سامانههای گردآوری آب شامل راهآبهها، چاههای سنگی عمیق و کاریزهای کهنسال در سراسر جزیره دیده میشود.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | * '''منابع آبی:''' جزیره خارک از معدود [[جزایر خلیج فارس]] است که دارای [[آب شیرین]] فراوان بوده و آب مورد نیاز آن در طول تاریخ از طریق گودالهای طبیعی، چاهها، [[قنات|قناتها]] و هدایت [[آب باران]] به سدهای کوچک تأمین میشده است. بازماندههای سامانههای گردآوری آب شامل راهآبهها، چاههای سنگی عمیق و کاریزهای کهنسال در سراسر جزیره دیده میشود.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | ||
* '''پوشش گیاهی:''' پوشش گیاهی جزیره خارک بهدلیل نبود خاک حاصلخیز، بهطور عمده شامل درختان لیل، کنار، نخل، سپستان، گز، لوز<ref>سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.</ref> انجیر هندی و انجیر معابد، کهور، استخودوس و مورخش است.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> درختان لیل که بسیار بزرگ و پرسایه هستند و ریشههای هوازی دارند، به فراوانی در سراسر جزیره دیده میشوند و آب و غذای خود را از باد و هوا دریافت میکنند. درختان سدر یا کنار نیز در جزیره میرویند، اما بهدلیل شرایط زیستبومی، به اندازهٔ نمونههای موجود در دامنههای [[رشتهکوه زاگرس|زاگرس]] بزرگ نمیشوند.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | * '''پوشش گیاهی:''' پوشش گیاهی جزیره خارک بهدلیل نبود خاک حاصلخیز، بهطور عمده شامل درختان لیل، کنار، نخل، سپستان، گز، لوز<ref>سعادتمند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک بهعنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.</ref> انجیر هندی و انجیر معابد، کهور، استخودوس و مورخش است.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وبسایت خارک نیوز.]</ref> درختان لیل که بسیار بزرگ و پرسایه هستند و ریشههای هوازی دارند، به فراوانی در سراسر جزیره دیده میشوند و آب و غذای خود را از باد و هوا دریافت میکنند. درختان سدر یا کنار نیز در جزیره میرویند، اما بهدلیل شرایط زیستبومی، به اندازهٔ نمونههای موجود در دامنههای [[رشتهکوه زاگرس|زاگرس]] بزرگ نمیشوند.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | ||
| خط ۲۱: | خط ۵۶: | ||
== جمعیتشناسی == | == جمعیتشناسی == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۲.jpg|جایگزین=زنان ساکن جزیره خارک با پوشش محلی|بندانگشتی|زنان ساکن جزیره خارک با پوشش محلی]] | |||
در سال ۱۳۳۵ش جمعیت جزیره خارک ۶۰۰ نفر گزارش شده است، اما پس از آغاز کار شرکت نفت در جزیره، عدهٔ زیادی به خارک مهاجرت کردند و جمعیت ۸۰۰۰ نفر برای آن در سال ۱۳۵۵ش گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بر اساس منابع، هرچند بخشی از ساکنان جزیره خارک را مهندسین و نیروهای شاغل در شرکتهای نفتی تشکیل میدهد، اما جزیره ساکنین بومی زیادی دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1025809/روز-ملی-جزیره-خارگ «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک.]</ref> در گذشته معاش ساکنان این جزیره بیشتر از راه [[دریانوردی]]، [[ماهیگیری]]، [[تجارت]] و صید، بهویژه [[صید مروارید]] مشهور خارک بوده است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | در سال ۱۳۳۵ش جمعیت جزیره خارک ۶۰۰ نفر گزارش شده است، اما پس از آغاز کار شرکت نفت در جزیره، عدهٔ زیادی به خارک مهاجرت کردند و جمعیت ۸۰۰۰ نفر برای آن در سال ۱۳۵۵ش گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بر اساس منابع، هرچند بخشی از ساکنان جزیره خارک را مهندسین و نیروهای شاغل در شرکتهای نفتی تشکیل میدهد، اما جزیره ساکنین بومی زیادی دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1025809/روز-ملی-جزیره-خارگ «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک.]</ref> در گذشته معاش ساکنان این جزیره بیشتر از راه [[دریانوردی]]، [[ماهیگیری]]، [[تجارت]] و صید، بهویژه [[صید مروارید]] مشهور خارک بوده است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | ||
== فرهنگ | == فرهنگ و هنر == | ||
مواد بهکار رفته در غذاهای سنتی جزیره خارک نشاندهنده توجه ساکنان به سلامت و تهیه غذاهای سالم و مقوی است. ازجمله غذاهای سنتی این جزیره میتوان به [[للک]]، [[قلیهماهی]]، [[قلیهمیگو]]، [[قیمه بوشهری]]، [[شکر پلو]]، [[رنگینک]]، [[دمی لخلاخ]]، نان [[قراپیچ]]، [[حلوای انگشتپیچ]]، نان گرده و [[نان تیری]] اشاره کرد.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | غذا: مواد بهکار رفته در غذاهای سنتی جزیره خارک نشاندهنده توجه ساکنان به سلامت و تهیه غذاهای سالم و مقوی است. ازجمله غذاهای سنتی این جزیره میتوان به [[للک]]، [[قلیهماهی]]، [[قلیهمیگو]]، [[قیمه بوشهری]]، [[شکر پلو]]، [[رنگینک]]، [[دمی لخلاخ]]، نان [[قراپیچ]]، [[حلوای انگشتپیچ]]، نان گرده و [[نان تیری]] اشاره کرد.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | ||
موسیقی: جزیرهٔ خارک دارای موسیقی محلی و آدابورسوم خاص خود است؛ ازجمله موسیقی [[لیوا]] که به اعتقاد برخی پژوهشگران، از آفریقا به خارک و کرانههای خلیج فارس رسوخ کرده و با آداب محلی تلفیق یافته و شکل ویژهای پیدا کرده است. این موسیقی بهصورت سنتی برای درمان نیز مورد استفاده قرار میگرفته است. بهگفتهٔ مسئولان محلی، بسیاری از آدابورسوم بومی در سالهای اخیر تحت تأثیر گسترش صنعت و شهرنشینی به انزوا رفته و تلاشهایی برای احیای آنها در جریان است.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | |||
معماری: معماری در این منطقه از دو سبک سنتی و مهندسی پیروی میکند. در نواحی شمال شرقی خارک، خانهها از یک معماری سنتی تبعیت کرده و بیشتر آنها دارای یک طبقه بههمراه حیاط هستند.<ref>[https://www.beytoote.com/iran/tafrihi/khark-island02-iran.html «آشنایی با جزیره خارک ؛ از جزیره های مرجانی در خلیج فارس»، وبسایت بیتوته]. | |||
</ref> | |||
مشاهیر: شعرا و دانشمندانی نیز از این جزیره برخاستهاند که با نام خارکی معروف بودند؛ مانند «خارکی» شاعر معروف در زمان مأمون (خلیفۀ عباسی) و نیز «ابوالعباس خارکی» که از علمای علم حدیث بوده است.<ref>[http://www.petromuseum.ir/content/25/%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%AA/3519/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت.]</ref> | |||
== اقتصاد == | == اقتصاد == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۳.png|جایگزین=تورهای صید ماهی در اسکله ماهیگیری جزیره خارک|بندانگشتی|مرتبکردن تورهای صید ماهی در اسکله ماهیگیری جزیره خارک]] | |||
جزیرهٔ خارک با وجود محدودیتهای جغرافیایی و منابع آب زیرزمینی، در گذشته از رونق اقتصادی برخوردار بوده و از نظر تجارت، صید مروارید و پایگاه نظامی دارای اهمیت بوده است. منابع جغرافیایی و سفرنامههای دورهٔ اسلامی به رونق کشاورزی، تجارت و [[صید مروارید]] در این جزیره در ادوار مختلف اشاره کردهاند. محصولات عمدهٔ جزیره در گذشته شامل [[خرما]]، [[گندم]]، [[جو]]، [[عدس]]، [[پیاز]]، [[خربزه]]، [[انگور]] و [[لیموترش]] بوده است که انگور آن به خارج صادر میشد. امروزه [[لیموترش]]، [[پرتقال]]، [[نارنگی]]، [[موز]]، [[انجیر]] و [[ترنج]] در این جزیره از محصولات باغی هستند. وجود مروارید و رونق صید آن در جزیره باعث شده است که منابع متعددی از کیفیت و کمیت معادن [[مروارید]] در این منطقه سخن بگویند. با گذشت زمان، تحولاتی نظیر کسادی صید مروارید به سبب تولید و رواج مروارید مصنوعی در [[ژاپن]] و مهاجرت غواصان به سواحل نفتخیز جنوب و غرب خلیج فارس، باعث رکود اقتصادی منطقه، گرایش به خودمصرفی در تولید و کاهش جمعیت شد. در آستانه ورود صنعت نفت به جزیره، بیشتر اهالی از طریق ماهیگیری و کشاورزی امرار معاش میکردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.]</ref> | جزیرهٔ خارک با وجود محدودیتهای جغرافیایی و منابع آب زیرزمینی، در گذشته از رونق اقتصادی برخوردار بوده و از نظر تجارت، صید مروارید و پایگاه نظامی دارای اهمیت بوده است. منابع جغرافیایی و سفرنامههای دورهٔ اسلامی به رونق کشاورزی، تجارت و [[صید مروارید]] در این جزیره در ادوار مختلف اشاره کردهاند. محصولات عمدهٔ جزیره در گذشته شامل [[خرما]]، [[گندم]]، [[جو]]، [[عدس]]، [[پیاز]]، [[خربزه]]، [[انگور]] و [[لیموترش]] بوده است که انگور آن به خارج صادر میشد. امروزه [[لیموترش]]، [[پرتقال]]، [[نارنگی]]، [[موز]]، [[انجیر]] و [[ترنج]] در این جزیره از محصولات باغی هستند. وجود مروارید و رونق صید آن در جزیره باعث شده است که منابع متعددی از کیفیت و کمیت معادن [[مروارید]] در این منطقه سخن بگویند. با گذشت زمان، تحولاتی نظیر کسادی صید مروارید به سبب تولید و رواج مروارید مصنوعی در [[ژاپن]] و مهاجرت غواصان به سواحل نفتخیز جنوب و غرب خلیج فارس، باعث رکود اقتصادی منطقه، گرایش به خودمصرفی در تولید و کاهش جمعیت شد. در آستانه ورود صنعت نفت به جزیره، بیشتر اهالی از طریق ماهیگیری و کشاورزی امرار معاش میکردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.]</ref> | ||
| خط ۴۳: | خط ۸۶: | ||
== آثار تاریخی و جاذبههای گردشگری == | == آثار تاریخی و جاذبههای گردشگری == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۴.jpg|جایگزین=گوردخمههای پالمیران|بندانگشتی|گوردخمههای پالمیران]] | |||
جزیره خارک افزون بر جاذبههای طبیعی همچون ساحل زیبا با چشمانداز تأسیسات نفتی، نفتکشها، مصنوعات صدفی و زیستگاه آزاد آهوان، دارای آثار تاریخی و باستانی متعددی است که بهعنوان مقاصد گردشگری قابل توجه هستند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1025809/روز-ملی-جزیره-خارگ «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک.]</ref> بر اساس کاوشهای باستانشناسی، کهنترین آثار یافتشده در جزیره خارک شامل دو گور سنگی مربوط به هزار سال پیش از میلاد مربوط به [[دوران ایلامی]] و مقابر متعددی با نقش صلیب بر درگاه یا مدفن مسیحیان است. دیگر آثار باستانی جزیره عبارتند از: معبد یونانی با معماری یونانی، سنگنبشته [[خط میخی]] هخامنشی که حدود ۲۴۰۰ سال قدمت دارد، آتشگاه، صومعه، کلیسای نسطوری، مسجد قدیمی، پلاک گچبری با نقش [[چلیپا]] مربوط به اواخر [[دوره ساسانیان|دوره ساسانی]]<ref>[https://www.isna.ir/news/1405011607827/خارگ-چقدر-قدمت-تاریخی-دارد «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و بقعهٔ میرمحمد حنفیه با کاشیهای مغول و بازسازی [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]]. این بقعه بر اساس اعتقاد ساکنان جزیره، مزار محمد بن حنفیه فرزند [[امام علی|علی بن ابیطالب]] است، هرچند پژوهشگران انتساب آن را فاقد استناد تاریخی میدانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | جزیره خارک افزون بر جاذبههای طبیعی همچون ساحل زیبا با چشمانداز تأسیسات نفتی، نفتکشها، مصنوعات صدفی و زیستگاه آزاد آهوان، دارای آثار تاریخی و باستانی متعددی است که بهعنوان مقاصد گردشگری قابل توجه هستند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1025809/روز-ملی-جزیره-خارگ «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک.]</ref> بر اساس کاوشهای باستانشناسی، کهنترین آثار یافتشده در جزیره خارک شامل دو گور سنگی مربوط به هزار سال پیش از میلاد مربوط به [[دوران ایلامی]] و مقابر متعددی با نقش صلیب بر درگاه یا مدفن مسیحیان است. دیگر آثار باستانی جزیره عبارتند از: معبد یونانی با معماری یونانی، سنگنبشته [[خط میخی]] هخامنشی که حدود ۲۴۰۰ سال قدمت دارد، آتشگاه، صومعه، کلیسای نسطوری، مسجد قدیمی، پلاک گچبری با نقش [[چلیپا]] مربوط به اواخر [[دوره ساسانیان|دوره ساسانی]]<ref>[https://www.isna.ir/news/1405011607827/خارگ-چقدر-قدمت-تاریخی-دارد «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و بقعهٔ میرمحمد حنفیه با کاشیهای مغول و بازسازی [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]]. این بقعه بر اساس اعتقاد ساکنان جزیره، مزار محمد بن حنفیه فرزند [[امام علی|علی بن ابیطالب]] است، هرچند پژوهشگران انتساب آن را فاقد استناد تاریخی میدانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۴۹: | خط ۹۳: | ||
== زیرساختها == | == زیرساختها == | ||
# '''حملونقل:''' در حالحاضر جزیره خارک دارای یک فرودگاه با باند پرواز است<ref>[https://www.irna.ir/news/85296769/تجهیزات-و-زیرساخت-های-ایمنی-فرودگاه-شهدای-جزیره-خارگ-ممیزی-شد «تجهیزات و زیرساختهای ایمنی فرودگاه شهدای جزیره خارگ ممیزی شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> که در حملات [[۲۳ اسفند]] ۱۴۰۴ش توسط [[آمریکا]] و [[اسراییل]] هدف قرار گرفت و بهگفتهٔ منابع، به باند فرودگاه آسیب وارد شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040188/جزئیات-حمله-آمریکا-به-جزیره-خارگ-به-تاسیسات-نفتی-آسیبی-وارد-نشد «جزئیات حمله آمریکا به جزیره خارگ؛ به تأسیسات نفتی آسیبی وارد نشد»، خبرگزاری آنا.]</ref> همچنین اسکلههای متعدد بارگیری در دو سوی جزیره برای پهلوگیری نفتکشها احداث شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص103.]</ref> | # '''حملونقل:''' در حالحاضر جزیره خارک دارای یک فرودگاه با باند پرواز است<ref>[https://www.irna.ir/news/85296769/تجهیزات-و-زیرساخت-های-ایمنی-فرودگاه-شهدای-جزیره-خارگ-ممیزی-شد «تجهیزات و زیرساختهای ایمنی فرودگاه شهدای جزیره خارگ ممیزی شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> که در حملات [[۲۳ اسفند]] ۱۴۰۴ش توسط [[آمریکا]] و [[اسراییل|اسرائیل]] هدف قرار گرفت و بهگفتهٔ منابع، به باند فرودگاه آسیب وارد شد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040188/جزئیات-حمله-آمریکا-به-جزیره-خارگ-به-تاسیسات-نفتی-آسیبی-وارد-نشد «جزئیات حمله آمریکا به جزیره خارگ؛ به تأسیسات نفتی آسیبی وارد نشد»، خبرگزاری آنا.]</ref> همچنین اسکلههای متعدد بارگیری در دو سوی جزیره برای پهلوگیری نفتکشها احداث شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص103.]</ref> | ||
# '''رفاهی و خدماتی:''' بر اساس گزارشها، در جزیره خارک تأسیسات رفاهی و خدماتی برای ساکنان و کارکنان صنعت نفت پیشبینی شده است. بر اساس منابع، در این جزیره [[مدرسه]]، آبشیرنکن، [[بیمارستان]] و امکانات درمانی وجود دارد و امکانات مسکونی و رفاهی برای کارکنان شرکت نفت و خانوادههای آنها فراهم شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص103.]</ref> | # '''رفاهی و خدماتی:''' بر اساس گزارشها، در جزیره خارک تأسیسات رفاهی و خدماتی برای ساکنان و کارکنان صنعت نفت پیشبینی شده است. بر اساس منابع، در این جزیره [[مدرسه]]، آبشیرنکن، [[بیمارستان]] و امکانات درمانی وجود دارد و امکانات مسکونی و رفاهی برای کارکنان شرکت نفت و خانوادههای آنها فراهم شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص103.]</ref> | ||
# '''نظامی و پدافندی:''' جزیره خارک بهدلیل اهمیت استراتژیک، بهشدت تحت حفاظت بوده و پایگاههای نظامی، انبارهای مهمات و دارای پدافند چندلایه است و در [[جنگ رمضان]]، ایران، سیستمهای موشکی هدایتشوندهٔ سطح به هوای دوشپرتاب را به جزیره منتقل کرده است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/28/seizing-kharg-iran-oil-artery-scenario-what-we-know-trumps-risk-option-tehrans-warnings «تصرف خارک و سناریوی حمله به شاهرگ نفتی ایران؛ از گزینه پرریسک ترامپ و هشدارهای تهران چه میدانیم؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | # '''نظامی و پدافندی:''' جزیره خارک بهدلیل اهمیت استراتژیک، بهشدت تحت حفاظت بوده و پایگاههای نظامی، انبارهای مهمات و دارای پدافند چندلایه است و در [[جنگ رمضان]]، ایران، سیستمهای موشکی هدایتشوندهٔ سطح به هوای دوشپرتاب را به جزیره منتقل کرده است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/28/seizing-kharg-iran-oil-artery-scenario-what-we-know-trumps-risk-option-tehrans-warnings «تصرف خارک و سناریوی حمله به شاهرگ نفتی ایران؛ از گزینه پرریسک ترامپ و هشدارهای تهران چه میدانیم؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | ||
== تابآوری در برابر بحرانها == | == تابآوری در برابر بحرانها == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۵.jpg|جایگزین=حملات هوایی به جزیره خارک در دوران جنگ ایران و عراق|بندانگشتی|حملات هوایی به جزیره خارک در دوران جنگ ایران و عراق]] | |||
برپایهٔ مسندات تاریخی جزیره خارک در طول تاریخ همواره در معرض تهدیدات نظامی و اقتصادی قرار داشته است. برای مثال در [[جنگ عراق با ایران]]، این جزیره دستکم ۲۸۸۰ بار مورد حمله هوایی قرار گرفت، اما بهگزارش منابع رسمی، صادرات نفت از خارک حتی برای یک روز نیز قطع نشد. این تداوم عملیات، حاصل هماهنگی کارکنان صنعت نفت، نیروهای نظامی و ساکنان محلی بود که با حداقل امکانات و در شرایط طاقتفرسا، تأسیسات را عملیاتی نگه داشتند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774293/خارگ-جزیره-مقاومت-و-ایستادگی-از-دفاع-مقدس-تا-جنگ-رمضان «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref> جزیره خارک در دوره تحریمهای بینالمللی نیز به نماد مقاومت اقتصادی ایران تبدیل شد. در سالهای فشار حداکثری دولت آمریکا، نفتکشهای ایرانی با استفاده از روشهایی مختلف همچنان درآمد ارزی مورد نیاز کشور را تأمین کردند.<ref>[https://www.afkarnews.com/بخش-بین-الملل-8/1374888-خارک-تاج-نفت-ایران-در-تیررس-جنگ «خارک؛ تاج نفت ایران در تیررس جنگ»، وبسایت افکار نیوز.]</ref> | برپایهٔ مسندات تاریخی جزیره خارک در طول تاریخ همواره در معرض تهدیدات نظامی و اقتصادی قرار داشته است. برای مثال در [[جنگ عراق با ایران]]، این جزیره دستکم ۲۸۸۰ بار مورد حمله هوایی قرار گرفت، اما بهگزارش منابع رسمی، صادرات نفت از خارک حتی برای یک روز نیز قطع نشد. این تداوم عملیات، حاصل هماهنگی کارکنان صنعت نفت، نیروهای نظامی و ساکنان محلی بود که با حداقل امکانات و در شرایط طاقتفرسا، تأسیسات را عملیاتی نگه داشتند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774293/خارگ-جزیره-مقاومت-و-ایستادگی-از-دفاع-مقدس-تا-جنگ-رمضان «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref> جزیره خارک در دوره تحریمهای بینالمللی نیز به نماد مقاومت اقتصادی ایران تبدیل شد. در سالهای فشار حداکثری دولت آمریکا، نفتکشهای ایرانی با استفاده از روشهایی مختلف همچنان درآمد ارزی مورد نیاز کشور را تأمین کردند.<ref>[https://www.afkarnews.com/بخش-بین-الملل-8/1374888-خارک-تاج-نفت-ایران-در-تیررس-جنگ «خارک؛ تاج نفت ایران در تیررس جنگ»، وبسایت افکار نیوز.]</ref> | ||
در جریان جنگ آمریکا و | در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در [[رمضان]] ۱۴۰۴ش جزیره خارک بهعنوان اصلیترین پایانهٔ صادرات نفت ایران به یکی از حساسترین خطوط مقدم تقابل نظامی و امنیتی تبدیل شد. با بستهشدن [[تنگه هرمز]] توسط ایران و توقف عبور نفتکشها بدون مجوز تهران، اهمیت راهبردی خارک دوچندان شد؛ زیرا هرگونه اختلال در عملکرد این جزیره نهتنها اقتصاد ایران را با خطر مواجه میساخت، بلکه بهدلیل توقف صادرات نفت ایران در کنار سایر کشورهای خلیج فارس، بازار جهانی نفت را با بحران عمیق و بیسابقهای روبهرو میکرد. آمریکا که خواهان بازگشایی تنگه هرمز و کاهش فشار بر اقتصاد جهانی و متحدان منطقهای خود بود، جزیره خارک را بهعنوان نقطهٔ فشار استراتژیک و اهرمی برای مذاکره با ایران مورد توجه قرار داد.<ref>[https://etehadnews.com/2026/03/31/اهمیت-استراتژیک-جزیره-خارک-در-جنگ-ایرا/ «اهمیت استراتژیک جزیره خارک در جنگ ایران و آمریکا»، وبسایت اتحاد نیوز.]</ref> | ||
در همین چارچوب، آمریکا و | در همین چارچوب، آمریکا و اسرائیل در بامداد [[۲۳ اسفند]] ۱۴۰۴ش این جزیره را مورد حملهٔ شدید قرار دادند، اما زیرساختهای نفتی آسیب ندید. بر اساس گزارش رسانهها فعالیت شرکتهای نفتی در این پایانه صادراتی به روال عادی ادامه یافت و صادرات نفت بدون وقفه انجام شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6774305/شرایط-در-جزیره-خارگ-تحت-کنترل-است «شرایط در جزیره خارگ تحت کنترل است؛ دشمن به اهداف خود نرسید»، خبرگزاری مهر.]</ref> سپس احتمال حملهٔ زمینی به خارک بهمنظور تصرف تأسیسات نفتی و اعمال فشار بر [[تهران]]، به یکی از گزینههای مطرح در استراتژی نظامی آمریکا تبدیل شد. با این حال، ایران با استقرار تدابیر نظامی شدید در این جزیره و اتکا به تجربهٔ تاریخی [[جنگ نفتکشها]] در ۸ سال جنگ عراق با ایران، خارک را به خط مقدمی غیرقابل نفوذ تبدیل کرد. در این چارچوب، خارک نهتنها بهعنوان شریان حیاتی اقتصاد ایران، بلکه بهعنوان نماد [[تابآوری ایرانی]] و تقابل راهبردی میان دو طرف در جنگ رمضان ایفای نقش کرد.<ref>[https://etehadnews.com/2026/03/31/اهمیت-استراتژیک-جزیره-خارک-در-جنگ-ایرا/ «اهمیت استراتژیک جزیره خارک در جنگ ایران و آمریکا»، وبسایت اتحاد نیوز.]</ref> | ||
== جزیرهٔ خارک در آثار پژوهشگران == | == جزیرهٔ خارک در آثار پژوهشگران == | ||
[[پرونده:جزیره خارک۶.jpg|جایگزین=کتاب هلندیان در جزیره خارک|بندانگشتی|کتاب هلندیان در جزیره خارک]] | |||
دربارهٔ خارک، تاریخچه آن و صنایع نفت و مشتقاتش در این جزیره پژوهشهای متعددی انجام شده است؛ ازجمله: | دربارهٔ خارک، تاریخچه آن و صنایع نفت و مشتقاتش در این جزیره پژوهشهای متعددی انجام شده است؛ ازجمله: | ||
* ثوابق و همکاران در مقاله «تأثیرات جمعیتی صنعت نفت بر جزیره خارک» (۱۳۹۹ش) به تغییرات جمعیتی و سیاستهای دولت برای کنترل مهاجرت پرداخته است. | * ثوابق و همکاران در مقاله «تأثیرات جمعیتی صنعت نفت بر جزیره خارک» (۱۳۹۹ش) به تغییرات جمعیتی و سیاستهای دولت برای کنترل مهاجرت پرداخته است. | ||
| خط ۷۴: | خط ۱۲۰: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}}* «آشنایی با جزیره خارک ؛ از جزیره های مرجانی در خلیج فارس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 4 خرداد 1405ش. | ||
* «از تهدید تا اقدام؛ پشتپرده نقشه ترامپ برای تصرف خارک و پیامدهای آن برای ایران و آمریکا»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱ آوریل ۲۰۲۶م. | * «از تهدید تا اقدام؛ پشتپرده نقشه ترامپ برای تصرف خارک و پیامدهای آن برای ایران و آمریکا»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱ آوریل ۲۰۲۶م. | ||
* «افزایش ذخیرهسازی نفت ایران ۱۰ میلیون بشکه»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | * «افزایش ذخیرهسازی نفت ایران ۱۰ میلیون بشکه»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | ||
| خط ۹۶: | خط ۱۴۲: | ||
* «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ش. | * «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
* «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۴ش. | * «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۴ش. | ||
* «خارک یا خارگ؟»، وبسایت مدیریت موزهها و مرکز اسناد صنعت نفت، تاریخ بازدید: 4 خرداد 1405ش. | |||
* رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش. | * رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
* «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۹ش. | * «روز ملی جزیره خارگ»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۹ش. | ||
