پنجه مریم: تفاوت میان نسخهها
حانیه کلهر (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «<big>'''پَنجة مَریم'''</big>؛ نوعی گیاه خودرو با خواص دارویی. پنجة مریم، گیاهی خوشبو با ساقة کوتاه و گلهای سرخرنگ است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/پنجه+مریم معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پنجه مریم.]</ref> پنجة مریم، گیاهی علفی با نام سیکلامن از خانوادة پریمولا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>''' | <big>'''پَنجۀ مَریم'''</big>؛ نوعی گیاه خودرو با خواص دارویی. | ||
پنجه مریم، گیاهی خوشبو با ساقة کوتاه و گلهای سرخرنگ است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/پنجه+مریم معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پنجه مریم.]</ref> پنجه مریم، گیاهی علفی با نام سیکلامن از خانوادة پریمولاسه و از تیرة پامچال است.<ref>عماد، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۳۳؛ مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ۱۳۹۱ش، ج۱، ص۱۴۱۱.</ref> این گیاه، دارای ساقة غدهای و زیرزمینی، برگهایی پهن و قلبیشکل با کنارههای دندانهدار به رنگهای سبز روشن و نقرهای و گلهای سرنگون به رنگهای سفید، بنفش مایل به ارغوانی، صورتی یا قرمز است؛ از این رو به این گیاه، گل نگونسار نیز گفته میشود.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۷ش، ج۲، ص۲۸۳؛ encyclopedia americana, 2006, VIII, P361؛ بیگم فقیر، تیرههای متداول گیاهان گلدار، ۱۳۸۰ش، ص۱۲۳. </ref> این گیاه، گل سرنگون،<ref>[https://vajehyab.com/moein/پنجه+مریم معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پنجه مریم.] </ref> بخور مریم و چنگ مریم نیز نامیده میشود.<ref>انجوی شیرازی، فرهنگ جهانگیری، ۱۳۵۱ش، ج۲، ص۵۰۷؛ کتیرایی، از خشت تا خشت، ۱۳۴۸ش، ص۲۶۷؛ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۳۴، حاشیه ۲.</ref> این گیاه، دارای ۱۲ گونة مختلف است. پنجه مریم اغلب در مناطق قفقاز و مدیترانه رشد میکند.<ref>encyclopedia americana, 2006, VIII, P361.</ref> در ایران این گیاه بیشتر در مناطق کوهستانی شمال کشور و در شهرهای گیلان، [[گرگان]]، [[مازندران]] و نواحی غرب کردستان رشد میکند.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۷ش، ج۲، ص۲۸۴.</ref> این گیاه در بیابانها و تپههای عربستان نیز میروید.<ref>انطاکی، تذكرة اولی الالباب، ۱۳۰۲ق، ص۲۷. </ref> پنجه مریم، گیاهی است که به جابهجایی حساس بوده و در فصلهای بهار و پاییز گل میدهد.<ref>بری، گیاهان و باغچهها، ۱۳۸۵ش، ص۲۳۸.</ref> این گیاه نیازمند نور غیرمستقیم، جریان هوا و خاک مناسب است. | |||
==علت نامگذاری== | ==علت نامگذاری== | ||
برخی معتقدند هنگامیکه حضرت مریم در بیابان درد زایمان داشت، در زیر درخت خرما به گیاهی چنگ زده و حضرت عیسی را به دنیا آورد. به همین جهت، این گیاه را به حضرت مریم نسبت داده و آن را | برخی معتقدند هنگامیکه حضرت مریم در بیابان درد زایمان داشت، در زیر درخت [[خرما]] به گیاهی چنگ زده و حضرت عیسی را به دنیا آورد. به همین جهت، این گیاه را به حضرت مریم نسبت داده و آن را پنجه مریم نامیدهاند.<ref> Donaldson, The Wild Rue, 1938, P27؛ تبریزی، برهان قاطع، ذیل بخور مریم؛ محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه پنجه مریم؛ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۳۴، حاشیه ۲.</ref> | ||
==خواص دارویی== | ==خواص دارویی== | ||
در متون طب قدیم از این گیاه با عنوان بَنجَنگُشت (صورت عربی کلمة پنجانگشت)، شجرة مریم، کفّ مریم (دست مریم)، کفّ العذراء (بهمعنی دست دوشیزه که همان حضرت مریم است)، کف عائشه، کف الکلب، کف الاسد و کف السَبُع نیز یاد شده است.<ref>انطاکی، تذكرة اولی الالباب، ۱۳۰۲ق، ص۲۷۳؛ ابنبیطار، الجامع لمفردات الادویة و الاغذیة، ۱۲۹۱ق، ج۳، ص۵۵و ج۴، ص۷۴؛ حکیممؤمن، تحفه المؤمنین، ۱۴۰۲ق، ص۴۴؛ غسانی، حدیقة الازهار فی ماهیة العشب و العقار، ۱۴۰۵ق، ص۲۰۰.</ref> اما برخی معتقدند بنجنگشت گیاهی متفاوت از | در متون طب قدیم از این گیاه با عنوان بَنجَنگُشت (صورت عربی کلمة پنجانگشت)، شجرة مریم، کفّ مریم (دست مریم)، کفّ العذراء (بهمعنی دست دوشیزه که همان حضرت مریم است)، کف عائشه، کف الکلب، کف الاسد و کف السَبُع نیز یاد شده است.<ref>انطاکی، تذكرة اولی الالباب، ۱۳۰۲ق، ص۲۷۳؛ ابنبیطار، الجامع لمفردات الادویة و الاغذیة، ۱۲۹۱ق، ج۳، ص۵۵و ج۴، ص۷۴؛ حکیممؤمن، تحفه المؤمنین، ۱۴۰۲ق، ص۴۴؛ غسانی، حدیقة الازهار فی ماهیة العشب و العقار، ۱۴۰۵ق، ص۲۰۰.</ref> اما برخی معتقدند بنجنگشت گیاهی متفاوت از پنجه مریم است.<ref>ابنبیطار، الجامع لمفردات الادویة و الاغذیة، ۱۲۹۱ق، ج۱، ص۱۱۵؛ ابنسینا، الرساله الالواحیة، ۱۴۱۱ق، ص۱۴۱.</ref> ریشة این گیاه جهت درمان نیش هر نوع ماری مفید دانسته شده است.<ref>Pliny, Natural History, 1956, VII, P221.</ref> این گیاه برای درمان زخمهای بدن، گشودن عصبهایی که بر روی یکدیگر افتادهاند، دفع آب جمعشده در چشم، از بین بردن کک و مک، لکههای سرخ و سیاه روی پوست، رفع سردرد، درمان یرقان، درمان ریزش موی سر و ریزش ابرو موثر است. کشیدن بخور پنجه مریم ترکیب شده با انگبین باعث از میان رفتن تاریکیهای درون چشم میشود. چکاندن عصارة پنجه مریم درون بینی آن را پاکسازی میکند.<ref>امیری، فرهنگ داروها و واژههای دشوار، ۱۳۵۳ش، ص۵۰۷.</ref> بخور این گیاه برای درمان زکام، نافع است.<ref>اسحاق بن سلیمان، الاغذیة و الادویة، ۱۴۱۲ق، ص۴۳۱.</ref> ضماد آن برای قطع جریان خون بواسیر، مفید است.<ref>غسانی، حدیقة الازهار فی ماهیة العشب و العقار، ۱۴۰۵ق، ص۳۴۴.</ref> | ||
== | ==پنجه مریم در فرهنگ مردم== | ||
این گیاه در میان مردم ارزشمند و دارای قداست است. ارزش و اعتبار قدسی این گیاه به دلیل ارتباط آن با عدد ۵ و نیز به دلیل در دست گرفتن آن بهوسیله حضرت مریم است. عدد ۵ میان مسلمانان به علت حالت تدافعی | این گیاه در میان مردم ارزشمند و دارای قداست است. ارزش و اعتبار قدسی این گیاه به دلیل ارتباط آن با عدد ۵ و نیز به دلیل در دست گرفتن آن بهوسیله حضرت مریم است. عدد ۵ میان مسلمانان به علت حالت تدافعی پنجه دست در برابر چشمزخم، ارزشمند است. مردم در آفریقای شمالی و بخشی از خاورمیانه بر این باورند که راه دفاع از خود در برابر چشمزخم با گشودن پنجههای دست راست رو به فردی است که احتمال شورچشمی وی وجود دارد.<ref>Westermarck, Pagan Survivals in Mohammedan Civilisation, 1973, P27.</ref> مردم جهت زایمان راحت خانم این گیاه را در پیش روی او در آب خیس میکردند.<ref>محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه پنجه مریم.</ref> برخی آب آن را به خانم در حال زایمان میدادند<ref>گلریز، مینودر یا بابالجنة قزوین، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۴۰۳.</ref> یا آن را در دست او قرار میدادند.<ref>Donaldson, The Wild Rue, 1938, P27.</ref> گاهی آنها هنگام خیسکردن این گیاه اذان نیز میگفتند.<ref>هدایت، نیرنگستان، ۱۳۳۴ش، ص۳۵.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۸
پَنجۀ مَریم؛ نوعی گیاه خودرو با خواص دارویی.
پنجه مریم، گیاهی خوشبو با ساقة کوتاه و گلهای سرخرنگ است.[۱] پنجه مریم، گیاهی علفی با نام سیکلامن از خانوادة پریمولاسه و از تیرة پامچال است.[۲] این گیاه، دارای ساقة غدهای و زیرزمینی، برگهایی پهن و قلبیشکل با کنارههای دندانهدار به رنگهای سبز روشن و نقرهای و گلهای سرنگون به رنگهای سفید، بنفش مایل به ارغوانی، صورتی یا قرمز است؛ از این رو به این گیاه، گل نگونسار نیز گفته میشود.[۳] این گیاه، گل سرنگون،[۴] بخور مریم و چنگ مریم نیز نامیده میشود.[۵] این گیاه، دارای ۱۲ گونة مختلف است. پنجه مریم اغلب در مناطق قفقاز و مدیترانه رشد میکند.[۶] در ایران این گیاه بیشتر در مناطق کوهستانی شمال کشور و در شهرهای گیلان، گرگان، مازندران و نواحی غرب کردستان رشد میکند.[۷] این گیاه در بیابانها و تپههای عربستان نیز میروید.[۸] پنجه مریم، گیاهی است که به جابهجایی حساس بوده و در فصلهای بهار و پاییز گل میدهد.[۹] این گیاه نیازمند نور غیرمستقیم، جریان هوا و خاک مناسب است.
علت نامگذاری
برخی معتقدند هنگامیکه حضرت مریم در بیابان درد زایمان داشت، در زیر درخت خرما به گیاهی چنگ زده و حضرت عیسی را به دنیا آورد. به همین جهت، این گیاه را به حضرت مریم نسبت داده و آن را پنجه مریم نامیدهاند.[۱۰]
خواص دارویی
در متون طب قدیم از این گیاه با عنوان بَنجَنگُشت (صورت عربی کلمة پنجانگشت)، شجرة مریم، کفّ مریم (دست مریم)، کفّ العذراء (بهمعنی دست دوشیزه که همان حضرت مریم است)، کف عائشه، کف الکلب، کف الاسد و کف السَبُع نیز یاد شده است.[۱۱] اما برخی معتقدند بنجنگشت گیاهی متفاوت از پنجه مریم است.[۱۲] ریشة این گیاه جهت درمان نیش هر نوع ماری مفید دانسته شده است.[۱۳] این گیاه برای درمان زخمهای بدن، گشودن عصبهایی که بر روی یکدیگر افتادهاند، دفع آب جمعشده در چشم، از بین بردن کک و مک، لکههای سرخ و سیاه روی پوست، رفع سردرد، درمان یرقان، درمان ریزش موی سر و ریزش ابرو موثر است. کشیدن بخور پنجه مریم ترکیب شده با انگبین باعث از میان رفتن تاریکیهای درون چشم میشود. چکاندن عصارة پنجه مریم درون بینی آن را پاکسازی میکند.[۱۴] بخور این گیاه برای درمان زکام، نافع است.[۱۵] ضماد آن برای قطع جریان خون بواسیر، مفید است.[۱۶]
پنجه مریم در فرهنگ مردم
این گیاه در میان مردم ارزشمند و دارای قداست است. ارزش و اعتبار قدسی این گیاه به دلیل ارتباط آن با عدد ۵ و نیز به دلیل در دست گرفتن آن بهوسیله حضرت مریم است. عدد ۵ میان مسلمانان به علت حالت تدافعی پنجه دست در برابر چشمزخم، ارزشمند است. مردم در آفریقای شمالی و بخشی از خاورمیانه بر این باورند که راه دفاع از خود در برابر چشمزخم با گشودن پنجههای دست راست رو به فردی است که احتمال شورچشمی وی وجود دارد.[۱۷] مردم جهت زایمان راحت خانم این گیاه را در پیش روی او در آب خیس میکردند.[۱۸] برخی آب آن را به خانم در حال زایمان میدادند[۱۹] یا آن را در دست او قرار میدادند.[۲۰] گاهی آنها هنگام خیسکردن این گیاه اذان نیز میگفتند.[۲۱]
پانویس
- ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پنجه مریم.
- ↑ عماد، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، ۱۳۷۹ش، ج۶، ص۳۳؛ مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ۱۳۹۱ش، ج۱، ص۱۴۱۱.
- ↑ زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۷ش، ج۲، ص۲۸۳؛ encyclopedia americana, 2006, VIII, P361؛ بیگم فقیر، تیرههای متداول گیاهان گلدار، ۱۳۸۰ش، ص۱۲۳.
- ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پنجه مریم.
- ↑ انجوی شیرازی، فرهنگ جهانگیری، ۱۳۵۱ش، ج۲، ص۵۰۷؛ کتیرایی، از خشت تا خشت، ۱۳۴۸ش، ص۲۶۷؛ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۳۴، حاشیه ۲.
- ↑ encyclopedia americana, 2006, VIII, P361.
- ↑ زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۷ش، ج۲، ص۲۸۴.
- ↑ انطاکی، تذكرة اولی الالباب، ۱۳۰۲ق، ص۲۷.
- ↑ بری، گیاهان و باغچهها، ۱۳۸۵ش، ص۲۳۸.
- ↑ Donaldson, The Wild Rue, 1938, P27؛ تبریزی، برهان قاطع، ذیل بخور مریم؛ محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه پنجه مریم؛ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۳۴، حاشیه ۲.
- ↑ انطاکی، تذكرة اولی الالباب، ۱۳۰۲ق، ص۲۷۳؛ ابنبیطار، الجامع لمفردات الادویة و الاغذیة، ۱۲۹۱ق، ج۳، ص۵۵و ج۴، ص۷۴؛ حکیممؤمن، تحفه المؤمنین، ۱۴۰۲ق، ص۴۴؛ غسانی، حدیقة الازهار فی ماهیة العشب و العقار، ۱۴۰۵ق، ص۲۰۰.
- ↑ ابنبیطار، الجامع لمفردات الادویة و الاغذیة، ۱۲۹۱ق، ج۱، ص۱۱۵؛ ابنسینا، الرساله الالواحیة، ۱۴۱۱ق، ص۱۴۱.
- ↑ Pliny, Natural History, 1956, VII, P221.
- ↑ امیری، فرهنگ داروها و واژههای دشوار، ۱۳۵۳ش، ص۵۰۷.
- ↑ اسحاق بن سلیمان، الاغذیة و الادویة، ۱۴۱۲ق، ص۴۳۱.
- ↑ غسانی، حدیقة الازهار فی ماهیة العشب و العقار، ۱۴۰۵ق، ص۳۴۴.
- ↑ Westermarck, Pagan Survivals in Mohammedan Civilisation, 1973, P27.
- ↑ محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه پنجه مریم.
- ↑ گلریز، مینودر یا بابالجنة قزوین، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۴۰۳.
- ↑ Donaldson, The Wild Rue, 1938, P27.
- ↑ هدایت، نیرنگستان، ۱۳۳۴ش، ص۳۵.
منابع
- آنندراج، محمد پادشاه، بهتحقیق محمد دبیرسیاقی، تهران، طبع و نشر، ۱۳۳۶ش.
- ابنبیطار، عبدالله، الجامع لمفردات الادویه و الاغذیه، قاهره، [بینا]، ۱۲۹۱ق.
- ابنسینا، الرساله الالواحیه، بهتحقیق یسری عبدالغنی عبدالله، بیروت، [بینا]، ۱۴۱۱ق.
- اسحاق بن سلیمان، الاغذیه و الادویه، بهتحقیق محمد صباح، بیروت، عزالدین، ۱۴۱۲ق.
- امیری، منوچهر، فرهنگ داروها و واژههای دشوار، تهران، [بینا]، ۱۳۵۳ش.
- انجو شیرازی، حسین بن حسن، فرهنگ جهانگیری، بهتحقیق رحیم عفیفی، مشهد، دانشگاه مشهد، چ۱، ۱۳۵۱ش.
- انطاكی، داوود، تذكرة اولی الالباب، قاهره، [بینا]، ۱۳۰۲ق.
- بری، سوزان و برادلی، استیو، گیاهان و باغچهها، بهترجمه محمدعلی فرزاد، تهران، کارنگ، چ۱، ۱۳۸۵ش.
- بیگم فقیر، مرضیه، تیرههای متداول گیاهان گلدار، رشت، دانشگاه گیلان، ۱۳۸۰ش.
- تبریزی، محمدحسین بن خلف، برهان قاطع ، بهتحقیق محمد معین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۰ش.
- حكیم مؤمن، محمد، تحفه المؤمنین، تهران، [بینا]، ۱۴۰۲ق.
- زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۷ش.
- شكورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، سروش، چ۲، ۱۳۶۳ش.
- عماد، مهدی، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، تهران، موسسه توسعه روستایی ایران، چ۲، ۱۳۷۹ش.
- غسانی، ابوالقاسم، حدیقه الازهار فی ماهیه العشب و العقار، بهتحقیق محمد عربی خطابی، بیروت، دارالغرب الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
- كتیرایی، محمود، از خشت تا خشت، تهران، دانشگاه تهران، چ۱، ۱۳۴۸ش.
- گلریز، محمدعلی، مینودر یا باب الجنه قزوین، قزوین، طه، چ۲، ۱۳۶۸ش.
- مصاحب، غلامحسین و دیگران، دایرهالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۱ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۹ تیر ۱۴۰۱ش.
- هدایت، صادق، نیرنگستان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۴ش.
- Americana, 2006. Encyclopedia
- Donaldson, B. A., The Wild Rue, London, 1938.
- Pliny, tr. W. H. S. Jones, Natural History, London, 1956.
- Westermarck, E., Pagan Survivals in Mohammedan Civilisation, Amsterdam, 1973.