مناجات‌نویسی: تفاوت میان نسخه‌ها

(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)

خط ۱:

<big>'''مناجات‌نویسی'''</big>؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم

[[پرونده:مناجات1.jpg|200px|thumb|left|برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی]]

مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref> «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref> مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref> که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، ~~دعا،~~ نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.

مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref> «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref> مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref> که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، [[دعا]]، نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.

==تفاوت دعا و مناجات==

زمانی‌که موضوع گفت‌وگوی بنده با خداوند، اعتراف به گناهان و یا شدت محبت باشد، اصطلاح مناجات برای آن به‌کار می‌رود؛ ولی دعا به معنای ندا دادن، دعوت کردن و از کسی یاری جستن است.<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، 1416ق، ص408 و 409؛

خط ۱۱:

شریفی‌پور، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، 1395ش.</ref> و مناجات‌های داوود در زبور<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ص161.</ref> اشاره کرد. در میان امامان شیعه، مناجات‌های امام علی بسیار معروف و مشهور است.<ref>شيخ بهائي، كشكول‌، چ1، 1357ش، ص446 و 447. </ref> برخی مناجات‌های منظوم نیز از او به‌یادگار مانده است. امام زین‌العابدین نیز مجموعه‌ای از دعاها و مناجات‌ها را به‌یادگار گذاشته که در کتابی با نام «صحیفه‌ی سجادیه» گرد‌آوری شده است.<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص56 و 58.</ref>

==ماهیت ادبی مناجات و مناجات‌نویسی==

در ادبیات ~~فارسی،~~ مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.

در [[ادبیات فارسی]]، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.

==مناجات در ادبیات فارسی==

یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref>

یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر [[خواجه عبدالله انصاری]] است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> [[مولانا]] نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref>

از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم فردوسی (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. ~~ناصرخسرو~~ قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات ~~شیخ~~ ابوسعید ابوالخیر<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و باباطاهر همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. نظامی ~~گنجوی،~~ در آغاز مخرن الاسرار، خسرو و ~~شیرین،~~ لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. عطار نیشابوری بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. سعدی ~~شیرازی،~~ در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:

از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم [[فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و [[باباطاهر]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:

یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref>

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 <big>'''مناجات‌نویسی'''</big>؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم<br>
   [[پرونده:مناجات1.jpg|200px|thumb|left|برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی]]
-مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref>  «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref>  مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref>  که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، دعا، نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.
+مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref>  «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref>  مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref>  که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، [[دعا]]، نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.
 ==تفاوت دعا و مناجات==
 زمانی‌که موضوع گفت‌وگوی بنده با خداوند، اعتراف به گناهان و یا شدت محبت باشد، اصطلاح مناجات برای آن به‌کار می‌رود؛ ولی دعا به معنای ندا دادن، دعوت کردن و از کسی یاری جستن است.<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، 1416ق، ص408 و 409؛ <br>
@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 شریفی‌پور، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، 1395ش.</ref>  و مناجات‌های داوود در زبور<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ص161.</ref>  اشاره کرد. در میان امامان شیعه، مناجات‌های امام علی بسیار معروف و مشهور است.<ref>شيخ بهائي، كشكول‌، چ1، 1357ش، ص446 و 447. </ref>  برخی مناجات‌های منظوم نیز از او به‌یادگار مانده است. امام زین‌العابدین نیز مجموعه‌ای از دعاها و مناجات‌ها را به‌یادگار گذاشته که در کتابی با نام «صحیفه‌ی سجادیه» گرد‌آوری شده است.<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص56 و 58.</ref>
 ==ماهیت ادبی مناجات و مناجات‌نویسی==
-در ادبیات فارسی، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی  شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.
+در [[ادبیات فارسی]]، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی  شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.
 ==مناجات در ادبیات فارسی==
-یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref>  در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref>  مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>
+یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر [[خواجه عبدالله انصاری]] است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref>  در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref>  [[مولانا]] نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>
-از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم فردوسی (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. ناصرخسرو قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات شیخ ابوسعید ابوالخیر<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref>  و باباطاهر همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref>  نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. نظامی گنجوی، در آغاز مخرن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. عطار نیشابوری بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. سعدی شیرازی، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref>  و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>
+از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم [[فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref>  و [[باباطاهر]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref>  نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref>  و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>
 یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> <br>